सेवा : पर्यटन

काठमाडौं । होटल संघ नेपालले आगामी जनवरी १६ र १७ अर्थात् २०८३ माघ २ र ३ गते दुईदिने ‘होटल एक्स्पो २०२७’ आयोजना गर्ने भएको छ । आतिथ्य दिवसको अवसर पारेर आयोजना गर्न लागिएको एक्स्पोमा नेपालको होटल तथा आतिथ्य उद्योगको अवस्था, योगदान, सम्भावना र चुनौतीबारे राष्ट्रियस्तरमा छलफल तथा बहस गरिने होटल संघ नेपालले जनाएको छ । एक्स्पोमा होटल तथा आतिथ्य क्षेत्रमा आवश्यक पर्ने विभिन्न वस्तु तथा सेवाका उत्पादक र आपूर्तिकर्ताका स्टल राखिनेछन् । यसबाट होटल उद्योगसँग सम्बन्धित आपूर्ति शृंखलालाई थप मजबुत बनाउने लक्ष्य संघले लिएको छ । एक्स्पोका क्रममा होटल उद्योगले नेपालको अर्थतन्त्र, पर्यटन प्रवद्र्धन, रोजगारी सिर्जना तथा राजस्वमा पुर्‍याउँदै आएको योगदानलाई उजागर गरिनेछ । साथै, होटल तथा पर्यटन उद्योगले भोगिरहेका चुनौती, आगामी सम्भावना र उद्योग विकासका लागि आवश्यक नीतिगत विषयमा सरोकारवालाबीच छलफल गरिनेछ । कार्यक्रमकै अवसरमा ६० वर्षअघि अर्थात् २०२२ सालमा स्थापना भएको होटल संघ नेपालको हीरक जयन्ती समारोहको औपचारिक समापन समेत गरिनेछ । सो अवसरमा नेपालको होटल तथा आतिथ्य क्षेत्रको विकासमा संघ तथा सदस्य होटलहरूले पुर्‍याएको योगदान प्रस्तुत गरिने संघले जनाएको छ । संघले नेपालको होटल तथा पर्यटन उद्योगको वर्तमान अवस्था, सम्भावना र चुनौती समेटिएको वार्षिक विशेष पुस्तक ‘होटल इयर बुक २०२७’ समेत प्रकाशन गर्ने तयारी गरेको छ । पुस्तकमा होटल तथा आतिथ्य उद्योगले राष्ट्रिय अर्थतन्त्र र पर्यटन विकासमा पुर्‍याएको योगदान तथा आगामी दिनमा उद्योग विकासका लागि आवश्यक विषय समेटिनेछ । नेपाल सरकारले सन् २०२७ लाई आरोग्य पर्यटन वर्षका रूपमा मनाउने तयारी गरिरहेको सन्दर्भमा एक्स्पोमा आरोग्य पर्यटन प्रवद्र्धनमा होटल उद्योगले पुर्‍याउन सक्ने योगदानबारे पनि विशेष प्रस्तुति गरिनेछ । यसै अवसरमा १०८ प्रकारका जैविक तथा आरोग्यमूलक परम्परागत नेपाली परिकार समेटिएको नेपाल हेरिटेज ‘वेलनेस कुकबुक २०२७’ प्रकाशन गरिनेछ । नेपाली मौलिक खाद्य परम्परा तथा पुर्खाले प्रयोग गर्दै आएका पौष्टिक र आरोग्यमूलक खाद्य सामग्रीलाई आधुनिक आतिथ्य सेवासँग जोडेर राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले पुस्तक तयार गर्न लागिएको संघले जनाएको छ । यसअघि होटल संघ नेपालको आयोजनामा भएको गुन्द्रुक राष्ट्रिय कार्यशालाबाट प्राप्त सुझाव तथा निष्कर्षलाई समेत समेट्दै गुन्द्रुकको राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रवद्र्धन र ब्रान्डिङ गर्ने कार्यक्रम अघि बढाइनेछ । होटल तथा रेष्टुरेन्टका खानाका सूचीमा गुन्द्रुकको प्रयोग र प्रवद्र्धन विस्तार गर्ने संघको तयारी  छ। एक्स्पोमा स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनालाई नेपाली रैथाने तथा मौलिक खानाका परिकारमार्फत स्वागत गरिनेछ। नेपाली खानालाई पर्यटन अनुभवको महत्वपूर्ण हिस्सा बनाउँदै अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकमाझ नेपाली खानाको पहिचान स्थापित गर्ने उद्देश्य रहेको संघले जनाएको छ । होटल एक्स्पोमार्फत होटल तथा आतिथ्य उद्योगसँग सम्बन्धित व्यवसाय, उत्पादन तथा सेवाको प्रदर्शनीसँगै उद्योग र सरकारबीच सहकार्य, लगानी प्रवद्र्धन, प्रविधि हस्तान्तरण, बजार विस्तार तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रवद्र्धनका लागि नयाँ अवसर सिर्जना हुने संघको विश्वास छ । एक्स्पोको व्यवस्थापन तथा समन्वयको जिम्मेवारी इभेन्ट सोलुसन प्रालिले गर्ने होटल संघ नेपालले जनाएको छ । संघले होटल एक्स्पो २०२७ लाई नेपालको होटल तथा आतिथ्य उद्योगको योगदान, क्षमता र सम्भावना राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा उजागर गर्ने महत्वपूर्ण मञ्चका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिएको छ ।

काठमाडौं । गत भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको अकस्मात बाढीका कारण एक हजारभन्दा बढी पर्यटक प्रभावित भए, जसमध्ये ६ सयभन्दा बढी पर्यटक अझै सम्पर्कविहीन छन् । त्यस्तै, असोज ११ गते हिमाल आरोहण दल र सहयोगी कर्मचारीहरू मनाङको हिमलुङ हिमाल पुगे । हिमलुङ हिमाल चढ्न र त्यसको तयारीको लागि त्यहाँ पुगेका १६ जना त्यतै विलिन हुन पुगे । यो त पछिल्लो प्रतिनिधि घटनामात्र हो ।  हिमाल आरोहण, पदयात्रा, हवाई दुर्घटना तथा प्राकृतिक विपद्जस्ता विभिन्न कारणले बेलाबेला नेपालीसहित विदेशी पर्यटकहरूले ज्यान गुमाउनुपरेको छ । एकातिर सरकारी तथा निजी क्षेत्रहरू नेपाल पर्यटकका लागि पूर्णतः सुरक्षित छ भनेर विश्वभर सन्देश दिन प्रयासरत छन्, अर्कोतिर हरेक वर्ष घट्ने यस्ता अप्रत्यासित घटनाका कारण पर्यटकहरूले सुरक्षाप्रति आशंका र असुरक्षा महसुस गर्नुपर्ने बाध्यता कायमै छ । नेपालको प्राकृतिक सुन्दरता, हिमाली दृश्य र आतिथ्य सत्कारले बर्सेनि लाखौं विदेशी पर्यटकलाई लोभ्याउँछ । तर, यो सुन्दर दृश्यपछाडि एउटा दुःखद यथार्थ पनि लुकेको छ । हरेक वर्ष नेपाल आएका दर्जनौं स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरूले यहाँ ज्यान गुमाइरहेका छन् । अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजनाको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा अन्नपूर्ण पदयात्रा क्षेत्रमा मात्रै लेक लागेर (एल्टीच्युड सिकनेस) २५ जना पर्यटकले ज्यान गुमाएका थिए । जसमा १२ नेपाली थिए । बाँकी भारतीय, जापान, मेक्सिको, स्पेन र सिंगापुरका नागरिक थिए ।  उक्त आवमा मुस्ताङमा १५, मनाङमा ८, अन्नपूर्ण आधार शिविरमा एक र मर्दी हिमाल पदयात्रा क्षेत्रमा एक जनाको लेक लागेर ज्यान गएको थियो ।  सोही अवधिमा दुर्घटनामा परी थप पाँचजना पर्यटकको मृत्यु भएको थियो भने मनाङमा भारी हिमपातका क्रममा एक भारतीय र हिमलुङ हिमाल आरोहण गरी फर्कने क्रममा एक अस्ट्रेलियाली आरोहीले ज्यान गुमाएका थिए । उच्च हिमाली क्षेत्रका मुस्ताङ र मनाङमा लेक लाग्ने समस्या बढी देखिने गरेको छ । मनाङको तिलिचो ताल जाने क्रममा समेत लेक लागेर पर्यटकको मृत्यु हुने गरेको छ । हिमाल आरोहणको क्रममा स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने नेपालको प्रमुख पर्यटकीय आधारमध्ये एक हिमाल पनि हो । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथादेखि अन्नपूर्ण, कञ्चनजंघा, मकालुलगायत हिमाल आरोहणका लागि विदेशी पर्यटक नेपाल आउने गरेका छन् । तर, हिमाल आरोहण जोखिमरहित भने छैन । हिमपहिरो, उचाइजन्य समस्या, अक्सिजनको अभाव, प्रतिकूल मौसम तथा बाटोमा खस्नेजस्ता कारणले आरोहणका क्रममा पर्यटक तथा पदप्रदर्शकले ज्यान गुमाउने गरेका छन् । सन् २०२६ मा मात्रै सगरमाथा र मकालु क्षेत्रमा पाँच जना आरोही तथा पदप्रदर्शकको मृत्यु भइसकेको छ । द हिमालयन डाटाबेस र पर्यटन विभागको तथ्यांकअनुसार सन् १९२१ यता नेपालका हिमाल आरोहणका क्रममा ३४० भन्दा बढी आरोही तथा पदप्रदर्शकले ज्यान गुमाइसकेका छन् ।  पछिल्लो एक दशकमा मात्रै १६७ जनाको मृत्यु भएको तथ्यांकले देखाउँछ । हवाई दुर्घटना नेपालमा पर्यटकको मृत्यु हुने अर्को प्रमुख कारण हवाई दुर्घटना पनि हो । दुर्गम तथा हिमाली क्षेत्रमा उडान गर्ने क्रममा भएका विमान तथा हेलिकप्टर दुर्घटनामा विदेशी पर्यटकसमेत ज्यान गुमाउने गरेका छन् । सन् १९९२ मा नेपालमा भएका दुई ठूला अन्तर्राष्ट्रिय विमान दुर्घटनामा मात्रै २८० जनाको मृत्यु भएको थियो । त्यसयता पनि दुर्गम पहाडी विमानस्थलमा हुने आन्तरिक उडान तथा हिमाली क्षेत्रमा हुने हेलिकोप्टर उडान दुर्घटनामा विदेशी पर्यटकले ज्यान गुमाएका घटना दोहोरिँदै आएका छन् । विशेषगरी पदयात्रा तथा हिमाल आरोहणका लागि दुर्गम क्षेत्रमा जाने पर्यटकको आवतजावतमा हवाई उडान महत्वपूर्ण माध्यम भएकाले यस्ता दुर्घटनाले पर्यटक सुरक्षामाथि प्रश्न उठाउने गरेको छ । सन् २०२३ मा यति एयलाइन्स दुर्घटना हुँदा ७२ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । त्यस्तै, सन २०२२ मा तारा एयरलाइन्स दुर्घटना हुँदा विदेशी र नेपालीसहित २२ जनाको मृत्यु भएको थियो ।  ठूला प्राकृतिक विपदमा मृत्यु  प्राकृतिक विपद्का कारण पनि नेपालमा पर्यटकले ज्यान गुमाउने गरेका छन् । सन् २०१४ मा अन्नपूर्ण चक्रपथअन्तर्गत थोरङला पास क्षेत्रमा आएको भयानक हिमपात र आँधीमा परी ४३ जनाभन्दा बढी पदयात्री तथा स्थानीय गाइडको मृत्यु भएको थियो । उक्त घटनालाई नेपालको पदयात्रा इतिहासकै ठूलो प्राकृतिक विपदमध्ये एक मानिन्छ । सन् २०१५ मा नेपालमा शक्तिशाली भूकम्प गयो । उक्त भूकम्पमा नेपालमा ९ हजार भन्दा बढीले ज्यान गुमाएका थिए । लाङटाङ र सगरमाथा आधार शिविरमा भूकम्पका कारण आएको हिमपहिरोमा परेर दर्जनौं विदेशी पर्यटकहरूले ज्यान गुमाएका थिए । राजनीतिक अस्थिरता, हुलदंगा र बन्द–हड्ताल आकस्मिक राजनीतिक प्रदर्शन, चक्काजाम तथा हुलदंगाका घटनाले पनि पर्यटकको यात्रालाई प्रभावित पार्ने गरेका छन् । यस्ता घटनाका कारण सडक यातायात अवरुद्ध हुँदा पर्यटक बीच बाटोमै रोकिने तथा विमानस्थलमा अलपत्र पर्ने अवस्था सिर्जना हुने गरेको छ । गन्तव्यसम्म पुग्न नसक्दा र आवतजावतमा अनिश्चितता बढ्दा पर्यटकले आफूलाई असुरक्षित महसुस गर्ने गरेका छन् । के भन्छन् सरोकारवालाहरू ?  नेपाल पर्वतारोहण संघका अध्यक्ष फुर गेल्जे शेर्पा प्राकृतिक विपद्, हवाई दुर्घटना, सचेतनाको कमी तथा बारम्बार हुने आन्दोलनलगायत कारणले नेपालको पर्यटन क्षेत्रले अपेक्षित गतिमा विकास गर्न नसकेको बताउँछन् ।  बारम्बार हुने राजनीतिक आन्दोलन, द्वन्द्व तथा अशान्तिका कारण पर्यटक विमानस्थलदेखि नै अलपत्र पर्ने र दुःख पाउने अवस्था पर्यटन क्षेत्रका लागि दुःखद पक्ष रहेको उनले बताए ।  पर्यटक मनोरञ्जन र आरामका लागि आउने भएकाले अशान्ति तथा हिंसाका घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपालको पर्यटन क्षेत्रप्रति नकारात्मक र दीर्घकालीन असर पार्न सक्ने उनको भनाइ छ । अध्यक्ष शेर्पा प्राकृतिक विपत्ति तथा दुर्घटनाजस्ता घटना पूर्ण रूपमा रोक्न नसकिए पनि त्यसबाट हुने क्षति न्यूनीकरणका उपाय भने अपनाउन सकिने बताउँछन् ।  उनका अनुसार उच्च हिमाली क्षेत्रमा पुग्दा पर्यटकले हतारिएर छोटो समयमै धेरै उचाइ पार गर्न खोज्दा अक्सिजनको कमी भई मुटु र मस्तिष्कमा असर पर्न सक्छ । यसबाट लेक लाग्ने, बिरामी हुने र ज्यानसमेत जाने जोखिम हुन्छ । यस्तो अवस्थामा ट्राभल एजेन्सी र स्वयं पर्यटक दुवैको कमजोरी रहने गरेको उनले बताए । हिमाली यात्रा गर्दा सामान्यतया एक दिनमा ३ सय देखि ४ सय मिटरभन्दा बढी उचाइ नलिई बिस्तारै उचाइ अनुकूलन गर्दै अघि बढ्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।  ट्राभल तथा ट्रेकिङ कम्पनीहरूले पर्यटकलाई उच्च उचाइमा हुने जोखिमबारे सही जानकारी दिई सुरक्षित यात्राका लागि आवश्यक सावधानी अपनाउन सचेत गराउनुपर्ने उनले बताए । उच्च हिमाली क्षेत्रको जलवायु, हिमनदी र हिमतालको अध्ययन काठमाडौं वा सहरमा सीमित नभई हिमाली क्षेत्रमै टोली बसेर वास्तविक अवस्थाको अध्ययन गर्नुपर्ने बताएका छन् ।  यस्तो ठोस अनुसन्धान र अध्ययनले सम्भावित जोखिमबारे पूर्वसूचना प्राप्त गर्न तथा हिमताल फुट्ने जोखिम न्यूनीकरण र विपद् व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ । प्रहरी नायब उपरीक्षक विश्वराज अधिकारीका अनुसार नेपालमा पर्यटकलाई लक्षित गरी हुने आपराधिक घटना भने धेरै छैनन् ।  ‘यस्ता घटना हुँदै नहुने भने होइन, तर संख्या न्यून रहेको छ,’ उनले भने ।  उनले पर्यटकमाथि ह्यारेसमेन्ट, लुटपाट तथा ठगीका केही घटना हुने गरेको जानकारी दिए । चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै यस्ता तीन–चारवटा घटना भएको उनले उल्लेख गरे । तर पर्यटकमाथि गम्भीर प्रकृतिका अपराध, जस्तै हत्या वा ज्यानै जाने गरी आक्रमणका घटना भने नभएको अधिकारीले बताए ।  विदेशी नागरिक र नेपालीबीच हुने झगडाका केही घटना पनि हुने गरेको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार विशेषगरी नेपालमा वर्किङ भिसामा बसेका विदेशी नागरिकसँग सम्बन्धित एक–दुईवटा घटना रहेका छन् ।  पर्यटक र स्थानीयबीच भनाभान तथा विवादका घटना पनि बेलाबेलामा हुने गरेको अधिकारीले बताए । कतिपय अवस्थामा आपसी गलत बुझाइका कारण विवाद हुने गरेको उनको भनाइ छ ।  विशेषगरी रातको समयमा बजार क्षेत्रभन्दा बाहिरका सुनसान स्थानमा सामान्य आपराधिक घटना हुने गरेको सुनिने भए पनि पर्यटकको हत्या भएको घटना भने नरहेको अधिकारीले बताए । यस्ता घटनाका कारण अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको पर्यटनबारे नकारात्मक सन्देश जाने अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ । वायु सञ्चालक संघ नेपालका अध्यक्ष प्रतापजंग पाण्डे हवाई दुर्घटना नेपालमा मात्रै नभई विश्वका विभिन्न मुलुकमा हुने भएकाले यसलाई भवितव्य घटनाका रूपमा लिनुपर्ने बताउँछन् । हवाई दुर्घटनाका कारण पर्यटकले नेपाललाई असुरक्षित गन्तव्यका रूपमा लिई आउनै नचाहने अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ । विगतको तुलनामा नेपालमा हवाई दुर्घटनाका घटना घट्दै गएको र हवाई सुरक्षाको संस्कृतिसमेत विस्तारै विकास हुँदै गएको पाण्डेले बताए । हवाई सुरक्षाका क्षेत्रमा सरकारी तथा निजी क्षेत्रबाट निरन्तर प्रयास भइरहेको उनको भनाइ छ । होटल संघ नेपाल (हान) का अध्यक्ष विनायक शाहले नेपालको वास्तविक अवस्थाबारे पर्यटकलाई वस्तुपरक र स्पष्ट सूचना दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।  उनका अनुसार नेपालको पर्यटन प्रवद्र्धन गर्ने क्रममा समस्या लुकाएर सबै कुरा राम्रो रहेको सन्देश दिनुभन्दा जहाँ समस्या छ, त्यहाँको अवस्थाबारे पनि पर्यटकलाई स्पष्ट जानकारी गराउनु आवश्यक छ । ‘हाम्रो जिम्मेवारी नै सही सूचना दिनु हो, कुनै कुरा लुकाउनु हुँदैन,’ उनले भने । नेपाल पूर्ण रूपमा असुरक्षित रहेको सन्देश दिन नहुने भन्दै उनले कुन क्षेत्रमा अवस्था कस्तो छ र कहाँ सुरक्षित तथा कहाँ जोखिम छ भन्नेबारे पर्यटकलाई यथार्थ जानकारी दिनुपर्ने शाहले बताए ।  ‘यहाँ सबै कुरा राम्रो छ भनेर भन्यौं, तर पर्यटक आएर वास्तविकता खोज्दा समस्या देखिएमा हामीले झुटो बोलेको ठहरिन्छ,’ उनले भने । नेपाल पूरै असुरक्षित छ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्नुभन्दा वास्तविक अवस्थालाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्दा पर्यटकले पनि आफ्नो यात्रा र गन्तव्यबारे उचित निर्णय लिन सक्ने उनको भनाइ छ ।

काठमाडौं । नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरूले हवाई जहाजका इन्जिन तथा पार्टपूर्जा आयात गर्दा ५ लाख अमेरिकी डलरसम्म अग्रिम भुक्तानी गर्न पाउने भएका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी विनिमय व्यवस्थापनसम्बन्धी एकीकृत परिपत्र–२०८२ मा संशोधन गर्दै यस्तो व्यवस्था गरेको हो । संशोधित व्यवस्थाअनुसार नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरूले सम्बन्धित नियमनकारी निकाय नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको सिफारिससहित आवश्यक कागजातका आधारमा प्रचलित व्यवस्था पालना गरी ५ लाख अमेरिकी डलरसम्मको अग्रिम भुक्तानी गर्न सक्नेछन् । यसरी अग्रिम भुक्तानी पठाउँदा विदेशी बैंकको बैंक जमानत आवश्यक नपर्ने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले आवश्यक कागजातका आधारमा उक्त भुक्तानी पठाउन सक्नेछन् । यसअघि वायुसेवा कम्पनीहरूले हवाई जहाजका इन्जिन वा पार्टपूर्जा आयात गर्दा १ लाख अमेरिकी डलरसम्म मात्रै अग्रिम भुक्तानी गर्न पाउने व्यवस्था थियो । नयाँ व्यवस्थाले यस्तो भुक्तानीको सीमा पाँच गुणाले बढाएको हो ।