सेवा : पर्यटन

काठमाडौं । यती एयरलाइन्स लिमिटेडले गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ५ अर्ब ४७ करोड ५० लाख रुपैयाँ कुल सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा १.६९ प्रतिशत अर्थात् ९ करोड १० लाख रुपैयाँ बढी हो । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कम्पनीको कुल सञ्चालन आम्दानी ५ अर्ब ३८ करोड ४० लाख रुपैयाँ थियो । यती एयरलाइन्सको आम्दानी पछिल्ला वर्षमा क्रमशः बढ्दै आएको छ । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ४ अर्ब २५ करोड ८० लाख, आव २०७९/८० मा ३ अर्ब ७७ करोड ५० लाख, आव २०७८/७९ मा ३ अर्ब ९२ करोड, आव २०७७/७८ मा १ अर्ब ३९ करोड ६० लाख, आव २०७६/७७ मा २ अर्ब ६६ करोड, आव २०७५/७६ मा ३ अर्ब ४३ करोड, आव २०७४/७५ मा ३ अर्ब १३ करोड ५० लाख, आव २०७३/७४ मा २ अर्ब ४४ करोड ३० लाख र आव २०७२/७३ मा १ अर्ब ८२ करोड ६० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । सन् २००२ मा स्थापना भएको यती एयरलाइन्स नेपालका पुराना घरेलु वायुसेवा प्रदायकमध्ये एक हो । कम्पनीसँग एटीआर ७२ का ७ वटा विमान रहेका छन्, जसमध्ये ६ वटा आफ्नै स्वामित्वमा र एउटा भाडामा लिएर सञ्चालन गरिएको छ । कम्पनीका प्रमुख प्रवद्र्धकमा एसियन लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडको २९.८५ प्रतिशत, ल्हाक्पा सोनाम शेर्पाको १५.९६ प्रतिशत र चन्दा शेर्पाको १२.७९ प्रतिशत सेयर स्वामित्व रहेको छ । यती एयरलाइन्सका अध्यक्ष ल्हाक्पा सोनाम शेर्पासँग पर्यटन क्षेत्रमा पाँच दशकभन्दा बढीको अनुभव रहेको छ । सञ्चालक समितिमा चन्दा शेर्पा प्रबन्ध निर्देशक र नोर्बु छिरिङ शेर्पा नायब प्रबन्ध निर्देशकका रूपमा रहेका छन् । कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)को जिम्मेवारी भने चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट सुभाष सापकोटाले सम्हाल्दै आएका छन् ।  सन् २०२३ मा यती एयरलाइन्सको ९एन-एएनसी विमान पोखरा विमानस्थलनजिक दुर्घटनामा परेपछि कम्पनीको बजार हिस्सामा दबाब परेको थियो । दुर्घटनापछि केही समय यात्रु अन्य वायुसेवातर्फ आकर्षित भएका थिए । आर्थिक सुस्तता तथा हवाई टिकटमा मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) लागू भएका कारण पनि कम्पनीको बजार हिस्सामा असर परेको थियो । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा करिब २३ प्रतिशत र २०७८/७९ मा करिब २१ प्रतिशत रहेको कम्पनीको बजार हिस्सा २०७९/८० मा घटेर करिब १७ प्रतिशतमा पुगेको थियो । तर, आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा दुईवटा नयाँ विमान थपिनु तथा पर्यटन क्षेत्रमा आएको सुधारसँगै बजार हिस्सा पुनः बढेको थियो । गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यात्रु ओसारपसारका आधारमा कम्पनीले घरेलु हवाई बजारमा करिब २२-२३ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको दाबी गरेको छ ।  यती एयरलाइन्सले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ७ अर्ब ९८ करोड ७५ लाख रुपैयाँ ऋण लिएको छ । जसमा ६ अर्ब ३८ करोड ९१ लाख रुपैयाँ दीर्घकालीन, १ अर्ब ४ करोड ६५ लाख रुपैयाँ अल्पकालीन र ५५ करोड १९ लाख रुपैयाँ दीर्घकालीन तथा अल्पकालीन ऋण रहेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले निजी प्लेसमेन्टमार्फत प्रिमियमसहित २ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ थप पुँजी परिचालन गरेको थियो । उक्त रकमको प्रमुख हिस्सा ऋण घटाउन तथा केही विमानका इन्जिन मर्मतमा प्रयोग गरिएको जनाएको छ । साथै कम्पनीले २ अर्ब १० करोड रुपैयाँ बराबरको आईपीओमार्फत थप पुँजी परिचालन गर्ने योजना बनाएको छ ।  आम्दानी बढे पनि नाफामा दबाब इन्धन कम खपत गर्ने नयाँ विमान थपिएपछि कम्पनीको ब्याज, कर, ह्रासकट्टीअघिको नाफा मार्जिन आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को करिब २६ प्रतिशतबाट बढेर २०८१/८२ मा करिब ३३ प्रतिशत पुगेको थियो । तर, हवाई इन्धनको मूल्य बढेपछि गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यस्तो मार्जिन घटेर करिब ३० प्रतिशतमा सीमित भएको जनाएको छ ।  खुद नाफा मार्जिन पनि आर्थिक वर्ष २०७९/८० को करिब १ प्रतिशतबाट बढेर २०८१/८२ मा करिब १२ प्रतिशत पुगेको थियो । तर, गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घटेर करिब ३ प्रतिशतमा सीमित भएको छ । कम्पनीको खुद नाफा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को ६४ करोड ८० लाख रुपैयाँबाट घटेर २०८२/८३ मा १८ करोड १० लाख रुपैयाँमा झरेको छ । यसको प्रमुख कारण विदेशी मुद्रामा रहेको सम्पूर्ण ऋणलाई नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गर्ने क्रममा भएको करिब ३२ करोड ७० लाख रुपैयाँको विदेशी विनिमय घाटा हो । नेपाल राष्ट्र बैंकको विदेशी विनिमय व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रावधान संशोधनपछि कम्पनीले विदेशी मुद्रामा रहेको ऋणलाई नेपाली रुपैयाँमा रूपान्तरण गरेको हो । उक्त विदेशी विनिमय घाटा मुख्यतः एकपटकको प्रकृतिको रहेको र ऋण रूपान्तरणपछि कम्पनीको विदेशी विनिमय जोखिम उल्लेख्य रूपमा घटेको कम्पनीले जनाएको छ ।  कार्यशील पुँजीको आवश्यकता बढ्यो यती एयरलाइन्सको सञ्चालन कार्यशील पुँजीमा बढी निर्भर रहेको छ । गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीको सञ्चालन चक्र करिब ९८ दिन पुगेको छ । यस्तो अवधि अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ८४ दिन र आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा १११ दिन थियो । सञ्चालन चक्र बढ्नुको प्रमुख कारण मौज्दात बढ्नु हो । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा कम्पनीको मौज्दात राख्ने अवधि करिब ९८ दिन पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ८४ दिन थियो । नेपाली रुपैयाँ अमेरिकी डलरको तुलनामा कमजोर हुन सक्ने तथा भू-राजनीतिक तनावका कारण स्पेयर पाट्र्सको लागत बढ्न सक्ने अनुमानमा कम्पनी व्यवस्थापनले महत्वपूर्ण स्पेयर पाट्र्स तथा उपकरणको मौज्दात बढाएको हो । कम्पनीको कार्यशील पुँजी तीव्रता आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को करिब २० प्रतिशतबाट बढेर २०८२/८३ मा करिब ३४ प्रतिशत पुगेको छ । मौज्दात बढ्नुका साथै भुक्तानी अवधि घटेकाले पनि कार्यशील पुँजीको आवश्यकता बढेको छ । यस्तो आवश्यकता व्यवस्थापन गर्न कम्पनीले थप अल्पकालीन ऋण लिनुपरेको छ । यती एयरलाइन्सको आम्दानी तथा यात्रु संख्या केही प्रमुख उडान मार्गमा बढी केन्द्रित रहेको छ । कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा १८ वटा उडान मार्गबाट ५ अर्ब ३८ करोड ४० लाख रुपैयाँ कुल सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । काठमाडौं-पोखरा र काठमाडौं-विराटनगरका दुवैतर्फका उडानले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कम्पनीको कुल आम्दानीको करिब ४६ प्रतिशत र यात्रु संख्याको करिब ४७ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका थिए । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यी मार्गको हिस्सा क्रमशः करिब ५१ प्रतिशत र ५२ प्रतिशत पुगेको छ । अमेरिकी डलरमा प्राप्त हुने आम्दानीमा पनि उच्च एकाग्रता छ । कम्पनीको डलरमा हुने कुल आम्दानीमध्ये करिब ९० प्रतिशत दुईवटा उडान मार्गबाट प्राप्त हुने गरेको छ । यसमा विशेषगरी काठमाडौं-पोखरा मार्गको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । केही प्रमुख मार्गमा उच्च निर्भरता रहँदा ती मार्गमा हुने प्रतिकूल घटनाले कम्पनीको सञ्चालन तथा विदेशी मुद्रा आम्दानीमा असर पार्न सक्छ । त्यसैले आगामी दिनमा उडान मार्ग विस्तार गर्दै आम्दानी तथा यात्रु संख्याको एकाग्रता घटाउनु कम्पनीका लागि महत्वपूर्ण हुनेछ । हवाई इन्धनको मूल्यमा हुने उतारचढाव यती एयरलाइन्सको नाफाका लागि प्रमुख चुनौतीमध्ये एक हो । कम्पनीको कुल सञ्चालन खर्चमा एटीएफको हिस्सा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ र २०८२/८३ दुवैमा करिब ३२ प्रतिशत रहेको छ । भू-राजनीतिक तनावका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एटीएफको मूल्य बढ्दा कम्पनीको इन्धन खर्च बढेको छ । तर, घरेलु हवाई सेवामा तीव्र प्रतिस्पर्धा रहेकाले बढेको सम्पूर्ण लागत यात्रु भाडामा हस्तान्तरण गर्न कठिन हुने अवस्था छ । लागत वृद्धि पूर्ण रूपमा यात्रुमा हस्तान्तरण गर्न नसके सञ्चालन मार्जिनमा दबाब पर्न सक्ने जनाएको छ । इन्धन खर्च व्यवस्थापन तथा कम इन्धन खपत गर्ने विमानको प्रयोगले भने कम्पनीको मार्जिन सुधारमा सहयोग गरेको छ । नेपालमा घरेलु हवाई सेवा नागरिक उड्डयन प्राधिकरणअन्तर्गत ‘हवाई भाडा अनुगमन निर्देशिका, २०७३’ अनुसार नियमन हुने भएकाले विभिन्न मार्गमा यात्रु भाडाको अधिकतम तथा न्यूनतम सीमा कायम हुन्छ । यसले कम्पनीहरूको भाडा समायोजन गर्ने क्षमतालाई सीमित बनाएको जनाएको छ ।  कम्पनीका अनुसार घरेलु हवाई सेवाको निश्चित पखेटा भएका विमानतर्फ ९ वटा तथा हेलिकप्टरतर्फ १२ वटा वायुसेवा कम्पनी सञ्चालनमा रहेकाले प्रतिस्पर्धा उच्च छ । यस्तो अवस्थामा एटीएफको मूल्यवृद्धि, सीमित भाडा समायोजन क्षमता, कार्यशील पुँजीको आवश्यकता र केही प्रमुख उडान मार्गमा रहेको निर्भरता व्यवस्थापन गर्दै सञ्चालन मार्जिन कायम राख्नु यती एयरलाइन्सका लागि आगामी दिनको प्रमुख चुनौती हुने कम्पनीले जनाएको छ । 

काठमाडौं । नेपाल पर्यटन बोर्डको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) पाउने भएको छ । सीईओ पदका लागि ४३ जनाले आवेदन दिएको विभागका महाप्रबन्धक रामकृष्ण लामिछानेले विकासन्युजलाई जानकारी दिए । उनका अनुसार सीईओ छनौट समितिले आवेदकहरूको निवेदन छानबिन गरिरहेको छ ।  ‘हामीले दशैं अगाडिसम्म सीईओ पाउने गरेर काम गरिरहेका छौं,’ उनले विकासन्युजसँग भने, ‘छनौट समितिले जतिसक्दो चाँडो सीईओ दिने गरेर काम गरिरहेको छ ।’ समितिले चाँडै सीईओ नियुक्त गरेर बोर्डका कामलाई द्रुतगतिमा लैजाने उनले उल्लेख गरे । सरकारले गत वैशाख १९ गते सार्वजनिक पदाधिकारीको पदमुक्तिसम्बन्धी विशेष व्यवस्था अध्यादेश, २०८३ जारी गरी विभिन्न ११० सार्वजनिक निकायका पदाधिकारी पदमुक्त भएका थिए । सरकारको उक्त अध्यादेश जारी भएपछि नेपाल पर्यटन बोर्डका तत्कालीन सीईओ दीपकराज जोशी स्वतः पदमुक्त भएका थिए । पर्यटन बोर्ड पाँच महिनादेखि सीइओविहीन रहेको छ । बोर्डमा सीईओ बन्न बोर्डका हालका कर्मचारीदेखि पूर्व कर्मचारीले आवेदन दिएका छन् । बोर्डबाटै यसअघिको जेनजी सरकारको मन्त्री बनेकी श्रद्धा श्रेष्ठले समेत आवेदन दिएकी छन् ।   त्यसैगरी, वरिष्ठ प्रबन्धक तथा अनुसन्धान, योजना तथा अनुगमन विभागका कार्यवाहक निर्देशक लक्ष्मण गौतमले समेत आवेदन दिएका छन् । क–कसले आवेदन दिए ? सीइओ बन्न आवेदन दिनेहरू राजकुमार पाण्डे, अनिल थापा, प्रिती झा, श्री गुरुङ, कृतन अवाल, श्री भट्टराई, खगेश्वर अधिकारी, निरोज कर्माचार्य, इला कुमार श्रेष्ठ, विनोद अर्याल र डा. लेखनाथ भण्डारी रहेका छन् । त्यसैगरी, आशुतोष प्रधान, नोजल कोइराला, गीता कुमारी शर्मा, ज्ञानेश्वरप्रसाद सिंह महतो, ज्ञानेन्द्ररत्न तुलाधर, सूर्यबहादुर घिमिरे, हिक्मतसिंह ऐर, उत्तमप्रसाद देवकोटा, प्रमेश केसी, सुरेशसिंह बुढाल, रोहिणीप्रसाद खनाल, युविका भण्डारी, विजय कँडेल, सन्तोष थापा, सुधन सुवेदी, नवीन पोखरेल, सुनिल बालाल, जिनेश काजी सिन्धुराकार, धर्मराज दवाडी, लीलानाथ भण्डारी, अभिषेक बिक्रम शाह, टेकबहादुर महत, सूर्य थपालिया, लक्ष्मण गौतम, सन्तोषविक्रम थापा, प्रज्ञा घिमिरे, उदय भट्टराई, रामचन्द्र सेढाईं, श्रद्धा श्रेष्ठ र राजाराम केसी छन् । बोर्डको सूचनाअनुसार सीईओ पदका लागि कम्तीमा स्नातकोत्तर तह उत्तीर्ण गरेको र पर्यटन क्षेत्रमा कम्तीमा १० वर्षको अनुभव भएको हुनुपर्ने व्यवस्था उल्लेख छ ।

काठमाडौं । नेपाल पर्यटन बोर्डले आर्थिक वर्ष २०८३/ ०८४ का लागि बजेट ल्याएको छ । बोर्डले १ अर्ब ७० करोड ७५ लाख ९४ हजार रुपैयाँको बजेट ल्याएको हो । आर्थिक वर्ष २०८२/ ०८३ मा १ अर्ब २० करोड ८९ लाख ६४ हजार ७१४ रुपैयाँ रहेको थियो । यस वर्षको बजेटमा बोर्डले डिजिटल माध्यमबाट पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि ५ करोड रुपैयाँ प्रस्ताव गरेको छ। फोटो, भिडियो तथा अन्य सामग्री उत्पादन तथा खरिद, डिजिटल सामग्री बैंक तथा भण्डारण प्रणाली विकास र नेपाली प्रभावशाली व्यक्ति, कलाकार तथा सामग्री सिर्जनाकर्तासँग सहकार्य गर्ने कार्यक्रम यसै शीर्षकमा राखिएको छ। त्यस्तै विदेशी सञ्चारमाध्यम, सामाजिक सञ्जालका प्रभावशाली व्यक्ति तथा सामग्री सिर्जनाकर्तालाई नेपाल भ्रमण गराउने परिचयात्मक भ्रमणका लागि ३ करोड रुपैयाँ प्रस्ताव गरिएको छ। जनसम्पर्क तथा प्रचारप्रसार महाशाखाका लागि १३ करोड ३० लाख रुपैयाँ छुट्याइएको छ। यसअन्तर्गत प्रचार सामग्री प्रकाशन, डिजिटल प्रवर्द्धन, बौद्ध अन्तर्राष्ट्रिय ट्राभल मार्ट, सिनेमा पर्यटन तथा अन्तर्राष्ट्रिय जनसम्पर्क र सञ्जाल विस्तारलगायतका कार्यक्रम छन्। पर्यटन बोर्डले तालिम तथा जनशक्ति विकासका लागि १६ करोड ३४ लाख रुपैयाँ प्रस्ताव गरेको छ। पर्यटन व्यवसायी तथा जनशक्तिको क्षमता विकास, डिजिटल प्रविधि, आतिथ्य सेवा, भाषा, पर्यटक गाइड, मौलिक खाना, होमस्टे, उद्धार तथा प्राथमिक उपचारलगायतका तालिम सञ्चालन गर्ने कार्यक्रम राखिएका छन्। अनुसन्धान, योजना तथा अनुगमन महाशाखाका लागि २ करोड ४५ लाख रुपैयाँ प्रस्ताव गरिएको छ। पर्यटक आगमनको तथ्यांक संकलन तथा विश्लेषण, पर्यटन स्याटेलाइट एकाउन्ट, विभिन्न प्रदेशका पर्यटकीय सम्पदाको अध्ययन, स्थलमार्गबाट आउने भारतीय पर्यटकको सर्वेक्षण, जलवायु परिवर्तन तथा पर्यटनसम्बन्धी अध्ययन र नयाँ पर्यटन व्यवसायका लागि स्टार्टप सहयोगलगायतका कार्यक्रम यसअन्तर्गत छन्। बोर्डले प्रदेशगत संरचना विस्तार गर्ने भन्दै कोशी, मधेश, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा नयाँ प्रादेशिक तथा अन्य कार्यालय स्थापना तथा सञ्चालनका लागि पनि बजेट प्रस्ताव गरेको छ।  नयाँ कार्यालय स्थापना तथा सञ्चालनका लागि कुल ४ करोड २५ लाख रुपैयाँ छुट्याइएको छ। यसमध्ये पाँच प्रदेशमा नयाँ कार्यालय स्थापना तथा सञ्चालनका लागि मात्रै ३ करोड ५० लाख रुपैयाँ प्रस्ताव गरिएको छ। पर्यटन सम्पदा तथा संसाधन विकासतर्फ भारतसँग जोडिएका प्रमुख नाकामा सूचना केन्द्र स्थापना, पर्यटकमैत्री पूर्वाधार, संकेत तथा क्यूआर कोड, पदमार्ग संरक्षण, पर्यटक घर, सांस्कृतिक केन्द्र तथा संग्रहालय, प्रादेशिक पर्यटन मार्ट, सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन र एडभेन्चर ट्राभल मार्टलगायतका कार्यक्रम पनि समेटिएका छन्।