बैंकिङ छोडेर पुँजी बजारमा
काठमाडौं । बैंकिङ क्षेत्रमा जीवनको लामो समय बिताएका प्रताप सुवेदी अब नेपालको पुँजी बजारको नेतृत्वमा पुगेका छन् । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) को प्रमुख कार्यकारी अधिकृतमा नियुक्त भएसँगै उनको यात्राले नयाँ मोड लिएको छ । कृषि विकास बैंकको उच्च व्यवस्थापनदेखि कर्जा, सञ्चालन, संस्थागत सुशासन र वित्तीय व्यवस्थापनसम्मका जिम्मेवारी सम्हालेका सुवेदीका लागि नेप्सेको नेतृत्व नयाँ कार्यक्षेत्र भए पनि वित्तीय क्षेत्रको अनुभव भने पुरानो छ । अर्थ मन्त्रालयले गठन गरेको छनोट समितिको सिफारिसमा मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले उनलाई नेप्सेको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो । नियुक्तिपछि अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले सुवेदीलाई नियुक्तिपत्र प्रदान गर्दै इमानदारीपूर्वक जिम्मेवारी निर्वाह गर्न निर्देशन दिएका छन् । बैंकिङ क्षेत्रको अनुभवलाई अब पुँजी बजारको विकास र व्यवस्थापनमा उपयोग गर्ने जिम्मेवारी सुवेदीको काँधमा आएको छ । पर्वतको कुश्मा नगरपालिका-११ स्थायी ठेगाना भएका सुवेदीको जन्म २०२८ माघमा भएको हो । उनले सन् १९९६ देखि २००० सम्म राष्ट्र बैंकमा सहायक पदबाट जागिर सुरू गरेका थिए । सुवेदी त्यसपछि कर्मचारी सञ्चय कोषको भैरहवा शाखामा केही समय शाखा अधिकृतका रूपमा काम गरे । उनी सन् २००० देखि कृषि विकास बैंकमा आबद्ध भएका थिए । कृषि विकास बैंकमा विभिन्न क्षेत्रीय तथा केन्द्रीय जिम्मेवारी सम्हाल्ने क्रममा उनले कर्जा व्यवस्थापन, निक्षेप परिचालन, योजना निर्माण र सञ्चालन सुधारका क्षेत्रमा काम गरेका छन् । सन् २०१८ देखि २०१९ सम्म काठमाडौं क्षेत्रीय कार्यालयको प्रमुख तथा निमित्त उपमहाप्रबन्धकका रूपमा कार्यरत रहँदा उनले काठमाडौं र चितवन क्षेत्रका ६५ भन्दा बढी शाखाको व्यवस्थापन गरेका थिए । सन् २०१९ को मेदेखि सन् २०२४ को मार्चसम्म उनले कृषि विकास बैंकको प्रमुख कर्जा अधिकृतका रूपमा काम गरे । यस अवधिमा वार्षिक योजना तथा बजेट निर्माण, कर्जा फाइल स्वीकृति, कर्जा नीतिको परिमार्जन र निष्क्रिय कर्जा व्यवस्थापनमा उनको भूमिका थियो । त्यसपछि सन् २०२४ को मार्चदेखि सन् २०२५ को मार्चसम्म उनले उपमहाप्रबन्धक तथा प्रमुख सञ्चालन अधिकृतको जिम्मेवारी सम्हाले । यस क्रममा कर्जा प्रशासनसम्बन्धी कार्यको केन्द्रीकरण, कर्जा स्वीकृति समितिको सक्रियता, ग्राहक पहिचान विवरण अद्यावधिक तथा नयाँ निक्षेप योजना विकासमा उनले नेतृत्व गरेका थिए । यसअघि सन् २०२२ मा उनले केही समय कृषि विकास बैंकको निमित्त प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा समेत काम गरेका थिए । बैंकबाहिरका वित्तीय तथा अन्य संस्थामा सञ्चालकका रूपमा काम गरेको अनुभव पनि सुवेदीसँग छ । उनी २०८० कात्तिक १४ देखि नेको इन्स्योरेन्सको सञ्चालकका रूपमा कार्यरत थिए । यसअघि २०७९ चैत २३ देखि २०८० कात्तिक १३ सम्म फन्ड म्यानेजमेन्ट कम्पनीको अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । त्यस्तै, २०७६ चैत २१ देखि २०७९ चैत २२ सम्म साना किसान विकास लघुवित्त वित्तीय संस्था र २०७५ फागुन १० देखि २०७६ चैत २० सम्म डिप्रोक्स लघुवित्त वित्तीय संस्थाको सञ्चालक रहेका थि । कृषि विकास बैंकको कर्मचारी अवकाश कोषको सञ्चालक समितिमा पनि उनी २०७६ जेठ १८ देखि आबद्ध छन् । बैंकमा कर्मचारी भर्ना प्रक्रियाको नेतृत्व गरेको अनुभव पनि उनीसँग छ । कर्मचारी भर्ना समितिको अध्यक्षका रूपमा उनले आन्तरिक प्रतिस्पर्धा तथा खुला प्रतियोगिताबाट कर्मचारी छनोट, पाठ्यक्रम निर्माण, लोक सेवा आयोगबाट स्वीकृति, विज्ञापन प्रकाशन, अन्तर्वार्ता र नियुक्तिसम्मका प्रक्रियामा काम गरेका थिए । उनी नेपाल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स संस्था (आईक्यान) बाट दर्ता प्राप्त प्रथम श्रेणीका लेखापरीक्षक पनि हुन् । त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट सन् १९९५ मा मार्केटिङमा स्नातकोत्तर गरेका सुवेदीले बैंकिङ क्षेत्रमा प्रवेश गर्नुअघि अध्यापनसमेत गरेका थिए । उनले पर्वतस्थित जनता सुदर्शन बहुमुखी क्याम्पसमा पूर्णकालीन सहायक प्राध्यापकका रूपमा अध्यापन गरेका थिए । त्यस्तै, कीर्तिपुरस्थित शहीद स्मारक कलेज र मीनभवनस्थित नेपाल कमर्स क्याम्पसमा आंशिक सहायक प्राध्यापकका रूपमा काम गरेका थिए । उनले आईकम, बीबीएस र एमबीए तहमा लेखा, बजार व्यवस्थापन, बैंकिङ तथा बिमा विषय अध्यापन गरेका थिए । फिलिपिन्स, अस्ट्रेलिया, सिंगापुर, भारत, इन्डोनेसिया, श्रीलंका, थाइल्यान्ड, बहराइन र इजरायललगायतका देशमा आयोजित तालिम तथा अध्ययन भ्रमणमा उनी सहभागी भएका छन् । सन् २०२५ डिसेम्बरमा अस्ट्रेलियाको मेलबर्नस्थित भिक्टोरिया विश्वविद्यालयमा आयोजित नेतृत्व विकास कार्यक्रममा सहभागी भएका सुवेदी सन् २०२६ फेब्रुअरीमा बहराइनमा आयोजित १२औँ प्रोटेक्सन रिइन्स्योरेन्स सेमिनारमा पनि सहभागी भएका थिए । यसअघि सन् २०२२ मा फिलिपिन्सको मनिलामा आयोजित उन्नत बैंकिङ व्यवस्थापन तालिममा उनले भाग लिएका थिए । उनले एसियाली विकास बैंकको प्राविधिक सहायता कार्यक्रमअन्तर्गत सन् २००६ मार्च १२ मा योग्य प्रशिक्षकको प्रमाणपत्रसमेत प्राप्त गरेका छन् । कृषि विकास बैंक, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक तथा विभिन्न तालिम संस्थामा प्रशिक्षकका रूपमा काम गरेको अनुभव पनि उनीसँग छ ।
पिताम्बर भण्डारी : त्रिवीका गोल्ड मेडलिस्ट, राष्ट्र बैंकका निवृत्त ईडी
काठमाडौं । सरकारले निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) मा पिताम्बर भण्डारीलाई नियुक्त गरेको छ । मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले अर्थ मन्त्रालयको सिफारिसमा भण्डारीलाई उक्त पदमा नियुक्त गरेको हो । गुल्मीको धुर्कोट-६ मा २०२८ साल मङ्सिर १९ गते जन्मिएका भण्डारी अर्थतन्त्र, मौद्रिक नीति तथा बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रका अनुभवी हुन् । उनले नेपालको केन्द्रीय बैंकिङ क्षेत्रमा करिब २५ वर्ष काम गरेका छन् । मौद्रिक नीति निर्माण, वित्तीय क्षेत्रको नियमन तथा सुपरीवेक्षण, आर्थिक अनुसन्धान र संस्थागत व्यवस्थापनमा उनको लामो अनुभव छ । भण्डारीले राष्ट्र बैंकमा सन् २०१८ अप्रिलदेखि २०२५ अप्रिलसम्म कार्यकारी निर्देशकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । राष्ट्र बैंकमा रहँदा उनले गैरबैंकिङ वित्तीय संस्था सुपरीवेक्षण विभाग, मौद्रिक व्यवस्थापन विभाग, वित्तीय संस्था सुपरीवेक्षण विभाग, जनशक्ति व्यवस्थापन विभाग तथा संस्थागत योजना र जोखिम व्यवस्थापन विभागको नेतृत्व गरेका थिए । त्यसअघि उनले आर्थिक अनुसन्धान विभागमा निर्देशकका रूपमा काम गरेका थिए । त्यस्तै, राष्ट्र बैंकको जनकपुर र नेपालगञ्ज कार्यालयमा व्यवस्थापक तथा उपव्यवस्थापकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । विभिन्न विभागमा उपनिर्देशक र सहायक निर्देशकका रूपमा काम गर्दा उनले मौद्रिक नीति, पुँजी बजार, वैदेशिक व्यापार तथा भुक्तानी सन्तुलनका क्षेत्रमा अनुभव हासिल गरेका थिए । केन्द्रीय बैंकिङ अनुभवका अतिरिक्त भण्डारीसँग विभिन्न वित्तीय संस्थाको सञ्चालक तथा नीतिगत तहमा काम गरेको अनुभव पनि छ । उनले नेपाल धितोपत्र बोर्डको सञ्चालक समितिमा सन् २०२५ डिसेम्बरदेखि २०२६ मेसम्म सदस्यका रूपमा काम गरेका थिए । त्यस्तै, सन् २०१९ देखि २०२० सम्म निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषको सञ्चालक रहेका उनी नेपाल ग्रामीण विकास बैंकको सञ्चालकसमेत भएका थिए । पाँचवटा क्षेत्रीय ग्रामीण विकास बैंकको संयुक्त मर्जर समितिमा पनि उनले सदस्यका रूपमा काम गरेका थिए । सन् १९९६ मा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका थिए । स्नातकोत्तर तहमा प्रथम श्रेणीमा प्रथम भएका उनले महेन्द्र विद्याभूषण 'ख’, तारापद चौधरी स्वर्ण पदक (गोल्ड मेडल) र खगेन्द्रमान सिंह प्रधान स्वर्ण पदक (गोल्ड मेडल) प्राप्त गरेका थिए । त्यसपछि उनले बेलायतको ब्राडफोर्ड विश्वविद्यालयबाट सन् २००६ मा अन्तर्राष्ट्रिय अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेका थिए । यसअघि सन् १९९८ देखि २००० सम्म पाटन बहुमुखी क्याम्पसमा सहायक प्राध्यापकका रूपमा अध्यापनसमेत गरेका थिए । भण्डारीले अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष, फेडरल रिजर्भ बैंक अफ न्यूयोर्क, एसियाली विकास बैंक तथा स्विस नेसनल बैंकलगायतका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट मौद्रिक नीति, वित्तीय अनुशासन र बृहत् सावधानीसम्बन्धी नीतिमा उच्चस्तरीय तालिम लिएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाका तालिम तथा कार्यक्रमबाट उनले मौद्रिक व्यवस्थापन र वित्तीय स्थायित्वसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासको अनुभव हासिल गरेका छन् । उनका नेपालको सम्भाव्य उत्पादन, उत्पादन अन्तर तथा लगानीसम्बन्धी खोजमूलक अनुसन्धानपत्रसमेत प्रकाशित छन् । अर्थतन्त्रको संरचना, मौद्रिक नीति र वित्तीय क्षेत्रसँग सम्बन्धित अनुसन्धानमा उनको विशेष रुचि रहेको छ ।
ईडी छोडे, अध्यक्ष बने
काठमाडौं । नेपाल बीमा प्राधिकरणको अध्यक्षमा राजनविक्रम थापा नियुक्त भएका छन् । अर्थ मन्त्रालयले गठन गरेको छनोट समितिको सिफारिसका आधारमा मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले थापालाई प्राधिकरणको अध्यक्षमा नियुक्त गरेको हो । नवनियुक्त अध्यक्ष थापालाई बुधबार अर्थ मन्त्रालयमा आयोजित कार्यक्रममा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले पद तथा गोपनीयताको शपथ गराएका छन् । शपथपछि अर्थमन्त्री वाग्लेले थापालाई बीमा क्षेत्रको विकास र विस्तारका लागि निडर तथा निर्धक्क भएर काम गर्न निर्देशन दिएका छन् । गोरखाको नरेश्वरमा जन्मिएका थापा नेपाल राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक (ईडी) का रूपमा कार्यरत थिए । करिब तीन दशक नेपालको वित्तीय क्षेत्रमा बिताएका उनी आगामी चैतमा अनिवार्य अवकाशमा जाने तयारीमा थिए । तर, अवकाश हुनुअघि नै उनी बीमा क्षेत्रको नियामक निकायको नेतृत्वमा पुगेका छन् । सन् १९९७ अर्थात् २०५४ सालमा नेपाल राष्ट्र बैंकको सेवामा प्रवेश गरेका थापाले २९ वर्षभन्दा बढी समय केन्द्रीय बैंकमा बिताएका छन् । यस अवधिमा उनले सहायक निर्देशक, उपनिर्देशक, निर्देशक हुँदै कार्यकारी निर्देशकसम्मको जिम्मेवारी सम्हालेका छन् । थापासँग बीमा क्षेत्रसँग सम्बन्धित संस्थागत नेतृत्व र सञ्चालक तहको अनुभव पनि छ । उनी निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोष र राष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनीको सञ्चालक रूपमा काम गरेको अनुभव छ । व्यवस्थापन सङ्घ नेपालको प्रथम उपाध्यक्षसमेत रहेका त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट व्यवस्थापन विषयमा एमफिल गरेका छन् । त्यस्तै, पाटन बहुमुखी क्याम्पसबाट अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर र शङ्करदेव क्याम्पसबाट व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरेका छन् । नेपाल ल क्याम्पसबाट कानुनमा स्नातक गरेका उनले वाणिज्यशास्त्रमा स्नातकसमेत गरेका छन् । उनले भारतको सिङ्घानिया विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि हासिल गरेका छन् । नेपाली बैंकहरूमा संस्थागत सुशासनले जोखिम व्यवस्थापनमा पार्ने प्रभाव उनको विद्यावारिधि अनुसन्धानको मुख्य विषय हो । उक्त उपाधिको समकक्षता हाल त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट मूल्याङ्कनको प्रक्रियामा रहेको छ । थापासँग व्यवस्थापन शिक्षण क्षेत्रमा पनि एक दशकभन्दा बढीको अनुभव छ । उनले विभिन्न शैक्षिक संस्थामा अध्यापन गर्नुका साथै बैंकिङ तथा वित्तीय क्षेत्रसँग सम्बन्धित तालिम कार्यक्रममा स्रोत व्यक्तिका रूपमा काम गरेका छन् । बैंकिङ, व्यवस्थापन र संस्थागत सुशासनसम्बन्धी पुस्तकसमेत प्रकाशित गरेका उनका अनुसन्धानमूलक लेख तथा एक सयभन्दा बढी समसामयिक र विश्लेषणात्मक लेख विभिन्न प्रकाशन तथा पत्रपत्रिकामा प्रकाशित छन् । उनले सन् २००८ मा प्रकाशित ‘प्रिन्सिपल्स एन्ड प्राक्टिसेज अफ नेपालीज बैंकिङ’ पुस्तकका सहलेखकका रूपमा काम गरेका छन् । त्यस्तै, सन् २०१० मा ‘प्रिन्सिपल्स अफ म्यानेजमेन्ट’ नामक पुस्तक पनि प्रकाशित गरेका छन् । दक्षिण एसियामा सुशासनका चुनौती तथा नेपाली बैंकिङ प्रणालीमा संस्थागत सुशासनको आवश्यकता र महत्वलगायत विषयमा उनले अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा अनुसन्धानपत्र प्रस्तुत गरेका छन् । वित्तीय स्थायित्व, बैंकिङ नियमन, बेसल ढाँचा, जोखिम व्यवस्थापन तथा केन्द्रीय बैंकिङसम्बन्धी विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय तालिम र गोष्ठीमा सहभागी भएका थापाले अमेरिका, बेलायत, स्विट्जरल्यान्ड, दक्षिण कोरिया, मलेसिया, जापान, भारतलगायत विभिन्न देशमा आयोजित कार्यक्रममा सहभागिता जनाएका छन् । उनले अन्तर्राष्ट्रिय नियामकीय अभ्यास तथा वित्तीय स्थायित्वसम्बन्धी अनुभवसमेत हासिल गरेका छन् । जो बसको खलासी हुँदै राष्ट्र बैंकको ईडी बने
