मानव बेचबिखन सञ्जालमा क्रिप्टोको भूमिका बढ्दै, २०२५ मा अवैध क्रिप्टो प्रवाह करिब १६.१ अर्ब डलर
काठमाडौं । नयाँ प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२५ मा शंकास्पद मानव बेचबिखन गिरोहहरूलाई गरिएको क्रिप्टोकरेन्सी भुक्तानी ८५ प्रतिशतले बढेको छ र सार्वजनिक ब्लकचेनहरूमा सयौं मिलियन डलर बराबरका कारोबारहरू ट्रेस गरिएको छ । यो प्रतिवेदन अमेरिकी ब्लकचेन विश्लेषण कम्पनी चेनएनालाइसिसले सार्वजनिक गरेको हो । कम्पनीका अनुसार अधिकांश गतिविधि दक्षिणपूर्वी एसियामा विस्तार हुँदै गएको आपराधिक इकोसिस्टमसँग जोडिएको थियो, जहाँ स्क्याम कम्पाउन्ड, अवैध अनलाइन जुवा सञ्चालन र चिनियाँ भाषाका मनी लन्डरिङ सञ्जालहरू मिलेर काम गर्छन् । क्रिप्टो ट्र्याकरका अनुसार मानव बेचबिखनकर्ताको क्रिप्टो गतिविधि मुख्यतः तीन वर्गमा पर्छन्स् अन्तर्राष्ट्रिय एस्कर्ट तथा वेश्यावृत्ति सेवा, श्रम प्लेसमेन्ट एजेन्ट र स्क्याम कम्पाउन्ड तथा बाल यौन दुव्र्यवहार सामग्री विक्रेता । ब्लकचेन डाटाले देखाएअनुसार अधिकांश सेवा दक्षिणपूर्वी एसियामा केन्द्रित भए पनि ग्राहकहरूले उत्तर तथा दक्षिण अमेरिका, युरोप र अस्ट्रेलियाबाट भुक्तानी पठाएका थिए, जसले यी सञ्जालहरूको विश्वव्यापी पहुँच देखाउँछ । चेनएनालाइसिसले साइबर अपराधीहरू आफ्नो सेवा प्रचार गर्न, पीडित भर्ती गर्न र भुक्तानी समन्वय गर्न टेलिग्रामजस्ता प्लेटफर्ममा बढ्दो निर्भर रहेको पनि फेला पारेको छ । ‘पुराना डार्कनेट फोरमबाट एप र अर्धखुला टेलिग्राम इकोसिस्टममा व्यापक सरुवा भइरहेको छ, जसले क्रिप्टोसँग मिलेर यी सञ्जाललाई छिटो विस्तार गर्न, ‘कस्टमर सर्भिस’ चलाउन र विश्वव्यापी रूपमा सजिलै पैसा सार्न सक्षम बनाएको छ,’ टम म्याकलुथले भने । ‘मुख्य निष्कर्ष के हो भने वास्तविक आर्थिक परिमाण कम्तीमा सयौं मिलियन अमेरिकी डलर बराबरको क्रिप्टो कारोबार हो र भौतिक क्षति कुनै पनि डलर रकमभन्दा धेरै गुणा ठूलो छ,’ म्याकलुथले थपे । ब्लकचेन गतिविधिले धेरै कारोबारहरू पछाडि उच्च संगठित सञ्जाल रहेको देखाउँछ । केही एस्कर्ट सेवा र सेक्सवर्क कानुनी रूपमा सञ्चालन भए पनि प्रतिवेदनले सम्भावित बेचबिखन गतिविधि विशिष्ट वित्तीय व्यवहारबाट पहिचान गर्न सकिने बताएको छ । विशेषगरी शंकास्पद सञ्जालहरूले स्टेबलकोइन र चिनियाँ भाषाका मनी लन्डरिङ समूहको प्रयोग गरी छिटो नगदमा रूपान्तरण गर्ने गरेको उल्लेख गरिएको छ । यी लन्डरिङ सञ्जालहरू मुख्यतः चिनियाँ भाषाका टेलिग्राम च्यानलमार्फत सञ्चालन हुन्छन् र अवैध रकमलाई क्रिप्टोमार्फत सारेर ‘सफा’ बनाउने काम गर्छन् । सन् २०२५ मा यस्ता अवैध क्रिप्टो प्रवाह करिब १६.१ अर्ब डलर पुगेको अनुमान गरिएको छ । डाटाअनुसार क्रिप्टोसँग सम्बन्धित अन्तर्राष्ट्रिय एस्कर्ट सेवाहरूले उच्च मूल्यका ट्रान्सफरमा उल्लेखनीय हिस्सा ओगटेका छन्, जसमा झन्डै आधा कारोबार १० हजार डलरभन्दा बढीका थिए । अनुसन्धानकर्ताले समीक्षा गरेका सूचीहरूमा सीमापार यात्रा प्याकेज, साथसंगत सेवा र तहगत मूल्य संरचना उल्लेख गरिएको थियो, जसमा भीआइपी प्याकेजको मूल्य ३० हजार डलरभन्दा माथि थियो । चेनएनालाइसिसले कारोबारको आकार, निरन्तरता र वालेट क्लस्टरहरूबीच दोहोरिने भुक्तानी ढाँचाले व्यक्तिगत होइन, व्यावसायिक रूपमा संगठित सञ्चालन भएको संकेत गर्ने बताएको छ । शंकास्पद वेश्यावृत्ति सञ्जालतर्फ गरिएका क्रिप्टो भुक्तानीहरू एस्कर्ट सेवाभन्दा साना रकमका थिए, प्रायः १ हजारदेखि १० हजार डलरसम्म । तर डाटा अनुसार यी पनि संगठित समूहसँग मिल्दोजुल्दो देखिन्छन् । अर्को प्रमुख श्रेणी ‘श्रम प्लेसमेन्ट एजेन्ट’ हरू थिए, जसले व्यक्तिहरूलाई प्रायः दक्षिणपूर्वी एसियाका स्क्याम कम्पाउन्डमा भर्ती गर्छन्, जहाँ क्रिप्टो–आधारित ठगी योजना सञ्चालन हुन्छ । भर्ती शुल्क प्रायः १ हजारदेखि १० हजार डलरसम्मको क्रिप्टोकरेन्सी हुने र टेलिग्राम च्यानलमा देखाइएका मूल्यसँग मेल खाने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । उदाहरणस्वरूप कम्बोडिया वा म्यानमारमा ‘कस्टमर सर्भिस’ वा ‘डाटा एन्ट्री’ कामका लागि उच्च मासिक तलब र यात्रा खर्च बेहोर्ने वाचा गरिएका विज्ञापनहरू भेटिएका थिए । भर्ती भएपछि पीडितहरूलाई रोमान्स स्क्याम, नक्कली क्रिप्टो लगानी योजना र विदेशमा रहेका व्यक्तिलाई लक्षित अन्य अनलाइन ठगी गर्न बाध्य पारिएको आरोप छ । केही टेलिग्राम संवादमा भर्तीकर्ताहरूले कामदारलाई सीमापार लैजाने, नक्कली कागजात मिलाउने र बिचौलियालाई भुक्तानी समन्वय गर्नेबारे छलफल गरेको चेनएनालाइसिसले जनाएको छ । कम्पनीले भर्ती च्यानलहरू र पहिले अवैध जुवा प्लेटफर्म तथा मनी लन्डरिङ सेवासँग जोडिएका वालेटहरूबीच सम्बन्ध पनि पहिचान गरेको छ, जसले बेचबिखन गतिविधि अन्य आपराधिक उद्यमसँग गाँसिएको संकेत गर्छ । गत वर्ष अमेरिकाको न्याय विभागले कम्बोडियाको ठूलो स्क्याम केन्द्रबाट १५ अर्ब डलर बराबरको बिटक्वाइन जफत गरेको थियो, जसले यस्ता कम्पाउन्डको व्यापकता उजागर गरेको थियो । ‘सन् २०२५ को अन्त्यदेखि यस इकोसिस्टमका केही भाग, विशेषगरी स्क्याम कम्पाउन्डविरुद्ध कडाइ बढेको छ तर यौन शोषण र बेचबिखन सञ्जालहरू वैकल्पिक भौतिक र डिजिटल पूर्वाधारमार्फत सञ्चालन जारी राख्न सक्छन्,’ म्याकलुथले भने । चेनएनालाइसिसले बाल यौन दुव्र्यवहार सामग्री सञ्जालहरू पनि ट्र्याक गरेको छ, जसमा फरक भुक्तानी संरचना भए पनि संगठित वित्तीय ढाँचा देखिएको छ । सीएसएएमसम्बन्धी करिब आधा क्रिप्टो कारोबार १०० डलरभन्दा कमका थिए, जसले निजी च्याट समूह वा इन्क्रिप्टेड फाइल–सेयरिङ च्यानलमा सदस्यता–आधारित मोडल संकेत गर्छ । कम्पनीले यस्ता रकम मुख्यधाराका क्रिप्टोकरेन्सीबाट गोपनीयतामा केन्द्रित सम्पत्ति जस्तै मोनेरो र पहिचान प्रमाणीकरण नचाहिने तुरुन्तै साटफेर सेवातर्फ सारिएको पनि देखेको छ । सन् २०२५ जुलाईमा चेनएनालाइसिसले बेलायतको कानुन कार्यान्वयन निकायको सूचनापछि डार्क वेबमा सञ्चालन भइरहेको सबैभन्दा ठूलो सीएसएएम वेबसाइटमध्ये एक पहिचान गर्न सहयोग गरेको जनाएको छ । उक्त एक मात्र सञ्चालनमा ५ हजार ८०० भन्दा बढी क्रिप्टोकरेन्सी ठेगाना प्रयोग गरिएको थियो र जुलाई २०२२ यता ५ लाख ३० हजार ००० डलरभन्दा बढी आम्दानी गरेको थियो। ‘सामान्य रूपमा हेर्दा क्रिप्टोको प्रयोग बढ्दै जाँदा अवैध र वैध दुवै प्रयोजनका लागि यसको प्रयोग बढ्नेछ,’ म्याकलुथले भने, ‘निकट भविष्यमै बेचबिखनसँग जोडिएको गतिविधिमा क्रिप्टोको प्रयोग हराउने अपेक्षा छैनस बरु कानुनी कडाइ बढे पनि यसको प्रयोग बढ्दै जाने सम्भावना छ।’
जेनजी आन्दोलनबाट क्षतिग्रस्त ५ होटल घाटामा, कुन कस्तो अवस्थामा ?
काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)मा सूचीकृत ७ वटा होटल कम्पनीमध्ये ५ कम्पनीले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो त्रैमासिकमा नोक्सानी बेहोरेका छन् । बन्दीपुर केबलकार, ओरियण्टल, चन्द्रागिरि हिल्स, सिटि होटल र तारागाउँ रिजेन्सीले अप्रत्याशित राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय घटनाहरू, राजनीतिक अस्थिरता र आन्दोलनका कारण आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आगमन घटेको प्रभावमा नोक्सानी भोग्नु परेको जनाएको छ । सूचीकृत कम्पनीहरूले देशमा पर्यटकीय पूर्वाधारको कम विकास, सुस्त निर्माण, सार्वजनिक यातायातको अभाव र अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सिट सीमितताले व्यवसायमा नकारात्मक असर परेको बताएका छन्। साथै, विदेशी विनिमय दरको उतार–चढाव र ऊर्जा तथा इन्धन मूल्य वृद्धिले पनि होटल तथा पर्यटन व्यवसायलाई चुनौती दिइरहेको उल्लेख गरिएको छ । यद्यपि, समीक्षा अवधिमा सोल्टी होटल र कालिन्चोक दर्शन कम्पनी भने नाफामा रहेका छन् । चन्द्रागिरि हिल्सको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो त्रैमासमा खुद नाफा ४ करोड ७० लाख २० हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ६ करोड ६४ लाख ८२ हजार रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको थियो । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी ४१.०७ प्रतिशत घटेर २४ करोड ८९ लाख ६० हजार रुपैयाँमा सीमित भएको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ४२ करोड २५ लाख ३७ हजार रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । यस अवधिमा कम्पनीको अन्य आम्दानी ७४६ प्रतिशत बढेर २ करोड ६ लाख ८३ हजार रुपैयाँ र कुल आम्दानी ४२.७३ प्रतिशत घटेर २१ करोड १ लाख ६८ हजार रुपैयाँ गरेको छ । गत वर्षको पुसमा कम्पनीको अन्य आम्दानी १ करोड ८२ लाख ४१ हजार रुपैयाँ र कुल आम्दानी ३६ करोड ७० लाख १६ हजार रुपैयाँ थियो । चालु आवको पुसमा कम्पनीको बिक्री लागत ३०.१४ प्रतिशत घटेर ३ करोड ८७ लाख ९१ हजार रुपैयाँ गरेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ५ करोड ५५ लाख २१ हजार रुपैयाँ बिक्री लागत थियो । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको कर्मचारी खर्च ११.६७ प्रतिशत घटेर ७ करोड ८० लाख १० हजार रुपैयाँ, प्रशासनिक खर्च १० प्रतिशत घटेर ४ करोड ६८ लाख ६१ हजार रुपैयाँ र कुल खर्च ११ प्रतिशत घटेर १२ करोड ४८ लाख ७२ हजार रुपैयाँ गरेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ८ करोड ८३ लाख २० हजार रुपैयाँ कर्मचारी खर्च, ५ करोड २१ लाख रुपैयाँ प्रशासनिक खर्च र १४ करोड ४ लाख २० हजार रुपैयाँ कुल खर्च गरेको थियो । १ अर्ब ५३ करोड ४० लाख ९१ हजार रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको यस कम्पनीको जगेडा कोष ४ करोड ६२ लाख ६९ हजार रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी ३.०७ रुपैयाँ ऋणात्मक, प्रतिसेयर नेटवर्थ १०३.०२ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात २७७.६८ गुणा ऋणात्मक रहेको छ । गत भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी आन्दोलनका क्रममा कम्पनीको भौतिक संरचना तथा केबलकारका विभिन्न उपकरणहरूमा क्षति पुगेपछि गत त्रैमासिकको बाँकी अवधिभर कम्पनीका सबै आर्थिक गतिविधिहरू पूर्ण रूपमा ठप्प भएका थिए । यद्यपि, चालु त्रैमासिकको मध्यदेखि अर्थात् मंसिर १५ गतेबाट कम्पनीले पुनः कारोबार सञ्चालनमा ल्याएको जनाएको छ । कम्पनीका अनुसार कारोबारको मुख्य समयमा भएको बन्दका कारण आर्थिक रूपमा ठूलो नोक्सानी व्यहोर्नुपरेको छ । उक्त क्षतिपूर्ति तथा आर्थिक पुनर्उत्थानका लागि कम्पनी प्रतिबद्ध रहेको र सोहीअनुसार रणनीति तय गरी अगाडि बढिरहेको जानकारी दिइएको छ । जेनजी आन्दोलनका क्रममा कम्पनीको बटम स्टेशनको मुख्य भवन परिसर, भित्री आर्थिक गतिविधि सञ्चालन हुने संरचनाहरू, कार्यालय परिसर, केबलकारको मुख्य प्रस्थान स्थल, बाहिरी क्षेत्रमा रहेका विभिन्न स्टलहरू तथा केबलकार सञ्चालनका मुख्य युनिटहरू लगायतका उपकरणहरूमा क्षति पुगेको थियो । ती सबै क्षतिको विवरण संकलन तथा मूल्याङ्कन गर्ने कार्य सम्पन्न भइसकेको कम्पनीले जनाएको छ । साथै तोडफोड, लुटपाट तथा आगजनीबाट भएको क्षतिको विस्तृत विवरण तयार गरी बीमा दाबीका लागि सम्बन्धित बीमा कम्पनीमा प्रक्रिया अघि बढाइएको कम्पनीले जनाएको छ । समिक्षा अवधिको अन्त्यसम्ममा केबलकार भ्रमण गर्ने पर्यटकहरू तथा रिसोर्ट परिसरमा आउने पाहुनाहरूको संख्यामा अघिल्लो अवधिको तुलनामा क्रमिक सुधार देखिन थालेको कम्पनीको भनाइ छ । समग्र मुलुकको अवस्था अनुकूल रहेमा चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा कम्पनीको समग्र आर्थिक सूचकमा केही सकारात्मक सुधार देखिने प्रक्षेपण गरिएको छ । कालिञ्चोक दर्शनको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो त्रैमासमा खुद नाफा १ करोड १९ लाख ९३ हजार रुपैयाँ रहेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ३३ लाख ८६ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक थियो । चालु आवको पुस मसान्तसम्ममा कम्पनीको आम्दानी ३४४.१५ प्रतिशत बढेर ३ करोड ५४ लाख ६६ हजार रुपैयाँ, बिक्री आम्दानी ८७.२४ प्रतिशत बढेर १३ लाख ७ हजार रुपैयाँ, सञ्चालन आम्दानी ३६८.७६ प्रतिशत बढेर ३ करोड ४१ लाख ५९ हजार रुपैयाँ, अन्य आम्दानी १६.५५ प्रतिशत बढेर ५ लाख ३५ हजार रुपैयाँ गरेको छ । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको कर्मचारी खर्च १६३.८४ प्रतिशत बढेर ७६ लाख ४१ हजार रुपैयाँ, अन्य खर्च ६५.१० प्रतिशत बढेर ४३ लाख ६७ हजार रुपैयाँ र वित्तीय खर्च ८०.८४ प्रतिशत बढेर २९ लाख ५५ हजार रुपैयाँ गरेको छ । ६० करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको यस कम्पनीको जगेडा कोष ४ करोड ३९ लाख रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी ३.९७ रुपैयाँ, प्रतिसेयर नेटवर्थ १०७.३६ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात १९७.७७ गुणा छ । कम्पनीका अनुसार पुस मसान्तसम्मको तथ्यांकका आधारमा गत वर्षको तुलनामा बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटकहरूको आगमनमा क्रमिक सुधार देखिएको छ । यस अवधिमा कम्पनीले पर्यटन प्रवद्र्धनलाई थप प्रभावकारी बनाउन होटल, रिसोर्ट तथा अन्य आयमूलक व्यवसाय सञ्चालन गर्ने योजनाअनुसार कार्य अघि बढाइरहेको जनाएको छ । प्रतिस्पर्धी पर्यटन व्यवसायको परिवेशमा कम्पनीले प्राकृतिक वातावरण तथा स्थानीय रमणीय स्थलहरूको समुचित उपयोग गर्दै न्यूनतम खर्चमा अधिकतम नाफा आर्जन गर्ने लक्ष्य लिएको छ । साथै, कम्पनीले कर्जाको साँवा र ब्याज तोकिएको समयमै भुक्तानी गर्दै आएको जानकारी दिएको छ । कम्पनीका अनुसार विसं २०८२ भदौ १२ गते कालिन्चोक इन्भेस्टमेन्ट कम्पनीमा रहेको आफ्नो स्वामित्व ५६.४८ प्रतिशतबाट घटेर ३८.३४ प्रतिशतमा झरेसँगै सो सहायक कम्पनीमाथिको नियन्त्रण समाप्त भएको छ । त्यसपछि उक्त लगानीलाई हालदेखि एशोसिएट कम्पनीको रूपमा लेखाङ्कन गरिएको जनाएको छ । यसैगरी, कम्पनीले अनावश्यक खर्च कटौती गर्दै आम्दानी वृद्धि हुने गरी बजार व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राख्ने जनाएको छ । स्थानीय बासिन्दा तथा सेयरधनीहरूका लागि केबलकार टिकटमा विशेष सहुलियतको व्यवस्था मिलाइएको कम्पनीले जानकारी दिएको छ । सोल्टी होटलको चालु आवको दोस्रो त्रैमासमा खुद नाफा १२.९५ प्रतिशत बढेर ३४ करोड ७५ लाख ६८ हजार रुपैयाँ आर्जन गरेको छ । गत वर्षको दोस्रो त्रैमासमा कम्पनीले ३० करोड ७७ लाख १३ हजार रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको थियो । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको कुल आम्दानी १३.५० प्रतिशत बढेर १ अर्ब ४५ करोड ९७ लाख १० हजार रुपैयाँ र कुल खर्च १४.७२ प्रतिशत बढेर १ अर्ब ४ करोड ११ लाख ४ हजार रुपैयाँ गरेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले १ अर्ब २८ करोड ६० लाख ५६ हजार रुपैयाँ कुल आम्दानी गरेर ९० करोड ७४ लाख ४१ हजार रुपैयाँ कुल खर्च गरेको थियो । चालु आवको ६ महिनामा कम्पनीको कर्मचारी खर्च ६.२९ प्रतिशत बढेर ३२ करोड १० लाख २८ हजार रुपैयाँ र प्रशासन खर्च ३१.३२ प्रतिशत बढेर १८ करोड ८६ लाख ५२ हजार रुपैयाँ रुपैयाँ गरेको छ । कम्पनीको चुक्ता पुँजी १० प्रतिशत बढेर १ अर्ब २ करोड १८ लाख ६२ हजार रुपैयाँ र सञ्चित नाफा २८.०७ प्रतिशत बढेर १ अर्ब ९१ करोड ६३ लाख २१ हजार रुपैयाँ पुगेको छ । नाफा बढेसँगै कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी ३.४ रुपैयाँ पुगेको छ । बैंकको प्रतिसेयर नेटवर्थ २८.७५ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात १४६.४१ गुणा रहेको छ । कम्पनीको होटल तथा पर्यटन व्यवसाय गत वर्षको तुलनामा वृद्धि भएको छ । जेन–जेड आन्दोलन र अन्तर्राष्ट्रिय अस्थिरताका कारण केही समय पर्यटक आगमन घटे पनि चाडपर्व, बढ्दो हवाई उडान र प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमा होटल अकुपेन्सी सुधारसँगै पर्यटन व्यवसाय पुनः सकारात्मक बनेको कम्पनीले जनाएको छ । आगामी त्रैमासिकमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान नियमित रहनु र विश्व पर्यटन बजारमा देखिएको सुधारका कारण व्यवसाय अझ सुदृढ हुने अपेक्षा कम्पनीले गरेको छ । ओरियण्टल होटल्सको चालु आवको दोस्रो त्रैमासमा खुद नाफा २ करोड ७४ लाख ३१ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले १ करोड २७ लाख ४२ हजार रुपैयाँ खुद ऋणात्मक थियो । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी ६.०४ प्रतिशत घटेर ४८ करोड ४६ लाख १५ हजार रुपैयाँ, अन्य आम्दानी ८१.५९ प्रतिशत बढेर ७१ लाख ६२ हजार रुपैयाँ र कुल नाफा ५.३८ प्रतिशत घटेर ४९ करोड १७ लाख ७७ हजार रुपैयाँ गरेको छ । चालु आवको ६ महिनामा कम्पनीको कर्मचारी खर्च ११.४४ प्रतिशत घटेर १६ करोड १६ लाख ७९ हजार रुपैयाँ, प्रशासन खर्च १०.९२ प्रतिशत बढेर ७ करोड ८१ लाख ५७ हजार रुपैयाँ र कुल खर्च ३.१४ प्रतिशत घटेर ४५ करोड ५२ लाख १ हजार रुपैयाँ गरेको छ । १ अर्ब १८ करोड ४४ लाख ९४ हजार रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको कम्पनीको जगेडा कोष १.०८ प्रतिशत बढेर २ अर्ब ७० करोड ४६ लाख १३ हजार रुपैयाँ छ । कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी २.३२ रुपैयाँ ऋणात्मक, प्रतिसेयर नेटवर्थ ३२८.३३ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात ३०३.९९ गुणा ऋणात्मक छ । दोस्रो त्रैमासमा कम्पनीको तरलता र मौज्दात अवस्था सन्तोषजनक रहे पनि होटलको पुरानो परिसर रिनोभेशनका कारण कारोबार प्रभावित भएको जनाएको छ । पुरानो परिसरका ६० कोठा तथा रेस्टुरेन्टहरू रिनोभेशनका लागि बन्द हुनु र पर्यटक आगमन घट्नु नोक्सानीको मुख्य कारण रहेको कम्पनीले जनाएको छ । यसैगरी जेन–जेड आन्दोलनका कारण पहिलो र दोस्रो त्रैमासिकमा पर्यटक आगमन घट्दा होटल तथा पर्यटन व्यवसायमा असर परेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म रिनोभेशन सम्पन्न गरी आगामी वर्षदेखि अत्याधुनिक सुविधा सहित कोठा सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य लिएको छ । साथै, होटल परिसरभित्रका ३० वटा सर्भिस अपार्टमेन्ट पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आइसकेकाले आगामी दिनमा बिक्री र नाफा सुधार हुने अपेक्षा गरिएको छ । कम्पनीले खर्च नियन्त्रण, अकुपेन्सी वृद्धि र विविध बजार लक्षित रणनीति अपनाउँदै व्यवसाय विस्तार गर्ने जनाएको छ । सहवित्तियकरण कर्जा तथा चालू पूँजीको साँवा–ब्याज समयमै भुक्तानी हुँदै आएको पनि कम्पनीले स्पष्ट पारेको छ । तारागाउँ रिजेन्सी होटल्सको चालु आवको ६ महिनामा खुद नाफा ९ करोड ८ लाख ३० हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले १८ करोड ६७ लाख ८२ हजार रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेको थियो । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी ७५.२५ प्रतिशत घटेर १७ करोड १९ लाख ४२ हजार रुपैयाँ, अन्य आम्दानी २२.०६ प्रतिशत घटेर ६ करोड १२ लाख २१ हजार रुपैयाँ र कुल आम्दानी ६९.८५ प्रतिशत घटेर २३ करोड ३१ लाख ६४ हजार रुपैयाँ गरेको छ । चालु आवको ६ महिनामा कम्पनीको प्रशासनिक खर्च ४८.९७ प्रतिशत घटेर ६ करोड २८ लाख ६४ हजार रुपैयाँ गरेको छ । १ अर्ब ९६ करोड २१ लाख २० हजार रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको कम्पनकिो जगेडा कोष ११.३९ प्रतिशत घटेर ९८ करोड १९ लाख ८७ हजार रुपैयाँ छ । कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी ४.६३ रुपैयाँ ऋणात्मक, प्रतिसेयर नेटवर्थ १५०.०५ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात १५२.३१ गुणा ऋणात्मक छ । जेनजी आन्दोलनका क्रममा तारागाउँ रिजेन्सी होटल्स अन्तर्गत सञ्चालनमा रहेको होटलमा ठूलो आर्थिक तथा भौतिक क्षति पुगेपछि सोही दिनदेखि होटल पूर्ण रूपमा बन्द रहेको छ । हाल होटलमा मर्मत–सम्भार तथा पुनर्निर्माणको कार्य तीव्र रूपमा अघि बढाइएको कम्पनीले जनाएको छ । घटनाबाट भएको क्षतिको मूल्याङ्कन सम्बन्धित बीमा कम्पनीमार्फत भइरहेको भए पनि हालसम्म क्षतिपूर्ति सम्बन्धी कुनै अन्तिम व्यवस्था हुन नसकेको कम्पनीले जनाएको छ । होटल पूर्ण रूपमा मर्मत–सम्भार गरी पुनः सञ्चालनमा ल्याएपछि मात्र व्यवसायिक गतिविधि सम्भव हुने भएकाले चालु आवको दोस्रो त्रैमासमा तारागाउँ नेक्स्ट बाहेक अन्य कुनै पनि पर्यटकीय व्यवसायिक गतिविधि नभएको कम्पनीको भनाइ छ । कम्पनीका अनुसार आन्दोलनले २५ वर्षदेखि नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा योगदान दिँदै आएको होटललाई ठूलो क्षति पुर्याएको छ । होटललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सेवा–सुविधासहित पूर्ण रूपमा मर्मत–सम्भार गरी छिट्टै पुनः सञ्चालनमा ल्याउने तयारी भइरहेको कम्पनीले जनाएको छ । आगामी त्रैमासिक अवधिसम्म पनि होटल सञ्चालनमा नआउने र मर्मत–सम्भारका लागि ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने अवस्था रहेको कम्पनीले उल्लेख गरेको छ । होटल पुनः सञ्चालनपछि सेवा–सुविधाको स्तर उकास्ने, कर्पोरेट, सामाजिक, शैक्षिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आकर्षित गर्ने, कर्मचारीलाई तालिम प्रदान गर्ने र खर्च नियन्त्रण गर्दै स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनालाई गुणस्तरीय सेवा प्रदान गर्ने रणनीति अपनाइने कम्पनीले जनाएको छ । सिटि होटलले चालु आवको ६ महिनामा खुद नाफा १० करोड ९ लाख ३८ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले १० करोड ४९ लाख ६८ हजार रुपैयाँ नोक्सानी बेहोरेको थियो । कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी १.४३ प्रतिशत घटेर २३ करोड २३ लाख ९८ हजार रुपैयाँ, अन्य आम्दानी ४६.१४ प्रतिशत घटेर १ करोड १५ लाख २७ हजार रुपैयाँ र कुल आम्दानी ५.१५ प्रतिशत घटेर २४ करोड ३९ लाख २५ हजार रुपैयाँ गरेको छ । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको कर्मचारी खर्च १० प्रतिशत बढेर ४ करोड ६५ लाख ५७ हजार रुपैयाँ, प्रशासन खर्च २७.३८ प्रतिशत बढेर ५ करोड ८३ लाख ५० हजार रुपैयाँ र कुल खर्च ८.८९ प्रतिशत बढेर १९ करोड २ लाख ३० हजार रुपैयाँ गरेको छ । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको चुक्ता पुँजी ८० प्रतिशत बढेर ३ अर्ब १ करोड ३२ लाख रुपैयाँ र अन्य इक्विटी ४ कराड ४१ लाख ७४ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक छ । कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी ३.३५ रुपैयाँ ऋणात्मक छ । यस्तै, कम्पनीको प्रतिसेयर नेटवर्थ ९८.५३ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात १४०.३० गुणा ऋणात्मक छ । देशका विभिन्न शहरमा भएका प्रदर्शनका कारण पछिल्लो समय होटल व्यवसायमा केही प्रतिकूल असर परेको कम्पनीले जनाएको छ । आम्दानी बढाउने लक्ष्यसहित होटलले ब्याङ्क्वेट र खानपान सुविधाको स्तरोन्नति, कर्पोरेट कार्यक्रम, निजी समारोह, दूतावास, गैरसरकारी तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थासँग सम्बन्धित इभेन्टहरू विस्तार गर्ने रणनीति अपनाएको छ । साथै, बैठक, सम्मेलन, विवाह तथा उच्चस्तरीय कर्पोरेट कार्यक्रम आकर्षित गर्न स्थानीय व्यवसाय र इभेन्ट आयोजकसँग सहकार्य गरिने कम्पनीको भनाइ छ । होटललाई ट्राभल एक्सपो, अन्तर्राष्ट्रिय वर्कसप र पर्यटकीय कार्यक्रमहरूको प्रमुख भेन्युका रूपमा विकास गर्दै, दीर्घकालीन रेट सम्झौता, हायात समूहभित्रको समन्वय र प्रभावकारी बजार रणनीतिमार्फत व्यवसाय विस्तार गर्ने लक्ष्य कम्पनीले लिएको छ । बन्दीपुर केबलकारको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को दोस्रो त्रैमासमा खुद नाफा ७४ लाख ९१ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ । गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले २ करोड ५९ लाख ८ हजार रुपैयाँ खुद ऋणात्मक थियो । समीक्षा अवधिमा कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी ३९.४८ प्रतिशत बढेर ९४ लाख ५७ हजार रुपैयाँ, अन्य आम्दानी ११२.२० प्रतिशत बढेर १ करोड ६६ लाख ५ हजार रुपैयाँ र कुल आम्दानी ७८.४३ प्रतिशत बढेर २ करोड ६० लाख ६२ हजार रुपैयाँ गरेको छ । चालु आवको पुसमा कम्पनीको कर्मचारी खर्च १३.६९ प्रतिशत बढेर ३९ करोड ६१ लाख रुपैयाँ, प्रशासनिक खर्च ०.९४ प्रतिशत घटेर २७ लाख २२ हजार रुपैयाँ र कुल खर्च ८.१४ प्रतिशत घटेर २ करोड ५० लाख ३८ हजार रुपैयाँ गरेको छ । २ अर्ब ८२ करोड ९९ लाख ९३ हजार रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको यस कम्पनीको जगेडा कोष २१ करोड ३० लाख ४३ हजार रुपैयाँ ऋणात्मक रहेको छ । कम्पनीको प्रतिसेयर आम्दानी ०.२६ रुपैयाँ ऋणात्मक, प्रतिसेयर नेटवर्थ ९२.४७ रुपैयाँ र मूल्य आम्दानी अनुपात ३ हजार १३५.२१ गुणा ऋणात्मक रहेको छ । दोस्रो त्रैमासमा कम्पनीको आर्थिक गतिविधि सुधारोन्मुख रहेको जनाएको छ । जेनजी आन्दोलन र राजनीतिक अस्थिरताका कारण होटल सञ्चालनमा प्रारम्भमा ढिलाइ भए तापनि, हाल लेमन ट्री होटल्स लिमिटेडसँग होटल सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्झौता भई, पूर्वाधार निर्माण कार्य अन्तिम चरणमा पुगेको कम्पनीले जनाएको छ । राजनीतिक तथा आर्थिक अवस्था अनुकूल रहन सकेमा चालु आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म कम्पनीको आर्थिक स्थितिमा सकारात्मक सुधार आउने अपेक्षा कम्पनीको छ । कम्पनीले रणनीतिक रूपमा घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभावकारी बजारीकरण, स्थानीय समुदायसँग समन्वय, सम्पत्ति र दायित्वको व्यवस्थापन, र गुणस्तरीय सेवा प्रदान गर्दै दिगो आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने योजना अवलम्बन गरेको छ ।
नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन संशोधन हुने, डिजिटल बैंक र मुद्रामा नयाँ व्यवस्था
काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन २०५८ लाई संशोधन गरिने भएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंक ऐनलाई समयानुकूल संशोधन तथा अद्यावधिक गर्ने उद्देश्यले सरकारले ‘नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ लाई संशोधन गर्न बनेको विधेयक’ को मस्यौदा तर्जुमा गरेको छ । केन्द्रिय बैंकको उद्देश्य र कार्यलाई केन्द्रिय बैंकको भूमिका सम्बन्धमा अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा स्वीकार्य अवधारणा बमोजिम तादम्यता कायम गर्न, केन्द्रिय बैंकको कार्यसम्पादनमा थप स्वयत्तता प्रदान गर्न ऐन संशोधन गर्न लागिएको अर्थमन्त्रालयले जानकारी दिएको छ । मन्त्रालयकाअनुसार नेपाल राष्ट्र बैंकको सुपरिवेक्षकीय तथा नियमन कार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउन र आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को बजेट वक्तव्य, नेपाल राष्ट्र बैंकको चौंथो रणनीतिक योजना (२०२२–२०२६) तथा मौद्रिक नीतिमा उल्लेख भए बमोजिम नेपाल राष्ट्र बैंक ऐनमा समयानुकूल परिमार्जन तथा संशोधन गर्न आवश्यक भएकोले ऐन संशोधन गर्न मस्यौदा बनाइएको छ । ऐन संशोधनमार्फत वर्तमान आर्थिक तथा वित्तीय परिवेशअनुरूप ऐनलाई संशोधन गर्दै केन्द्रीय बैंकको स्वायत्तता सुदृढीकरण गरिनेछ भने ऐन संशोधन गरि केन्द्रीय बैंकको उद्देश्य र कार्यक्षेत्रमा थप स्पष्टता गरिनेछ । अथ मन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको मस्यौदामा डिजिटल बैंक तथा डिजिटल मुद्राको अवधारणा ग्रहण र नियमन, जोखिममा आधारित सुपरिवेक्षण प्रणालीको प्रवद्र्धन, मुद्रास्फीति नियन्त्रणसम्बन्धी व्यवस्थाको सुदृढीकरण, संघीय संरचनाअनुरूप नेपाल राष्ट्र बैंकको भूमिका मिलान, अन्तर्राष्ट्रिय लेखा मापदण्डअनुरूप वासलात तथा प्रतिवेदन प्रणालीको आधुनिकीकरण, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको फरफारख सम्बन्धी व्यवस्थामा थप स्पष्टता गर्न ऐन संशोधन गर्न लागिएको उल्लेख छ । ऐन संशोधन गर्न तयार पारिएको मस्यौदामा नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ को दफा २ मा संशोधन गर्न खोजिएको छ । 'वित्तीय संस्था' को परिभाषालाई थप स्पष्ट पार्न खोजिएको छ । मस्यौदामा भनिएको छ, ‘वित्तीय संस्था भन्नाले वित्तीय होल्डिङ कम्पनी, कृषि, सहकारी, उद्योग वा अन्य कुनै खास आर्थिक प्रयोजनको लागि कर्जा दिने वा सर्वसाधारण जनताबाट निक्षेप संकलन गर्ने उद्देश्यले प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएको वित्तीय संस्था वा डिजिटल बैंक सम्झनु पर्छ र सो शब्दले विप्रेषण कारोबार गर्ने, भुक्तानी प्रणाली सञ्चालन वा भुक्तानी सेवा प्रदान गर्ने संस्था वा बैंकको सिफारिसमा नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी वित्तीय संस्था भनी तोकिदिएको संस्थालाई समेत जनाउँछ ।’ पछिल्लो समय डिजिटल बैंकिङसँगै अनलाइन भुक्तानी बढेसँगै राष्ट्र बैंकले आफ्नो ऐनलाई समेत समयानुकुल बनाउन खोजेको देखिन्छ । मस्यौदामा ‘डिजिटल बैंक’ भन्नाले भौतिक शाखा वा सञ्जाल बिना डिजिटल माध्यमबाट वित्तीय कारोबार सञ्चालन गर्न बैंकबाट इजाजत प्राप्त वित्तीय संस्था सम्झनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ । डिजिटल मुद्रालाई पनि चिन्न ऐन संशोधन गर्न खोजिएको छ । ‘मुद्रा भन्नाले करेन्सी, पोस्टल अर्डर, पोस्टल नोट, मनि अर्डर, चेक, ड्राफ्ट, ट्राभलर्स चेक, प्रतीतपत्र, विनिमयपत्र, प्रतिज्ञापत्र वा क्रेडिट कार्ड सम्झनु पर्छ र सो शब्दले बैंकले आवश्यकता अनुसार सार्वजनिक सूचना प्रकाशन र प्रसारण गरी तोकिदिएको अन्य यस्तै प्रकारको मौद्रिक उपकरणलाई समेत जनाउँछ,’ मस्यौदामा भनिएको छ । ऐनको दफा १० लाइ संशोधन गर्ने तयारी समेत गरिएको छ । मूल ऐनको दफा १० मा बैंकले आफ्नो उद्देश्य प्राप्तिको लागि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सार्वजनिक निकाय वा तिनको एजेन्सी वा निकायसँग आवश्यक समन्वय गर्न सक्नेछ व्यवस्था थप्न खोजिएको छ भने सो दफा भित्र रहेको सार्वजनिक निकाय भन्ने शब्दहरुको सट्टा प्रदेश सरकार, स्थानीय तह, सार्वजनिक निकाय, सहकारी, उद्योग व्यवसाय शब्दहरु राख्न खोजिएको छ । ऐनको दफा २७ मा समेत संशोधनको तयारी गरिएको छ । उक्त दफामा कायम मुकायम भई काम गर्नेसम्बन्धि व्यवस्था छ । प्रस्तावित मस्यौदामा भनिएको छ–‘ बहालवाला गभर्नरको मृत्यु भएमा, पदबाट राजीनामा दिएमा, यस ऐन बमोजिम पदबाट निलम्बन भएमा, गभर्नर विदेश भ्रमणमा जानु परेमा वा बिदामा बसेमा वा कुनै कारणले गभर्नरले बैंकको काम गर्न नसक्ने भएमा गभर्नर पदको कामकाज गर्नेगरी नेपाल सरकारले बैंकको वरिष्ठ डेपुटी गभर्नरलाई कायम मुकायम गभर्नरको रुपमा तोक्नेछ ।’ अर्थमन्त्रालयले सार्वजनिक गरेको मस्यौदामा अहिले सर्वसाधरणको सुझाव संकलन गरिँदैछ । उक्त सुझाव समेटेर आउँदो संसद्बाट यो विधेयकलाई अघि बढाउने तयारी गरिएको छ ।
