प्रेममा पनि कालोबजारी
काठमाडौं । फेब्रुअरीको सुरुआती चिसो सिरेटोबीच सहरका गल्ली र कफीशपमा प्रेमको रङ चढ्न थालिसकेको छ । फेब्रुअरी १४ अर्थात् ’भ्यालेन्टाइन डे’ नजिकिँदै गर्दा बजारमा राता गुलाफका थुँगाहरूको चर्चा र माग चुलिएको छ । चुनावी माहोलका बीच पनि बजारमा प्रेमी जोडीहरूले एक अर्काप्रति सामिप्यता र प्रेमको महसुस गराइरहेका छन् । काठमाडौंका फूल पसलहरू रातो गुलाफले सजिन थालिसकेका छन् । गुलाफ यतिबेला सामान्य फूल मात्रै छैन, प्रेमी जोडीहरूका लागि सुनौलो प्रेमको प्रतीक र व्यवसायीहरूका लागि व्यापारको बहार बनिरहेको छ । तर, यो सुन्दर प्रेमको सुगन्धभित्र नमीठो ‘कालोबजारी’ लुकेको छ । प्रेमी-प्रेमिकाले साटासाट गर्ने गुलाफमा कालोबजारीको गन्ध आइरहेको छ । व्यवसायीहरूका अनुसार यो वर्षको प्रणय दिवसमा झण्डै साढे ५ करोड रुपैयाँ बराबरको गुलाफको कारोबार हुने अनुमान छ । तर विडम्बना, भन्सारको आधिकारिक ढड्डा पल्टाउने हो भने तथ्यांक बेग्लै छ । नेपाल फ्लोरीकल्चर एशोसिएसन नेपालले ‘प्रणय दिवस’ मा ४ लाख ५० हजार स्टिम गुलाफको खपत हुने अनुमान गरेकाे छ । संघका अनुसार यो नेपालभरको अनुमानित बजार माग हो । यसमध्ये काठमाडौं उपत्यकामा मात्र करिब २ लाख ७० हजार स्टिम र उपत्यका बाहिरका जिल्लामा १ लाख ८० हजार स्टिम गुलाफ खपत हुने अनुमान गरेको संघका महासचिव हीरामणि शर्माले जानकारी दिए । भ्यालेन्टाइन सप्ताहका लागि आवश्यक कुल मागमध्ये करिब ३० प्रतिशत मात्रै आन्तरिक उत्पादनबाट माग धान्ने उनले बताए । संघका अनुसार बाँकी ७० प्रतिशत गुलाफको लागि भने भारतलगायत अन्य मुलककै भर पर्नुपर्ने हुन्छ । नेपालमा मौसमी उत्पादन प्रणाली भएकाले फेब्रुअरी महिनामा चिसो मौसमका कारण गुलाफको उत्पादन घट्ने गर्छ । यही कारण बजारको माग धान्न ठूलो मात्रामा आयात गर्नुपर्ने अवस्था रहेको महासचिव शर्मा बताउँछन् । ५ करोडभन्दा बढीको कारोबार प्रणय दिवस सप्ताहभर बजारमा गुलाफको सहज आपूर्ति भएमा करिब ५ करोड ६२ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार हुने अनुमान संघले गरेको छ । महासविच शर्माका अनुसार गुलाफको गुणस्तरअनुसार प्रति स्टिम खुद्रा मूल्य १०० देखि १५० रुपैयाँसम्म पर्न सक्नेछ । सामान्य अवस्थामा पनि नेपालमा दैनिक ८ हजारदेखि १२ हजार स्टिम गुलाफको माग हुने गरेको छ । गत वर्ष भने भ्यालेन्टाइन अवधिमा करिब ४ लाख २५ हजार स्टिम गुलाफको कारोबार भएको थियो । त्यतिबेला प्रति स्टिम मूल्य ८० देखि १२० रुपैयाँ सम्म रहेको थियो। नेपालमा व्यावसायिक गुलाफ खेती मुख्यतः काठमाडौं उपत्यकाका तीन जिल्ला, चितवन, काभ्रे र रूपन्देहीमा हुँदै आएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा अन्य जिल्लामा पनि व्यावसायिक खेती विस्तार हुने क्रम जारी रहेको छ । प्रेममा पनि कालोबजारी भन्सार विभागका तथ्यांकअनुसार पछिल्लो पाँच वर्षमा ४६ लाख ४५ हजार रुपैयाँ बराबरको गुलाफको फुल आयात भएको छ । तथ्यांक अनुसार आव २०७९/८० र २०८१/८२ मा सबैभन्दा धेरै गुलाफ आयात भएको थियाे । भन्सार विभागका अनुसार आव २०८१/८२ मा २० लाख ७३ हजार रुपैयाँ बराबरको गुलाफ आयात भएको थियाे । जुन पछिल्लो पाँच वर्षयताकै सबैभन्दा धेरै आयात हो । उक्त वर्षमा सबैभन्दा धेरै गुलाफ आयात भारतबाट ७ लाख ८३ हजार रुपैयाँ बराबरको १९ हजार ८०० पिस गुलाफ आयात भएको थियाे । त्यस्तै, भारतबाटै २ लाख ४६ हजार रुपैयाँ बराबरको १ हजार १०८ केजी ताजा गुलाब भित्रिएको छ । आव २०८१/८२ मा नेदरल्याण्डबाट ५ लाख ६२ हजार रुपैयाँ बराबरको १ हजार २५८ पिस गुलाफ आयात भएको तथ्यांक छ । नेदरल्याण्डपछि चीनबाट उक्त आवमा ४ लाख ४२ हजार रुपैयाँ बराबरको ४९० केजी गुलाफ आयात भएको छ । आव २०७९/८० मा १५ लाख ७५ हजार रुपैयाँ बरारबको गुलाबको फुल आयात भएको विभागको तथ्यांक छ । विभागका अनुसार उक्त आवमा भारतबाट १ लाख रुपैयाँ बराबरको २७० पिस र १४ लाख ७५ हजार रुपैयाँ बराबरको ११ हजार ३०७ केजी ताजा गुलाब भित्रिएको छ । आव २०८०/८१ मा अरू वर्षको तुलनामा कम गुलाफ आयात भएको देखिन्छ । उक्त आवमा १ लाख ६ हजार रुपैयाँ बराबरको गुलाफ नेपाल भित्रिएको छ । जसमध्ये भारतबाट ९१ लाख रुपैयाँ बराबरको २७७ केजी र अमेरिकाबाट १५ हजारको १ केजी गुलाफ आयात भएको थियाे । आव २०७७/७८ मा ३ लाख ४८ हजार रुपैयाँ बराबरको गुलाफ भित्रिएको छ । जसमा भारतबाट २ लाख २५ हजार रुपैयाँ बराबरको १ हजार ९ सय केजी गुलाब आयात भएको छ । त्यस्तै आव २०७८/७९ मा ५ लाख ४३ हजार रुपैयाँ बराबरको आयात भएको छ । प्रणय दिवसमा वार्षिक ४/५ करोडको कारोबार हुने गरेको व्यवसायी बताउँछन् । त्यसको ७० प्रतिशत हिस्सा भारतको हो । अर्थात् नेपालमा खपत हुने ७० प्रतिशत गुलाफ भारत लगायत देशबाट आयात गरिन्छ । तर, सरकारी तथ्यांकमा केही लाख रुपैयाँ बराबरको गुलाफ आयात भएको देखिन्छ । यसले प्रेम दिवसमा प्रयोग हुने गुलाफमा पनि कालोबजारी भएर गैरकानूनी रुपमा आयात हुने गरेको प्रष्ट बुझ्न सकिन्छ । ‘भ्यालेन्टाइन डे’ र गुलाफको प्रयोग प्रणय दिवस अर्थात भ्यालेन्टाइन डे १४ फेब्रुअरीमा विश्वभर मनाइने दिवस हो । यसलाई साताभर नै मनाउने प्रचलन बढ्दै गएको छ । यो दिवस मन परेको मान्छेलाई प्रेम प्रस्ताव राख्ने, प्रेममा रहेकाले एक-अर्कामा प्रेमभाव साटासाट गर्ने, विभिन्न उपहार दिई मनाइन्छ । यो दिवसमा गुलाफको फूल आफ्नो प्रेमी प्रेमिकालाई दियो भने प्रेम सम्बन्ध राम्रो हुन्छ भन्ने विश्वास रहँदै आएको छ । विशेषगरी युवा युवतीहरूमा यसको बढी लगाव हुने गर्दछ । त्यसैकारण पनि यस समयमा गुलाबको माग र खपत अरु बेलाभन्दा बढी हुने गरेको पुष्प व्यापारीहरू बताउँछन् । प्रणय दिवस केवल दिवस मात्रै नभएर यो पादरी सेन्ट भ्यालेन्टाइनको बलिदानसँग सम्बन्धित छ । तत्कालीन रोमन सम्राट् क्लाउडियस द्वितीयले युवाहरू प्रेम र विवाहतिर लागे भने सैनिक सेवा प्रभावित हुन्छन् भन्ने ठानेर प्रेम गर्नलाई प्रतिबन्ध लगाएका थिए । तर भ्यालेन्टाइन भने सम्राट्को उक्त निर्णयलाई धर्मविरुद्ध भन्थे । उनको बुझाइ थियो– अनुशासनको दायराभित्र हुने प्रेम र आकर्षणमा ईश्वर पनि खुसी हुन्छन् । त्यसैले उनले राजाज्ञा अवज्ञा गर्दै प्रेम र विवाहका लागि प्रेरित मात्र गरेनन्, युवायुवतीका जोडीहरू तयार पारी सार्वजनिक स्थलमै सामूहिक विवाह कार्यक्रम सम्पन्न गरे । राजाको आज्ञाको पालना तोडेको आरोपमा उनलाई ईसापूर्व २७० को फेब्रुअरी १४ मा मृत्युदण्ड दिइएको थियो । प्रेमका लागि प्राण नै बलिदान गर्ने उनै पादरीको सम्झनामा ‘भ्यालेन्टाइन डे’ मनाउन थालिएको हो । विश्वभर नै यस दिनलाई उत्सवको रूपमा मनाउने गरिन्छ ।
८ प्रतिशत बजार हिस्सा ओगटेको सुबिसुको आम्दानी २.६९ अर्ब रुपैयाँ, बैंक ऋण ३.६२ अर्ब रुपैयाँ
काठमाडौं । नेपालको अग्रणी इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनी सुबिसु लिमिटेडले सन् २०२५ मा २ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । यो आम्दानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा १८.०८ प्रतिशत अर्थात् ५९ करोड ४० लाख रूपैयाँले कम हो । कम्पनीले सन् २०२४ मा ३ अर्ब २८ करोड ४० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो। सुबिसुको आम्दानी संरचना ग्राहक र सेवाका आधारमा विविधिकृत छ । सन् २०२५ मा कम्पनीको करिब ६१ प्रतिशत आम्दानी रिटेल (खुद्रा) ग्राहकबाट रहेको छ, जुन सन् २०२४ मा ५४ प्रतिशत थियो । कर्पोरेट ग्राहकबाट करिब ३१ प्रतिशत आम्दानी भएको छ भने टेलिभिजनबाट ५ प्रतिशत रहेको छ । साथै, प्रोजेक्ट आम्दानी सन् २०२४ मा ६ प्रतिशत रहेकोमा सन् २०२५ मा घटेर २ प्रतिशतमा सीमित रहेको कम्पनीले जनाएको छ । प्रतिस्पर्धात्मक मूल्य, प्रवर्द्धनात्मक प्याकेज तथा छुटका कारण प्रतिग्राहक औसत आम्दानी भने निरन्तर घट्दो क्रममा रहेको कम्पनीले जनाएको छ । यो क्षेत्रको तीव्र प्रतिस्पर्धात्मक अवस्थालाई हेर्दा आगामी दिनमा पनि औसत आम्दानी दबावमै रहने र सञ्चालन नाफामा असर पर्ने अनुमान गरिएको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले सन् २०२३ मा ३ अर्ब ४६ करोड ४० लाख रुपैयाँ, सन् २०२२ मा ३ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ, सन् २०२१ मा ३ अर्ब ५१ करोड २० लाख रुपैयाँ, सन् २०२० मा २ अर्ब ९० करोड १० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो। ग्राहक संख्याको आधारमा सुबिसु नेपालका शीर्ष ६ इन्टरनेट सेवा प्रदायकभित्र पर्छ । सन् २०२५ डिसेम्बर मध्यसम्म कम्पनीसँग करिब २.५६ लाख सक्रिय इन्टरनेट ग्राहक रहेका छन् । ४जी विस्तार, ग्रामीण क्षेत्रमा इन्टरनेट पहुँच वृद्धि र डिजिटल पहलहरूले यो क्षेत्रलाई गति दिएको छ । यद्यपि, बजारमा ६० भन्दा बढी इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनी भए पनि वास्तविक रूपमा बजार अत्यधिक केन्द्रित रहेको कम्पनीले जनाएको छ । २०२५ डिसेम्बर मध्यसम्म शीर्ष २० इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनीले कुल बजारको ९९.७२ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका छन् । तीमध्ये शीर्ष ५ इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनीको संयुक्त बजार हिस्सा करिब ७१ प्रतिशत रहेको छ भने सुबिसुको बजार हिस्सा करिब ८ प्रतिशत रहेको कम्पनीले दाबी गरेको छ । ठूला कम्पनीहरूले मूल्य घटाउन सक्ने क्षमता, अनुकूल भुक्तानी सर्त र मूल्य युद्धका कारण सुबिसुलाई मार्जिन दबाब र ग्राहक संरक्षणमा चुनौती देखिएको छ । यसकारण, उत्कृष्ट ग्राहक सेवा, उत्पादन तथा सेवामा फरकपन, रणनीतिक साझेदारी र नवीन प्रविधिमा निरन्तर लगानी अपरिहार्य रहेको कम्पनीले जनाएको छ । निरन्तर ऋण आवश्यकताका कारण सुबिसुको ब्याज खर्च उच्च रहेको छ, जसले नाफामा प्रत्यक्ष असर पारेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीको ऋण फ्लोटिङ ब्याजदर प्रणालीमा आधारित भएकाले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको आधार दरमा हुने उतारचढावले ब्याजदर अस्थिर बनाइरहेको छ । कम्पनीले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ३ अर्ब ६२ करोड ८३ लाख रुपैयाँ ऋण लिएको छ । कम्पनीका अनुसार दीर्घकालीन २ अर्ब २३ करोड ७४ लाख रुपैयाँ र अल्पकालीन १ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ बैंक ऋण लिएको छ । सन् १९९९ अगस्टमा स्थापना भएको सुबिसु २५ वर्षदेखि नेपालको सूचना तथा सञ्चार प्रविधि क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै आएको छ । कम्पनी सन् २०२२ मार्चमा पब्लिक लिमिटेड कम्पनीमा रूपान्तरण भएको हो । कम्पनीमा ७ जना अनुभवी प्रवर्द्धक रहेका छन्, जो सबै बोर्ड अफ डाइरेक्टर्सका सदस्य समेत हुन् । सुबिसुको बोर्ड अध्यक्ष सुधीर पराजुली रहेका छन् । कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) विनय मोहन साउद रहेका छन् । हाल सुबिसुले उच्च गतिको फाइबर इन्टरनेट, केबल इन्टरनेट तथा डिजिटल टेलिभिजन सेवासहित विभिन्न सूचना प्रविधिसम्बन्धी सेवाहरू प्रदान गर्दै आएको छ । सुबिसुको सेवा ७७ वटै जिल्लामा विस्तार भएको छ । काठमाडौं उपत्यकाभित्र १० वटा स्टेसन र देशभर ३१ वटा शाखामार्फत सेवा प्रदान गरिरहेको कम्पनीसँग १०५ भन्दा बढी फ्रेन्चाइज तथा सहायक व्यवसायहरू समेत रहेका छन् ।
नेपालमै बन्यो विद्युतीय बस, मासिक ५०० उत्पादन गर्ने लक्ष्य
काठमाडौं । स्वदेशी सीप र प्रविधिको प्रयोग गर्दै नेपालमै पहिलो पटक विद्युतीय बस उत्पादन गरिएको छ । सुन्दर अटो इन्जिनियरिङ प्रालिले देशमै पहिलो विद्युतीय बस उत्पादन गरेको हो । कम्पनीले बुटवलमा १४ सिटे ५० वटा विद्युतीय बस उत्पादन गरेको कम्पनीका अध्यक्ष भेषबहादुर थापाले जानकारी दिए । थापाका अनुसार बस उत्पादन गरेर गत सोमबार परीक्षण पनि गरिसकेको छ । कम्पनीका अनुसार बसको ६० प्रतिशत पाटपुर्जा नेपालमै बनेका हुन् भने ४० प्रतिशत पाटपुर्जा भारत र चीनबाट आयात गरिएको हो । अध्यक्ष थापाले काठमाडौंका मुख्य क्षेत्रहरू चक्रपथ, लाजिम्पाट, रत्नपार्क, त्रिपुरेश्वर, कलंकी, कोटेश्वर र गौशाला लगायतका रुटहरूमा परीक्षण गरेर सञ्चालन गर्ने तयारी गरेको बताए । उनका अनुसार परीक्षणका क्रममा गाडीको पफर्मेन्स सोचेभन्दा उत्कृष्ट पाइएको हो । उनले केही पाटपुर्जा विदेशबाट र नेपालमा खरिद गरेपछि बस बनाउन पाँच दिनको समय लागेको जानकारी दिए । ७ दिनभित्र गाडी सडकमा ल्याउने प्रतिबद्धता जनाएको सुन्दर यातायातले मात्र ५ दिनमा पेन्टसहित गाडी तयार पारेर सडकमा उतारेको अध्यक्ष थापाले जानकारी दिए । ‘हामीले ७ दिन भनेका थियौं, तर ५ दिनमै सबै काम सकेर सडकमा ल्याउन सफल भयौं,’ थापाले विकासन्युजसँग भने । यो गाडीले एक पटकको फुल चार्जमा १५० किलोमिटरको रेन्ज दिने बताए । महिनामै ५०० गाडी उत्पादनको लक्ष्य सुन्दर यातायातले आफ्नै देशमा गाडी उत्पादन गरेर सयौंलाई रोजगारी दिने र नयाँ प्रविधि भित्र्याउने लक्ष्य राखेको छ । तर, नीतिगत असहयोग र कर्मचारीतन्त्रको झन्झटले भने समस्या सिर्जना गरेको कम्पनीको गुनासो छ । कम्पनीका अध्यक्ष थापा भन्छन्, ‘बाहिरबाट ४०/५० लाखमा गाडी आयात गर्दा यातायात विभागले सजिलै पास गर्छ । तर, आफ्नै देशमा बनाउँदा मापदण्डको नाममा अल्झाउने काम गरिन्छ ।’ नेपाल सरकारले दृढ इच्छाशक्ति देखाउने हो भने ७ दिनभित्र ५० वटा र एक महिनाभित्र ५०० वटा गाडी सडकमा उतार्न सकिने दाबी कम्पनीले गरेको छ । सुन्दर यातायातले अहिले ‘युरो-६’ को मापदण्डलाई पछ्याउँदै गुणस्तरीय गाडी उत्पादन गरिरहेको उनको भनाइ छ । स्वदेशी उद्यमीलाई हौसला प्रदान गर्न र पेट्रोलियम पदार्थको आयात घटाउन यो प्रोजेक्ट कोशेढुङ्गा सावित हुने विश्वास गरिएको छ । अब केवल सरकारले नेपालमै बनेको सामानलाई प्राथमिकता दिएर दर्ता र लाइसेन्सको प्रक्रिया सहज बनाइ दिनुपर्ने कम्पनीको माग छ । नेपालमै गाडी एसेम्बल हुँदा देशको पुँजी विदेशिनबाट जोगिने मात्र होइन, नेपाली युवाहरूले स्वदेशमै अत्याधुनिक प्रविधि सिक्ने अवसर समेत पाउने थापाको भनाइ छ । कम्पनीले अहिले चिनियाँ कम्पनी बीएकेको प्राविधिक सहयोगमा गाडी उत्पादन गरिरहेको छ । अध्यक्ष थापाले स्वदेशी प्रविधि र श्रम प्रयोग गरी तयार गरिएको उक्त सवारीलाई अब यातायात व्यवस्था कार्यालयमा दर्ता प्रक्रियामा लैजाने बताए । गाडीको प्रारम्भिक डिजाइन भारतमा तयार गरिए पनि बडी डिजाइन, वायरिङ तथा अधिकांश संरचना नेपालमै निर्माण गरिएको कम्पनीको दाबी छ । प्रयोग गरिएका सबै सामग्री नेपाल गुणस्तर चिह्न प्राप्त रहेको थापाले दाबी गरे । १४ जना यात्रु बोकेर १७ डिग्रीसम्मको उकालो चढ्न सक्ने क्षमता रहेको छ । पहिलो चरणमा काठमाडौं, चितवन र बुटवलमा सञ्चालन गर्ने योजना कम्पनीको छ । त्यसपछि क्रमशः देशका अन्य सहर क्षेत्रमा विस्तार गरिने योजना कम्पनीको छ । बजारको मागअनुसार उत्पादन बढाइने अध्यक्ष थापाको भनाइ छ ।
