पोखरा-जोमसोम नियमित हवाई सेवा स्थगित
काठमाडौं । पोखरा-जोमसोम नियमित हवाई सेवा स्थगित भएको छ । यस रुटमा उडान भर्दै आएका निजी वायुसेवा कम्पनीहरूले यस वर्ष पर्यटकीय अनुकूल याम नसकिँदै हवाई उडान सेवा स्थगित गरेको जनाएको छ । मुस्ताङमा बर्सेनि दुई याममा निजी क्षेत्रका तारा एयरलाइन्स र समिट एयरलाइन्सका १८ सिटे जहाजहरूले पोखरा-जोमसोम हवाई सेवा सञ्चालन गर्दै आइरहेका छन् । जोमसोमस्थित नागरिक उड्डयन कार्यालयका प्रमुख विश्वराज शर्माका अनुसार अघिल्लो साता तारा एयरलाइन्सले र सोमबारदेखि समिट एयरलाइन्सको नियमित हवाई उडान सेवा बन्द गरेका हुन् । मुस्ताङमा अगस्टदेखि नोभेम्बरसम्म पोखरा–जोमसोम हवाई सेवा नियमित रूपमा सञ्चालन हुने गरेको थियो । प्रमुख शर्माका अनुसार तारा एयरका तीनमध्ये एउटा जहाज मर्मतका भइरहेको र समिट एयरको चारमध्ये एउटाको मर्मतका लागि लैजाने तयारी भइरहेको छ । जोमसोमस्थित समिट एयरलाइन्सनका स्टेशन इञ्चार्ज सुमन थकालीले रसुवाको विनाशकारी बाढी घटना र देशका विभिन्न स्थानमा बाढी पहिरोले सडक मार्ग अवरुद्ध हुने जस्ता घटनाका कारण हवाई यात्रुहरूले बुकिङ रद्द गरेका कारण नियमित हवाई उडान स्थगित गर्नु परेको बताए। यद्यपि चार्टर उडान भने नरोकिने उनको भनाइ छ । यी दुई हवाई कम्पनीले बर्सेनि एक हजार २०० भन्दा बढी नियमित हवाई उडान सेवा गर्दै आएका छन् ।
दशैंमा घर जाने कि घुम्न ?
काठमाडौं । स्थायी घर स्याङ्जा भई हाल काठमाडौंमा बस्दै आएकी कृस्मा बस्यालले यस वर्षको दशैं बिदा घुमफिर गरेर बिताउने योजना बनाएकी छन् । काठमाडौंमा स्नातक अध्ययनरत बस्यालको कात्तिक महिनाभर बिदा भएकाले उनले समयको सदुपयोग गर्दै परिवारसँग टीका थाप्नुका साथै साथीभाइसँग मार्दी हिमाल ट्रेकिङ जाने योजना बनाएको सुनाइन् । त्यस्तै, स्थायी घर धादिङ भई हाल काठमाडौंमा जागिर गर्दै आएका कृष्ण ढुंगानाले पनि यस वर्षको दशैं बिदा घुमफिर गरेर बिताउने योजना बनाएका छन् । लामो समयदेखि मुस्ताङ घुम्ने इच्छा भए पनि कामको व्यस्तताका कारण जान नपाएका उनले यसपटकको दशैं बिदालाई अवसरका रूपमा लिएका बताए । मुस्ताङसँगै पोखरा र बन्दीपुरजस्ता पर्यटकीय स्थलमा समेत पुग्ने उनको योजना छ । कामको नियमित व्यस्तताबाट केही समय छुटकारा पाउँदै साथीभाइसँग नयाँ ठाउँ घुम्ने र रमाइलो गर्ने उद्देश्यले दशैं बिदालाई घुमफिरमा उपयोग गर्न लागेको उनले बताए । कृस्मा बस्याल र कृष्ण ढुंगेलको योजनाले दशैं बिदा बिताउने शैलीमा आएको परिवर्तनलाई देखाउँछ । उनीहरूका लागि दशैं परिवारसँग टीका थाप्ने र आफन्त भेट्ने अवसर मात्रै होइन, साथीभाइसँग नयाँ ठाउँ घुम्ने र फुर्सदको समय सदुपयोग गर्ने मौका पनि बनेको छ । पहिले दशैंको लामो बिदा भनेकै गाउँघर फर्किने, परिवारसँग समय बिताउने र आफन्त भेट्ने अवसर थियो । सहरमा बसोबास गर्नेहरू दसैंमा आफ्नो जन्मथलो फर्किन हतारिन्थे । यातायातका साधनमा हुने भीडदेखि गाउँघरमा देखिने चहलपहलसम्मले दशैंमा घर फर्किने संस्कृतिको महत्व झल्काउँथ्यो । तर, समयसँगै दशैं मनाउने शैलीमा पनि विविधता थपिँदै गएको छ । पारिवारिक भेटघाट, टीका र जमराको सांस्कृतिक महत्व यथावत् रहे पनि बिदा मनाउने तरिकामा नयाँ विकल्प थपिएका छन् । अहिले कतिपयका लागि दशैं घर फर्किने अवसर मात्रै होइन, परिवारसँग घुमफिर गर्ने, नयाँ ठाउँ चिन्ने र दैनिक व्यस्तताबाट केही समय टाढिएर रमाउने समयसमेत बनेको छ । पर्यटन व्यवसायीहरुका अनुसार कतिपय परिवार टीका थाप्ने र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने परम्परा पूरा गरेपछि नजिकका पर्यटकीय गन्तव्यतर्फ लाग्छन् । कोही एक÷दुई दिनको बिदामा नगरकोट, धुलिखेल वा चित्लाङ पुग्छन् भने कोही लामो बिदाको सदुपयोग गर्दै मुस्ताङ, मनाङजस्ता गन्तव्य रोज्छन् । केही परिवार होटल तथा रिसोर्टमा बसेर आराम गर्ने, स्थानीय परिकारको स्वाद लिने र नयाँ परिवेशमा परिवारसँग समय बिताउने योजना बनाउने गरेका छन् । यसले दशैंको पारिवारिक संस्कृतिमा घुमफिर पनि एउटा विकल्पका रूपमा थपिँदै गएको स्पष्ट हुन्छ । यद्यपि, सबैका लागि दशैं मनाउने तरिका एउटै छैन । कसैका लागि जन्मथलो पुगेर परिवारसँग टीका लगाउनु नै सबैभन्दा ठूलो खुसी हो भने कसैका लागि परिवारसँग नयाँ ठाउँ घुम्नु र रमाइलो गर्नु बिदाको विशेषता बनेको छ । ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल ९टान० का अध्यक्ष सागर पाण्डेका अनुसार दशैंमा नेपालीहरू आफ्नो जन्मथलो फर्किने क्रमसँगै घुमफिरमा निस्कने चलन पनि बढेको छ । विशेषगरी दशैंको लामो बिदामा ट्रेकिङ तथा हिमाल आरोहणमा जानेहरू धेरै हुन्छन् । ‘दशैंको समयमा नजिकका आन्तरिक पर्यटकस्थलसँगै ट्रेकिङ र हिमाल चढ्न जानेहरू धेरै हुन्छन्,’ उनले भने । तर, यस वर्ष बाढीका कारण केही पदमार्ग प्रभावित भएका छन् भने कतिपय पदमार्ग सञ्चालनमा आउने क्रममा छन् । अहिले मर्दी, एभरेस्ट, मुस्ताङ र लाङटाङलगायतका पदमार्ग पर्यटकका लागि सुरक्षित रहेको उनले बताए । ‘यसपालि बाढीले केही ट्रेकिङ रुट प्रभावित भएका छन् । तर, अहिले पर्यटन सिजन पनि भएकाले समग्रमा राम्रो हुने अपेक्षा छ ।’ उनका अनुसार दशैं नेपालीका लागि चाडपर्व र पारिवारिक भेटघाटको समय भए पनि विदेशी पर्यटकका लागि यो विशेष पर्व होइन । त्यसैले नेपालको मुख्य पर्यटन सिजनसँगै दशैंको समयमा पनि विदेशी पर्यटक नेपाल आउने क्रम जारी रहने गरेको उनले बताए । होटल संघ नेपाल ९हान० का अध्यक्ष विनायक शाह पछिल्लो समय विशेषगरी युवापुस्तामा घुमफिरप्रतिको आकर्षण बढ्दै गएको सुनाउँछन् । लामो बिदालाई नयाँ ठाउँ घुम्ने, साथीभाइ तथा परिवारसँग समय बिताउने अवसरका रूपमा उपयोग गर्ने प्रवृत्ति बढेको उनको भनाई छ । दशैं–तिहारजस्ता चाडपर्वको समयमा होटलहरूले पनि आन्तरिक पर्यटक आकर्षित गर्न विभिन्न कार्यक्रम तथा विशेष प्याकेज सञ्चालन गर्दै आएका छन् । होटलहरूले दिने छुट, मनोरञ्जनात्मक कार्यक्रम र विशेष आतिथ्य सेवाले पनि बिदामा घुमफिर गर्न चाहनेहरूलाई प्रोत्साहित गरेको शाहको भनाइ छ । ‘युवाहरू अहिले घुमघाममा धेरै रमाउँछन् । लामो बिदामा घुम्न जाने चलन बढेको छ,’ उनले भने, ‘दशैं–तिहारमा होटलहरूले विभिन्न कार्यक्रम गर्नुका साथै प्याकेजमा छुटसमेत दिने भएकाले आन्तरिक पर्यटकको आकर्षण बढ्दै गएको छ ।’ नेपाल पर्वतारोहण संघका प्रथम उपाध्यक्ष मिङ्मा ९डेविड० ग्याबु शेर्पाका अनुसार दशैंको समय पदयात्रा र हिमाल आरोहणका लागि अनुकूल मौसम भएकाले यस अवधिमा पर्यटकको चहलपहल बढ्छ । अहिले ट्रेकिङसँगै हिमाल आरोहणमा जाने पर्यटकको संख्या पनि बढिरहेको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार हालै मनास्लु हिमाल आरोहणका लागि मात्रै ४९३ जनाले अनुमति लिएका छन् । शेर्पाका अनुसार पछिल्लो समय विदेशी पर्यटकसँगै नेपालीमा पनि घुमफिर गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ । पहिले चाडपर्वको बिदामा घर जाने र आफन्तसँग समय बिताउने चलन बढी भए पनि अहिले दशैं–तिहारको बिदालाई घुमफिरको अवसरका रूपमा उपयोग गर्ने नेपालीको संख्या बढिरहेको उनी बताउँछन् । ‘पहिले नेपालीहरू यसरी घुम्न निस्कने चलन कम थियो, उनले भने, ‘अहिले दशैं–तिहारमा आफ्नो जिल्ला जाँदा त्यहाँका पर्यटकीय स्थल घुम्ने र बिदामा अन्य पर्यटकीय ठाउँ जाने योजना बनाउनेहरू पनि धेरै छन् ।’ अहिले युवापुस्तामा मात्रै नभई सबै उमेर समूहका मानिसमा घुमफिरप्रतिको रुचि बढ्दै गएको उनले बताए । होटल व्यवसायी साजन शाक्य पनि पछिल्लो समय दशैं–तिहारको बिदामा घुमफिर गर्ने प्रवृत्ति पनि बढ्दै गएको सुनाउँछन् । विशेषगरी विदेशमा अध्ययन तथा रोजगारीका लागि गएका छोराछोरी चाडपर्वमा घर फर्किने भएकाले परिवारसहित नजिकका पर्यटकीय स्थल घुम्न जानेहरू पनि धेरै हुने गरेको उनको भनाई छ । परिवारका सदस्यसँग समय बिताउने र नयाँ ठाउँ घुम्ने चाहनाले पनि चाडपर्वको बिदामा आन्तरिक पर्यटकीय गतिविधि बढाउन सहयोग पु¥याएको उनको भनाइ छ ।
होटल खाली हुँदा रोजगारीमा कटौती, होमस्टेमा उत्साह
काठमाडौं । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा लुम्बिनी प्रदेशका प्रमुख होटलहरूमा भौतिक क्षमता विस्तार भए तापनि होटलहरूको व्यापार, पर्यटक आगमन र प्रत्यक्ष रोजगारीमा गिरावट आएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को प्रतिवेदनअनुसार समीक्षा वर्षमा नमुना छनोटमा परेका १२ वटा प्रमुख होटलहरूमा कुल शैया (बेड) संख्या ५.७६ प्रतिशतले बढेर ९१८ पुगेको छ । क्षमता अभिवृद्धिका बाबजुद बिक्री भएका शैया संख्या भने ३.१९ प्रतिशतले घट्दै ९९ हजार ३ सय ८९ मा सीमित हुन पुगेको प्रतिवेदनले देखाएको छ । यस अवधिमा भारत, चीन तथा तेस्रो मुलुकबाट ती होटलहरूमा आएका कुल पर्यटकको संख्या ५४ हजार ६ सय ७७ रहेको छ । सो आधारमा समीक्षा वर्षमा लुम्बिनीका होटलहरूको समग्र अकुपेन्सी दर २९.६६ प्रतिशतमा सीमित भएको छ । अघिल्लो आव २०८१/८२ को तुलनामा समीक्षा वर्षमा पर्यटक आगमन संख्यामा ८.६१ प्रतिशत र अकुपेन्सी दरमा ८.४७ प्रतिशतले कमी आएको छ । पर्यटन क्षेत्रमा देखिएको यो सुस्ततामा घरेलु तथा अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थिति मुख्य जिम्मेवार रहेको प्रतिवेदनमा औंल्याएको छ । प्रतिवेदनअनुसार समीक्षा अवधिमा नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका साथै मध्यपूर्वी क्षेत्रमा चर्किएको भूराजनीतिक द्वन्द्व र अशान्तिका कारण अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकको आवतजावत प्रभावित हुन पुगेको हो । व्यापार र आगमनमा आएको सुस्तताको सोझो प्रभाव होटल क्षेत्रको रोजगारीमा समेत परेको छ । क्षमता विस्तार भए पनि कारोबार खस्किएपछि होटल क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रोजगारी ५.८४ प्रतिशतले घटेर ७४२ जनामा सीमित भएको छ । सहरी तथा सुविधासम्पन्न होटल व्यवसाय चुनौतीपूर्ण अवस्थाबाट गुज्रिरहेका बेला प्रदेशको ग्रामीण पर्यटन र सामुदायिक होमस्टेले भने आशाजनक चित्र प्रस्तुत गरेका छन् । स्थानीय संस्कृति, आतिथ्यता र प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण ग्रामीण क्षेत्रमा पाहुनाको आकर्षण बढेको देखिन्छ । पाल्पाको पूर्वखोला-२, जल्पास्थित ढोलीमारा सामुदायिक होमस्टेले समीक्षा वर्षमा मात्रै करिब २ हजार पाँच सय पाहुनालाई आतिथ्यता प्रदान गर्दै २० लाख आम्दानी गर्न सफल भएको छ । यसले समग्र पर्यटन उद्योग सुस्ताएका बेला पनि सामुदायिक तथा ग्रामीण पर्यटनले प्रदेशको अर्थतन्त्रमा सकारात्मक र दिगो योगदान पु¥याउन सक्ने दरिलो सम्भावना देखाएको छ ।
