राजनीति

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको घोषणा गर्दै यसलाई नेपालको लोकतान्त्रिक यात्रामा ऐतिहासिक उपलब्धि भएको बताएकी छन् । निर्वाचन सम्पन्न भएको अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै उनले असामान्य र चुनौतीपूर्ण परिस्थितिका बाबजुद स्वच्छ, निष्पक्ष र शान्तिपूर्ण रूपमा मतदान सम्पन्न हुनु ठूलो उपलब्धि भएको उल्लेख गरिन् । प्रधानमन्त्री कार्कीले गत भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी विद्रोहपछि मुलुक जटिल परिस्थितिमा पुगेको स्मरण गर्दै त्यही अवस्थाबीच फागुन २१ गतेका लागि निर्वाचन घोषणा गरिएको बताइन् ।  ‘त्यस विषम अवस्थालाई सामान्यीकरण गर्दै तोकिएकै समयमा निर्वाचन सम्पन्न गर्नु हाम्रो लोकतान्त्रिक प्रणालीप्रतिको प्रतिबद्धताको प्रमाण हो,’ उनले भने । सरकार गठन हुँदा मुख्य जिम्मेवारी नै निर्वाचन सम्पन्न गराउनु रहेको उल्लेख गर्दै उनले सुरक्षा अवस्था संवेदनशील, राजनीतिक दलहरूबीच संवादहीनता तथा कानुनी–राजनीतिक शून्यता जस्ता चुनौतीहरू रहेको बताइन् ।  ‘६ महिनाभित्र निर्वाचन सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता सहज थिएन, तर सरकारका सम्पूर्ण संयन्त्र त्यसमा केन्द्रित गरियो,’ उनले स्पष्ट पारिन् । प्रधानमन्त्रीले यस निर्वाचनमार्फत मतदाताले स्थिर सरकार, सुशासन र समृद्धिको पक्षमा स्पष्ट जनादेश दिएको दाबी गरिन् । साथै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट प्राप्त सहयोगप्रति आभार व्यक्त गर्दै उनले यसले नेपालको लोकतान्त्रिक छवि थप सुदृढ भएको विश्वास व्यक्त गरिन् । कार्यक्रममा प्रधानमन्त्रीले नवनिर्वाचित जनप्रतिनिधिहरूलाई बधाई दिँदै लोकतन्त्रको सुदृढीकरण, सुशासन प्रवर्द्धन र समृद्ध नेपाल निर्माणमा सबै पक्षको सहकार्य आवश्यक रहेको उल्लेख गरिन् । प्रधानमन्त्रीले कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त रामप्रसाद भण्डारीको नेतृत्वमा निर्वाचन आयोगले स्पष्ट कार्ययोजना, व्यावसायिक दक्षता र दृढ इच्छाशक्तिका साथ काम गरेर सफलता हासिल गरेको बताइन् । उनले निर्वाचन आयोग, सुरक्षा निकाय तथा सम्पूर्ण सम्बद्ध पक्षको योगदानको प्रशंसा गर्दै उनीहरूलाई धन्यवादसमेत दिइन् । यस पटकको निर्वाचनले सुरक्षा, स्वच्छता, मितव्ययिता र समयपालनमा नयाँ मानक स्थापित गरेको दाबी गर्दै उनले मतदाता नामावलीमा निर्वाचनपछिसम्म नाम दर्ता गर्ने व्यवस्था, राष्ट्रिय परिचयपत्रसँगको अन्तरआबद्धता र स्वदेशी सामग्रीको अधिकतम प्रयोगजस्ता अभ्यासहरू उल्लेख गरे ।  ‘निर्वाचन खर्च पारदर्शी बनाउन अलग बैंक खाता सञ्चालन, सामाजिक सञ्जालको निगरानी र आचारसंहिता कार्यान्वयनमा कडाइ गरिएको थियो,’ उनले भनिन् । उनका अनुसार सुदृढ सुरक्षा व्यवस्थाका कारण कुनै पनि मतदान केन्द्रमा पुनः मतदान गर्नुपर्ने अवस्था आएन र निर्वाचनसम्बन्धी विवादहरू नगण्य रहे । यसले निर्वाचन व्यवस्थापनको उच्च स्तर प्रदर्शन भएको उनले बताइन् ।

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठक बुधबार पनि निरन्तर जारी रहेको छ । पार्टी केन्द्रीय कार्यालय सानेपामा भइरहेको बैठकमा हिजो प्रस्तुत गरिएका विभिन्न प्रस्तावहरूमाथि आज विस्तृत छलफल भइरहेको पार्टी प्रवक्ता देवराज चालिसेले जानकारी दिएका छन् ।  उनका अनुसार बैठकमा कुल ११ वटा एजेन्डामाथि केन्द्रित भएर नेताहरूले धारणा राखिरहेका छन् । बैठकमा शीर्षदेखि मध्यम तहसम्मका नेताहरूले आफ्ना विचार राख्ने क्रम जारी रहेको छ । सबै नेताहरूको धारणा संकलन गरिसकेपछि आजै बैठक सकाउने तयारी गरिएको कांग्रेस स्रोतले जनाएको छ । बैठकको मुख्य एजेन्डामध्ये आगामी १५ औं महाधिवेशनको कार्यतालिका महत्त्वपूर्ण रहेको छ । सभापति गगन थापाले हिजोको बैठकमा भदौ २४ देखि २६ गतेसम्म महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने प्रस्तावित मिति प्रस्तुत गरेका थिए । सो प्रस्तावमाथि आज गम्भीर छलफल भइरहेको छ र सम्भवतः आजै अन्तिम निर्णय आउने अपेक्षा गरिएको  बैठकमा रहेका एक नेताले जानकारी दिए । लामो समयदेखि महाधिवेशन गर्न नसकेका भातृ सङ्गठन तथा शुभेच्छुक संस्थाहरूको अवस्थाबारे पनि बैठकमा बहस भइरहेको छ । नेविसंघ, तरुण दल, महिला सङ्घ, दलित सङ्घ, लोकतान्त्रिक खेलकुद सङ्घ र नेपाल थारू संघले निर्धारित समयमा महाधिवेशन सम्पन्न गर्न नसकेको भन्दै ती संस्थाहरूको भविष्यबारे कठोर निर्णय हुन सक्ने संकेत ती नेताले गरे । बैठकमा आफ्नो धारणा राखिरहेका नेताहरूले ती संगठनहरूलाई विघटन गरेर नयाँ संरचनामा लैजानुपर्ने धारणा राखिरहेको एक केन्द्रीय सदस्यले जानकारी दिए । विशेषगरी नेविसंघको पछिल्लो निर्णयले थप विवाद सिर्जना गरेको छ ।  अध्यक्ष दुजाङ शेर्पाले नेविसंघलाई कांग्रेसको भातृ संस्थाबाट अलग भएको घोषणा गरेपछि संगठनभित्रै मतभेद चुलिएको छ ।

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले पार्टीभित्र व्यापक शुद्धीकरण र संरचनात्मक परिवर्तनका लागि ‘ग्रान्ड रिफर्म’ को योजना अघि सारेका छन् ।  गत फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको परिणामको नैतिक जिम्मेवारी लिँदै दिएको राजीनामा केन्द्रीय समितिले अस्वीकृत गरेपछि पहिलो पटक मंगलबार पार्टी केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकका क्रममा विशेष सम्बोधन गर्दै सभापति थापाले अबको यात्रा महाधिवेशन र पार्टी पुनर्जागरणतर्फ केन्द्रित हुने उद्घोष गरेका हुन् । पार्टीको आन्तरिक जीवनका बारेमा बोल्दै थापाले कांग्रेसमा अब ‘सानो सुधार होइन, ग्राण्ड रिफर्म’ चाहिएको बताए । उनले सत्ताका लागि गरिने सिद्धान्तहीन सम्झौता र राज्यशक्तिको दुरुपयोग जस्ता ‘मैला पातहरू’ अब हटाउनुपर्ने बेला आएको उल्लेख गरे । पार्टीको भद्दा संरचनाले यसको मौलिकता थिचिएको भन्दै उनले चार पुस्ताको विविधतालाई कांग्रेसको शक्तिमा बदल्नुपर्ने धारणा राखे। पार्टीलाई केवल ‘इलेक्सन मेसिन’ मात्र नबनाई एक जीवन्त सामाजिक आन्दोलनका रूपमा पुनर्जागृत गर्ने उनको संकल्प छ । उनले निर्वाचनको हारको जिम्मेवारी लिँदै आफू ‘टिमको क्याप्टेन’ भएको नाताले जवाफदेहिताबाट नभाग्ने स्पष्ट पारे । सभापति थापाले निर्वाचन परिणाम लगत्तै उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मासमक्ष बुझाएको राजीनामाका सम्बन्धमा बोल्दै यो कुनै हतास मानसिकता नभई राजनीतिक जवाफदेहिताको कसी भएको बताए ।  उनले भने, ‘म यो टिमको क्याप्टेन हुँ र मेरो नेतृत्वमा हामी निर्वाचनमा गएका हौं, त्यसैले हारको जिम्मेवारी मैले लिनुपर्छ भन्ने मेरो दृढ निष्कर्ष थियो ।’ यद्यपि केन्द्रीय समितिले विशेष महाधिवेशनबाट आएको नेतृत्वले नै बाँकी जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्ने निर्णय गरेपछि उनले समितिको निर्णयलाई सम्मान गर्दै नयाँ अध्यायको प्रारम्भ भएको घोषणा गरे । थापाले अब राजीनामाको अध्याय समाप्त भएको र पार्टीलाई १५ औँ महाधिवेशनतर्फ डोर्याउने जिम्मेवारी आफ्नो काँधमा आएको बताए । सुशासनका सन्दर्भमा सभापति थापाले आक्रामक प्रस्ताव अघि सारेका छन्। उनले २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि सार्वजनिक पदमा बसेका सबै व्यक्तिको सम्पत्ति छानबिन गर्न उच्च स्तरीय आयोग गठन गर्नुपर्ने माग गरे । ‘गलत ढङ्गले आर्जन गरिएको सम्पत्ति जफत गरिनुपर्छ, यो हाम्रो प्रतिज्ञा पत्रको मुख्य बुँदा हो’, उनले भने ।  गिरीबन्धु, ललिता निवास, वाइडबडी जस्ता चर्चित प्रकरणकहरू अब सार्वजनिक खपतको विषय मात्र नभई ‘दूधको दूध पानीको पानी’ हुनुपर्ने र दोषीले सजाय पाउनुपर्नेमा उनले जोड दिए । उनले नयाँ सरकारले यस्ता काण्डहरूको निष्पक्ष अनुसन्धान गरेमा कांग्रेसको पूर्ण साथ रहने प्रतिवद्धतासमेत व्यक्त गरे । संविधानका आधारभूत पिलरहरूलाई नचलाई सुशासन र प्रभावकारिताका लागि संविधान संशोधन गर्नुपर्ने प्रस्ताव थापाले राखेका छन् । यसका लागि कांग्रेसले एक वरिष्ठ नेताको संयोजकत्वमा विज्ञहरू सम्मिलित समिति बनाउने र उक्त समितिले पार्टीभित्र, संसदका दलहरू र संसद् बाहिरका शक्तिहरूसँग समेत छलफल गरी राष्ट्रिय सहमति निर्माण गर्ने योजना सुनाए । समावेशीकरण, सामाजिक न्याय र युवाको अधिकारलाई अझ सुदृढ बनाउँदै संविधानलाई समयसापेक्ष परिमार्जन गर्न कांग्रेसले नेतृत्वदायी भूमिका खेल्ने उनको दाबी छ । सदस्यता प्रणालीमा आमूल परिवर्तन गर्दै आगामी वैशाख १ गतेबाट सबै क्रियाशील सदस्यको नयाँ ढङ्गले अभिलेखीकरण र अद्यावधिक गरिने थापाले जानकारी दिए । अब प्रत्येक सदस्यले ‘कांग्रेस आइडी’ पाउनेछन् र सबै प्रक्रिया डिजिटल हुनेछ । यस्तै, विभिन्न पेशा र व्यवसायमा रहेका विज्ञहरूलाई पार्टीको नेतृत्वमा ल्याउन ‘ल्याटरल इन्ट्री’ (पाश्र्व प्रवेश) को ढोका खोलिने उनले बताए । शुभेच्छुक संस्थाहरूबाट महाधिवेशन प्रतिनिधि आउने पुरानो व्यवस्था खारेज गरी विज्ञहरूलाई सिधै नीति निर्माण र नेतृत्वमा सहभागी गराइने नयाँ विधानको व्यवस्था कार्यान्वयन गरिने उनको प्रस्ताव छ । सार्वजनिक जिम्मेवारीमा जान चाहने नेताहरूका लागि थापाले ‘कांग्रेस लिडरसिप एकेडेमी’ को अवधारणा अघि सारेका छन् । अब स्थानीय वा प्रदेश निर्वाचनमा उम्मेद्वार बन्न चाहने व्यक्तिले अनिवार्य रूपमा एकेडेमीको पाठ्यक्रम अनुसार प्रशिक्षण लिनुपर्नेछ । ‘मेयर वा वडाध्यक्ष बन्न चाहनेले पब्लिक पोलिसी, अर्थतन्त्र र सुशासनका बारेमा तोकिएको घण्टा क्लास लिनैपर्छ, उनले भने ।  यसले पार्टीका उम्मेदवारहरूलाई शासकीय क्षमतामा अब्बल बनाउने र जनताका समस्या समाधानमा प्रभावकारी भूमिका खेल्न मद्दत पुग्ने विश्वास उनले व्यक्त गरे ।  १५ औँ महाधिवेशनको कार्यतालिका सभापति थापाले आगामी २०८३ भदौमा १५औँ केन्द्रीय महाधिवेशन सम्पन्न गर्नेगरी विस्तृत कार्यतालिका प्रस्ताव गरेका छन् । प्रस्तावित तालिकाअनुसार २०८३ वैशाखमा वडा तहमा क्रियाशील सदस्यता वितरण र अद्यावधिक गरिनेछ । साउन ६ गते वडा अधिवेशन, साउन १२ गते गाउँ÷नगर अधिवेशन, साउन २३ गते प्रदेश सभा क्षेत्रीय अधिवेशन, साउन ३० गते प्रतिनिधि सभा क्षेत्रीय अधिवेशन र महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन गरिनेछ । यस्तै, भदौ ६ र ७ गते जिल्ला अधिवेशन, भदौ १५ र १६ गते प्रदेश अधिवेशन र अन्ततः २०८३ भदौ २४, २५ र २६ गते नेपाली कांग्रेसको १५ औं केन्द्रीय महाधिवेशन सम्पन्न गरिने कार्यतालिका उनले पेस गरेका छन् । अनुशासन र एकताको सन्देश सभापति थापाले पार्टीको ‘गाडी’ अब अगाडि बढिसकेको र यसले कसैलाई पनि नछोड्ने बताए । निर्वाचनका बेला पार्टीका आधिकारिक उम्मेद्वारलाई असहयोग गर्ने वा रुख चिन्हमा मत नहाल्ने प्रवृत्तिलाई आफूले गम्भीरतापूर्वक ‘नोटिस’ मा लिएको उनले चेतावनी दिए ।  ‘पार्टीको सदस्य भएर शपथ खाएपछि उम्मेद्वारलाई जिताउनु कर्तव्य हो, कसैसँग असन्तुष्टि छ भन्दैमा पार्टीलाई हराउन पाइँदैन’, उनले भने ।  उनले विगतका सबै पूर्वाग्रह त्यागेर सबैलाई समेटेर अगाडि बढ्ने र कांग्रेसलाई एक भरोसायोग्य र विश्वासिलो पार्टी बनाउने प्रतिवद्धता जनाए । सङ्घीय प्रतिपक्षको भूमिका र राष्ट्रिय राजनीति निर्वाचनपछि नेपाली कांग्रेसले प्राप्त गरेको संघीय प्रतिपक्षको भूमिकालाई सभापति थापाले विशिष्ट जिम्मेवारीका रूपमा व्याख्या गरे । उनले नयाँ सरकार गठन गर्ने म्याण्डेट पाएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलाई बधाई दिँदै कांग्रेसले रचनात्मक प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गर्ने प्रतिज्ञा गरे। ‘सरकारको गति बढाउन हाम्रो दबाब र प्रोत्साहन रहन्छ, तर देशलाई कुनै पनि हालतमा दुर्घटनामा पर्न दिँदैनौं,’ उनले भने । थापाले लोकतन्त्रका आधारभूत मूल्य, प्रेस स्वतन्त्रता र न्यायपालिकाको स्वायत्ततामा कुनै सम्झौता नहुने र कांग्रेसले ‘भिजिलेन्ट’ (सतर्क) भएर पहरेदारी गर्ने स्पष्ट पारे ।