बजार : उद्योग

काठमाडौं । स्वस्तिक रोलिङ मिल्स प्रालिले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को १० महिनामा ३ अर्ब १८ करोड ६० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । कम्पनीले अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ४ अर्ब ६ करोड ८० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । त्यसअघि कम्पनीको आम्दानी आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ३ अर्ब १४ करोड ४० लाख रुपैयाँ, आव २०७९/८० मा ३ अर्ब ४८ करोड ६० लाख रुपैयाँ र आव २०७८/७९ मा १ अर्ब २ करोड ३० लाख रुपैयाँ रहेको थियो । सन् २०१४ मा स्थापना भएको स्वस्तिक रोलिङ मिल्स प्राथमिक इस्पात उत्पादक कम्पनी हो । कम्पनीले स्पन्ज आइरनबाट एमएस बिलेट उत्पादन गरी त्यसबाट टीएमटी छड तथा फ्ल्याट, एङ्गल र च्यानललगायत संरचनात्मक इस्पात सामग्री उत्पादन गर्दै आएको छ । कम्पनीका उत्पादन ‘बजरङ स्टिल’ नामबाट बजारमा बिक्री हुँदै आएका छन् । कम्पनीसँग वार्षिक ७२ हजार मेट्रिक टन बिलेट, १ लाख २५ हजार मेट्रिक टन टीएमटी छड र १ लाख ४० हजार मेट्रिक टन संरचनात्मक इस्पात सामग्री उत्पादन गर्ने क्षमता रहेको छ। सन् २०२६ को मेसम्म कम्पनीको चुक्ता पुँजी ३१ करोड ३० लाख रुपैयाँ रहेको छ । उक्त पुँजी ६ जना व्यक्तिको स्वामित्वमा रहेकोमा सबैभन्दा ठूलो हिस्सा आरके गोल्छा समूहसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको रहेको छ । कम्पनीले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट करिब ३ अर्ब रुपैयाँ ऋण लिएको छ । कुल ऋणमध्ये १ अर्ब २० करोड रुपैयाँ दीर्घकालीन र १ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ अल्पकालीन ऋण रहेको छ ।  इस्पात उद्योगको माग तथा गतिविधि घरजग्गा र निर्माण क्षेत्रको उतारचढावसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिने भएकाले निर्माण क्षेत्रमा आउने परिवर्तनले कम्पनीको उत्पादन क्षमता उपयोग, आम्दानी तथा नाफामा असर पार्ने देखिएको छ । निर्माण गतिविधिमा आएको सुस्तताका कारण पछिल्लो समय इस्पातको माग केही कमजोर रहे पनि दीर्घकालमा इस्पातजन्य उत्पादनको माग बढ्ने सम्भावना रहेको जनाएको छ ।  नेपालमा पूर्वाधारको ठूलो आवश्यकता रहेकाले सार्वजनिक तथा निजी क्षेत्रबाट अघि बढिरहेका तथा प्रस्तावित पूर्वाधार आयोजनाले आगामी दिनमा इस्पातको माग बढाउन सक्ने अपेक्षा कम्पनीको छ । तर, उद्योगको चक्रीय प्रकृतिका कारण कम्पनीको नगद प्रवाहमा उतारचढाव आउन सक्ने र उच्च ऋण भारका कारण यसले तरलता व्यवस्थापनमा थप दबाब सिर्जना गर्न सक्ने जनाएको छ । नेपालको इस्पात उद्योगमा ठूलो संख्यामा स्थापित द्वितीयक इस्पात उत्पादक रहेकाले बजारमा प्रतिस्पर्धा उच्च रहेको  छ। पछिल्ला वर्षहरूमा अधिकांश उत्पादकले कच्चा पदार्थदेखि तयार उत्पादनसम्मको प्रक्रिया आफैंभित्र समेट्ने गरी उत्पादन प्रणाली विस्तार गर्दै आएका छन् । यसले स्वस्तिकमाथि प्रतिस्पर्धात्मक दबाब बढाउनुका साथै बजार मूल्यमा समेत दबाब सिर्जना गर्न सक्ने देखिन्छ । त्यसैगरी, भन्सार संरक्षण प्राप्त उद्योगमा रहेकाले कम्पनी आयात शुल्क तथा महसुलसम्बन्धी नीतिगत परिवर्तनप्रति संवेदनशील रहेको छ । विशेषगरी टीएमटी छड तथा त्यसका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थमा लाग्ने आयात शुल्क वा महसुल घटाइए वा हटाइएमा विदेशी उत्पादनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कम्पनीलाई थप चुनौती हुन सक्ने कम्पनीको भनाइ छ ।  यद्यपि, प्राथमिक इस्पात उत्पादक भएकाले कम्पनीले द्वितीयक इस्पात उत्पादकको तुलनामा थप भन्सार सुविधाको लाभ प्राप्त गर्दै आएको छ । आफ्नै बिलेट उत्पादनका लागि कम्पनीसँग इस्पात पगाल्ने संयन्त्र रहेकाले उत्पादन प्रक्रियामा एकीकरण कायम भएको छ। यसलाई कम्पनीको सकारात्मक पक्षका रूपमा लिइएको छ । देशमा पूर्वाधार निर्माणको ठूलो आवश्यकता रहेकाले दीर्घकालमा इस्पातजन्य उत्पादनको माग बढ्ने सम्भावना रहेको छ । सार्वजनिक तथा निजी क्षेत्रका पूर्वाधार आयोजना बढ्दै जाँदा स्वस्तिकजस्ता एकीकृत प्राथमिक इस्पात उत्पादकलाई त्यसबाट लाभ पुग्न सक्ने देखिएको छ ।

काठमाडौं । चण्डिका डिस्टिलरी प्रालिले गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ३८ करोड ४० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ६३.४० प्रतिशत अर्थात् १४ करोड ९० लाख रुपैयाँ बढी हो । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा कम्पनीले २३ करोड ५० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । यसअघि आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा कम्पनीको आम्दानी २९ करोड २० लाख रुपैयाँ, आव २०७९/८० मा २० करोड ९० लाख रुपैयाँ, आव २०७८/७९ मा १८ करोड १० लाख रुपैयाँ र आव २०७७/७८ मा ३३ करोड रुपैयाँ रहेको थियो । सन् १९९९ को डिसेम्बरमा स्थापना भएको चण्डिका डिस्टिलरी विभिन्न क्षमताका मदिरा उत्पादन तथा बिक्री वितरण गर्दै आएको कम्पनी हो । कम्पनीले ४० युपी, ५० युपी र ७० युपी क्षमताका मदिरा उत्पादन गर्दै आएको छ । कम्पनीका प्रमुख उत्पादनमा पासपोर्ट ह्विस्की, ब्ल्याक ज्याक ह्विस्की, पास पास भोड्का तथा पास पासअन्तर्गतका विभिन्न ब्रान्ड रहेका छन् । कम्पनीको संयुक्त बोतल भर्ने वार्षिक क्षमता करिब १ करोड ८४ लाख लिटर रहेको छ । यद्यपि, निर्माणाधीन नयाँ कारखाना सञ्चालनमा आएपछि कम्पनीको वार्षिक उत्पादन क्षमता बढेर २ करोड ७४ लाख लिटर पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । २०२६ को जुलाई मध्यसम्म चण्डिका डिस्टिलरीको स्वामित्व चार जनामा बाँडिएको छ । रवि केसीको करिब ४० प्रतिशत, अभिषेक श्रेष्ठको करिब २५ प्रतिशत, श्रद्धा केसीको करिब १९ प्रतिशत र अवन्तिका केसीको करिब १६ प्रतिशत हिस्सा रहेको छ । कम्पनीको अध्यक्षमा रवि केसी रहेका छन् । चण्डिका डिस्टिलरीका मुख्य प्रवर्द्धकहरू यती डिस्टिलरी प्रालि र याक ब्रुइङ कम्पनी प्रालिमा समेत संलग्न छन् । यती डिस्टिलरीसँगको सञ्चालनगत तथा रणनीतिक सम्बन्धले पनि चण्डिका डिस्टिलरीलाई सहयोग पुग्ने कम्पनीले जनाएको छ । पछिल्लो पाँच वर्षमा यती डिस्टिलरीबाट प्रवर्द्धकहरूले औसत वार्षिक करिब ६८ करोड ८० लाख रुपैयाँ लाभांश लिएका छन् । उक्त लाभांशलाई चण्डिका डिस्टिलरीको नयाँ परियोजना सञ्चालनमा आएपछिको प्रारम्भिक चरणमा तरलता व्यवस्थापनका लागि सम्भावित स्रोतका रूपमा समेत हेरिएको कम्पनीले जनाएको छ । ६ वर्षका लागि सम्झौता चण्डिका डिस्टिलरीले यती डिस्टिलरीलाई अतिरिक्त तटस्थ मदिरा आपूर्ति गर्ने गरी हालै ६ वर्षको सम्झौता गरेको छ । सम्झौताअनुसार निश्चित परिमाणमा अतिरिक्त तटस्थ मदिरा आपूर्ति गरिने भएकाले निर्माणाधीन नयाँ परियोजनाबाट हुने आम्दानीको सुनिश्चितता बढ्ने अपेक्षा कम्पनीको छ । कम्पनीका प्रवर्द्धकहरूले ब्याजरहित प्रवर्द्धक ऋणमार्फत समेत रकम उपलब्ध गराएका छन् । यसमध्ये सेयरका लागि अग्रिमस्वरूप करिब २६ करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराइएको छ । चण्डिका डिस्टिलरीको सेयर स्वामित्वलाई यती डिस्टिलरीको स्वामित्व संरचनासँग पूर्ण रूपमा मिलाउने प्रस्तावसमेत रहेको जनाएको छ ।  चण्डिका डिस्टिलरीको उत्पादनमा तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यका ७० युपी ब्ल्याक ज्याक तथा अन्नमा आधारित मदिराको हिस्सा बढी रहेको छ । यी दुई समूहका उत्पादनले कम्पनीको कुल आम्दानीमा करिब ५७ प्रतिशत योगदान गरेका छन् । कम मूल्यका उत्पादनमा बढी निर्भरता रहेकाले कम्पनीको सञ्चालन नाफामा दबाब परेको जनाएको छ ।  नयाँ कारखानामा १.५२ अर्ब लगानी चण्डिका डिस्टिलरीले करिब १ अर्ब ५२ करोड ५० लाख रुपैयाँ लागतमा नयाँ कारखाना निर्माण गरिरहेको जनाएको छ । नयाँ कारखाना सञ्चालनमा आएपछि कम्पनीको वार्षिक उत्पादन क्षमता करिब ४९ प्रतिशतले बढेर २ करोड ७४ लाख लिटर पुग्नेछ । उक्त क्षमता वर्षमा ३०० दिन कारखाना सञ्चालन हुने आधारमा गणना गरिएको हो । २०२६ को जुलाईसम्म परियोजनाको वित्तीय प्रगति करिब ७५ प्रतिशत पुगेको छ । तर, परियोजना प्रारम्भिक रूपमा तोकिएको २०२६ को जनवरी मध्यसम्ममा सम्पन्न हुन सकेन । अहिले यसको संशोधित सम्पन्न गर्ने लक्ष्य २०२७ को जनवरीसम्म राखिएको जनाएको छ ।  परियोजनाको कुल लागतको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा ऋणबाट व्यवस्थापन गरिने भएकाले नयाँ कारखाना सञ्चालनमा आएपछि प्रारम्भिक चरणमा उत्पादन स्थिरीकरणसम्बन्धी जोखिम रहने जनाएको छ । नयाँ उत्पादन क्षमता पूर्ण रूपमा उपयोग गर्न समय लाग्न सक्ने भएकाले सुरुवाती अवधिमा नाफा तथा ऋण तिर्ने क्षमतामा दबाब पर्न सक्ने कम्पनीको भनाइ छ । चण्डिका डिस्टिलरीले विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट कुल २ अर्ब १ करोड रुपैयाँ ऋण लिएको छ । यसमध्ये १ अर्ब रुपैयाँ दीर्घकालीन र १ अर्ब १ करोड रुपैयाँ अल्पकालीन ऋण रहेको छ ।  नेपालमा मदिरा उद्योग उच्च कर लाग्ने तथा कडा नियमनमा रहेको क्षेत्र हो । मदिरामा लाग्ने कर तथा भन्सार महसुल वृद्धि भएमा उत्पादन लागत बढ्न सक्ने जनाएको छ । तर, बढेको लागत उपभोक्तासम्म मूल्य वृद्धिमार्फत सार्न कम्पनी कति सक्षम हुन्छ भन्ने निश्चित छैन । त्यस्तै, कुनै निश्चित क्षेत्र वा स्थानमा मदिरा बिक्रीमा थप प्रतिबन्ध लगाइएमा कम्पनीका उत्पादनको मागमा समेत असर पर्न सक्छ । कर, भन्सार, बिक्रीसम्बन्धी प्रतिबन्ध तथा अन्य नियामकीय व्यवस्थामा हुने प्रतिकूल परिवर्तनले कम्पनीको बिक्री तथा नाफामा दबाब पार्न सक्ने जनाएको छ ।  विदेशबाट आयात हुने तयारी मदिरामा उच्च भन्सार महसुल लाग्ने भएकाले स्वदेशी उत्पादकले आयातित उत्पादनको तुलनामा केही हदसम्म संरक्षण पाउँदै आएका छन् । चण्डिका डिस्टिलरीको प्रमुख आम्दानी क्षेत्रमध्ये रहेको ७० युपी तयारी मदिराको आयातमा प्रतिलिटर करिब २ हजार रुपैयाँ भन्सार महसुल लाग्ने व्यवस्था छ । त्यस्तै, मदिरा मिश्रणमा प्रयोग हुने विदेशबाट आयातित मदिरामा प्रतिलिटर करिब १ हजार ५ सय रुपैयाँ भन्सार महसुल लाग्छ । यसले स्वदेशी मदिरा उत्पादकलाई आयातित तयारी मदिरा तथा कच्चा पदार्थसँग प्रतिस्पर्धा गर्न केही हदसम्म सहज बनाएको कम्पनीले जनाएको छ ।  कम्पनीले युरोप तथा अन्य विदेशी आपूर्तिकर्ताबाट उपकरण र कच्चा पदार्थ आयात गर्दै आएको छ । यस्ता कारोबारको भुक्तानी मुख्यतः युरो र अमेरिकी डलरमा हुने गरेको छ । गत वर्ष कम्पनीले विदेशी विनिमय दरमा भएको परिवर्तनबाट करिब ८ प्रतिशत विदेशी विनिमय घाटा बेहोरेको दाबी गरेको छ ।

काठमाडौं । सोनापुर मिनरल्स एण्ड आयल लिमिटेडका संस्थापक तथा कर्मचारीको स्वामित्वमा रहेको १ करोड ८४ लाख ६९ हजार ८०० कित्ता सेयरको लक–इन अवधि समाप्त हुने भएको छ । कम्पनीले नेपाल धितोपत्र बोर्डको निर्देशनअनुसार उक्त सेयरको लक–इन अवधि समाप्त हुन लागेको जानकारी गराएको हो । कम्पनीका अनुसार कुल ३ करोड ७ लाख ५० हजार ५०० कित्ता सेयरमध्ये संस्थापक सेयरधनीको स्वामित्वमा रहेको १ करोड ८४ लाख ५० हजार ३०० कित्ता र कर्मचारीका लागि सुरक्षित गरिएको १९ हजार ५०० कित्ता सेयरको लक–इन अवधि असोज २३ गतेपछि समाप्त हुनेछ । यद्यपि, कम्पनीका सञ्चालक तथा उच्च व्यवस्थापकीय पदमा कार्यरत कर्मचारीको हकमा भने प्रचलित नियमानुसार सेयर रोक्का रहने कम्पनीले जनाएको छ । सोनापुर मिनरल्सको सेयर रजिस्ट्रार एनआईएमबी एस क्यापिटल लिमिटेड रहेको छ ।