कारागारमा सहकर्मी प्रहरीको गोली चल्दा अर्का प्रहरी घाइते
काठमाडौं । सप्तरीको राजविराजस्थित कारागारमा ड्युटी रहेका एक प्रहरी जवान गोली लागेर घाइते भएका छन् । सहकर्मीले बोकेको एसएलआर राइफलबाट अचानक गोली चल्दा अर्का सहकर्मी घाइते भएका हुन् । बुधबार मध्य राति कारागारमा सुरक्षा गार्डको ‘ए’ ब्लकस्थित पोस्ट नम्बर–३ मा भएको घटनामा २२ वर्षीय प्रहरी जवान बिसोजित राय यादव घाइते भएका कारागार प्रशासन प्रमुख रुपक मण्डलले जानकारी दिए । ड्युटीमा रहेका प्रहरी जवान अजय कुमार मेहताले बोकेको एसएलआरबाट एक्कासि गोली चलेको थियो। गोली यादवको कम्मरमाथिको ढाडमा लागेको थियो । भित्तामा फर्केर आएको गोली लागेको उनको भनाइ छ । हाल उनलाई धरानस्थित वीपी प्रतिष्ठानस्थित घोपा क्याम्प उपचार भइरहेको छ । घटनापछि गोली चलेको एसएलआर बोकेका प्रहरी जवान अजय कुमार मेहतालाई नियन्त्रणमा लिई जिल्ला प्रहरी कार्यालय सप्तरीमा राखिएको छ। घटनाको कारणबारे प्रहरीले अनुसन्धान अघि बढाएको छ।
सिंहशार्दूल : इतिहास र सृजनात्मक कल्पनाको सुन्दर संयोजन
गोपाल खनाल इतिहास केवल विगतका घटना, राजा-महाराजा, युद्ध वा राज्य विस्तारको अभिलेख मात्र होइन, त्यो समाजको जीवनशैली, संस्कृति, कला, प्रेम, संघर्ष र साधारण मानिसहरूको योगदानको पनि दस्तावेज हो । इतिहासलाई साहित्यसँग जोडेर प्रस्तुत गर्दा त्यसले तथ्यलाई जीवन्त बनाउनुका साथै पाठकलाई विगतसँग भावनात्मक रूपमा पनि जोड्ने सामर्थ्य राख्छ । विशेषतः ऐतिहासिक आख्यानहरूले यथार्थ र कल्पनाको सन्तुलित संयोजनमार्फत इतिहासका ओझेलमा परेका पात्र, घटना र समाजलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट बुझ्ने अवसर प्रदान गर्छन् । गीतेश प्याकुरेलद्वारा लिखित सिंहशार्दूल यस्तै ऐतिहासिक आख्यान हो, जसले नेपालको कला, संस्कृति, सम्पदा र मानवीय संवेदनालाई प्रेमकथासँग गाँसेर प्रस्तुत गरेको छ । यस कृतिमा इतिहासलाई केवल तथ्यको पुनरावृत्ति नभई सृजनात्मक पुनर्व्याख्याका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । प्रस्तुत समीक्षा यस उपन्यासको कथावस्तु, पात्रचित्रण, भाषा–शैली, सबल तथा दुर्बल पक्ष, सन्देश र समग्र साहित्यिक मूल्यको विश्लेषण गर्दै यसको विशेषतामाथि प्रकाश पार्ने प्रयास हो । १. परिचय पुस्तकः सिंहशार्दूल लेखकः गीतेश प्याकुरेल विधाः ऐतिहासिक आख्यान (उपन्यास) सिंहशार्दूल नेपाली साहित्यको इतिहासमा आधारित एक उत्कृष्ट कृति हो । यसमा लेखक गीतेश प्याकुरेलले यथार्थ इतिहास र सृजनात्मक कल्पनाको सुन्दर संयोजन गरेका छन् । पुस्तकले इतिहास केवल राजा-महाराजा, युद्ध वा राज्य विस्तारको कथा मात्र नभई साधारण मानिसहरूको जीवन, प्रेम, संघर्ष, श्रम, कला र संस्कृतिको इतिहास पनि हो भन्ने सन्देश दिन्छ । यही विशेषताले यस कृतिलाई मनोरञ्जनात्मक मात्र नभई ज्ञानवद्र्धक र प्रेरणादायी बनाएको छ । यथार्थ र स्वैरकल्पनाको मनोहारी कथाले सत्ता र शक्तिमा नभएकाहरुको जीवनका किस्सा यसमा उनेको छ । एक मूर्तिकारको प्रेम कथाले पाटनको कृष्ण मन्दिर र भक्तपुरको न्यातपोलको इतिवृतान्त बोकेको छ । १७५३ ताकाको समय कथाले बोलेको छ । २. कथावस्तु यस उपन्यासको कथावस्तु इतिहासको पृष्ठभूमिमा निर्माण गरिएको छ । एउटा मूर्तिकारको प्रेमकथालाई केन्द्रमा राखेर लेखकले तत्कालीन समाज, न्याय व्यवस्था, संस्कृति र सभ्यताको जीवन्त चित्र प्रस्तुत गरेका छन् । कथामा प्रेम, विश्वास, साहस, समर्पण, त्याग र कर्तव्यबोधलाई अत्यन्त प्रभावकारी ढंगले चित्रण गरिएको छ । कथानक क्रमशः अघि बढ्दै जाँदा पाठकमा उत्सुकता बढिरहन्छ र अन्तिमसम्म बाँधेर राख्न सफल हुन्छ । इतिहासका वास्तविक घटनासँग कल्पनालाई जोडेर कथा रोचक र विश्वसनीय बनेको छ । ३. पात्रचित्रण उपन्यासका पात्रहरू जीवन्त, स्वाभाविक र प्रभावशाली छन् । मुख्य पात्रहरू साहसी, कर्तव्यनिष्ठ, प्रेमिल र आत्मसम्मानले भरिएका छन् । उनीहरूको संघर्ष, धैर्य र समर्पणले पाठकलाई भावुक बनाउनुका साथै जीवनमा कठिनाइसँग जुध्ने प्रेरणा पनि दिन्छ । सहायक पात्रहरूले पनि कथालाई सशक्त बनाएका छन् । प्रत्येक पात्रले कथाको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन् । ४. भाषा–शैली लेखकको भाषा सरल, साहित्यिक र प्रवाहयुक्त छ । आवश्यक स्थानमा प्रयोग गरिएका उपमा, प्रतीक र दार्शनिक अभिव्यक्तिले कृतिलाई अझ प्रभावशाली बनाएको छ। इतिहाससम्बन्धी विषय भए पनि भाषा बोझिलो छैन। घटनाहरू क्रमबद्ध रूपमा प्रस्तुत गरिएकाले कथा सहज रूपमा बुझ्न सकिन्छ । संवादहरू स्वाभाविक छन् र वर्णन शैलीले पाठकलाई कथाभित्रै प्रवेश गराउँछ। ५. सबल पक्ष यस कृतिको सबैभन्दा ठूलो विशेषता इतिहास र कल्पनाको सफल समन्वय हो । पुस्तकमा नेपालको कला, संस्कृति, सम्पदा, मठमन्दिर, मूर्तिकला, श्रम, सीप र परिश्रमको सम्मान गरिएको छ । लेखकले प्रेमलाई केवल दुई व्यक्तिबीचको सम्बन्धका रूपमा मात्र नभई मानव जीवनलाई सकारात्मक दिशा दिने शक्तिका रूपमा चित्रण गरेका छन् । पछाडिको आवरणमा उल्लेख गरिएझैँ, यस कृतिमा सकारात्मक सोच, इच्छाशक्ति, प्रेमशक्ति, सत्य र विश्वास को सशक्त प्रस्तुति पाइन्छ । यी गुणहरूले पुस्तकलाई किशोर, युवा तथा सबै उमेरका पाठकका लागि प्रेरणादायी बनाएका छन् । ६. दुर्बल पक्ष पुस्तकका केही दार्शनिक प्रसङ्ग र ऐतिहासिक विवरण सामान्य पाठकका लागि केही जटिल लाग्न सक्छन् । कतिपय घटनालाई अझ विस्तार गरिएको भए कथाको प्रभाव अझ गहिरो हुन सक्थ्यो । तथापि, यी सामान्य सीमितताले पुस्तकको समग्र गुणस्तरमा कुनै ठूलो असर पार्दैनन् । ७. सन्देश सिंहशार्दूलले मानिसको जीवनभन्दा उसका असल कर्म, सिर्जना र योगदान बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छन् भन्ने गहिरो सन्देश दिन्छ । अन्तिम पृष्ठमा लेखकले मानिसले आफ्नो अस्तित्वलाई अर्थपूर्ण बनाउन कर्तव्यनिष्ठ भएर जीवन बिताउनुपर्ने विचार व्यक्त गरेका छन् । आज गरिएको राम्रो काम भविष्यमा पनि स्मरणीय रहन्छ भन्ने भाव पुस्तकभरि व्यक्त भएको छ । साथै, प्रेम, सत्य, विश्वास, संस्कृति र सम्पदाको संरक्षण नै सभ्य समाजको आधार हो भन्ने शिक्षा पनि यस कृतिले दिन्छ । ८. निष्कर्ष समग्रमा सिंहशार्दूल इतिहास, प्रेम, संस्कृति, साहस र जीवनदर्शनको सुन्दर संगम भएको उत्कृष्ट नेपाली उपन्यास हो । यसले पाठकलाई मनोरञ्जन मात्र होइन, आफ्नो इतिहास, संस्कृति र सम्पदाप्रति गर्व गर्न तथा सत्य, प्रेम र कर्तव्यको मार्गमा अघि बढ्न प्रेरित गर्छ । लेखक गीतेश प्याकुरेलको सरल भाषा, सशक्त कथानक, प्रभावकारी पात्रचित्रण र गहिरो सन्देशका कारण यो पुस्तक नेपाली साहित्यको एक उल्लेखनीय कृतिका रूपमा स्थापित भएको छ । त्यसैले इतिहास र साहित्यमा रुचि राख्ने प्रत्येक पाठकले सिंहशार्दूल एकपटक अवश्य पढ्नुपर्ने पुस्तक हो । काठमाडौं पब्लिकेसनले बजारमा ल्याएको पुस्तक १७७ पृष्ठमा संरचित छ भने बजार मूल्य ४०० रुपैयाँ रहेको छ ।
गोल्डेन बुटका दाबेदार
काठमाडौं । अनौपचारिक रूपमा फिफा विश्वकप २०२६ लाई ‘सुपरस्टारहरूको विश्वकप’ समेत भनिएको छ । प्रतियोगिताका धेरै ठूला स्टार खेलाडीहरूले उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै लगातार गोल गरिरहेका छन् । यसै कारण यसपटकको विश्वकपमा गोल्डेन बुट (सर्वाधिक गोलकर्ता) को दौड इतिहासकै सबैभन्दा प्रतिस्पर्धात्मक र रोमाञ्चकमध्ये एक बनेको छ । यी हुन् प्रमुख दाबेदार ६ गोल लियोनेल मेसी विश्वकप २०२२ अघि विश्व फुटबलको सबैभन्दा ठूलो मञ्चमा लियोनेल मेसीको गोल गर्ने रेकर्ड त्यति प्रभावशाली थिएन । तर कतार विश्वकपदेखि सुरु भएको उनको उत्कृष्ट लय उत्तर अमेरिकामा जारी छ । समूह चरणका पहिलो दुई खेलमा मेसीका गोलकै बलमा अर्जेन्टिनाले जित निकाल्यो । अल्जेरियाविरुद्ध उनले विश्वकप करिअरकै पहिलो ह्याट्रिक पूरा गर्दै प्रतियोगिताको इतिहासमा एकै खेलमा ह्याट्रिक गर्ने सबैभन्दा पाका खेलाडी बने । त्यसपछि अस्ट्रियाविरुद्ध दुई गोल गर्दै उनले लगातार छवटा विश्वकप सहभागितामा गोल गर्ने इतिहासका तेस्रो खेलाडी बन्न सफल भए । ती दुई गोलसँगै उनले विश्वकपमा आफ्नो कुल गोल संख्या १७ पुर्याउँदै जर्मनीका मिरोस्लाभ क्लोजे (१६ गोल) लाई पछि पारेर विश्वकप इतिहासकै सर्वाधिक गोलकर्ता बने । जोर्डनविरुद्ध सुरुआती टोलीमा नराखिए पनि दोस्रो हाफमा मैदान प्रवेश गरेका मेस्सीले फेरि गोल गरे । यससँगै यस संस्करणमा उनको गोल संख्या ६ पुगेको छ । केलियन एम्बाप्पे मेसीलाई सबैभन्दा नजिकबाट पछ्याइरहेका खेलाडी हुन् फ्रान्सका कप्तान केलियन एम्बाप्पे, जो विश्वकपमा सधैं चम्किने खेलाडीका रूपमा चिनिन्छन् । सेनेगलविरुद्ध उनले माइकल ओलिसेको उत्कृष्ट पासलाई सदुपयोग गर्दै पहिलो गोल गरे भने खेलको अन्त्यतिर लामो दूरीबाट अर्को आकर्षक गोल थपे । इराकविरुद्ध पनि उनले लामो दूरीबाट शानदार गोल गर्दै फ्रान्सलाई अग्रता दिलाए । त्यसपछि विपक्षी रक्षकको ठूलो गल्तीको फाइदा उठाउँदै दोस्रो गोल गरे । नर्वेविरुद्ध गोल गर्न नसके पनि उनले दुई असिस्ट दिएका थिए । अन्तिम ३२ को चरणमा स्विडेनविरुद्ध भने उनी पुनः चम्किए । पहिलो गोल व्यक्तिगत कौशलको उत्कृष्ट नमुना थियो भने दोस्रो गोल गर्दै उनले फ्रान्सको जित सुनिश्चित गरे, जसमा ओलिसेको योगदान पनि उल्लेखनीय रह्यो । ५ गोल अर्लिङ हालान्ड सर्वाधिक गोलकर्ताको सूचीमा अर्लिङ हालान्डको नाम हुनु कुनै आश्चर्यको विषय होइन । यद्यपि यसपटक उनी शीर्ष स्थानमा नभई पछ्याइरहेका खेलाडीमध्ये छन्, तर विश्वकप २०२६ मा उनको प्रदर्शन निकै प्रभावशाली रहेको छ । विश्वकप डेब्यूमै उनले डेभिड मोलर वुल्फेको क्रसलाई गोलमा परिणत गर्दै पहिलो गोल गरे । त्यसपछि इराकका गोलरक्षकको क्लियरेन्स रोक्दा बल उनकै शरीरमा लागेर गोलमा प्रवेश गर्दै दोस्रो गोल सम्भव भयो । सेनेगलविरुद्ध उनले दुई गोल थपे । पहिलो गोल तीव्र गतिमा गरिएको काउन्टर अट्याकपछि आएको थियो भने दोस्रो गोल पेनाल्टी क्षेत्रभित्रको भिडन्तपछि हावामै आएको बललाईल सिधै प्रहार गर्दै गरेका थिए । फ्रान्सविरुद्ध उनी खेलेनन् । यदि त्यो खेल खेलेका भए सम्भवतः उनी नै गोल्डेन बुट दौडमा शीर्षस्थानमा हुन सक्थे । तर अन्तिम ३२ को चरणमा आइभरी कोस्टविरुद्ध फर्किएर उनले विजयी गोल गर्दै टोलीलाई अन्तिम १६ मा पुर्याए । ह्यारी केन के यस विश्वकपका सबैभन्दा कम चर्चा गरिएका उत्कृष्ट खेलाडी ह्यारी केन हुन् ? चार खेलमा पाँच गोल गरेका उनले विश्वकपमा आफ्नो कुल गोल संख्या १३ पुर्याएका छन् । यससँगै उनी फ्रान्सका जस्ट फन्टेनसँग संयुक्त रूपमा विश्वकप इतिहासका छैटौं सर्वाधिक गोलकर्ता बनेका छन् । साथै गोल्डेन बुटको दौडमा रहेका मेसी र एम्बाप्पेभन्दा उनी केवल एक गोलले पछाडि छन् । क्रोएसियाविरुद्ध सुरुमा उनले पेनाल्टी मिस गरेका थिए । तर पुनः प्रहार गर्ने अवसर पाएपछि गोल गर्न सफल भए । त्यसपछि डेक्लन राइसको कर्नरमा हेडमार्फत अर्को गोल थपे । घानाविरुद्ध गोल गर्न नसके पनि पानामाविरुद्ध जुड बेलिङ्घमको पासमा हेडमार्फत गोल गर्दै इंग्ल्यान्डलाई २–० को जित दिलाउन योगदान दिए । डीआर कङ्गोविरुद्ध भने उनी टोलीका वास्तविक उद्धारकर्ता बने । टोली पछि परेको अवस्थामा उनले लियोनेल एम्पासीलाई स्तब्ध पार्ने उत्कृष्ट हेडमार्फत बराबरी गोल गरे । त्यसको केही मिनेटपछि उनले ८६औं मिनेटमा गोलको माथिल्लो कुनामा शक्तिशाली प्रहार गर्दै विजयी गोल गरे र इंग्ल्यान्डलाई २–१ को रोमाञ्चक जित दिलाए । ४ गोल उस्मान डेम्बेले हालका बालोन डीओर विजेता उस्मान डेम्बेलेले पनि उत्तर अमेरिकामा उत्कृष्ट विश्वकप बिताइरहेका छन्, यद्यपि उनी आफ्नै टोलीका अन्य स्टार खेलाडीहरूको छायामा परेका छन् । इराकविरुद्ध उनले ठूलो प्रतियोगितामा पहिलो गोल गरे । त्यसपछि समूह चरणको तेस्रो खेलमा नर्वेविरुद्ध फ्रान्सको ४–१ को जितमा निर्णायक भूमिका निभाए । उनले पहिलो हाफमै विपक्षी फुलब्याकलाई निरन्तर दबाबमा राख्दै ३२ मिनेटभित्र ह्याट्रिक पूरा गरेका थिए । भिनिसियस जुनियर रोड्रिगो र राफिन्हा चोटका कारण अनुपस्थित भएपछि ब्राजिलको आक्रमणको जिम्मेवारी भिनिसियस जुनियरले सफलतापूर्वक सम्हालेका छन् । मोरक्कोविरुद्ध उनले बायाँ फ्ल्याङ्कबाट उत्कृष्ट व्यक्तिगत प्रयास गर्दै महत्त्वपूर्ण बराबरी गोल गरे । हाइटीविरुद्ध आफ्नो तीव्र गतिका बलमा रक्षापङ्क्ति पार गर्दै गोल गरे भने स्कटल्यान्डविरुद्ध विपक्षीको गल्तीबाट सहज गोल र कुनै चुनौतीबिनाको हेडमार्फत अर्को गोल गर्दै प्रतियोगितामा आफ्नो गोल संख्या ४ पुर्याएका छन् ।
