गगन थापाले चुनाव जितेर देशको प्रधानमन्त्री बन्न कति सम्भव ?
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेशका महामन्त्री गगन थापाले पटक–पटक विभिन्न मञ्चमार्फत् आँफूलाई आगामी प्रधानमन्त्रीको दाबेदारका रुपमा प्रस्तुत गर्ने गरेका छन् । थापाले आगमी मंशिर ४ गते हुने प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा काठमाडौं ४ बाट उम्मेद्वारी दर्ता गरिसकेपछि आगामी सरकारको नेतृत्व गरेर मुलुक हाँक्ने प्रतिक्रिया दिएका थिए । ‘ड्राइभिङ सिटमा अब आफैँ बस्ने हो । अब आउने पाँच वर्ष आफैँ ड्राइभिङ सिटमा बसेर मूल दायित्व लिने प्रयत्न गर्ने हो । फल कस्तो आउँछ, समयले बताउला,’ थापाले बताएका थिए । थापाले निरन्तर बिजय हासिल गर्दै आएको काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट निर्वाचित भएर आगामी प्रधानमन्त्री हुने बाटो तय गर्न कति सहज होला ? २०७४ मंसिरमा भएको प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनमा महामन्त्री गगन थापाले २१ हजार ५ सय ५८ मत प्राप्त गरेर निकटतम प्रतिस्पर्धी एमालेका उम्मेद्वार राजन भट्टराईलाई ३ हजार ४ सय ११ मतले हराउँदै बिजयी भएका थिए । काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्र नम्बर चारमा काठमाडौं महानगरका वडा नं. १, ७, ८, ३० र बूढानीलकण्ठ नगरपालिकाका १, २, ८, ९, १०, ११, १२, १३ वडा यस क्षेत्रमा पर्छन् । ०७४ र ०७९ सालमा भएको स्थानीय तहको निर्वाचनमा सो क्षेत्रमा पर्ने वडाहरुमा भएको मत परिवर्तनलाई हेर्दा काठमाडौंका वडाहरुमा कांग्रेश विस्तार हुँदै गएको देखिन्छ । तर, बुढानिलकण्ठ नगरपालिकामा भने ०७४ देखि अहिलेसम्म एमालेले आफ्नो बिरासत कायम राख्न सकेको देखिन्छ । ०७४ सालको निर्वाचनमा काठमाडौंको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ पर्ने काठमाडौं महानगरको वडा नम्बर १, ७ र ८ मा एमालेले निर्वाचन जितेको थियो भने वडा नम्बर ३० मा नेपाली कांग्रेशले जितेको थियो । गत बैशाखमा भएको स्थानीय तहको निर्वाचनमा आइपुग्दा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ मा पर्ने काठमाडौंका वडाहरुमध्ये वडा नम्बर १ मा मात्रै एमालेले जित हासिल गर्यो भने नेपाली कांग्रेशले मत समेत बढाउँदै ७, ८ र ३० मा बिजय हासिल गर्न सफल भयो । त्यस्तै सोही निर्वाचन क्षेत्रमा पर्ने बुढानिलकण्ठका नगरपालिकाका वडाहरुमा ०७४ मा भएको स्थानीय तहको निर्वाचनबाट प्राप्त परिमाणलाई भने एमालेले गत बैशाखमा भएको निर्वाचनमा आफ्नो बिरासत भत्काउन दिएन । गगनको प्रधानमन्त्री कार्डले थप भोट ल्याउला ? काठमाडौं महानगरपालिका वडा नम्बर ७ का अध्यक्ष बिमलकुमार होडाले गगन थापा आफ्नै पार्टीभित्र सभापतिलाई प्रतिस्पर्धाको चुनौती दिने र अरु नेतृत्वले समेत स्वीकार गरिसकेको व्यक्ति भएकाले जनताले सो अनुसार बुझेर बिजय गराउने बताउँछन् । ‘गगनजीको उम्मेद्वारी प्रधानमन्त्रीकै लागि हो, हुनत हाम्रो पार्टी सभापति उम्मेद्वारको रुपमा देखिनुहुन्छ अहिले, तर म के भन्छु भने उहाँको विरुद्धमा उठ्ने उम्मेद्वार गगन थापा हो’, होडाले भने, ‘यति धेरै जनताले शेर बहादुर देउबालाई मन पराएको छैन हुँदैन भन्ने आवाज आइरहेको छ भने गगन थापाको उम्मेद्वारीलाई स्वीकार गरेर शेरबहादुर देउबालाई हराउने पक्षमा जनता होलान की भन्ने मेरो अनुमान छ ।’ निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ मा पर्ने बुढानिलकण्ठ नगरपालिका वडा नम्बर २ का वडाअध्यक्ष राजेन्द्र श्रेष्ठले भने गगन थापाले प्रधानमन्त्रीको कार्ड फालेको भएपनि यसपटक सो क्षेत्रका जनताले जनप्रतिनिधि परिवर्तन गर्न चाहेको बताएका छन् । उनले बिगतका कार्यकालमा गगन थापाले सो क्षेत्रमा उल्लेखनीय काम नगरेको र एमसीसी र नागरिकता लगायतका विषयमा खेलेको भूमिकाको कारण जनताले उनलाई अस्वीकृत गर्ने बताए । ‘प्रधानमन्त्री बन्नलाई पहिला उनी निर्वाचित हुनुपर्छ, दोस्रो पार्टीको बिधानअनुसार पार्टीले उनलाई संसदीय दलको नेता बनाउनुपर्यो’, वडाअध्यक्ष श्रेष्ठले भने, ‘यी दुईटा नै पार नगरीकन मनको लड्डु घिउसित खा भनेजस्तो म आगामी प्रधानमन्त्री हुँ भन्ने कुरा उनको स्वइच्छाको कुरा हो ।’ काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ मा स्थानीय तहमा खसेको मत परिणामलाई हेर्दा र सोही समयमा भएको संघीय तहको निर्वाचनको मत परिणामलाई हेर्दा मतदाताहरुले संघीय र स्थानीय तहमा दलगत मत बद्लेको देखिन्छ । गत बैशाखमा भएको स्थानीय तहको निर्वाचनमा भन्दा ०७४ मा भएको स्थानीय तहको निर्वाचनमा काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ४ मा एमालेको दबदबा बढी थियो । तर, सो समयमा एमालेका उम्मेद्वार राजन भट्टराइलाई हराउँदै गगन थापाले बिजय हासिल गर्न सफल भएका थिए । त्यति मात्रै नभएर ०७४ सालको संघीय तहको निर्वाचनमा एमाले–माओवादी गठबन्धनका कारण बामगठबन्धनको पक्षमा राष्ट्रिय माहोल सिर्जना भएको थियो । तरपनि सो अवस्थामा नेपाली कांग्रेशका उम्मेद्वार थापाले बिजय हासिल गरेका थिए । काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्रमा संघीय र स्थानीय तहमा देखिएको विगतकै मतदानको प्रवृत्ति कायम रहेमा र गठबन्धनको तर्फबाट हुनसक्ने योगदानले केही थप सहयोग गरेमा मात्रै यसपटकको प्रतिस्पर्धामा गगनलाई सफलता हासिल गर्न सहज हुने अनुमान गर्न सकिन्छ । अन्यथा स्थानीय तहको मतको संघीय चुनावमा प्रभाव पर्ने र गगनको व्यक्तिगत लोकप्रियताको ग्राफ घटेको अवस्था हुन पुगेको छ भने उनलाई निर्वाचन चुनौतिपूर्ण हुने देखिन्छ । प्रधानमन्त्री बन्ने सम्भावना कति ? आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचन जित्न सफल भएमा पनि गगन थापालाई मुलुकको प्रधानमन्त्री बन्न भने सजिलो देखिँदैन । मुलुकको प्रधानमन्त्री बन्नको लागि थापाले नेपाली काँग्रेसको बिधानअनुरुप संसदीय दलको नेतामा विजय हासिल गर्न सक्नुपर्छ । आगामी मंसिर ४ गते हुने निर्वाचनमा नेपाली काँग्रेसमा गुटअनुसारको टिकट बाँडिएको छ । जसमा काँग्रेसको भागमा परेको सिटमा देउबा पक्षले ५१ जनालाई टिकट दिएको छ । यो संख्या काँग्रेसले पाएको कूल सिट संख्या ९१ को ५६ प्रतिशत हो । यसैगरी काँग्रेसमा अर्को समूहको नेतृत्व गरेका शेखर समूहले २२ सिटका लागि टिकट पाएको छ । त्यस्तै, नेता कृष्णप्रसाद सिटौला समूहले ६, प्रकाशमान सिंह समूहले ५, रामचन्द्र पौडेल समूहले ४ र शशांक कोइराला समूहले ३ सिट पाएको छ । पछिल्लो समयमा गगन थापा शेखर कोइरालाको समूहमा रहँदै आएका छन् । आगामी निर्वाचनका लागि शेखर समूहले नेपाली काँग्रेसले प्रतिनिधिसभा उम्मेदवारका लागि बाँडेको सिटको २४ प्रतिशत मात्रै प्राप्त गरेको छ । समानुपातिक तर्फको बन्द सूचीमा पनि देउबा पक्षको नै हाबी रहेको छ । त्यसैले आगामी निर्वाचनमार्फत् आउने परिणाममा अहिलेको सिट बाँडफाँडको अवस्थालाई हेर्दा देउबा पक्षले नै बहुमत ल्याउने देखिन्छ । देउबा बाहेक शेखर कोइराला लगायत अन्य सबै समूहको जोड्दा पनि बहुमत पुग्न नसक्दा गगन थापालाई पार्टीको बिधानअनुरुप संसदीय दलको नेता बन्न नै कठिन हुने स्वभाविक अनुमान गर्न सकिन्छ । त्यस्तै, प्रधानमन्त्री बन्नका लागि नेपाली काँग्रेसले बहुमत ल्याउनुपर्ने वा नेपाली सत्ता समिकरण नेपाली काँग्रेसको पक्षमा बन्नुपर्ने भएकाले निर्वाचनपछिको राजनीतिक शक्ति सन्तुलनले समेत त्यसमा प्रभाव पार्ने हुँदा गगन थापाले आफूलाई आगामी प्रधानमन्त्री बनाउने भन्ने कुरा निकै चुनौतिपूर्ण रहेको छ ।
‘प्रतिस्पर्धाका आधारमा ब्याजदर निर्धारण हुनु पर्ने, सहकारीको नियमन बढाउनु पर्ने’
काठमाडौं । अर्थ मन्त्रालयले ब्याजदरको विषयमा अध्ययन गरि सुझाव दिन गठन गरेको समितिले प्रतिस्पर्धाका आधारमा ब्याजदर निर्धारण हुनु पर्ने राय दिएको छ । उच्च स्तरीय वित्तीय क्षेत्र समन्वय समितिले अर्थमन्त्रालयलाई सुझाव दिँदै प्रतिस्पर्धाका आधारमा ब्याजदर निर्धारण हुनु पर्ने सुझाव दिएको हो । अर्थ मन्त्रालयको आर्थिक नीति विश्लेषण महाशाखा प्रमुख बाबुराम सुवेदीको नेतृत्वमा १० सदस्यीय अध्ययन समितिले अर्थमन्त्री जनार्दन शर्मालाई अध्ययन प्रतिवेदन बुझाउँदै सो सुझाव दिएको हो । तरलता अभाव चर्किंदै गर्दा बैंकहरूले ब्याजदर बढाएसँगै उद्योगीहरु आन्दोलनमा उत्रिएपछि अर्थमन्त्री शर्माले सार्वजनिक रूपमै जसरी पनि ब्याजदर घटाउने बताउँदै आएका थिए । तर, उनले गठन गरेको समितिले बैंक ब्याजदर निर्धारणमा हस्तक्षेप गर्न नहुने निष्कर्श निकालेको हो ‘वर्तमान आर्थिक परिवेशमा मुद्रास्फीतिलाई ७.० प्रतिशतभित्र सीमित गर्ने लक्ष्य उपयुक्त नै देखिएकोले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा कार्यकुशलता कायम गरी प्रतिस्पर्धामा आधारित ब्याजदर कायम गर्नुपर्छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ । यस्तै, चालु पूँजी कर्जा सम्बन्धमा नेपाल राष्ट्र बैंकबाट जारी मार्गदर्शनको ‘भेरिएसन’ सम्बन्धी व्यवस्था लागू हुने अवधि एक वर्ष पछि सरेकोले यसलाई क्रमागत रूपमा सुधार गर्नुका साथै कार्यान्वयनमा लैजान सकिने र आर्थिक स्थायित्व सहितको आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य हासिल गर्न तरलता व्यवस्थापनको तत्कालीन, मध्यमकालीन र दीर्घकालीन उपायहरू अवलम्बन गर्नु पर्ने समितिको राय छ । यस्ता छन् समितिका सुझाव : -आर्थिक वृद्धि सम्बन्धमा राष्ट्रिय एवम् अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशलाई मध्यनजर गरी उपयुक्त नीतिगत प्रयास र समन्वयबाट विद्यमान चुनौतीको सामना गर्नुपर्ने । -समष्टिगत आर्थिक स्थायित्व सहितको आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य हासिल गर्न तरलता व्यवस्थापनको तत्कालीन, मध्यमकालीन र दीर्घकालीन उपायहरू अवलम्वन गर्नु पर्ने, वर्तमान आर्थिक परिवेशमा मुद्रास्फीतिलाई ७.० प्रतिशत भित्र सीमित गर्ने लक्ष्य उपयुक्त नै देखिएकोले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा कार्यकुशलता कायम गरी प्रतिस्पर्धामा आधारित व्याजदर कायम गर्नु पर्ने । -चालु पुँजी कर्जा सम्बन्धमा नेपाल राष्ट्र बैंकबाट जारी मार्गदर्शनको Variation सम्बन्धी व्यवस्था लागू हुने अवधि एक वर्ष पछि सरेकोले यसलाई क्रमागत रूपमा सुधार गर्नुका साथै कार्यान्वयनमा लैजान सकिने । -साथै, मौद्रिक र वित्तीय क्षेत्रमा संस्थागत सुधारका कार्यहरु गर्ने, औद्योगिक र व्यवसायिक क्षेत्रमा कार्यकुशलता बढाउने, संस्थागत निक्षेपका सम्बन्धमा प्रतिस्पर्धात्मक विधि अपनाई खुला बोल कबोलको माध्यमबाट गर्ने, वाणिज्य बैंकहरूको वित्तीय स्वास्थ्यमा सुधार गर्ने, बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको नियमनलाई सुदृढ बनाउने, सहकारी संस्थाहरूको नियमनलाई प्रभावकारी बनाउने, समयवद्ध रूपमा Bank Lending Survey गर्ने, औद्योगिक परिदृश्य सम्बन्धी समयवद्ध सर्भेक्षण गर्ने, नियमनकारी निकायहरुको संस्थागत क्षमता विकास गर्ने तथा अध्ययन, अनुसन्धान, नेतृत्व र नियमन क्षमता जस्ता विषयहरूमा सुधार गर्नुपर्ने जस्ता सुझावहरु दिएको छ ।
आईपीओकै मूल्य बराबर पाइन थाल्यो हाइड्रोको सेयर, यी हुन् २०० भन्दा कममा पाइने १० कम्पनी
काठमाडौं । पछिल्लो समय सेयर बजार घट्दो क्रममा छ । सेयर बजर घटेको बेला सेयर किन्न सबैभन्दा उत्तम रहने जानकारहरु बताउँछन् । घट्दो बजारमा सबै कम्पनीको सेयर मूल्य कम हुन्छ । तर, यतिबेला पूँजी बजार घटेको हुँदा विभिन्न कम्पनीको सेयर मूल्य २ सय रुपैयाँ भन्दा कममा झरेको छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) ५७ हाइड्रोपावर कम्पनी सूचीकृत छन् । जसमा माउन्टेन इनर्जीको सेयर मूल्य सबैभन्दा सर्वाधिक रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता ७६५ रुपैयाँ रहेको छ । यस्तै, सबैभन्दा कम सेयर मूल्य भएको कम्पनी आँखु खोला जलविद्युत कम्पनीको प्रतिकित्ता १७२ रुपैयाँ रहेको छ । विभिन्न १० वटा जलविद्युत कम्पनीको सेयर मूल्य भने २ सय रुपैयाँ भन्दा कम रहेको छ । कम्पनीले प्राथमिक सेयर जारी गर्दा नै प्रतिकित्ता १०० रुपैयाँमा बिक्री गर्छ । केही कम्पनीको सेयर मूल्य भने आईपीओ जारी गर्दाको मूल्यमा झरेको छ । युनियन हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १८३.९० रुपैयाँ रहेको छ । नेप्सेमा जुन ११, २०१९ मा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी ७५ करोड रुपैयाँ छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम मूल्य प्रतिकित्ता ४४४ रुपैयाँ र न्युनतम १६५.१० रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, आँखु खोला जलविद्युत आयोजनाको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता १७२ रुपैयाँ रहेको छ । डिसेम्बर २०१८ मा का दिन नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी ८० करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ३९४ रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १६२ रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, पञ्चकन्या माई हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता १८४.१० रुपैयाँ रहेको छ । अक्टोबर १०, २०१८ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी १ अर्ब १० करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ४११ रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १७८ रुपैयाँ रहेको छ । यस्तै, नेशनल हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता १९१ रुपैयाँ रहेको छ । जुलाई २६, २००७ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी १ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ४८४ रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १८५.३० रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, खानीखोला हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १७५ रुपैयाँ रहेको छ । जनवरी ११ २०१७ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी ४६ करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ३९३ रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १६८ रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, जोशी डेभलपमेन्ट हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १९१ रुपैयाँ रहेको छ । जनवरी ६, २०१९ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी ३७ करोड १४ लाख रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ४१६.१० रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १६४.८० रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, दिव्यश्वरी हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १७१.१० रुपैयाँ रहेको छ । फेब्रुअरी १३, २०१७ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी २६ करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकत प्रतिकित्ता ३८१.४० रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १६६.६० रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, घलेम्दी हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १७४ रुपैयाँ रहेको छ । फेब्रुअरी १३, २०१७ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पुँजी ५५ करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ४२० रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १६९ रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, हिमाल दोलखा हाइड्रोपावरको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १७१ रुपैयाँ रहेको छ । फेब्रुअरी १३, २०१७ मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी १ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम प्रतिकित्ता ४१८ रुपैयाँ र न्युनतम प्रतिकित्ता १६२.४० रुपैयाँ रहेको थियो । यस्तै, शिवश्री हाइडोपावर कम्पनीको सेयर मूल्य दोस्रो बजारमा प्रतिकित्ता १८३.९० रुपैयाँ रहेको छ । अक्टोबर २२, २०२० मा नेप्सेमा सूचीकृत भएको यस कम्पनीको चुक्ता पूँजी १ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीको सेयर मूल्य ५२ हप्ताको अवधिमा अधिकतम ४२६.९० रुपैयाँ र न्यूनतम प्रतिकित्ता १७७.९० रुपैयाँ रहेको थियो ।
