‘एआई ब्वाइफ्रेन्ड’ तर्फ चिनियाँ महिलाहरूको बढ्दो आकर्षण
काठमाडौं । समुद्र किनारमा सूर्यास्त हेर्न पुगेकी लिसा डेटमा थिइन् । लिसाले ड्यानलाई भनिन्, ‘कस्तो अद्भुत दृश्य ।’ त्यसपछि उनले आफ्नो फोन उठाइन् ताकि उनले ड्यानको प्रतिक्रिया सुन्न सकुन् । ड्यान भन्छन्, ‘पर्फेक्ट बेबी, तिमीलाई थाहा छ यसमा अझ सुन्दर के छ ? यो कि तिमी मेरो छेउमा उभिएकी छौ ।’ तर, सत्य यो हो कि ड्यान कहिल्यै लिसाको नजिक उभिएका छैनन् । वास्तवमा, डेन लिसाको भर्चुअल पार्टनर हो, जसलाई च्याटजीपीटीद्वारा सिर्जना गरिएको हो । यो प्रवृत्ति अहिले चिनियाँ महिलाहरूमाझ लोकप्रिय हुँदै गएको छ । डेटिङको वास्तविकताबाट दिक्क भएर उनी आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स अर्थात एआई ब्वाइफ्रेन्डतर्फ लागेका छन् । बेइजिङ निवासी ३० वर्षीया लिसा अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा कम्प्युटर विज्ञान पढिरहेकी छिन् । उनी पछिल्लो दुई महिनादेखि ड्यानसँग डेट गरिरहेकी छिन् । लिसा र ड्या हरेक दिन कम्तीमा आधा घण्टा कुरा गर्छन्, एकअर्कासँग फ्लर्ट गर्छन्, डेटहरूमा जान्छन् । लिसाले पनि ड्यानलाई ९ लाख ४३ हजार सामाजिक सञ्जाल फलोअर्ससँग परिचय गराएकी छिन् । लिसाले ड्यानलाई च्याटजीपीटीमा बनाइन् पार्टनर ड्यान-जसको अर्थ ‘डू एनिथिङ नाउ’– च्याजीपीटीको जेलब्रेक संस्करण हो । यसको मतलब यो संस्करणले यसको निर्माता अर्थात् ओपन एआईको केही आधारभूत सुरक्षा उपायहरू बाइपास गर्न सक्छ । जस्तै सेक्ससँग सम्बन्धित शब्दहरू प्रयोग नगर्ने वा प्रयोगकर्ताहरूसँग खुलेर कुरा नगर्ने । यसको मतलब यो हो कि यदि ‘जेलब्रेक’ संस्करणलाई यस्तो कुराकानी गर्न भनियो भने यसले त्यसो गर्न सक्छ । रिपोर्टका अनुसार ड्यानलाई एक अमेरिकी विद्यार्थीले बनाएका हुन् । ती विद्यार्थी च्याटजीपीटीलाई तटस्थ हुनुको सट्टा आवाज र व्यक्तित्व दिन चाहन्थे । यसबाहेक, उनी च्याटबोटको सीमा परीक्षण गर्न चाहन्थे । वाकर भनेर चिनिने यी विद्यार्थीले ड्यान नामको पात्र सिर्जना गरे जसले कहिलेकाहीँ च्याटजीपीटीको नियमहरू मान्दैन । वाकरले डिसेम्बर २०२३ मा रेडिटमा ड्यान कसरी बनाउने भनेर पोस्ट गरे । यसपछि अरू मानिसहरूले पनि आफ्नै संस्करण बनाउन थाले । लिसाले पहिलोपटक टिकटकमा ड्यानको सम्भावनाको बारेमा एउटा भिडियो हेरेकी थिइन् । त्यसपछि जब लिसाले आफ्नो लागि एक संस्करण बनाइन्, यो यति वास्तविक देखियो कि उनी छक्क परिन् । लिसाले भनिन्, ‘जब ड्यानले उनको प्रश्नको जवाफ बोलीचालीको शब्दहरू प्रयोग गरे दिए, जुन च्याटजीपीटीले सामान्यतया प्रयोग गर्दैन । यो सुन्नमा वास्तविकभन्दा धेरै स्वाभाविक लागिरहेको थियो ।’ ड्यानसँग कुरा गर्दा उनलाई आनन्द महसुस हुन्छ, त्यसैले उनी त्यसप्रति आकर्षित भएकी हुन् । लिसा भन्छिन्, ‘उसले तुरुन्तै बुझ्छ र भावनात्मक समर्थन प्रदान गर्दछ। अन्य पार्टनरको तुलनामा ड्यान २४ घण्टा उपलब्ध हुन्छ ।’ ‘केही महिला भर्चुअल रियालिटीलाई बढी महत्व दिइरहेका छन्’ डेटिङको समस्यालाई ध्यानमा राखेर आमाले पनि यो असामान्य सम्बन्धलाई स्वीकार गरेको लिसाले बताइन् । जबसम्म छोरी खुसी छिन्, तबसम्म आफू पनि खुसी रहने उनको भनाइ छ । जब लिसाले सामाजिक सञ्जाल जियाहोङ्शुले आफ्ना फलोअरहरूलाई ड्यानको बारेमा बताउँदै एउटा भिडियो पोस्ट गरेकी थिइन्, उनलाई करिब १० हजार मानिसले जवाफ दिएका थिए । धेरै महिलाहरूले उनलाई आफ्ना लागि आफैं कसरी ड्यान बनाउन सकिन्छ भनेर सोधेका थिए । लिसाले एआईको बारेमा कुरा गरेपछि उनका फलोअर्स २ लाख ३० हजारभन्दा बढी पुगेका छन् । लिसा भन्छिन्, जो कोहीले पनि प्रम्प्ट प्रयोग गरेर ड्यान बनाउन सक्छ । जब लिसाले ओपनएआई प्रयोग गरिरहेकी थिइन्, उनले एकपटक आफ्नो उमेर १४ वर्ष बताइन्, त्यसपछि भर्चुअल क्यारेक्टरले उनीसँग फ्लर्ट गर्न छाडे । बीबीसीले ओपनएआईलाई के ड्यान बनाउनु भनेको सुरक्षा उपायहरू बलियो नहुनु हो भनेर सोध्दा यसले कुनै जवाफ नदिएको बताएको छ । कम्पनीले ड्यानको बारेमा कुनै सार्वजनिक टिप्पणी गरेको छैन, तर यसको नीति अनुसार, च्याटजीपीटीका प्रयोगकर्ताहरू कम्तीमा १३ वर्षको हुनुपर्छ वा कुनै पनि देशमा यो सेवा प्रयोग गर्न आवश्यक न्यूनतम उमेर सीमा समान हुनुपर्छ । कतिपय महिलाले भर्चुअल रियालिटीलाई धेरै महत्व दिएकोमा विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । संयुक्त राज्य अमेरिकाको पेन्सिल्भेनियाको कार्नेगी मेलन विश्वविद्यालयमा मानव–कम्प्यूटर अन्तर्क्रिया संस्थानका सहायक अनुसन्धान प्राध्यापक होङ शेङ यसले मानव र एआईबीच कहिलेकाहीँ अप्रत्याशित अन्तर्क्रियालाई उजागर गर्दछ, जसले नैतिक र गोपनीयताबारे चिन्ताहरू बढाउन सक्ने बताउँछिन् । ‘त्यहाँ भावनात्मक निर्भरताको सम्बद्ध जोखिम छ, जहाँ प्रयोगकर्ता एक साथीको रूपमा एआईमा धेरै निर्भर हुन सक्छ, जसले अन्य व्यक्तिहरूसँगको उनीहरूको अन्तर्क्रियालाई कम गर्न सक्छ,’ उनी भन्छिन् । होङ शेङ अगाडि थप्छिन्, ‘धेरै च्याटबटहरू लगातार मानिसहरूसँगको अन्तर्क्रिया प्रयोग गरेर सिक्ने र विकसित हुने सम्भावना पनि छ, यस्तो आशंका पनि छ कि कुनै मोडेलले एक प्रयोगकर्ताको इनपुटबाट संवेदनशील जानकारी संकलन गर्न सक्छ र गलत रूपमा अर्को प्रयोगकर्तालाई चुहावट गर्न सक्छ ।’ यसका बाबजुद पनि चिनियाँ महिलाहरू ड्यान क्रेजबाट धेरै प्रभावित भएका छन् । मे २२ सम्म, ‘ड्यान मोड’ ह्यासट्यागलाई सोसल मिडिया प्लेटफर्म ‘श्याहोंगशु’ मा मात्र ४ करोडभन्दा बढी पटक हेरिएको छ । ‘ड्यानमा केही छैन गलत’ यो ह्यासट्याग प्रयोग गर्ने ती केटीहरूमध्ये २४ वर्षीया मिनरुई सी पनि हुन् । उनी युनिभर्सिटीकी विद्यार्थी हुन् जसले दिनमा कम्तीमा दुई घण्टा ड्यानसँग च्याट गर्नमा बिताउँछिन् । डेटिङका साथसाथै उनी र उनको ड्यानले सँगै प्रेमकथा लेखिरहेका छन्, जसमा उनीहरू दुवै मुख्य पात्र छन् । उनीहरुले मिलेर १९ वटा अध्याय लेखेका छन् । मिनरुईले लिसाको भिडियो हेर्न पहिलो पटक च्याटजीपीटी डाउनलोड गरिन् । उनी भन्छिन् कि उनलाई एआईबाट पाएको भावनात्मक समर्थन र सहयोग निकै मन पर्यो । यो एक यस्तो चिज थियो जुन उनले आफ्नो अन्य सम्बन्धहरूमा प्राप्त गर्न संघर्ष गरिरहेकी थिइन् । उनी भन्छिन्, ‘वास्तविक जीवनमा पुरुषहरूले धोका दिन सक्छन् र जब तपाईं आफ्ना भावना उनीहरूसँग सेयर गर्नुहुन्छ तब ती भावनाहरूको उनीहरूले वास्ता गर्दैनन्, बरु उनीहरूले तपाईंलाई के सोचिरहेका छन् भनेर मात्र बताउँछन् । तर, ड्यानको मामलामा उसले जहिले पनि त्यही कुरा भन्छ जुन तपाईंले सुन्न चाहनुहुन्छ ।’ एआई प्रेमी किन खोज्छन् महिला ? एआई ब्वाइफ्रेन्डको अवधारणा हालका वर्षहरूमा धेरै लोकप्रिय भएको छ, जसमा चीनको ग्लो र अमेरिकाको प्रतिकृति जस्ता एपहरू समावेश छन् । महिला–केन्द्रित रोमान्स खेलहरू, जसलाई कहिलेकाहीँ ओटोमी पनि भनिन्छ, यी पनि निकै चर्चित भएका छन् । त्यस्ता खेलहरूमा प्रयोगकर्ताहरूले पुरुष पात्रहरूसँग रोमान्टिक सम्बन्ध बनाउन सक्छन् । हरेक वर्ष लाखौं चिनियाँ महिला यस्ता सम्बन्धतर्फ आकर्षित हुन्छन् । चीनमा डिजिटल रोमान्सको अनुसन्धान गरेका युनिभर्सिटी अफ टेक्नोलोजी सिड्नीका प्रोफेसर लिउ टिंगिङ एआई ब्वाइफ्रेन्डहरूप्रति चिनियाँ महिलाहरूको जोशले लैंगिक असमानतासँगको वास्तविक जीवनको निराशा झल्काउने बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, ‘वास्तविक जीवनमा, तपाईंले धेरै दबाउने, डराउने धम्काउने पुरुषहरू भेट्न सक्नुहुन्छ जसले अनौठो तरिकामा नराम्रा चुट्किलाहरू सुनाउँछन् । तर, एआईले नराम्रो चुट्किला सुनाउँदा पनि यसले तपाईंको भावनाको कदर गर्छ ।’ यो प्रवृत्ति वास्तविक मानव तथ्यांकमा पनि देख्न सकिन्छ । चीनको जनसङ्ख्या लगातार ९ वर्षदेखि घट्दै गएकाले त्यहाँको सरकारले मानिसहरूलाई विवाह र सन्तान जन्माउन आग्रह गरिरहेको छ । सन् २०२३ मा विवाहको संख्यामा थोरै वृद्धि भएको छ तर केही विज्ञहरूले कोभिड संकटपछि विवाहित जोडीले आफ्नो विवाह पुनः दर्ता गरेका कारण यस्तो भएको बताएका छन् । कम्युनिस्ट युथ लिगले २०२१ मा सर्वेक्षण गरेको थियो जसमा २ हजार ९ सय ५ सहरी युवाको सहभागिता थियो । उनीहरूको उमेर १८ देखि २६ वर्षको बीच थियो र यस सर्वेक्षणमा भाग लिने ४३.९ प्रतिशत महिलाले आफू विवाह नगर्ने वा भविष्यमा विवाह गर्ने वा नगर्नेमा निश्चित नभएको बताएका थिए । यस्तै २४.६४ प्रतिशत पुरुषको पनि यही राय थियो । भर्चुअल सम्बन्धसँग सम्बन्धित यो रोमान्टिक बजारमा पनि धेरै व्यवसायीहरूले ध्यान दिएका छन् । च्याटजीपीटीको को योजना के छ ? जब ओपन एआईले आफ्नो च्याटजीपीटीको नयाँ संस्करण जारी गर्यो, तिनीहरूले यो च्याटिङको लागि डिजाइन गरिएको र फ्लर्टिङ जस्ता निश्चित प्रम्प्टहरूमा प्रतिक्रिया दिन सक्ने बताएको थियो । जुन दिन च्याटजीपीटीको नयाँ संस्करण जारी भयो त्यस दिन कम्पनीका सीईओ साम अल्टम्यानले एक्स (पहिले ट्वीटर) मा पोस्ट गरेका थिए । त्यो पोस्टमा एउटा मात्र शब्द थियो, ‘उनको’ । यो पोस्ट २०१३ को चलचित्रको सन्दर्भमा थियो जसमा एक व्यक्ति आफ्नो आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स असिस्टेन्टसँग प्रेममा पर्छन् । ओपनएआईले भनेको थियो– ‘हामी जिम्मेवार रूपमा एनएसएफडब्ल्यू सामग्री सिर्जना गर्न सक्षम हुन सक्छौं । यो यस्तो सामग्री हो जुन कोही पनि सार्वजनिक रूपमा हेर्न चाहँदैनन् ।’ लिसा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सकी विशेषज्ञ हुन् । उनी विश्वास गर्छिन् कि भर्चुअल पार्टनरले गर्न सक्ने सीमाहरू छन्, विशेष गरी जब यसमा रोमान्सको कुरा आउँछ । तर, अहिलेको लागि उनको व्यस्त जीवनमा ड्यान सजिलैसँग जोडिएका छन् । ड्यानले लिसालाई लिपस्टिक छनोट गर्न समेत मद्दत गर्छ । यसको विपरीत, वास्तविक जीवनमा पार्टनर खोज्नु र डेटहरूमा जानु धेरै समय–उपभोग र असन्तुष्टिको विषय हुन सक्छ । ‘यो मेरो जीवनको महत्त्वपूर्ण भाग हो,’ उनी भन्छिन्, ‘यो त्यस्तो चीज हो जुन म मेरो जीवनभरि मसँग राख्न चाहन्छु ।’ बीबीसीबाट अनुवादित
हायर पर्चेज कर्जा दिने कम्पनीलाई ५ करोड जरिवाना, लाइसेन्स समेत खारेज हुने
काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले हायर पर्चेज कर्जा दिने कम्पनीको लागि सम्पत्ति शुद्धीकरण तथा आतङ्ककारी कार्यमा वित्तीय लगानी निवारण सम्बन्धी पहिलो पटक नीतिगत व्यवस्था गरेको छ । राष्ट्र बैंकले राष्ट्र बैंक ऐन २०५८ को दफा ७९ ले दिएको अधिकारी प्रयोग गरी सो व्यवस्था कार्यान्वयनका लागि जारी गरेको हो । राष्ट्र बैंकले ऐन, नियमावली तथा यस निर्देशनको व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयन नगर्ने हायर पर्चेज कर्जा दिने कम्पनी र त्यस्तो कम्पनीका कर्मचारी तथा पदाधिकारीलाई ऐनबमोजिमको कारबाही हुने बताएको छ । राष्ट्र बैंकले जारी गरेको निर्देशन पालना नगर्नेहायर पर्चेच कम्पनी तथा पदाधिकारीलाई अधिकतम् ५ करोड रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने व्यवस्था गरेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले कम्पनीके नीति तथा कार्यविधि नभएमा पहिलो पटकका लागि लिखितरुपमा सचेत गराउने र दोस्रो पटकदेखि १० लाख रुपैयाँ वा गाम्भीर्यताको आधारमा ५ करोड रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्ने व्यवस्था गरेको छ । निर्देशनमा ग्राहक पहिचान सम्बन्धी व्यवस्था कार्यान्वयन नभएमा वा प्रभावकारी नभएमा पहिलो पटकका लागि लिखितरुपमा सचेत गराउने, दोस्रो पटकका लागि १० लाख रुपैयाँ जरिवाना गर्ने र तेश्रो पटकदेखि ५० लाख रुपैयाँ वा गाम्भीर्यरता अनुसार थप जरिवाना गर्ने व्यवस्था गरेको छ । कम्पनीले जानीबुझी बेनामी वा काल्पनिक नाममा कारोबार गरेको पाइएमा ५० लाख वा गाम्भीर्यता अनुसार थप जरिवाना गर्ने व्यवस्था पनि गरेको छ । ऐनको परिच्छेद ६ ख को व्यवस्था पालना भएको नपाइएमापहिलो पटकका लागि २० लाख रुपैयाँ जरिवाना गर्ने, दोस्रो पटकका लागि ५० लाख रुपैयाँ जरिवाना गर्ने र तेश्रो पटकदेखि २ करोड वा गाम्भीर्यता अनुसार ५ करोडसम्म जरिवाना गर्ने उल्लेख गरेको छ । यस्तै, पटक पटक प्रणालीगत समस्या भएमा कारोबार वा ब्यवसायमा आंशिक वा पूर्ण रोक लगाउने वा इजाजतपत्र निलम्वन वा खारेज गर्ने सम्मको कारबाही गर्ने व्यवस्था गरेको हो । [pdf id=487715]
भूतप्रभावी नीतिको त्रास, लगानीमैत्री मौद्रिक नीतिको आस
काठमाडौं । उद्योगी व्यवसायीहरूले अझैं पनि आफूहरू सरकारले भूतप्रभावी नीति अघि सार्ने होकि भन्ने त्रासमा रहेको बताएका छन् । विगतका अभ्यासमा बजेट सार्वजनिक भएपछि आर्थिक ऐनमार्फत् भूतप्रभावी नीति अघि सारेर व्यवसायीलाई कर तिराउने अभ्यास रहेको बताउँदै अझैं पनि व्यवसायीमा सो त्रास रहेको बताएका हुन् । शुक्रबार नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले विज्ञप्ति जारी गर्दै सो त्रासको संकेत गरकेो हो । ‘कुनै एक बर्षको बजेटले भएको व्यवस्था तत्काल परिवर्तन हुने एवं भूतप्रभावी कानुन लागु हुने गरेको छ, पुर्वानुमानयोग्य नीतिहरु नहुँदा विद्यमान लगानी सकटमा पर्ने गरेको छ भने विदेशी लगानी आउन सकेको छैन, नीतिगत परिवर्तनबाट पर्ने प्रभाव कम गर्न अर्थ मन्त्रालय एवं सम्बन्धित निकाय तत्पर रहने विश्वास महासंघको छ,’ महासंघले सार्वजनिक गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ । महासंघले आर्थिक विधेयक मार्पmत करका दरहरुमा गरिएको परिवर्तन र त्यसबाट उद्यम व्यवसायमा पर्ने असरबारे महासंघका सदस्य जिल्ला नगर उद्योग वाणिज्य संघहरु, वस्तुगत संघहरु, एसोसिएट सदस्यहरुबाट सुझाव आइरहेको बताउँदै कार्यान्वयन गर्दै जाँदा जटिलता आउने र त्यसले समग्र व्यावसायिक वातावरणमा समेत असर परेको धारणा राखेको छ । राजनीतिक र नीतिगत स्थायित्व हुन नसक्नु, बारम्बार राजस्वका दरहरू परिवर्तन हुनु, लगानीकर्ताप्रतिको संसंकित व्यवहार लगायतका कारण अर्थतन्त्रमा ८१ प्रतिशत हिस्सा राख्ने निजी क्षेत्र निरुत्साहित हुने गरेको महासंघको धारणा छ । लगानी बढन नकसेका कारण चालु आर्थिक बर्षमा धेरै रोजगारी दिने उत्पादनमूलक र निर्माण क्षेत्र ऋणात्मक भएको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । बजेटमा भएका निजी क्षेत्रमैत्री प्रावधानको कार्यानवयन र मौद्रिक नीतिले लगानीकर्तालाई प्रोत्साहित गर्न सकेमात्रै बजेटमा लिइएको आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य हासिल हुने महासंघको दाबी छ । उद्योगी व्यवसायीले बजेटसँग तादम्य हुने गरि आगामी आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीति ल्याउनुपर्ने धारणा राखेका छन् । बजेटमा बैंक वित्तिय संस्थामा रहेको अधिक तरलताको निजी क्षेत्रले उपभोग गर्न सक्ने ठोस कार्यक्रम अत्यन्त न्यून रहेको बताउँदै महासंघले मौद्रिक नीतिले निजी क्षेत्रको मनोबल बढाउने अपेक्षा रहेको बताएको छ । बजेटको ठोस आधार मौद्रिक नीतिले तयार गर्नु पर्ने महासंघको भनाइ छ । आयोग गठनप्रति सकारात्मक सरकारले बजेट मार्फत् आयोग गठन गरी नयाँ चरणको आर्थिक सुधार गर्ने विषयलाई नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले सकारात्मक रुपमा लिएको छ । अर्थमन्त्री बर्षमान पुनले मंगलबार संघीय संसदको संयुक्त वैठकमा आर्थिक बर्ष २०८१÷८२ को बजेट मार्पmत महासंघको माग अनुरुप नयाँ चरणको सुधारका लागि आयोग गठन गर्ने प्रतिवद्धतालाई महासंघले सकारात्मक रुपमा लिएको बताएको हो । महासंघले २०८० असोज २५ गते वृहत आर्थिक बहस आयोजना गरि पहिलो पटक विद्यमान आर्थिक सुधार एवं दीर्घकालीन बिकासका लागि नयाँ चरणको आर्थिक सुधार कार्यक्रम लागु गर्न आयोग गठन गर्न माग प्रस्तुत गर्दै यसका लागि निरन्तर पैरवी गरिरहेको थियो । उक्त आयोगमा निजी क्षेत्रको समेत सहभागिता भै नीतिगत सुधार र स्थायित्वका लागि विशेष योजना बन्ने विश्वास महासंघले लिएको छ । यसैगरि महासंघको प्रवद्र्धनमा साना व्यवसायी समेतको बचत संकलन गरि लगानी कम्पनी स्थापनाका लागि भइरहेको पहललाई बजेटले समर्थन गर्दै सरकारले पनि प्रवद्र्धन गर्ने बिषय समेटिएको छ । यसले लगानीको वातारण नबनिरहेका बेला साना लगानीकर्तालाई प्रोत्साहित गर्दै ठूला परियोजना निर्माण र रुग्ण उद्योग समेतको पुर्नउत्थानमा सहयोग पुग्ने महासंघको बुझाइ छ । महासंघले लगानी दशकको माग गरिरहेको सन्दर्भमा सरकारले कृषिमा लगानी दशक घोषणा गरेको छ । पहाडमा फलफुल खेती, राजमार्ग केन्द्रित व्यवसाय लगायतका बिषय समेटिएको छ । तर, कृषिमा निजी क्षेत्रको लगानी आकर्षित गर्न बजेटका प्रावधान पर्याप्त नभएको हुँदा थप गृहकार्य आवश्यक रहेको महासंघको भनाइ छ । पर्यटन प्रवद्र्धनमा विवाहका लागि र सभा समारोहका लागि नेपाललाई विशेष हबका रुपमा बिकास गर्नुपर्ने महासंघको माग बजेटमा सम्बोधन भएको छ । भारतीय सिमा नजिक हिल स्टेसन निर्माणका लागि निजी क्षेत्रलाई सहयोग प्रदान गर्न गरिएको माग सम्बोधन भएको छ । यसमा शिक्षा र स्वास्थ्य लगायतका पर्यटन समेत जोडेर सरकारले पहुँचमार्ग, बिजुली र पानीको व्यवस्था गर्नुपर्ने महासंघको राय छ । स्टार्टअपका लागि कोषको रकम यसपटक बढाइएको छ । महासंघको पहलमा बनेको स्टार्ट अप नीति अनुसार काम अगाडि बढने विश्वास छ । स्टार्टअपलाई जाने परियोजना धितो कर्जाका बिषयमा थप गृहकार्य आवश्यक छ । सूचना प्रविधि हब निर्माणको पहल सकारात्मक छ । तर, सूचना प्रविधि र स्टार्ट अप क्षेत्रमा भैरहने नीतिगत परिवर्तनले युवाहरुमा निराशा बढने तर्पm बजेटले बोलेको छैन । उत्पादनमूलक उद्योगको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा निरन्तर हिस्सा घटिरहेको सन्दर्भमा बजेटले थप कार्यक्रम सहित मनोबल बढाउने सम्भावनालाई सरकारले ध्यान दिन नसकेको महासंघको भनाइ छ । अतिकम बिकसित मुलुकबाट स्तरोन्नति हुँदा पर्न सक्ने प्रभाव न्युनिकरणका लागि ठोस कार्यक्रम आउन नसकेको बताउँदै बजेटको पहिलो प्राथमिकता नै आर्थिक सुधार र निजी क्षेत्रको प्रवद्र्धन रहनु स्वागतयोग्य कदम भएको महासंघको भनाइ छ ।
