सेवा : सूचना-प्रविधि

काठमाडौ । नेपालको सबैभन्दा ठूलो इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनी वर्ल्ड लिंक कम्यूनिकेसनले मंगलबार आफ्नो २५औं वार्षिक उत्सव मनाएको छ । इन्टरनेट सेवा प्रदायक कम्पनी वर्ल्डलिंकले भर्चुअल कार्यक्रम मार्फत वार्षिक उत्सव सम्पन्न गरेको हो । कार्यक्रममा वर्ल्डलिंकले इन्टरनेट चलाउने प्रत्येक ३ जनामध्ये १ जना आफ्ना उपभोक्ता रहेको दाबी गरेको छ । कम्पनीको यो दाबी अनुसार उसको बजार हिस्सा एक तिहाई भएको देखिन्छ । कार्यक्रममा नेपाल दूरसंचार प्राधिकरणका अध्यक्ष पुरुषोत्तम खनालका अनुसार विकट ठाउँमा इन्टरनेट सेवा विस्तारको लागि वर्ल्डलिंकले देखाएको सक्रियता राम्रो भएको बताए । ‘कर्णालीको टेण्डर आफ्नो नाममा पारेसँगै त्यही किसिमको सक्रियता समेत वर्ल्डलिंकले देखाएको छ, यो प्राधिकरणका लागि गौरब गर्न लायक विषय हो, सार्वजनिक स्थानहरुमा फ्रि वाइफाइ राख्ने वर्ल्डलिंकको योजना राम्रो हो, सीसीसीमार्फत बेलायतको सीसीसी भित्र्याएर विदेशी लगानी समेत जुटाएको वर्ल्डलिंकले धेरै नै राम्रो काम गरेको छ,’ प्राधिकरणका अध्यक्ष खनालले भने । कम्पनीका अध्यक्ष दिलिप अग्रवालका अनुसार एउटा बच्चा हुर्काएर २५ वर्ष पुर्याउन केही कठिनाई व्यहोरे जस्तै यो संस्था हुर्काउन पनि केही उत्तरचढावको सामना गर्नुपरेको छ । ‘हामीले केही उत्तर चढावका बावजुत २५ वर्षसम्ममा ७३ जिल्लामा इन्टरनेट पुर्याउन सफल भयौं, प्रत्येक ३ व्यक्तिमध्ये १ जनाले हाम्रो सेवा चलाउने तथ्यांकले पनि देखाएको छ, विकट ठाउँमा पनि सेवा प्रदान गरिरहेका छौं, धेरैलाई रोजगारी दिन सफल भएका छौं,’ अध्यक्ष अग्रवालले भने । कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी (सिइओ) केशव नेपालले कोरोना महामारी नियन्त्रण तथा रोकथामको लागि सरकारले गरेको लकडाउनको समयमा इन्टरनेटको प्रयोग अत्याधिक मात्रामा वृद्धी भएको बताए । ‘वर्क फ्रम होम, अनलाईन क्लास, जुम मिटिङ, टिकटक प्रयोग जस्ता कारणले लकडाउन पछि इन्टरनेटको खपत धेरै बढेको छ, यसले नेटवर्क तथा डाटा सेन्टरमा चाप पनि बढेको छ, प्रयोग अत्याधिक बढेका कारण केही समस्या पनि आयो, अन्तराष्ट्रिय उडान रोकिएका कारण पूर्वाधार स्तरोन्नतिमा आवश्यक सामान पनि ल्याउन पाइएको थिएन, अब उडान सहज भएसँगै उपकरण ल्याएर यस्ता समस्यामा कमी आउन थालेको छ,’ सिईओ नेपालले भने । राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका अध्यक्ष महाबीर पुनले वल्र्ड लिंकसँग आफूले सहकार्य गरेको १६ वर्ष पूरा भएको जानकारी दिए । ‘मैले वल्र्डलिंकसँग सहकार्य गरेको १६ वर्ष पूरा भयो, वल्र्डलिंकले २५ औं वार्षिक उत्सव मनाइरहको छ, आगामी दिनमा सेवा बिस्तारमा कम्पनी अझ अघि बढोस् भन्ने शुभकामना छ’, राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका अध्यक्ष पुनले भने । वरिष्ठ अधिवक्ता सत्तिस खरेलले अहिले इन्टरनेट प्रयोगले जीवनशैलीमै परिवर्तन आएको धारणा राखे । ‘मैले एउटा कलेजमा पढाउँथे, त्यो बेलामा वकालतको सानोतिनो काम समेत गर्थे, तर मलाई इमेल चलाउन मनलाग्दा अलिकति हैसियत पुगेन कि समेत भन्ने अवस्था थियो, तर अहिले यो कुरा पत्याउन गाह्रो लाग्ला, म वल्र्ड लिंकको पुरानो १७औं नम्बरमा पर्ने ग्राहक पनि हूँ,’ वरिष्ठ अधिवक्ता खरेलले भने । मानस सेवा आश्रमका अध्यक्ष रामजी अधिकारीका अनुसार उक्त आश्रममा विभिन्न शाखामा वर्ल्डलिंकले निःशुल्क वाइफाइ सेवा वितरण गरिरहेको छ । ‘अहिले हाम्रो २० वटा शाखा रहेका छन्, सोमध्ये वर्ल्डलिंकले आश्रमको १४ औं शाखा स्थापनामा ठूलो योगदान पुर्र्याएको छ, अहिले आश्रममा ११ सय मानिसहरुले सहारा लिने अवसर पाएका छन्,’ अध्यक्ष अधिकारीले भने । कार्यक्रममा नेपाल दूरसंचार प्राधिकरणका अध्यक्ष पुरुषोत्तम खनाल, कम्पनीका अध्यक्ष दिलिप अग्रवाल, प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिईओ) केशव नेपाल, बोर्ड अफ डाइरेक्टर विजय जलान उपस्थित थिए । यस्तै, राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका अध्यक्ष महाविर पुन, मानव सेवा आश्रमका अध्यक्ष रामजी अधिकारी तथा वरिष्ठ अधिवक्ता सतिश खरेलसमेतको सहभागिता थियो ।

काठमाडौं । तपाईंको मोबाइलमा हजार रुपैयाँ व्यालेन्स छ । तर, खाजा खाने पैसा खाल्तीमा छैन भने मोबाइलको व्यालेन्सबाट तिर्न पाइने गरी खाजा खान पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्दैन ? अथवा तपाईंलाई पैसाको जरुरी छ । पैसा सापटी दिने वा सहयोग गर्ने मान्छे इन्टरनेटको पहुँचभन्दा बाहिर कुनै स्थानमा छ । उसले मोबाइलमा व्यालेन्स हालिदिन सक्छ । तर, मोबाइलको व्यालेन्स देखाएर तपाईंले न कतै खाजा खान सक्नु हुन्छ, न कतै सपिङ नै । मोबाइलमा भएको व्यालेन्स प्रयोग गरेर खाजा खान, सपिङ गर्न, सिनेमा हेर्न तथा अस्पताल तथा शिक्षण शुल्क तिर्न मिल्ने व्यवस्था भए कति सजिलो हुन्थ्यो भन्ने तपाईंलाई लागेको छ ? वा कसैले मोबाइलमा हालिदिएको व्यालेन्स बैंकमा राखेको पैसा जसरी प्रयोग गर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने सोचिरहनु भएको त छैन ? यस्तै यस्तै चाहनामा हुनुहुन्छ भने तपाईंको लागि खुसीको खबर छ । नेपाल टेलिकमले मोबाइलमा भएको व्यालेन्सलाई बैंकमा जम्मा भएको रकम जसरी नै प्रयोग गर्न पाइने अर्थात क्यास बनाउन पनि पाइने व्यवस्था गर्न लागेको छ । यस्तै, मोबाइलको व्यालेन्सबाट विजुलीको विल, शिक्षण संस्थाको शुल्क तिर्न वा सिनेमा हेर्न पनि प्रयोग गर्न पाइने भएको छ । नेपाल टेलिकमका प्रबन्ध निर्देशक डिल्लीराम अधिकारीले दिएको जानकारी अनुसार अब यही आर्थिक वर्ष भित्रमै तपाईको हातमा कुनैपनि मोवाईल फोन छ भने तपाईले तुरुन्तै फिजिकल क्यास प्राप्त गर्न सक्नु हुन्छ । नेपाल टेलिकमले मोबाइल व्यालेन्सलाई फिजिकल क्यास बनाउन मिल्ने गरी नयाँ कम्पनी स्थापना गरेर काम गरिरहेको छ । यसका लागि टेलिकमले नेपाल राष्ट्र बैंकबाट स्वीकृति लिएर नयाँ कम्पनी स्थापना गरिसकेको छ । ‘हामीले अंग्रेजी नयाँ बर्षबाटै मोवाईलमा भएको व्यालेन्सलाई फिजिकल मनी बनाउन मिल्ने गरी काम गरिरहेका छौं, कोरोना महामारीका कारण केही ढिलाई भएको छ, नेपाली नयाँ वर्षबाट सो सोजना संचालनमा आउँछ,’ प्रबन्ध निर्देशक अधिकारीले विकासन्यूजसँग भने । मोवाईलमा रहेको व्यालेन्सलाई फिजिकल क्यासको रुपमा प्रयोेग गर्न सकिने चलन अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा चलिआएकै कुरा हो । अहिले यस्तो छ, पछि के होला ? अहिलेसम्म मोवाईलबाट एयर टाइम मात्र ट्रान्सफर गर्न मिल्छ । त्यो भनेको ग्राहकले फिजिकल मनीबाट एयर टाइम किन्यो, अनि त्यसलाई लोड गरेपछि खपत गर्न सकिन्छ । एयर टाइममा डाटा, भ्वाईस, एसएमएसहरु किन्न सकिन्छ । यसरी ग्राहकले आफ्नो व्यक्तिगत प्रयोजनको लागि वा कसैलाई गिफ्ट गर्न मिल्ने व्यवस्था छ । टेलिकमले गर्न लागेको नयाँ व्यवस्था अनुसार कुनै पनि मोबाइलमा भएको व्यालेन्सलाई बैंकमा रहेको नगद सरह प्रयोग गर्न मिल्ने हो । बैंकमा रहेको रकम नगदको रुपमा झिक्न पाइन्छ, सपिङ गर्दा कार्डमार्फत तिर्न पाइन्छ वा अरुलाई दिन सकिन्छ । अब मोबाइलमा भएको व्यालेन्स पनि बैंकमा भएको व्यालेन्स जस्तै हुनेछ । डिजिटल फाइनान्स कम्पनी टेलिकमले यसका लागि डिजिटल फाईनान्स कम्पनी स्थापना गरेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकबाट वित्तीय कारोबार गर्न स्वीकृति लिएको यो कम्पनीले नै मोबाइल व्यालेन्सलाई फिजिकल मनीको रुपमा प्रयोग गर्न गराउन मिल्ने प्रबन्ध मिलाउने छ । नयाँ कम्पनीले काम सुरु गरेपछि डिपोजिट गर्नेदेखि विभिन्न काममा पैसा प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि टेलिकमले कुनै कोड नम्बर प्रदान गर्नेछ । टेलिकमले कम्पनी दर्ता गरिसकेको छ भने काम अघि बढाउनको लागि अन्र्तराष्ट्रियस्तरको टेन्डर समेत आह्वान गरिसकेको छ । असोजको पहिलो साता टेन्डर खालेर काम अघि बढाइने प्रबन्ध निर्देशक अधिकारीले जानकारी दिए ।

काठमाडौं । एनसेल आजियटाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत एन्डी छङले नेपालीले छिट्टै फाइभजी सेवाको स्वाद लिन पाउने बताएका छन् । टेलिकम सेवामा सबैभन्दा ठूलो बजार हिस्सा लिएको एनसेलकाे कार्यकारी प्रमुखले यस्ताे जनाउँ दिएका हुन् । एनसेल आजियटाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत एन्डी छङले भर्चुअल अन्तरक्रिया कार्यक्रममा ‘विकसित नयाँ प्रविधि नेपाली प्रयोगकर्तासम्म अनुभव गराउन ढिला नगर्ने’ बताएको सेजनले जनाएको छ । पछिल्लो प्रविधि फाइभ जीमा फोरजीमा भन्दा धेरै सुविधा रहेकाे र उच्च गतिकाे इन्टरनेट सेवा लिन सकिने प्रविधि हाे । कोभिडपछि ग्राहकहरुमा सेवा लिने प्रवृत्ति परिवर्तन भएको, डाटा सेवा प्रयोग बढेको जनाउँदै उनले अब एनसेलले यसमा लक्षित गरी आफ्ना कार्यक्रमहरु ल्याउने तयारी गरेको जानकारी दिए । उनको कोभिडका समयमा सरकारसंग नजिक रहेर काम गरेको तथा सहयोग रकम समेत उपलव्ध गराएको बताए । उनले व्यवसायीक सामाजिक उत्तरदायित्व अन्र्तगत स्कुलशिक्षा, स्वाथ्य सामाग्रि, कोभिड सम्वन्धी जनचेतना, फ्रन्टलाइनमा बसेर काम गर्नेहरुलाई सिमकार्ड वितरण लगायतका कार्यहरु गरेको बताए । नेपाल टेलिकममा प्रवन्ध निर्देशक डिल्लीराम अधिकारीले कनेक्टिभिटीको सवालमा कर्णाली प्रदेश, हिमाल, र उच्च पहाडी भेकमा प्राधिकरण अन्तर्गत रहेको ग्रामीण दूरसञ्चार कोषको रकम सरकारले चालू खातामा जम्मा गरेको असन्तुष्टि जनाए । उनले कोषको रकम ग्रामिण क्षेत्रकै लागि भनेर सबै सेवा प्रदायकबाट आम्दानीको दुई प्रतिशत रकम जम्मा गर्ने गरकोले सो रकम निर्धारित काममै खर्च गर्नुपर्ने बताए । सर्वसाधारण जनताले तिरेर बनेको ग्रामिण दूरसञ्चार कोषको अर्वौ रुपैयाँ सरकारले हिनामिना गरेपछि त्यसको टेलिकम क्षेत्रबाट विरोध हुँदै आएको छ । सरकारले राजश्व आम्दानीबाट खर्च धान्न नसकेपछि प्राधिकरणको कोषबाट अर्बौ रुपैयाँ चलाएको छ । नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणका निर्देशक विजयकुमार रोयले ई–लर्निङदेखि भर्चुअल बैठक, अध्ययन सामग्री, मनोरञ्जन जस्ता नयाँ क्षेत्रको जानकारी लिने माध्यम नै इन्टरनेट भएकोले कन्टेन्ट सुधारमा जानु आवश्यक भएको बताए । उनले कोभिडका समयमा सेवा प्रदायक कम्पनीहरुको सक्रियताका कारण ग्राहकको गुनासो अपेक्षाकृत रुपमा नआएको उनको दावी छ । कोभिड कारण डाटा उपभोग सहरी क्षेत्रमा अत्याधिक बढेको र ग्रामीण क्षेत्रमा कनेक्टिभिकै समस्या रहकोले डिजिटल डिभाइडको समस्या बढेर जाने आशंका समेत बढेको छ । ग्रामीण दूरसञ्चार विज्ञ पवन शाक्यले शहरको तुलनामा गाउँमा केनेक्टिभी र कनेन्ट दुबैको अवस्था दयनीय भएको बताए । शहरमा सेवा छनोटको अवसर छ, कन्टेन्टमा पनि खोज्न र बुझ्न सक्ने जनमानस धेरै छ । अबको फोकस ग्रामीण क्षेत्रमा गर्नुपर्ने अवस्था आएको उनले बताए । यदि ग्रामीण क्षेत्रको सेवामा ध्यान दिन सकिएन भने भोलीका दिनमा गाउँ र सहरमा हुने डिजिटल डिभाइडले ठूलो रुप लिने हुँदा सचेत हुन पनि आग्रह गरे । इन्टरनेट सेवा प्रदायक संघका अध्यक्ष भोजराज भट्टले लकडाउनमा इन्टरनेट व्याण्डविथ खपत ४० प्रतिशत सम्म बृद्धि भएको भन्दै उपभोक्ताको रुची र प्रयोग फेरिएको बताए । पछिल्लो समयमा चर्चित बनेको सामाजिक सञ्जाल टिकटकले सेवा प्रदयाकहरुलाई व्याण्डविथ व्यवस्थापनमा धौ धौ परेको भन्दै यसमा केहि सोच्न पनि नियामक निकायसमक्ष उनले आग्रह गरे ।