सेवा : सूचना-प्रविधि

काठमाडौं । सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री पार्वत गुरुङले नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेडको सेयर सर्वसाधारण नागरिकले पनि पाउनु पर्ने बताएका छन् । सर्वसाधारणको उपस्थिती तथा सहभागिताले मात्र कम्पनी दिगो हुने बताउँदै उनले नेपाल टेलिकमको सेयरमा सर्वसाधारणको पनि उल्येख्य सेयर स्वामित्व हुनु पर्ने जोड दिएका हुन् । बिहीबार नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेडको १७ औं वार्षिकोत्सव कार्यक्रममा बोल्दै मन्त्री गुरुङले टेलिकमको सेयर स्वामित्वमा सर्वसधारणको पनि सहभागिता हुनु पर्ने धारणा राखेका हुन् । कार्यक्रमममा प्रमुख अतिथि समेत रहेका मन्त्री गुरुङले भोलि नै सञ्चालक समितिको बैठक बसेर यसको बारेमा छलफल गर्न निर्देशन समेत दिए। ‘मैले सबै कूरा बझेको छु, अध्ययन गरको छु, यो कम्पनीलाई दिगो बनाउनको लागि जनताको सहभागिता अति नै आवश्यक हुन्छ, यस कम्पनीमा जनताको स्वामित्व चाहिन्छ, जनता पनि यस कम्पनीको मालिक हुनु पर्छ,’ उनले भने । उनले जनताको सहभागिता विनाको संस्था तथा कम्पनी दिगो नहुने बताउँदै छिटो भन्दा छिटो सर्वसाधारणले यसको उल्लेख्य स्वामित्व पाउने निर्णय गर्न समेत निर्देशन दिए । ‘जब सम्म जनताले यसको मालिक भएको अपनत्व लिन सक्दैनन्, तवसम्म त्यो दीगो रहन सक्दैन, त्यसैले जनता मालिक हुने र जनता पनि सहभागी हुने किसिमको नीति बनाउनुु पर्छ, यसको बारेमा छलफल चलोस्, उनले भने, ‘कम्पनीको अहिलेसम्मको संरचना कस्तो छ ? हामीले कस्तो संरचना बनायौं ? जनतालाई पनि मालिक बनाउने यसको सेयर संरचनामा के परिवर्तन गरेका छौं, भोलि नै छलफल गरौं ।’ कम्पनीले जति सहयोग गरे पनि ती सबै सहयोग मानिसले अनुभुति गर्ने खालका नभएको समेत उनले बताए । धेरै लामो समयदेखि टेलिकमको सेयर संरचना परिवर्तन गर्ने तयारी भइरहेको बताए पनि हालसम्म कुनै टुङ्गो लाग्न सकेको छैन । पूर्व मन्त्री गोकुल बाँस्कोटाले पनि यसको बारेमा छलफल तथा तयारी भइरहेको विभिन्न कार्यक्रममा बताउँदै आएका थिए । सर्वसाधारणमा सेयरको हिस्सा बढाउने र सरकारको सेयर घटाउँदै लैजाने योजना भएपनि हालसम्म सर्वसाधारणले यसको सेयर स्वामित्व पाउन सकेका छैनन् । सरकारसँग हाल कायम रहेको ९१.३ सेयर स्वामित्व रहेको छ भने सर्वासधारण र कर्मचारीहरुसँग ८.४७ प्रतिशत सेयर छ । पूर्वमन्त्री बाँस्कोटाले सरकारको स्वामित्वमा रहेको सेयर स्वामित्वमध्ये २६ प्रतिशत बिक्री गरेर ६६ प्रतिशतमात्र कायम गर्ने तयारी भइरहेको विभिन्न कार्यक्रममा बताउँदै आएका थिए । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) मा टेलिकमको १ सय रुपैयाँ अंकित मूल्य कायम रहेको १५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको १५ करोड कित्ता सेयर सूचीकृत छ । त्यसमा सरकारको १३ करोड २७ लाख र सर्वसाधारण तथा कर्मचारीको १ करोड २७ लाख कित्ता सेयर रहेको छ । यस्तै मन्त्री गुरुङले रणनीतिक साझेदार भित्र्याउन पनि पहल गर्न निर्देशन दिएका छन् । लामो समयदेखि यो विषय उठ्दै आएको भए पनि हालसम्म यसको काम अगाडि नबढ्नु विडम्बना भएको उनको भनाई छ । कम्पनीका गत आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा ४२ अर्ब ९८ करोढ रुपैयाँ आम्दानी पुगेको छ भने कम्पनीको नाफा ९ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ भएको छ । कम्पनीले गत आवमा मुलुकको अर्थतन्त्रमा ३५ अर्ब ५ करोड अर्थात कुल आयको ८१ प्रतिशत योगदान गरेको छ । हाल कम्पनीको २ करोड ९ लाख ग्राहक पुगिसकेका छन् । मुलुकको ७० प्रतिशत जनसंख्या टेलिकमको सेवाको पहुँचमा रहेको बताइएको छ ।

काठमाडाैं । नेपाल टेलिकमले देशभर फाेरजी माेबाइल चलाउन मिल्नेगरी फाेरजी वायरलेस ब्राेडव्याण्ड सर्भिसकाे सुरुवात गरेकाे छ । टेलिकमले बिहिबार आफ्नाे १७ ओैं वार्षिकाेत्सवकाे अवसरमा फाेरजी वायरलेस ब्राेडव्याण्ड सेवाकाे सुरुवात गरेकाे हाे । एफटीटीएच वा तारवाला टेलिफाेन नपुगेकाे वा वाइफाइ सेवा उपलब्ध नभएकाे तर वायलेस माध्यमबाटै धेरै डाटा चलाउन ग्राहकहरुले कस्टमर प्रिमिसेस इक्युपमेन्ट प्रयाेग गरी सुलभ दरमा यस सेवाकाे प्रयाेग गर्न सक्नेछन् । हाल याे सेवाकाे प्रति महिना ६० जिबीकाे ९ सय, १२० जिबीकाे १५ सय र वार्षिक ९ हजार ६ सय मा ७२० जिबी र १६ हजारमा १४४० जिबी उपलब्ध हुनेछ कम्पनीले जनाएकाे छ । याेसँगैं टेलिकमले मेसिन टु मेसिन डाटा र एसएमएस प्याक सेवाकाे पनि सुरुवात गरेकाे छ ।  

काठमाडौं । टन्टलापुर घाम । बोराभरी कागती । फाट्टफुट्ट मानिसको आवतजावत । ती मानिसहरुमध्ये पनि केहीको मात्र ध्यान जान्थ्यो साइलीमाया तर्फ । कुनै दिन त एक दाना कागती नै बिक्री नगरी रित्तै हात घर फर्किनु पर्थ्यो साइलीमायाले । हो, काभ्रे धुलिखेल नगरपालिका ४ की साइलीमाया जिम्बा आजभन्दा २६ वर्ष अगाडिका दिनहरु यसरी नै सम्झिन्छन् । गाउँका रुखहरुमा फलेको कागतीहरु लिएर वानेश्वर चोकमा बसेर बिक्री गर्नु उनको दैनिकी थियो त्यतिखेर । ‘म १८ वर्षकी थिएँ, आफ्नै केही व्यापार व्यवसाय गर्नु पर्छ भन्ने मेरो सानैदेखिको चाहना थियो, त्यसैले पनि चोकमै बसेर कागती बेच्न सुरु गरेँ, यो यात्रा निरन्तर छ, अहिले यही काम गरेको २६ वर्ष पुग्यो,’ आफ्नो विगतलाई सम्झिँदै साइलीमाया भन्छिन्,‘कागतीलाई नेपालमा नै फलाएर विस्तार गर्ने मेरो ठूलो चाहना छ ।’ साइलीमाया अहिले ४४ वर्षकी भइन् । तर, आफ्नै व्यापार व्यवसाय गर्ने उनीभित्रको इच्छा भने कायमै छ । वानेश्वर चोकमा कागती बिक्री गरेको केही वर्षपछि उनी तीनकुनेको हरित स्मार्ट कृषि बजारमा आइन् । अहिले उनी सोही कृषि बजारमा कागती बिक्री गरिरहेकी छिन् । सुरुवाती दिनहरुलाई सम्झँदै साइलीमाया भन्छिन्, पहिले एक रुपैयाँको ४/५ दाना कागती पाइन्थे, ३ सय रुपैयाँकै कागती खरिद गरेर मैले कागतीको व्यापार सुरु गरेकी थिएँ, तर अहिले धेरै महँगियो ।’ ३ सय रुपैयाँबाट सुरु गरेको कागती व्यापारले अहिले साइली मायाको निकै परिवर्तन भएको छ । साइली माया जिम्बाका दुई छोरा छन् । जेठो छोरा अष्ट्रेलियामा र कान्छो छोरा स्नातकमा पढ्छन् । साइली मायाका श्रीमानले फर्निचर व्यवसाय गर्छन् । उनी आजभोलि दैनिक ४० हजार कारोबार हुने बताउँछिन् । ‘दैनिक ४० हजार रुपैयाँ कारोबार हुन्छ, मासिक ४० हजार रुपैयाँ नाफा हुन्छ, नेपालमा कागतीको सम्भावना र व्यापार धेरै राम्रो छ,’ उनले भनिन् । आफुले सोचेको भन्दा राम्रो कमाई र व्यापार भइरहेको उनको भनाई छ । उनले भारतबाट कागती आयात गर्ने गरेकी छिन् । उनै साइलीमाया जिम्बाको पसलबाट बुधबार नेपाल राष्ट्र बैंकका गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीले एक केजी कागती खरिद गरे । गभर्नर अधिकारीले सो तरकारी बजारमा क्यूआर कोडको आरम्भ गर्दै उनको पसलबाट कागती खरिद गरे । १५० स्टलमध्ये गभर्नर अधिकारीले साइलीमायाको कागती पसल नै रोजेर कागती खरिद गरेपछि उनले खुसी पोख्दै भनिन्, ‘आज म धेरै खुसी छु, क्यूआर कोडमार्फत पैसा भुक्तानी गरेर सामान खरिद बिक्री हुन्छ होला भन्ने कहिल्यै सोचेको थिएनँ, आज आफ्नै पसलबाट गभर्नरज्यूलाई क्यूआर कोडमार्फत नै सामान बिक्री गरेँ ।’ उनले अब आफु सुरक्षित महसुस हुने पनि बताइन् । ‘दैनिक ३०/४० हजार रुपैयाँ कारोबार हुन्थ्यो, खल्तीभरि पैसा बोकेर साँझ घर फर्किन्थेँ, आफुलाई असहज र असुरक्षित महसुस पनि हुन्थ्यो, अब घर जाने बेला ढुक्क जान पाइने भयो, पैसा बोक्नु परेन, सबै पैसा खातामै आउने भयो, धेरै खुसी छु,’ उनले भनिन् । बुधबार गभर्नर अधिकारीले सो तरकारी बजारमा १२० रुपैयाँको कागती खरिद गरेर क्युआर कोडमार्फत भुक्तानीको आरम्भ गरेका हुन् । माछापुच्छ्रे बैंकको सहकार्यमा सो तरकारी बजारमा क्युआर कोडको सुरुवात भएको हो । तरकारी बजारमा क्यूआर कोडमार्फत भुक्तानी हुने भएपछि सो तरकारी बजारका व्यापारी खुसी देखिन्थे । कुल १ सय ५३ तरकारी स्टलमध्ये १०० वटामा माछापुच्छ्रे बैंकको क्यूआर कोड सेवा सुरु भएको छ । अब केही दिनमै सबै स्टलमा क्युआर कोड मार्फत भुक्तानी गर्न सकिने बताइएको छ । व्यापारीहरुले क्यूआर कोडमार्फत कारोबार हुने प्रणालीको सुरुवात गरेपछि उनीहरुलाई सम्बोधन गर्दै गभर्नर अधिकारीले यस्तो प्रणालीले कारोबारमा पारदर्शिता ल्याउने बताए । क्यूआर कोड लगायतका अनलाइन भुक्तानीले पारदर्शीता सँसँगै समयको पनि बचत हुने उनकाे भनाई छ । ‘यसले कारोबारमा पारदर्शिता ल्याउँछ, बैंकबाट कर्जा पाउन पनि सजिलो हुन्छ,’ उनले भने । यस्तै, उनले क्यूआर कोडमार्फत कारोबारका लागि सर्वसाधारणलाई अभ्यस्त बनाउने सरकारको लक्ष्य रहेको बताउँदै चाँडै नै राष्ट्र बैंकले नागरिकका लागि पृथक खालको कार्यक्रम ल्याउने बताए ।