सेवा : सूचना-प्रविधि

काठमाडाैं । नेपाली स्वास्थ्य सूचना प्रविधि क्षेत्रको नवप्रवर्तन कम्पनी कोजेन्ट हेल्थले नेपालको पहिलो र अग्रणी भुक्तानी सेवा प्रदायक इसेवासँगको सहकार्यमा अनलाइनमार्फत् अपोइन्टमेन्ट लिन सकिने सेवाको शुरूवात गरेको छ । कोजेन्ट हेल्थले शुरू गरेको ई-अपोइन्टमेन्ट्स एउटा यस्तो प्लेटफर्म हो, जसमार्फत् विरामी अथवा अन्य सर्वसाधारणले इसेवाको एपबाट आबद्ध स्वास्थ्य संस्थाका कुनै पनि डाक्टरहरूसँग ओपीडी परामर्शका लागि सहजै अपोइन्टमेन्ट बुक गर्नुका साथै इसेवामार्फत् शुल्कसमेत भुक्तान गर्न सक्नेछन् । कोजेन्ट हेल्थका प्रबन्ध निर्देशक डेनियल डी श्रेष्ठले सेवा शुभारम्भको घोषणा गर्दै भने, ‘स्वास्थ्य सूचना प्रविधि र डिजिटल वित्तीय प्रविधिलाई एकीकृत गर्दै बनाइएको यस नवीनतम् सेवाले नेपालमा दिगो डिजिटल इकोसिस्टम निर्माण गर्ने दिशामा अग्रसर हुने विश्वास लिएका छौं ।’ यो सेवाको शुरूवातले अस्पताल तथा स्वास्थ्य सेवा संस्थाहरूलाई उनीहरूको ओपीडी सेवाहरू सुलभ र व्यवस्थित बनाउने मात्र नभई इसेवाका ३५ लाख बढी सक्रिय प्रयोगकर्ता र यसका एजेन्ट साझेदारहरूले देशभर सेवा प्रदान गरिरहेका एक करोडभन्दा बढी प्रयोगकर्तामा विस्तार गर्ने काममा सहयोग पुर्याउँछ । अहिलेको कोभिड १९ को महामारीले उत्पन्न विषम परिस्थितिमा जोखिम न्यूनीकरणका लागि आम जनताले आफ्नो घरबाटै चाहेको अस्पताल र चिकित्सक पत्ता लगाई अपोइन्टमेन्ट बुक गर्न र लाइन बस्दा हुन सक्ने जोखिम र झन्झटबिना नै उपचार तथा परामर्श लिन सकिन्छ । हाल निदान अस्पताल, अन्नपूर्ण न्यूरो अस्पताल र बीपी कोइराला नेत्र विज्ञान केन्द्रजस्ता प्रतिष्ठित निजी स्वास्थ्य संस्था यस प्लेटफर्ममा आबद्ध भइसकेका छन् भने दर्जनौं अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थामा यो सेवा शुरू हुने क्रममा छ । कोजेन्ट हेल्थ प्रा.लि.स्वास्थ्य सूचना प्रविधि क्षेत्रको नवप्रवर्तन कम्पनी हो । कोजेन्ट हेल्थले इलेक्ट्रोनिक मेडिकल रेकर्ड (ईएमआर) मा आधारित अस्पताल तथा स्वास्थ्य संस्थाका व्यवस्थापनलाई पूर्ण रुपमा डिजिटलाइज गर्नका लागि प्रविधि निर्माण गर्ने कार्य गर्दछ । कोजेन्ट हेल्थ र इसेवाद्धारानिर्मित ई-अपोइन्टमेन्ट्स र क्यूआर पेमेन्ट लगायत कोजेन्ट ईएमआर, कोजेन्ट ईएमआर वेब र स्मार्ट स्वास्थ्य जस्ता प्रविधिहरु नेपालभरका १०० भन्दा बढी अस्पताल र स्वास्थ्य संस्थाहरु माप्रयोग भइरहेका छन् ।

काठमाडौं । शनिबार दिउँसो ४ः०० बजे ना ६ ख ६३०१ नं को बसमा दाङ जानका लागि गोँगबुको नयाँ बसपार्कमा भेटिएकी राधिका ओलीले सहज रुपमा बसको टिकट काटिन्। दिउँसो २ः०० बजे बसपार्कमा भेटिएकी उनी कम्युटर प्रणालीमार्फत टिकट लिन पाउँदा खुशी देखिन्थिन् । “पहिला दाङ जानका लागि बसपार्कमा आउँदा सार्वजनिक बसका कर्मचारीले तानातान गरेर हैरान पारेका थिए, यसपटक सहज रुपमा दाङ जाने बसको टिकट काउण्टरमा गएर सहज टिकट लिन पायौं”, उनी भन्छिन् । दिउँसो ४ः४५ बजे बुर्तिवाङ जानका लागि धौलागिरि यातायात सेवा प्रालिको बा ५ ख १५५३ नं को बसको टिकट लिन नयाँ बसपार्क पुगेका टेकबहादुर सुनुवार पनि सहज रुपमा टिकट लिन पाउँदा निकै खुशी देखिन्थे । “पहिला हस्तलिखित टिकट हुन्थ्यो, टिकटमा पूरा नाम पनि लेख्दैनथ्यो, अहिले कम्युटर प्रणालीमार्फत पूरा नाम, गन्तव्यस्थल, बस नम्बर, बस छुट्ने समय, बसको सिट नम्बर र रकम स्पष्ट लेखेको हुँदा सहज भएको छ”, उनी भन्छन् । यस्तै, दिउँसो ३ः०० बजे भालुवाङ जानका लागि ना ६ ख १३८८ नं को बसमा टिकट काट्न दिउँसो १ः०० बजे नयाँबसपार्क पुगेका किसन ओलीलाई पनि टिकट लिन निकै सहज भयो । पहिला बस टिकट काट्न धकेलाधकेल हुने गरेकामा अहिले त्यस्तो अवस्था नआएको उनको भनाइ थियो । प्रविधिको प्रयोगसँगै नयाँ बसपार्कबाट देशभरका गन्तव्यस्थलमा कुन समयमा कुन बस छुट्ने भन्नेबारे यात्रुले सहजै जानकारी लिन सक्नेछन् । यी केवल प्रतिनिधिमूलक घटना मात्र हुन् । पछिल्लो समय बसपार्क सञ्चालन गरेको ल्होत्से बहुउदेश्यीय प्रालिले विभिन्न यातायात प्रालिसँग मिलेर प्रविधिको प्रयोग भित्र्याएसँगै यात्रुलाई टिकट लिन सहज भएको हो । कोरोना भाइरसको बढ्दो सङ्क्रमणका कारण झण्डै छ महिना बन्द रहेको समयको उपयोग गरी ल्होत्से बहुउदेश्यीय प्रालिले सरकारको निर्देशनअनुसार प्रविधिलाई नयाँ बसपार्कमा भित्र्याएको हो । ल्होत्से बहुउदेश्यीय प्रालिका अध्यक्ष दीपक कुँवर नयाँ बसपार्कभित्रको टिकट काउण्टरमा हुने भीडभाडलाई कम गरी कोरोना सङ्क्रमण फैलन नदिन प्रविधिको प्रयोगमार्फत टिकट काट्ने व्यवस्था मिलाइएको बताउँछन् । “समयको परिवर्तनसँगै सरकारले ‘डिजिटल नेपाल’को परिकल्पना गरेको छ, त्यसलाई पूरा गर्न हामी लागिरहेका छौँ”, उनी भन्छन् । नयाँ बसपार्कमा अहिलेसम्म ३० काउण्टरमा कम्युटर प्रणाली जडान गरे पनि १२ काउण्टरबाट मात्र यात्रुलाई सेवा प्रदान गरिएको छ । बाँकी काउण्टर पनि चाँडै नै सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ । ल्होत्से बहुउदेश्यीय प्रालिले हाल पूर्वी नेपालका ताप्लेजुङ, सङ्खुवासभा, भोजपुर, धनकुटा, सुनसरी, झापा, मोरङ, तेह्रथुम, उदयपुर, सिरहा, सप्तरी साथै पश्चिमका धनगढी, महेन्द्रनगर, बर्दिया, बाँके, दैलेख, रुकुम, रोल्पा, भालुवाङ, वुर्तिवाङ, टिकापुरलगायत गन्तव्यस्थलमा प्रविधिको प्रयोग गरी कम्युटरमार्फत टिकट काट्दै आएको छ । धौलागिरि-गण्डकी यातायात प्रालिको काउण्टरमा कार्यरत कर्मचारी पशुपति पौडेल हस्तलिखित टिकटभन्दा प्रविधिको माध्यमबाट टिकट लिँदा केही समय लाग्ने गरेको बताउँछन् । “हस्तलिखित टिकट पाँच जनाको लिने समयमा पनि प्रविधिमार्फत एक जनाको टिकट लिन समय लाग्ने भएकाले यात्रुले केही अप्ठ्यारो महशुस गरेका छन्”, उनी भन्छन् । धौलागिरी-गण्डकी यातायात प्रालिले भने इ सेवामार्फत बसको टिकट लिने व्यवस्थासमेत मिलाइसकेको उनको भनाइ छ । चालकको लापरवाही तथा बाटोको दुरावस्थाका कारण हुनसक्ने सवारी दुर्घटना र बसको ‘लोकेसन’ थाहा पाउनका लागि हरेक बसमा ‘जिपिएस सिस्टम’ जडान गर्न लागिएको छ । पूर्वको ताप्लेजुङदेखि पश्चिमको जुम्लासम्म ५० भन्दा बढी जिल्लामा सवारी साधन नयाँ बसपार्कबाट आवतजावत गर्छन् । उक्त बसपार्कबाट दैनिक झण्डै एक हजार ५०० सवारी साधन ओहोरदोहोर गर्दै आएका छन् । काठमाडौं महानगरपालिका-२६ मा १६१ रोपनी क्षेत्रफलमा सञ्चालन भई आएको नयाँ बसपार्क पछिल्लो समय व्यवस्थित बन्दै गएको हो । यसको पश्चिमतर्फ विष्णुमती करिडोर निर्माण भएको छ । विसं २०५६ मा काठमाडौं महानगरपालिकाका तत्कालीन प्रमुख केशव स्थापित र ल्होत्से बहुउद्देश्यीय प्रालिका तत्कालीन अध्यक्ष गेहेन्द्रबहादुर कार्कीबीच ‘सार्वजनिक-निजी-साझेदारी’अन्तर्गत सम्झौता गरेर नयाँ बसपार्क सञ्चालनमा ल्याइएको थियो । उक्त बसपार्कभित्र बाहिरी जिल्लाबाट आएका बस र उपत्यकाभित्र सञ्चालनमा रहेका बसलाई पार्किङका लागि छुट्टाछुट्टै बसपार्कस्थल निर्माण गरिएको छ । ल्होत्से बहुउद्देश्यीय प्रालिले चालक, सहचालक र यात्रुको स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राखेर ग्राण्डी अन्तर्राष्ट्रिय अस्पतालसँगको सहकार्यमा स्वास्थ्य उपचार तथा परामर्श केन्द्र स्थापना गरेको छ । उक्त केन्द्रले निःशुल्क परामर्श तथा प्राथमिक उपचार गर्दै आएको छ । रासस

काठमाडौं । सुन्दर शहरलाई कुरुपतातर्फ धकेल्ने मुृख्य काम गरिरहेका छन् लथालिङ्ग अवस्थामा रहेका गुजुल्टो परेका तार । शहरी क्षेत्रमा निजी इन्टरनेट सेवाप्रदायक, केवल अपरेटर तथा अन्य संघ संस्थाका तारले सौन्दर्य बिगारिरहेका छन् । दिनप्रतिदिन आउने केवल अपरेटर र विभिन्न तारका संघ संस्थाका तारहरुले शहर कुरुप देखिन थालेपछि नेपाल नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले पटक–पटक तार व्यवस्थित निर्देशन दिँदै आएको थियो । प्राधिकरणले दशैं अगाडि पनि त्यस्त अव्यवस्थित तार हटाउन आग्रह गरेको थियो । तयति बेलै पनि प्राधिकरणले तार नहटाए आफैं हटाइदिने चेतावनी दिएको थियो । प्राधिकरणको आग्रहलाई विभिन्न केवल अपरेटर तथा संघ संस्थाहरुले वेवास्ता गरेपछि अहिले प्राधिकरण त्यस्ता तारहरु हटाउन आफै सक्रिय बनेको हो । लत्रिएका तारहरुले शहरमा गम्भीर दुर्घटनासमेत भएको तर तार राख्ने निकायले त्यसप्रति कुनै जिम्मेवारी नै नलिएको भन्दै प्राधिकरणले तारहरु आफै हटाउने कदम चालेको हो । प्राधिकरणका प्रवक्ता मीनप्रसाद अर्यालले अव्यवस्थित तारका कारण शहरी क्षेत्रमा दुर्घटना बढेको र आगलागीका घटनामा समेत वृद्धि भएकाले नियन्त्रणका लागि विभिन्न समयमा आग्रह गर्दा पनि नमानेपछि प्राधिकरण आफै एक्सनमा उत्रिएको बताए । ‘इन्टरनेट सेवाप्रदायक, केवल अपरेटर तथा अन्य सङ्घ संस्थाले टेलिफोन तथा बिजुलीको खम्बामा अव्यवस्थितरूपले शहरको सुन्दरतामा नै असर पारेका छन्, चोकचोकमा तारका कारण समस्या परेको छ, शहरको सुन्दरता र क्षतिको पूर्व मूल्यांकन गर्दै हामीले काम गर्न थालेका हौं,’ उनले भने । यस्तै इन्टरनेट सेवाप्रदायक, केवल अपरेटरले टाँगेका तार झुण्ड्याउने तथा सडक पार गराउने लगायतको कार्य गरेकाले शहरको सुन्दरतामा नै ह्रास आएको प्राधिकरणको भनाइ छ । गत साता ललितपूर क्षेत्रमा लत्रिएका तारहरुको व्यवस्थापन पनि प्राधिकरणकै पहलमा व्यवस्थित गरिएको छ । उक्त मापदण्ड अनुसार तारहरुबाट हुने जोखिमलाई कम गर्न फाइबर जडान गर्ने तथा लेबलिङ गर्ने बताइएको छ । यसरी तारहरु जडान गर्दा सुरक्षा र सुन्दरताका हिसाबले राम्रो हुने बताइएको छ । प्राधिकरणको पहिलो प्राथमिकतामा १५ वटा शहरहरु हरेका छन् । १५ वटा शहरमा भएका अव्यवस्थित तारहरुलाई वयवस्थित गर्ने प्राधिकरणको नीति तथा कार्यक्रममै उल्लेख छ । पहिलो चरणमा देशका महानगरपालिका र उपमहानगरपालिकामा पर्ने शहरहरुमा भएका अव्यवस्थित तारहरु व्यवस्थित गरिने अर्यालले बताए । ६ मिटरभन्दा तलका तारहरु काटिने विभिन्न केवल अपरेटरहरुले कतिपय स्थानमा अव्यवस्थित रुपमा तारहरु राख्दा त्यसको असर सुरक्षा र सुन्दरतामा देखिएको छ । तारहरु लत्रेर हिड्न अफ्ठयारो हुने अवस्था छ भने केही स्थानहरु विद्युतिय जोखिममा पनि छन् । जोखिम न्यूनिकरणकालागि ६ मिटर भन्दा तलका तारहरु तत्काल काट्ने प्राधिकरणको भनाई छ । ‘केही तारहरु प्रयोग बाहिर रहेका तारहरुपनि भेटिन्छन्, त्यस्ता प्रयोगमा नरहेका तारहरु हटाउन सम्बन्धित सबैले प्राथमिकता दिएको छ,’ अर्यालले भने । ‘सेवा प्रदायकहरुले अब तारहरुलाई व्यवस्थापन गर्दै जानु हुनेछ, समन्वय पनि भइ सकेको अवस्था छ, पहिलेदेखि नै हामी भन्दै आएका छौं, उक्त समन्वय अनुसार आफ्नो आफ्नो तारहरुको व्यवस्थापन सम्बन्धित सेवा प्रदायकहरुले गर्नेछन्,’ उनले भने । प्राधिरकणले अव्यवस्थित तारलाई व्यवस्थित गर्न भूमिगत गर्ने योजना समेत बनाएको छ ।