सात महिनामा साइबर अपराधका १३ हजार तीन सय ३० उजुरी
काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि माघ २३ गतेसम्म साइबर अपराधसम्बन्धी १३ हजार तीन सय ३० वटा निवेदन प्रहरीमा दर्ता भएका छन् । तीमध्ये सामाजिक सञ्जालसम्बन्धी ११ हजार चार सय २५ वटा र सूचना प्रविधिसँग सम्बन्धित वित्तीय अपराध एक हजार नौ सय पाँच वटा रहेका छन् । साइबर अपराधमा मुद्दा चलेकामध्ये हालसम्म ५१ जनालाई पक्राउ गरिएको छ । नग्न तस्बिरमा व्यक्तिको मुहार जोडी विभिन्न सामाजिक सञ्जालमा राख्ने, अश्लील तस्बिर तथा भिडियो सामाजिक सञ्जालमा प्रकाशित गर्ने, अरूको सूचना आफ्नो नियन्त्रणमा लिई फिरौती माग गर्ने, सामाजिक सञ्जालमा अन्य व्यक्तिको नाम तथा तस्बिर प्रयोग गरी प्रोफाइल पेज खोलेर बेइज्जत गर्ने सरकारी तथा अन्य सङ्घसंस्थाको वेबसाइट ह्याक गर्ने र अनलाइन ठगी गर्नेजस्ता प्रवृत्ति साइबर अपराधमा पाइएको प्रहरीले जनाएको छ । नेपाल प्रहरीका केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता प्रहरी नायब महानिरीक्षक भीमप्रसाद ढकालले सूचना प्रविधिको विकास र प्रयोगसँगै देखिने यस्ता प्रवृत्ति र अपराधका नयाँ शैलीले साइबर अपराध अनुसन्धान कार्यलाई चुनौती थपेको बताएका छन् । सात महिनाको अवधिमा दर्ता भएका निवेदनमध्ये सामाजिक सञ्जालतर्फ फेसबुक म्यासेन्जरको दुरूपयोगका नौ हजार तीन सय ५० वटा, भाइबरका १६ वटा, इमोका छ वटा, युट्यबका ३९ वटा, ट्वीटरका छ वटा, इन्स्ट्राग्रामका चार सय ३२ वटा, वेबसाइट ह्याकिङका छ वटा, टिकटकका छ सय ६७ वटा, इमेलका ८० वटा, ई–सेवाका एक सय ९० वटा र अन्य साइबर अवराधतर्फ एक सय १८ वटा रहेका छन् । यसैगरी, सूचना प्रविधिसँग सम्बन्धित वित्तीय अपराध सामाजिक सञ्जाल ह्याकका चार सय तीन वटा, उपहार र पैसा पठाएकोसम्बन्धी दुई सय ६४ वटा, लट्री परेको प्रलोभन देखाइ ठगी गरेका ३३ वटा, वैदेशिक रोजगारको प्रलोभनका ३८ वटा, अनलाइन जागिर कोठा खोजी दिनेतर्फ ३५ वटा, बैंक तथा वालेट अफिसबाट बोलेको भनेर एकाउन्ट ह्याकका एक सय ५२ वटा, मास्टर कार्डरमनी एक्सचेञ्जसमेत ६१ वटा, भिडियो सेयरिङ र ब्ल्याकमेलिङका ३५ वटा, क्रिप्टोसँग सम्बन्धित ९५ वटा, अनलाइन सपिङका चार सय ६० वटा, सामाजिक सञ्जाल फेक आइडि ६७ वटा र अन्य साइबर अपराधमा दुई सय ६२ वटा उजरी परेका छन् ।
एनसेलको डबल मजा प्याक, बोनसको रूपमा डबल डेटा पाइने
काठमाडौं । एनसेलका सबै ग्राहकले अब डबल डेटासहित इन्टरनेट सेवाको फाइदा लिन ‘डबल मजा प्याक’ खरिद गर्न सक्छन् । ग्राहकहरुले एकदमै मन पराएको यो डबल मजा अफर एनसेलले तीन प्याकहरुका साथ पुनः सञ्चालनमा ल्याएको हो । यो अफरमा ग्राहकले ७ दिन भ्यालिडिटी अर्थात समयसीमा रहेको कर सहित रु. १५० मा ५ जीबी डेटा वा रु. २०० मा ८ जीबी डेटा लिन सक्छन् । त्यसैगरी रु. ८८८ मा २८ दिन समयावधी रहेको ८८ जीबी डेटा खरिद गर्न सक्छन् । यो प्याकको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको प्याकको भ्यालिडिटी नसकिँदै गरिने हरेक खरिदमा ग्राहकले उही मूल्यमा डबल डेटा बोनस स्वरुप प्राप्त गर्दछन् । उदाहरणका लागि, यदि कुनै ग्राहकले ८ जीबी प्याकको प्याक खरिद गरको ७ दिनभित्र फेरि सोही प्याक खरिद गरेमा, ग्राहकले १६ जीबी डेटा बोनसका रुपमा प्राप्त गर्दछ । डबल मजा प्याक खरिद गर्न ग्राहकले एष्ट्रिक्स१७१२३ह्यास डायल गर्न सक्छन् । साथै हालैमात्र अद्यावधिक गरिएको एनसेल एप वा एनसेलका अन्य कुनै पनि आधिकारिक च्यानल मार्फत यो प्याक किन्न सकिन्छ । थप परिष्कृत गर्दै पुनः संचालनमा ल्याइएको यो अफरमा बोनसको रूपमा दोब्बर डेटा प्रदान गरिने भएकोले ग्राहकहरुलाई अनलाइन बस्न र डिजिटल रूपमा सम्पर्कमा रहि रहन ठूलो सहयोग पुग्ने विश्वास रहेको एनसेलले जनाएको छ । प्याकको भ्यालिडिटी रहेसम्म ग्राहकले आफ्नो आवश्यकता बमोजिम जति पटक पनि यो प्याक खरिद गरी संचित हुने डेटा भोल्युममार्फत इन्टरनेटमा पहुँचको फाइदा लिन लिन सक्छन् । ७ दिन भ्यालिडिटी भएका रु. १५० र रु. २०० का डबल मजा प्याकमा पाइने बोनसको संचित डेटा अधिकतम २८ दिनसम्म चलाउन सकिन्छ । त्यसैगरी रु. ८८८ को प्याकमा पाइने संचित बोनस डेटा ६० दिनसम्म चलाउन सकिन्छ । यसैबीच एनसेलले कर सहित रु. २२० मा ७ दिन भ्यालिडिटी भएको कम्बो प्याक पनि ल्याएको छ । यो प्याकमा ग्राहकले ४ जीबी डेटा, १०० मिनेट अल नेट टक टाइम र विभिन्न डिजिटल सेवाहरू प्राप्त गर्दछन् ।
के डिजिटल मिडियाबाट बालबालिका असुरक्षित छन् ?
काठमाडौं । नेपालमा बढिरहेको डिजिटल मिडियाले बालबालिका असुरक्षित रहेको बताइएको छ । सुरक्षित इन्टरनेट दिवसको अवसरमा मंगलबार आयोजना गरिएको ‘बालबालिका अनलाईन सुरक्षामा मिडियाको भूमिका’ विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रमका सहभागी सरोकारवालाहरूले डिजिटल मिडियाबाट बालबालिकाहरू असुरक्षित रहेको बताएका हुन् । उनीहरूले पछिल्लो समय सञ्चालनमा आएका अनलाइन, युट्युव लगायतका मिडियाले जताततै बालबालिकाको फोटो तथा भीडीओहरू सार्वजनिक गर्दा यसले भोलिका दिनमा जोखिम निम्त्याउन सक्ने बताएका हुन् । प्रेस काउन्सिल नेपालले पत्रकार अचारसंहिता विपरित सञ्चार माध्यममा आएका सामाग्रीको अनुगमन गरिरहेको जनाएको छ । कार्यक्रममा बोल्दै प्रेस काउन्सिलका मुख्य अधिकृत झबिन्द्र्र भुसालले असामाजिक र आपत्तिजनक सामाग्री कुनै पनि मिडियाले प्रकाशन गरे छानविन गर्न सक्ने व्यवस्था रहेकोले आफुहरूले अनुगमन गरिरहेको बताए । ‘अभिभावकसँग कुरा गर्दा बालबालिकाको पनि फोटो तथा भीडीओ आउने गरेका छन्, कतिपय बालिबालिकालाई नै देखाएर सामाग्रीहरू नेपाली मिडियाले प्रकाशन गरेका छन्, यस्ता गतिविधिको काउन्सिलले अनुगमन गरेर प्रकाशन गरेका मिडियालाई सम्झाइबुझाई गर्ने गरेको छ, प्रविधिको प्रयोग बढेसँगै यस्ता गतिविधि बढ्दै गएका हुन्,’ उनले भने । पत्रकार कुन्दन अर्यालले बालबालिका आफैं पनि अनलाईनमा सुरक्षित नरहेको बताए । उनले भने, ‘अहिले इन्टरनेटको प्रयोग व्यापक बढ्यो, यसको पहुँच बालिकाबालिकामा सहज पुग्यो र यो विषयमा अभिभावक त्यति जानकारी भएनन् जसका कारण बालिबालिका आफैं गलत बाटोमा लागे ।’ अहिले बालबालिकाका अभिभावकलाई यो विषय निकै चिन्ताको विषय भएको उनको भनाइ छ । कोरोनापछि बालबालिकाको पहुँच इन्टरनेटमा विश्व महामारीका रुपमा फैलिएको कोराना भाइरसका कारण नेपालमा पनि लकडाउनमा भयो । विद्यालय बन्द हुँदा शिक्षक र बालबालिका घरभित्रै थन्के । त्यो बेला बालबालिकाको हातमा मोबाइल प¥यो । बिस्तारै स्कुल, कलेजले अनलाईन कक्षा सञ्चालन गरेपछि बालबालिकाको पहुँच इन्टरनेटमा पुग्यो । त्यसपछि धेरैजसो बालबालिकाले इन्टरनेटको गलत प्रयोग गरेको अभिभावकको भनाइ छ । पढ्दैछु भन्ने नाममा बालबालिका गेम खेल्ने, सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्नेदेखि ह्याकर समेत बनेको पत्रकार नितु पण्डितले बताइन् । साइबर ब्युरोका डिएसपी दिपेश जोशीले प्रहरीले २ सय बढी स्कुलमा जनचेतना मुलक कार्यक्रम गरिरहेको बताए । प्रहरीले सार्वजनिक साझेदारी कार्यक्रममा पनि अनलाईन सुरक्षाका विषयमा जानकारी दिने गरेको उनको भनाइ छ । साइबर ब्युरोमा बालबालिका असुरक्षासम्बन्धी बालबालिकाका ७४ उजुरी परेकोमा ७१ उजुरीमा छानविन गरेको उनको भनाइछ । सञ्चार मन्त्रालयको साइबर सुरक्षाशाखा प्रमुख राजकुमार महर्जनले यो विषयमा अझै स्पष्ट कानुन नहुँदा समस्या भएको बताए । सूचना प्रविधि समबन्धी विद्येयक र साइबर सुरक्षा तथा साइबर अपराध सम्बन्धी विद्येयकको ड्राफ्ट बनाइरहेको बताए । यस्तै नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणका महानिर्देशक विजयकुमार रोयले प्रविधिको पहँुचले सकरात्कमसँगै नकरात्मक असर परिरहेको भन्दै यसको जिम्मेवार पनि प्रयोगकर्ता हुनु पर्ने बताए । उनले बालबालिकालाई यो विषयमा थाहा हुन नसक्ने भन्दै यसमा अभिभावकले आफ्नो बालबालिकाको ध्यान दिनुपर्ने बताए । कार्यक्रममा सहभागी अन्य सराकोरावालाहरूले अभिभावकले नै बच्चा जन्मेदेखि मोबाइल देखाउने गरेकाले पनि समस्या जरैमा रहेको बताएका थिए । यो विषयमा सञ्चारमाध्यम र पत्रकारको मुख्य भूमिका हुने भन्दै पत्रकारलाई अझै जिम्मेवार बन्न सल्लाह दिएका थिए ।