हाइड्रोका सयौं कर्मचारी अझै सम्पर्कविहीन, सुरुङभित्रै ६० जना थुनिए
काठमाडौं । बुधबार बिहान तिब्बतबाट आएको बाढीले मुलुकको जलविद्युत क्षेत्रमा गम्भीर असर परेको छ । बाढीका कारण हालसम्म १५ वटा जलविद्युत तथा सोलार आयोजनाहरू प्रभावित भएका छन् भने ४०० मेगावाट विद्युत राष्ट्रिय प्रणालीबाट बाहिरिएको छ । स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान) का अनुसार बाढीले सञ्चालनमा रहेका ९ वटा र निर्माणाधीन ५ वटा आयोजनामा क्षति पुर्याएको हो । यसैगरी, नेपाल विद्युत प्राधिकरणको सोलारमा पनि क्षति पुगेको छ । बाढीले कतिपय आयोजनाका सब-स्टेसनहरूमा क्षति पुर्याएको छ भने कतिपय आयोजनाहरू बाढीको जोखिमका कारण बन्द गर्नुपरेको छ । विभिन्न आयोजनाबाट प्राप्त विवरणअनुसार सयौं जना अहिले पनि सम्पर्कबाहिर छन् भने केही उद्धारको पर्खाइमा रहेका छन् । निर्माणाधीन २१६ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली-१ जलविद्युत आयोजनामा मात्रै ९४ जना सम्पर्कविहीन भएका छन् । आयोजनामा काम गरिरहेको एन्ड्रिज हाइड्रोका ७६ जना सम्पर्कविहीन छन् । तीमध्ये करिब आधा नेपाली र आधा विदेशी नागरिक रहेको बताइएको छ । आयोजनाको प्रवर्द्धक नेपाल वाटर एण्ड इनर्जी डेभलपमेन्ट कम्पनीका ११ जना पनि सम्पर्कविहीन छन् । उनीहरूमध्ये ८ जना आयोजनामा कार्यरत कोरियन नागरिक हुन् । त्यस्तै, आयोजनाको परामर्शदाता जेड कन्सल्ट र लामा जेभियर्स जेभीका ७ जना पनि सम्पर्कविहीन भएको सूचना प्राप्त भएको छ । आयोजनाको हेडवर्क्स क्षेत्रमा १२ जना तथा पावर हाउस क्षेत्रमा २०० भन्दा बढी व्यक्ति उद्धारको पर्खाइमा रहेको जनाइएको छ । आयोजना स्थलबाट पहिलो चरणको उद्धार भएको भन्ने अपुष्ट खबर प्राप्त भए पनि यसको यकिन विवरण आउन बाँकी रहेको इप्पानले जनाएको छ । त्यस्तै, १११ मेगावाटको रसुवागढी जलविद्युत आयोजनामा कार्यरत ५१ जना सम्पर्कविहीन भएका छन् । टिमुरे क्षेत्रमा रहेका तीन जनाले अग्लो स्थानमा उक्लिएर ज्यान जोगाएको बताइएको छ । उनीहरूसँग समेत अहिलेसम्म सञ्चार सम्पर्क स्थापित हुन नसकेको खबर छ । ५ मेगावाटको मैलुङ खोला जलविद्युत आयोजनाको पावर हाउसमा कार्यरत ८ जना कर्मचारी बुधबारदेखि सम्पर्कविहीन छन् । उनीहरूसँग अहिलेसम्म सम्पर्क हुन सकेको छैन । हेलिकप्टर व्यवस्थापन गरी आयोजनास्थलको अवलोकन तथा सम्भावित उद्धारको प्रयास भइरहेको जनाइएको छ । १२० मेगावाटको रसुवा भोटेकोशी जलविद्युत आयोजनामा सिभिल कन्ट्र्याक्टर सिनो हाइड्रोका २ जना सम्पर्कविहीन भएका छन् । अन्य ५ जना भने नजिकैको गाउँमा शरण लिएर बसेका छन् । उनीहरूमध्ये ३ जना चिनियाँ र २ जना नेपाली नागरिक रहेको बताइएको छ । गाउँमा शरण लिएर बसेकाहरू पनि उद्धारको पर्खाइमा छन् । उनीहरूको उद्धारका लागि हेलिकप्टर लैजाने तयारी भइरहेको जनाइएको छ । लाङटाङ खोलामा सुरुङभित्रै ६० जना थुनिए २० मेगावाटको लाङटाङ खोला जलविद्युत आयोजनामा सुरुङभित्र थुनिएका ६० जनासँग अझै सम्पर्क स्थापित हुन सकेको छैन । बुधबारदेखि सम्पर्कविहीन उनीहरूमध्ये २५ जना स्टाफ र ३५ जना कामदार रहेको बताइएको छ । उनीहरूको अवस्था अहिलेसम्म अज्ञात छ । उनीहरूको उद्धारका लागि विकासकर्ता कम्पनीका प्रतिनिधिहरू आयोजनास्थलमा पुगेर प्रयास अघि बढाए पनि हेलिकप्टरको व्यवस्था हुन नसक्दा उद्धारमा कठिनाइ भइरहेको छ । बाढीका कारण रसुवाका जलविद्युत आयोजना क्षेत्रमा उद्धार तथा सञ्चार सम्पर्क स्थापना गर्न चुनौती देखिएको छ । सम्पर्कविहीनहरूको वास्तविक अवस्था यकिन हुन नसक्दा आयोजनामा कार्यरत कर्मचारी, कामदार र उनीहरूका परिवारमा थप चिन्ता बढेको छ । बाढीका कारण विभिन्न आयोजनामा कार्यरत सयौं कर्मचारी र कामदारहरू सम्पर्कविहीन भएका छन् । प्राप्त जानकारीअनुसार लाङटाङ जलविद्युत आयोजनाका मात्रै ६० देखि ७० जना कर्मचारीहरू सम्पर्कविहीन छन् । त्यसैगरी, एउटा निर्माण कम्पनीका करिब १२५ जना र नेपाल विद्युत प्राधिकरण का ३५ देखि ४० जना कर्मचारीहरू पनि सम्पर्क बाहिर रहेका छन् । विद्युत आयोजनाका कर्मचारी मात्र नभई बैंकका प्रतिनिधि र स्थानीय बजारका मानिसहरू पनि ठूलो संख्यामा बेपत्ता भएकोले स्थिति थप भयावह देखिएको छ । कतिपय कामदारहरू सुरङभित्र फसिरहेको र उनीहरूलाई उद्धार गर्ने प्रयास भइरहेको बुझिएको छ । बाढी केवल पानीको मात्र नभई ढुङ्गा र लेदोसहितको भएकाले आयोजनाका इन्टेक र अन्य संरचनाहरू पुरिएका छन् । ती संरचनाहरू सफा नगरेसम्म भौतिक र आर्थिक क्षतिको यकिन विवरण आउन नसक्ने इप्पानले जनाएको छ । क्षतिको पूर्ण विवरण संकलन गर्न अझै एक हप्ता जति लाग्ने अनुमान गरिएको छ । केही आयोजना सुरक्षित बाढीको चपेटाका बीच १०२ मेगावाटको त्रिशूली आयोजनाका संरचनाहरूमा भने खासै क्षति नपुगेको जानकारी इप्पानका अध्यक्ष मोहनकुमार डाँगीले दिए । उक्त आयोजनाले बाढीलाई केही हदसम्म नियन्त्रण गरेका कारण तल्लो तटीय क्षेत्रमा हुन सक्ने थप क्षति कम भएको उनको भनाइ छ । हालको प्राथमिकता टनेलमा फसेका र सम्पर्कविहीन भएकाहरूको खोजी तथा उद्धारमा रहेको अध्यक्ष डाँगीले बताए । यसैबीच इप्पानले आकस्मिक बैठक बोलाएर राहत र उद्धार कार्यलाई कसरी प्रभावकारी बनाउने भन्नेबारे छलफल गरेको छ ।
जब ३२ पुलसँगै तीन जिल्लाको लय नै बग्यो
काठमाडौं । बुधबार बिहानको त्यो समय, आकाशमा घाम लागिरहेको मात्र थिएन, भोटेकोशी र त्रिशूलीको पानीमा अनौठो गर्जन सुनिँदै थियो । हेर्दाहेर्दै त्रिशूलीले आफ्नो धार मात्र फेरेन, आसपासका बस्ती, वर्षौंदेखि उभिएका कङ्क्रिटका संरचना र हजारौं मानिसको लाइफलाइन मानिने सडक सञ्जाललाई समेत एकै झट्कामा ध्वस्त पारिदियो । आज रसुवा, नुवाकोट र धादिङका डाँडापाखाहरू मूकदर्शक बनेर आफ्ना शरीरबाट उखेलिएका पुलहरू हेरिरहेका छन् । त्रिशूली करिडोरका ३२ वटा प्रमुख पुलहरू अहिले इतिहास बनेका छन् । कतै पिलर मात्रै बाँकी छ, कतै त पुलको नामनिसान समेत छैन । विपत्तिको घाउ कति गहिरो छ भनेर बुझ्न प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह, पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालसहितको टोली गाडीबाट नुवाकोट ओर्लियो । त्रिशूलीको तिरैतिर पुग्दा दृश्यहरू कहालीलाग्दा थिए । प्रधानमन्त्री शाहले प्रभावित क्षेत्रको अवलोकन गरिरहँदा स्थानीयका आँखामा आँसु र अनुहारमा अन्योल प्रष्ट देखिन्थ्यो । सडक विभागको प्रारम्भिक प्रतिवेदनले भन्छ ‘हामीले अर्बौंको भौतिक क्षति मात्र बेहोरेका छैनौं, हामीले राजधानीलाई उत्तरी नाकासँग जोड्ने मेरुदण्ड नै गुमाएका छौं ।’ हाल प्रधानमन्त्री शाह र मन्त्री लम्साल विदुर नगरपालिकास्थित श्री नं १ सैन्य तालिम केन्द्रमा प्रशासन र सुरक्षा निकायका प्रमुखसहितको ब्रिफिङमा बसेका छन् । छलफलमा प्रधानमन्त्री बालेन र लम्सालसहित सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिना, बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री किरण थापामगर, नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति अशोकराज सिग्देल छन् । उनीहरूलाई नुवाकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शम्भुप्रसाद रेग्मी, जिल्ला प्रहरी प्रमुख विपिन रेग्मीलगायतले मानवीय र भौतिक क्षतिको अवस्थाबारे जानकारी गराएका छन् । सडक विभागका प्रवक्ता शुभराज न्यौपानेका अनुसार यो बाढीले सडक पूर्वाधारमा २० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति पुर्याएको छ । तर यो त केवल अंक मात्र हो । ती ३२ पुलहरू बग्दा हजारौं किसानका उत्पादन बजार पुग्न रोकिएका छन्, बिरामीहरू अस्पताल पुग्न वञ्चित भएका छन् । सबैभन्दा बढी क्षति नुवाकोटले भोगेको छ । यहाँका १५ वटा पुलहरू बाढीले बगाइदिएको छ । ऐतिहासिक बेत्रावतीका पुराना र नयाँ पुलदेखि त्रिशूली बजार जोड्ने प्रमुख पुलहरू अब सम्झनामा मात्र सीमित छन् । देवीघाटको सस्पेन्सन ब्रिज र मिडहिल हाइवेका पुलहरू बग्दा जिल्लाको आन्तरिक यातायात पूर्ण रूपमा विच्छेद भएको छ । यसैगरी, चीनसँगको व्यापारिक नाका जोड्ने रसुवामा १३ वटा पुलहरू बगेका छन् । मितेरी पुलदेखि चिलिमे र मैलुङका पुलहरू बग्दा नेपाल-चीन व्यापार ठप्प भएको छ । यसले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमै ठूलो असर पुर्याउने निश्चित छ । धादिङमा पनि १० मध्ये ४ पुल पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् । बैरेनी, घाटबेसी र मलेखुका पुलहरू त्रिशूलीको भेलले बगाएपछि पृथ्वी राजमार्गको वैकल्पिक मार्गहरू समेत अवरुद्ध भएका छन् । सडक विभागका प्रवक्ता न्यौपानेका अनुसार बाढीले हालसम्म साना-ठुला गरी कुल ३२ वटा पुल पूर्ण रूपमा बगाएको छ । बगाइएका पुलहरूमा आर्क ब्रिज, सस्पेन्सन (झोलुङ्गे) ब्रिज, ट्रस ब्रिज र आरसिसी ब्रिजहरू रहेका छन् । त्रिशूली नदी र त्यसका सहायक नदीहरू फलाखु खोला, तादी खोला र कोल्पु खोलामा रहेका पुलहरूमा बढी क्षति पुगेको जानकारी दिए । यो क्षेत्रको यातायात सञ्जाल पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको छ भने यसले राजधानीको उत्तरी नाका र आन्तरिक सम्पर्क समेत विच्छेद भएको उनको भनाइ छ । उनले भने, ‘पुलसँगै सडक पूर्वाधारमा पनि गम्भीर असर परेको छ । करिब ४० किलोमिटर राजमार्ग पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ । कतिपय दुर्गम स्थानमा अझै पुग्न नसकिएकाले क्षतिको यकिन विवरण आउन बाँकी रहेको र यो संख्या अझै बढ्न सक्छ ।’ ४० किलोमिटर सडक पूर्ण रूपमा क्षति बाढीले पुल मात्र बगाएको छैन, त्रिशूलीको किनारैतिर खनिएको करिब ४० किलोमिटर राजमार्गलाई पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त बनाएको छ । सडक विभागका अनुसार कतिपय ठाउँमा त सडकको नामनिसान समेत छैन । प्रवक्ता न्यौपाने भन्छन्, ‘हामी तथ्याङ्क सङ्कलन गर्दैछौं, तर दुर्गम ठाउँका थप विवरण आउन बाँकी छ । यो क्षति अझै बढ्न सक्छ ।’ अहिले यी तीन जिल्लाका बासिन्दाहरू काटिएका छन् । राजधानीसँगको उत्तरी सम्पर्क विच्छेद भएको छ । सडक विभागले वैकल्पिक व्यवस्था गर्ने प्रयास त गरिरहेको छ, तर ३२ वटा पुलहरू पुनः निर्माण गर्नु कुनै सानो चुनौती होइन । पुलहरू बगेका छन्, सडकहरू भत्किएका छन् । बाढीले छोडेर गएको २० अर्बको भौतिक क्षति र त्यसले निम्त्याएको सामाजिक-आर्थिक खाडल पुर्न वर्षौं लाग्ने देखिन्छ । अहिलेलाई सरकारको ध्यान उद्धार, राहत र अस्थायी मार्ग खोल्नेतर्फ मोडिएको छ ।
वैकल्पिक लाइनबाट नुवाकोटमा विद्युत् आपूर्ति सुचारु
काठमाडौं । भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भएका नुवाकोटका विभिन्न क्षेत्रमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले वैकल्पिक प्रसारण व्यवस्थामार्फत विद्युत् सेवा पुनःसुचारु गरेको छ । बाढीका कारण प्रभावित खरानीटार, समुन्द्रटार, चौगाडा, लिखु, पञ्चकन्या, विदुरलगायतका क्षेत्रमा सिन्धुपाल्चोकबाट वैकल्पिक लाइनमार्फत विद्युत् आपूर्ति व्यवस्था मिलाइएको प्राधिकरणले जनाएको छ । प्राधिकरणका प्रवक्ता राजन ढकालका अनुसार चपली सबस्टेसनबाट चपली–देवीघाट ६६ केभी लाइन तथा ११ केभीमाद चार्ज गर्ने र बालाजु–त्रिशूली ६६ केभीलाई ११ केभी लाइन चार्ज गर्ने काम भइरहेको छ । आवश्यक प्राविधिक कार्य पूरा गरी यी लाइनहरू पनि छिट्टै सञ्चालनमा ल्याउने तयारी भइरहेको र साँझसम्म विद्युत सेवा सुचारु गर्ने प्रयास भइरहेको छ । त्रिशूली क्षेत्रका केही स्थानमा भने धादिङस्थित सल्यानटार सबस्टेसनमार्फत विद्युत् आपूर्ति गर्ने वैकल्पिक व्यवस्था मिलाइएको छ । बाढीबाट क्षतिग्रस्त संरचनाका कारण नियमित प्रणालीबाट विद्युत् आपूर्ति गर्न कठिनाइ भएका क्षेत्रमा वैकल्पिक स्रोत प्रयोग गरी सेवा सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास भइरहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । विद्युत् सेवा यथाशीघ्र नियमित बनाउन नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले काठमाडौं तथा आसपासका क्षेत्रबाट दक्ष प्राविधिक जनशक्ति, आवश्यक उपकरण र स्रोतसाधनसहितका टोली नुवाकोटतर्फ परिचालन गरेको छ । टोलीले प्रभावित विद्युत् संरचनाको निरीक्षण, मर्मत तथा वैकल्पिक आपूर्ति व्यवस्थापनको कामलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाइरहेको छ । यसअघि ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री विराज भक्त श्रेष्ठले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सम्पर्कविहीन तथा रोकिएका कर्मचारीको उद्धारसँगै विद्युत् सेवा तत्काल पुनःस्थापना गर्न आवश्यक सबै उपाय अवलम्बन गरी काम तीव्र बनाउन निर्देशन दिनुभएको थियो । मन्त्री श्रेष्ठको निर्देशनअनुसार नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठको नेतृत्वमा उच्चस्तरीय टोली प्रभावित क्षेत्रमा खटिएको छ । टोलीमा प्राधिकरणका उपकार्यकारी निर्देशक किरणकुमार श्रेष्ठ, वितरण तथा ग्राहक सेवा निर्देशनालयका प्रमुख एवं प्रवक्ता राजन ढकाल तथा एनईए इन्जिनियरिङ कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत चिरन्तन विक्रम राणालगायतका अधिकारी सहभागी छन् । प्राधिकरणले बाढीबाट क्षति पुगेका विद्युत् संरचनाको अवस्था निरन्तर मूल्याङ्कन गर्दै सम्भव भएका स्थानमा वैकल्पिक प्रणालीबाट आपूर्ति सञ्चालन गर्ने तथा क्षतिग्रस्त संरचनाको मर्मत गरी नियमित विद्युत् सेवा पुनःस्थापना गर्ने कार्यलाई प्राथमिकताका साथ अघि बढाएको जनाएको छ ।
