२० प्रतिशत घट्यो बैंकहरूको कर्जाको ब्याजदर, कुन बैंकको कति ?
काठमाडौं । गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा वाणिज्य बैंकहरूको आधारदर औसत २ प्रतिशत बिन्दुले घटेको छ । सार्वजनिक वित्तीय विवरण अनुसार गत वर्ष बैंकहरूको औसत आधारदर ८.०७ प्रतिशत बिन्दुमा झरेको हो । प्रतिशतका आधारमा अघिल्लो वर्षको तुनलामा बैंकहरूको आधारदर औसत २० प्रतिशतले घटेको हो । अघिल्लो वर्षको असारमा बैंकहरूको आधारदर औसत १०.०५ प्रतिशत बिन्दुमा थियो । बैंकहरूले निक्षेपतर्फ निरन्तर ब्याजदर घटाएपछि आधारदर घट्न पुगेको हो । बैंकको आधारदर घट्नु भनेको कर्जाको ब्याजदर पनि स्वतः घट्नु हो । त्यसैले एक वर्षको अवधिमा बैंकहरूको कर्जाको ब्याजदर पनि औसत २० प्रतिशत घटेको देखिन्छ । बैंकहरूको आधारदर घट्दा ऋणीका लागि सहज हुन्छ । बैंकहरूले आधारदरमा प्रिमियम थपेर ब्याजदर तोक्छन् । आधारदर जति नै कम भयो बैंकको ब्याजदर पनि त्यतिनै कम हुँदै जान्छ । गत असारको वित्तीय विवरण हेर्दा सबैभन्दा कम आधारदर स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंक रहेकाले कर्जाको ब्याजदर पनि कम हुन्छ । स्ट्याण्डर्ड चार्टर्डले आधारदर २६.८२ प्रतिशतले घटाएर ६.६० प्रतिशत बिन्दुमा कायम राखेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा बैंकको आधारदर ९.०२ प्रतिशत बिन्दुमा थियो । समीक्षा अवधिमा माछापुच्छ्रे बैंकको आधारदर २३.०९ प्रतिशत घटेर ८.२६ प्रतिशत बिन्दुमा झरेको छ । यस बैंकबाट पनि कर्जा लिँदा कम ब्याज तिर्नुपर्ने हुन्छ । अघिल्लो वर्षको असारमा बैंकको आधारदर १०.७४ प्रतिशत आधारदर थियो । गत असारसम्म एभरेष्ट बैंकको २३.०२ प्रतिशत घटेर ७.२९ प्रतिशत बिन्दु, सानिमा बैंकको २२.८५ प्रतिशत घटेर ७.८३ प्रतिशत बिन्दु, नेपाल एसबीआई बैंकको २२. ७१ प्रतिशत घटेर ८.३० प्रतिशत बिन्दु, सिटिजन्स बैंकको २१.४० प्रतिशत घटेर ८.२६ प्रतिशत बिन्दु, प्रभु बैंकको २१.०६ प्रतिशत घटेर ८.०२ प्रतिशत बिन्दुमा आधारदर कायम राखेका छन् । यस्तै लक्ष्मी सनराइज बैंकको २०.७४ प्रतिशत घटेर ८.५२ प्रतिशत बिन्दु, ग्लोबल आइमएई बैंकको २०.६८ प्रतिशत घटेर ८.०९ प्रतिशत बिन्दु, नबिल बैंकको १९.८५ प्रतिशत घटेर ७.६३ प्रतिशत बिन्दु, प्राइम बैंकको १९.६७ प्रतिशत घटेर ८.४९ प्रतिशत बिन्दु, नेपाल बैंकको १९.६५ प्रतिशत घटेर ७.९७ प्रतिशत बिन्दु, कृषि विकास बैंकको १९.५८ प्रतिशत घटेर ८.०९ प्रतिशत बिन्दुमा आधारदर झारेका हुन् । यस्तै एनएमबी बैंकको १८.८० प्रतिशत घटेर ८.४२ प्रतिशत बिन्दु, सिद्धार्थ बैंकको १८.१६ प्रतिशत घटेर ८.११ प्रतिशत बिन्दु, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको १७.८४ प्रतिशत घटेर ७.६९ प्रतिशत बिन्दु, हिमालयन बैंकको १६.३९ प्रतिशत घटेर ९.०८ प्रतिशत बिन्दु, कुमारी बैंकको १८.४४ प्रतिशत घटेर ८.८९ प्रतिशत बिन्दु, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको १४.९५ प्रतिशत घटेर ६.७१ प्रतिशत बिन्दु र एनआईसी एशिया बैंकको ७.९१ प्रतिशत घटेर ९.१९ प्रतिशत बिन्दुमा आधारदर झारेका हुन् । अहिले अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूको आधारदर एकल अंकमा भएकाले ऋण लिँदा पनि कम लागत लाग्ने गर्दछ । बैंकहरुले आफ्नो आधारदरमा केही निश्चित प्रतिशत प्रिमियम जोडेर ब्याजदर निर्धारण गर्छन् ।
३ सरकारी बैंक : कृषि विकासले राष्ट्रिय वाणिज्यलाई उछिन्यो, नेपाल बैंकको हैसियत के ?
काठमाडौं । बैंकिङ क्षेत्रका लागि गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ त्यति सहज थिएन । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा देखिएको असहजताका कारण बैंकहरूको व्यवसायमा प्रभाव परेको देखिन्छ । अर्थतन्त्रमा देखा परेका समस्या समाधान गर्न विभिन्न सुधारका प्रयास पनि जारी छन् । जसको फलस्वरूप सुधारका प्रयासले आर्थिक वर्षको अन्त्यतिर बैंकहरूको व्यवसायमा आशा पनि जगाएको देखिन्छ । गत वर्ष लक्ष्यअनुसारको कर्जा विस्तार नभए पनि विभिन्न समस्या तथा चुनौतीसँग जुध्दै कर्जा लगानी समान्य बढेको देखिन्छ । गत वर्षको वित्तीय विवरण सार्वजनिक हुँदा मिश्रित नतिजा आएको छ । वाणिज्य बैंकहरूमध्ये सरकारी स्वामित्वका राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक, कृषि विकास बैंक र नेपाल बैंकको वित्तीय विवरणलाई चासोको रुपमा हेरिने गर्दछ । विगतको तुलनामा पछिल्लो सयम आफ्नो सेवालाई चुस्त बनाउँदै व्यवसायमा उल्लेख्य सुधार गरेको देखिन्छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका नीति, नियम तथा निर्देशनहरूसँगै यी बैंकले अन्य नियामकको समेत नीति निर्देशन पालना गर्नुपर्ने बाध्यता छ । गत वर्ष सरकारी स्वामित्वका यी ३ बैंकहरूले के कस्तो प्रगति गरेका छन् भने यहाँ उल्लेख गर्न खोजिएको छ । सरकारी स्वामित्वका यी तीन बैंकले निजी लगानीका बैंकलाई समेत टक्कर दिइरहेका छन् । यी तीनमध्ये गत वर्ष सबैभन्दा धेरै नाफा कृषि विकास बैंकले ३ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ आर्जन गरेको छ । यस्तै राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले ३ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ र नेपाल बैंकले १ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ खुद नाफा गरेका छन् । अघिल्लो वर्षको तुलनामा कृषि विकासको नाफा बढेको देखिन्छ भने राष्ट्रिय वाणिज्य र नेपाल बैंकको भने नाफामा गिरावट आएको छ । अघिल्लो वर्ष कृषि विकासले १ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ, राष्ट्रिय वाणिज्यले ३ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ र नेपाल बैंकले ३ अर्ब ४३ करोड ७५ लाख रुपैयाँ खुद नाफा गरेका थिए । गत असारमा सबैभन्दा धेरै राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले १० अर्ब २३ करोड रुपैया खुद ब्याज आम्दानी गरेको छ । राष्ट्रिय वाणिज्यलाई टक्कर दिइरहेको कृषि विकासले १० अर्ब १२ करोड रुपैयाँ र नेपाल बैंकले ८ अर्ब ८० करोड २१ लाख रुपैयाँ खुद ब्याज आम्दानी गरेका छन् । चुक्ता पुँजीका आधारमा कृषि विकास बैंक अगाडि छ । गत असारसम्म कृषि विकासको १८ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ, राष्ट्रिय वाणिज्यको १५ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ र नेपाल बैंकको १४ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको छ । तर, जगेडा कोषमा भने राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक अगाडि छ । राष्ट्रिय वाणिज्यको ३६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ, नेपाल बैंकको २२ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ र कृषि विकासको १५ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ जगेडा कोषमा सञ्चित छ । समीक्षा अवधिमा निक्षेप संकलन र कर्जा लगानीमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक अगाडि छ । राष्ट्रिय वाणिज्यले ४ खर्ब २९ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरी २ खर्ब ४८ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेको छ । यस्तै नेपाल बैंकले २ खर्ब ८३ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेर १ खर्ब ९७ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेको छ । कृषि विकासले भने २ खर्ब ४३ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेर २ खर्ब १ अर्ब रुपैयाँ कर्जा विस्तार गरेको छ । यी तीन बैंकहरूमध्ये गत असारसम्म कर्जा निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) राष्ट्रिय वाणिज्यको ६०.८२ प्रतिशत, कृषि विकासको ७७.८० प्रतिशत र नेपाल बैंकको ७२.९९ प्रतिशत रहेको छ । सीडी रेसियोका आधारमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा निक्षेप थुप्रिएको देखिन्छ । तथ्याङ्क अनुसार कृषि विकासको लाभांश क्षमता उच्च छ । बैंकको वितरणयोग्य नाफा २ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ छ भने लाभांश क्षमता ८.१३ प्रतिशत रहेको छ । यस्तै नेपाल बैंकको वितरणयोग्य नाफा ७६ करोड ९३ लाख रुपैयाँ र लाभांश क्षमता ५.२४ प्रतिशत देखिन्छ । यस्तै राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको वितरणयोग्य नाफा ५८ करोड २१ लाख रुपैयाँ छ भने लाभांश क्षमता ३.७२ प्रतिशत मात्रै छ । गत वर्ष राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकबाहेक कृषि विकास र नेपाल बैंकको खराब कर्जा बढेको छ । राष्ट्रिय वाणिज्यको खराब कर्जा ३.६५ प्रतिशत छ भने कृषि विकासको ३.४४ प्रतिशत र नेपाल बैंकको ३.२८ प्रतिशत पुगेको छ ।
नेपालमै एमबीबीएसको इन्टर्नसिप दिन नपाएर छटपटाइरहेका विद्यार्थी
काठमाडौं । सर्लाहीका नवीन यादव बंगलादेशमा प्रयोगात्मक अभ्यास (इन्टर्नसिप) गर्दै थिए । तर, बंगलादेशमा विद्यार्थीको आन्दोलन चर्किँदा देश नै अशान्त बन्यो । उनी फर्केर नेपाल आए । अहिले उनी नेपालमै बसिरहेका छन् । विदेशमा पढेका विद्यार्थीलाई नेपालमै इन्टर्नसिपको व्यवस्था भइदिएको भए अहिले उनी कुनै अस्पतालमा बिरामीको सेवामा व्यस्त हुन्थे । तर, नेपालमा इन्टर्नसिप गर्न नपाउँदा अहिले नेपालमा त्यत्तिकै बस्नुपर्ने उनको बाध्यता छ । हुन त नवीनलाई बंगलादेशमा पढ्न जाने रहर थिएन । उनले नेपालमै पढ्न धेरै प्रयास पनि गरे । तर, सीमित कोटाका कारण स्वदेशमै एमबीबीएस पढ्न पाएनन् । नेपालमै पढ्न नपाउँदा बुबाआमाको सम्पत्ति धितो राखेर उनी परदेश लागे । बोली र भाषा फरक भएको देशमा पक्कै पनि नेपाल जति सहज हुँदैन । र, पनि मिहिनेत गरी पढे । उनले एमबीबीएस पास गरे । तर, जुन देशमा विद्यार्थीले अध्ययन गरे, त्यही देशमा इन्टर्नसिप गर्नुपर्ने नेपालको बाध्यात्मक प्रणालीले उनी एक वर्ष थप बंगलादेशमा बस्नुपर्यो । नवीन यादव डोटीका अनिस खड्का पनि अहिले बंगलादेशबाट फर्केर नेपालमा त्यत्तिकै बसेका छन् । एमबीबीएसको अन्तिम वर्षमा अध्यनरत उनी परीक्षा दिन नपाउँदै नेपाल फर्कनुपर्यो । बंगलादेशमा हिंसात्मक गतिविधि बढ्दै गएपछि नेपाल फर्किन बाध्य उनी अहिले त्यत्तिकै बसिरहेका छन् । ‘अब कहिले सहज अवस्था हुन्छ, कहिले पढ्न पाइन्छ, पहिले कोभिडमा त्यस्तै भयो, अहिले फेरि अवस्था उस्तै आयो,’ अनिसले विकासन्युजसँग भने । उनी पनि पाँच वर्ष बंगलादेशमा पढेर परीक्षा दिइसकेपछि नेपालमै इन्र्टनसिप गर्न पाउँदा आर्थिकदेखि हरेक कुरामा सहज हुने बताउँछन् । बाध्यताले विदेश पढ्न जानुपर्छ नेपालमा पढाइ हुने चिकित्सा शिक्षामा सिमित कोटा छुट्याइको छ । कोटाभन्दा बढी विद्यार्थी पढाउन पाइँदैन । जसका कारण डाक्टर बन्न मन लागेका विद्यार्थी पढाइबाट बञ्चित हुनुपर्ने अवस्था छ । नेपालमा पढ्न नपाउँदा कतिपय विद्यार्थी बंगलादेश, भारत र चीन लगायतका देशमा जानुपर्ने बाध्यता छ । अनिसले आजभन्दा ६ वर्ष अगाडि त्रिभुवन विश्वविद्यालयको मेडिकल परीक्षा पास गरे । उनले आफू पढ्न किस्ट मेडिकल कलेज रोजे । उनी भर्ना प्रक्रियाबारे बुझ्दै थिए । उनलाई एकदिन फोन आयो, ‘तीन दिनभित्र ५० प्रतिशत रकम ल्याई भर्ना हुनु आउनुपर्यो ।’ उनलाई कलेजबाट फोन आउँदा शुक्रबार थियो । पछिल्लो दिन शनिबार । आइतबारसम्म पैसा जुटाउन समस्या भयो । अनिश खड्का उनले केही दिनको समय दिन अनुरोध गरे । प्रतिउत्तरमा उनलाई सीट छोड्न भन्ने जवाफ आयो । ‘तिमीले त्यो सिट छोड्याे भने तिम्रै पछाडि झोलामा पैसा लिएर भर्ना गर्न आइसकेका छन्,’ अनिस भन्छन्, ‘यहाँ पढ्न खोज्दा पनि पैसाको बार्गेनिङ हुन्छ,’ विकासन्युजसँग गुनासो गर्दै उनले भने, ‘नेपालमा नाम निकाल पनि पैसा जुटाउन नसकेर बंगलादेश जानुपर्यो ।’ पेप्सीखोलाकी स्तुती कार्की पनि नेपालमा पढन् नपाउँदा विदेश जानुपरेको बताउँछिन् । विदेश पढ्न जाँदा नेपालको भन्दा बढी पैसा खर्च गर्नुपर्ने बताउँदै उनी पढिसकेपछि एक वर्ष गर्नुपर्ने इन्टर्नसिप नेपालमै गर्न पाउनुपर्ने बताउँछिन् । नवीन, अनिस स्तुतिजस्ता धेरै विद्यार्थी बंगलादेशमा चिकित्सा शिक्षा अध्ययन गरिरहेका छन् । उनीहरू सबैजना अहिले नेपाल फर्केका छन् । सबैजनाको पीडा एउटै छ । माग पनि नेपालमै इन्टर्नसिप गर्न पाउनुपर्ने रहेको छ । आफ्नै देशमा हेपाह प्रवृति बंगलादेशमा चिकित्सा शिक्षा अध्यन गरिरहेका विद्यार्थीले पढेर नेपाल आउँदा आफूहरूमाथि हेपाह प्रवृत्ति हुने गरेको तितो अनुभव सुनाएका छन् । बंगलादेशमा पढेर आएका ६५ प्रतिशत विद्यार्थी लाइसेन्समा फेल हुने गरेको भन्दै नेपालमै आफूमाथि हेर्ने नजर फरक रहेको उनीहरूले बताएका छन् । स्तुतिले आफ्ना समस्या लिएर सम्बन्धित निकायमा जाँदा जिम्मेवार व्यक्तित्वले नै विभेदात्मक अभिव्यक्ति दिने गरेको अनुभव सुनाइन् । बंगालदेशमा पढेर आएका विद्यार्थीलाई मेडिकल काउन्सिलले समेत कमजोर, नजान्ने , जबर्जस्ती पास भएर आएका भन्ने तरिकाको व्यवहार गरेको उनको गुनासो छ । स्तुति कार्की अहिले अन्तिम सेमेस्टर पढ्दै गरेकी स्तुति यस्ता व्यवहार र अभिव्यक्तिले मानिसकरूपमा दबाब पर्ने गरेको सुनाउँछिन् । नवीनले पनि मेडिकल काउन्सिल, एशोसिएसन लगायतका विभिन्न संस्थाका कर्मचारीबाटै नराम्रो व्यवहार हुने गरेको बताए । ‘नेपालमा पढाइ हुने किताब र बंगलादेशमा विद्यार्थीले पढ्ने किताब एउटै हुन्, तर हामीलाई बंगलादेशबाट पढेर आएपछि कमजोर हुन्छन् भन्ने धरणा राखिएको छ यो गलत हो’, अनिस भन्छन्, ‘३ घण्टाको परीक्षाले हामीले वर्षभरि पढेको कुरालाई मापन गर्न सक्दैन ।’ उनी प्रश्न गर्दै भन्छन्, ‘नेपालमा कन्सलटेन्सी खोल्न हुने, म्यानपावर खोल्न हुने, विद्यार्थीलाई बाहिर पढ्न जाउ भन्न हुने तर विद्यार्थीलाई नेपालमै होल्ड गर्न सकिँदैन भने कस्तो प्रणाली हो यो ?’ आफ्ना समस्या सुनाउँदा नेपाल मेडिकल काउन्सिलले नेपालमा जो पायो त्यही विद्यार्थी आउन थाले भन्ने गैर जिम्मेवारपूर्ण जवाफ दिएको उनीहरूले बताएका छन् । नेपालमै इन्टर्नसिप हुनुपर्ने माग अहिले बंगलादेशमा अध्ययन गरिरहेका करिब तीन हजार विद्यार्थी स्वदेश फर्केका छन् । उनीहरू अहिले चिकित्सा शिक्षा आयोग, स्वास्थ्य मन्त्रालय, मेडिकल काउन्सिल लगायतका विभिन्न निकाय धाइरहेका छन् । बंगलादेशमा पढाइ सकेपछि स्वदेशमै इन्टर्नसिप हुनुपर्ने माग गर्दै विभिन्न निकाय धाइरहेका हुन् । त्यहाँ पढेका अधिकांश नेपाली विद्यार्थी स्वदेश फर्केर काम गर्छन् । इन्टर्नसिपमा उनीहरूले बंगाल भाषामा इन्टर्नसिप गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यहाँ इन्टर्नसिप गर्दा र नेपालमा आएर काम गर्दा फरक हुने उनीहरूको गुनासो छ । बंगलादेशमा इन्टर्नसिप गर्दा उताकै औषधीको नाम चिन्नपर्छ जुन नेपाल आएर काम हुँदैन । ‘नेपालमा आएर नेपालकै औषधीको नाम सिक्यौँ भने काम गर्न सहज हुन्थ्यो, स्तुति भन्छिन, ‘यहाँ इन्टर्नसिप गर्दा यहाँको मेडिकल सिस्टमलाई पनि बुझ्न सकिन्थ्यो, नागरिकलाई पनि सेवा गर्न सकिन्थ्यो, बंगलादेशमा समस्या निकै भोग्नुपर्यो ।’
