उद्योगमा फेरि लाइन काट्ने कुलमानको चेतावनी, ६० दिनभत्रि बक्यौता तिर्न ताकेता
काठमाडौं । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले फेरि उद्योगको लाइन काट्ने चेतावनी दिएका छन् । शुक्रबार लेखा समिति बैठकमा उपस्थित भएका घिसिङले बक्यौता महसुल भुक्तानी गर्ने सर्तमा लाइन काटिएका उद्योगमा बिजुली जोडिदिएको बताउँदै फेरि नतिरे पुनः लाइन काट्ने चेतावनी दिएका हुन् । डेडिकेटेड र ट्रंक लाइन सुविधा लिएका उद्योगले ६० दिनभित्र बक्यौता महसुल नतिरे लाइन काट्नुको विकल्प नभएको उनको भनाइ छ । ‘६० दिनभित्र महसुल तिरेन भने लाइन काट्नुको विकल्प हुँदैन, लाइन काट्न अवरोध हुँदा बक्यौता बढेको छ, राजस्व उठाएर लगानी गर्ने हो, कर्मचारीलाई बाँढ्ने होइन,’ बैठकमा उनले भने, ‘देशका सबै निकायमा निर्णय भइसकेपछि हामी लेखा समितिमा अहिले छलफल गरिरहेका छौं, यो विवादलाई चाँडै सल्टाउन पर्छ ।’ प्राधिकरणले बिजुली महसुल विवादमा २५ असारदेखि रिलायन्स स्पिनिङ मिल, घोराही सिमेन्ट, अर्घाखाँची सिमेन्ट, जगदम्बा स्टिल, जगदम्बा सेन्थेटिक र हुलास स्टिल गरी ६ उद्योगको लाइन काटेको थियो । त्यसपछि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको निरन्तर मौखिक दबाब र विद्युत नियमन आयोगको लिखित निर्देशनपछि प्राधिकरणले लाइन जोडेको थियो । विद्युत् प्राधिकरणको साउन ८ गतेको बोर्ड बैठकले ती उद्योगहरूमा पुनः बिजुली जोड्ने निर्णय गरेको थियो । उनले अदालत र मन्त्रिपरिषद् बैठकको निर्णयले पनि लोडसेडिङ अन्त्य अघिको महसुल लिनु भनेकोले सोही निर्णय अनुसार नै प्राधिकरणले महसुल लिने निर्णय गरेको उनको भनाइ छ ।
सफल संस्था र खुसी कर्मचारी
कुनै पनि संस्था चाहे त्यो व्यावसायिक होस् वा गैर व्यावसायिक, सञ्चालन तथा व्यवस्थापनको लागि मानव संसाधनको संलग्नता अपरिहार्य रहेको हुन्छ । संस्थामा अन्य श्रोत र साधनहरु पर्याप्त मात्रामा रहेता पनि त्यसको अधिकतम् उपयोग तबमात्र सम्भव हुन्छ जब त्यस संस्थामा मानव संसाधनको प्रभावकारी रुपमा व्यवस्थापन गरिएको हुन्छ । प्रभावकारी मानव संसाधन व्यवस्थापन तब मात्र कल्पना गर्न सकिन्छ जब ‘दि राइट पर्सन प्लेस एट दि राइट पोजिसन’ हुन्छ । संस्थाको लक्ष्य प्राप्तिका लागि कर्मचारीहरुले संस्था सञ्चालन गर्ने दायित्व, जिम्मेवारी, कार्य तथा कामको आधारमा फरक–फरक तर महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका हुन्छन् । मानव संसाधन व्यवस्थापन (एचआरएम) संस्थाको मानव पूँजीलाई प्रभावकारी रुपमा व्यवस्थापन गर्ने एक प्रक्रिया हो । यसले मानव संशाधन (कर्मचारीहरु) को भर्र्ना, प्रशिक्षण, विकास, मूल्यांकन, पुरस्कृत तथा दण्ड सजाय लगायतका क्रियाकलापहरु मार्फत समग्रमा संस्थाको उद्देश्य प्राप्तिमा योगदान गर्दै कार्यरत कर्मचारीहरुको कल्याण सुनिश्चित गर्ने कार्यहरुलाई समावेश गर्दछ । कुशल एवं सफल एचआरएमको उद्देश्य कर्मचारीहरुले उच्च स्तरको कार्यसम्पादन प्रदर्शन गर्ने, संस्थाका लक्ष्यहरु सजिलै प्राप्ति गर्ने, प्रतिस्पर्धीहरुको बिचमा संस्थालाई अग्रस्थानमा ल्याउने तथा कर्मचारीहरुको सन्तुष्टि र संस्था प्रतिको लगाव उच्च स्तरको बनाउने रहेको हुन्छ । अत: संस्थाको उद्देश्य प्राप्तिको लागि एचआरएमले देहाय बमोजिमका कार्यहरु कुशलतापूर्वक सम्पादन गर्नु पर्ने हुन्छ । मानव संसाधन (कर्मचारी) व्यवस्थापनका कार्यहरु : क) कर्मचारी योजना : संस्थाले तय गरेका उद्देश्य, व्यावसायिक योजना, नीति, बजेट तथा कार्यक्रमका आधारहरुमा निर्धारण गरिएका अल्पकालीन तथा दीर्घकालीन लक्ष्यहरु प्राप्तिका लागि गर्नुपर्ने कार्यहरुको विवरण सहित आवश्यक पर्ने जनशक्तिको बिश्लेषण तथा मूल्यांकन गरी कर्मचारी आवश्यकताको योजना तयार गर्नु पर्दछ । संस्थामा प्रभावकारी कर्मचारी योजना तयार गरी बढ्दो प्रतिस्पर्धात्मक वातावरणमा योग्य कर्मचारीबाट सही समयमा सही ठाउँबाट सेवा प्रदान गर्न तयार अवस्थामा रहनु पर्दछ । ख) दक्ष कर्मचारीको भर्ना छनोट प्रक्रिया : संस्थाको कर्मचारी योजना अनुसार आवश्यक कर्मचारी भर्ना छनौटका प्रक्रियाहरु अपनाउनु पर्ने हुन्छ । जसको लागी संस्थामा एक पदपूर्ति समितिको गठन गरी सोही समितिबाट कर्मचारी छनौटका कार्यहरु सम्पादन गरि नियुक्तिका लागि कार्यालय प्रमुख/आख्तियार प्राप्त पदाधिकारी समक्ष सिफारिस गर्नुपर्ने हुन्छ । संस्थाले योग्य र दक्ष उम्मेदवारहरुलाई आकर्षित गर्न तथा भर्ना/छनोटलाई प्रभावकारी एवं पारदर्शी बनाउन पदपूर्ती कार्यविधि तयार गरी सोही अनुरुप विज्ञापन गर्ने, आवेदन संकलन गर्ने, परीक्षा, अन्तर्वार्ता लिने, परीक्षण गर्ने, नियुक्तका लागि सिफारिस तथा नियुक्ति गर्ने गर्नु पर्दछ । ग) कर्मचारीको प्रशिक्षण, वृद्धि विकासका कार्यक्रम : संस्थाले नियुक्त कर्मचारीहरुबाट उत्कृष्ट नतिजाको अपेक्षा गरेको हुन्छ । कार्यरत कर्मचारीहरुको ज्ञान सीप र क्षमता विकासका लागि संस्थाले कार्यस्थल वा कार्यस्थल भन्दा बाहिर विभिन्न प्रशिक्षण कार्यक्रम, तालिम तथा गोष्ठी हरुमा सहभागी गराई चुस्त दुरुस्त रुपमा कर्मचारी राख्नु पर्ने हुन्छ । वृत्ति विकासका कार्यक्रमहरुले कर्मचारीहरुको व्यक्तिगत तथा व्यावसायिक क्षमता विकासमा तथा नेतृत्व विकास गर्ने गराउने गर्नु पर्दछ । घ) कार्यसम्पादनको आधारमा पुरस्कार तथा सुधारात्मक कदमको व्यवस्था : संस्थामा कार्यरत कर्मचारीको कार्यसम्पादन उच्च स्तरको राख्नका लागि संस्थाले त्रैमासिक, अर्धवार्षिक तथा वार्षिक रुपमा कार्य सम्पादन मूल्यांकन गर्ने व्यवस्था मिलाउनु पर्छ । कार्यसम्पादन मुल्यांकनका आधारमा कर्मचारीलाई आवश्यक पृष्ठपोषण गर्ने, पुरस्कृत गर्ने दण्ड सजाय, पदोन्नती (बढुवा) लगायतका कार्यहरु नियमित रुपमा गर्नुपर्छ । त्यसैगरी कर्मचारीको कार्य सम्पादन मुल्याँकनको आधारमा आवश्यक सुधारात्मक कदमहरु समेत चाल्नु पर्दछ । संस्था सदैव कर्मचारीहरुको उच्च मनोवलका साथ उच्च स्तरको कार्यसम्पादन गर्न अभिप्रेरित गर्न सक्नु पर्दछ । ङ) कर्मचारी लाभ तथा प्रोत्साहनका कार्यक्रमहरु : संस्थाले कार्यरत कर्मचारीहरुको आर्थिक कल्याण सुनिश्चितका लागि आवश्यक प्रबन्ध मिलाउनुपर्ने हुन्छ । यसका लागि संस्थामा कर्मचारी सेवा सुविधा समितिको गठन गर्नु पर्ने हुन्छ । संस्थाले सकेसम्म श्रम ऐन तथा विनियमावलीमा तोकिएका न्यूनतम् व्यवस्था भन्दा माथि रहेर कर्मचारीहरुको सेवा सुविधा निर्धारण गर्न सक्नु पर्दछ । संस्थाले कर्मचारीहरुलाई प्रतिस्प्रधात्मक तलब (पारिश्रमिक) प्रोत्साहनमुलक भत्ताहरु, बिमा, औषधी उपचार खर्च, अवकास पछि पाउने उपदान रकम लगायत बिभिन्न वित्तीय तथा गैर वित्तीय लाभका प्याकेजहरुको माध्यमबाट कर्मचारीहरुलाई सन्तुष्ट बनाउन र उनीहरुको संस्था प्रतिको निष्ठा उच्च राख्न निरन्तर प्रयासरत रहनु पर्दछ । च) सकारात्मक सोच तथा सम्बन्धको विकास : संस्थामा कार्यरत कर्मचारीहरुलाई संगठनात्मक संरचनाका आधारमा बिभिन्न पद तथा श्रेणीमा बिभाजन गरिएको हुन्छ । संस्थाको उद्देश्य तथा लक्ष्य प्राप्तिका लागि माथिल्लो पदका कर्मचारीहोस वा तत्लो तहका कर्मचारीहरु सबैंको बराबर तथा महत्वपूर्ण योगदान रहेको हुन्छ । संस्थामा हुने पदिय श्रृखला बिचमा सुमधुर सम्बन्ध कायम गर्न बिभिन्न औपचारिक तथा अनौपचारिक कार्यक्रमहरु आयोजना गर्ने, खुल्ला संचारको बातावरण सृजना गर्ने, गुनासो सुनुवाई गर्ने, बिबाद समाधान गर्ने, कर्मचारी सन्तुष्टि तथा खुसीकाे सर्वेक्षण तथा मापन गर्ने, कर्मचारीहरुसँग हरेक क्रियाकलापमा सहकार्य गर्ने लगायतका कार्यहरु गर्दा संस्था भित्र सकरात्मक कार्य बातावरणको सृजना हुने भएको सो तर्फ संस्थाको कर्मचारी व्यवस्थापन हरतहले प्रयत्नशील रहनु पर्ने हुन्छ । संस्थाले तोकिएको समयावधि भित्र निर्धारित लक्ष्य प्राप्त गरेको छ भने त्यस्तो संस्था नै सफल संस्था हो । संस्था सफल हुनको लागि आवश्यक विभिन्न स्रोतहरु मध्ये मानव स्रोतको महत्वपूर्व भुमिका रहेको हुन्छ । त्यसैले भन्ने गरिन्छ “संस्था सफल हुनु भने कै कर्मचारी सफल हुनु हो” । अर्थात कर्मचारी र संस्थाको सफलता एक अर्काका पर्यायवाची हुन् । तसर्थ संस्थाको सफलताको वाहकका रुपमा रहेका कर्मचारीहरुको कुशल व्यवस्थापन गर्न संस्थाका सञ्चालक तथा उच्च तहका कर्मचारीहरु प्रयन्नशिल रहनु पर्दछ । जसका लागि संस्थाले कर्मचारीहरुमा गर्ने खर्चलाई केवल खर्चको रुपमामात्र नलिई एउटा दीर्घकालिन लगानीको रुपमा लिन सक्नु पर्दछ । आज कर्मचारीहरुको बृद्धी विकास तथा व्यवस्थापनमा भएको सानो कमीकमजोरी भोलिका लागि ठूलो समस्या नहोस । तसर्थ संस्था सञ्चालनका लागि अवश्यक र्निजीव संयन्त्रलाई सजीव बनाई उपलब्धी हासिल गराउने मानव संसाधनको कुशल, पारदर्शी, नीति नियमसँगत रुपमा संस्थागत हितलाई ध्यान दिएर गरौं हाम्रालाई होईन राम्रालाई भर्ना छनौट तथा वृद्धी विकासमा अवसर दिऔं, संस्थागत लक्ष्य हासिल गरौं न की आफ्नो व्यक्तिगत लक्ष्य । (लेखक बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रमा कार्यरत छन् ।)
बीमा कम्पनीहरू ठूलो रकमको पोलिसीमा केन्द्रित, सवा ४१ अर्बको व्यवसाय
काठमाडौं । आर्थिक क्षेत्र सुस्ताएको बेलामा पनि निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले उल्लेख्य व्यवसाय वृद्धि गरेका छन् । अन्य क्षेत्रमा मन्दी छाएको भएपनि बीमा बजारमा भने त्यसको असर नपरेको तथ्याङ्कले देखाउँछ । नेपाल बीमा प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्क अनुसार गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले ४१ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ बढीको व्यवसाय गरेका हुन् । जबकी अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ४० अर्ब २१ करोड रुपैयाँको मात्रै व्यवसाय गरेका थिए । अघिल्लो वर्षको तुलनामा गत वर्ष निर्जीवन बीमा व्यवसाय २.३८ प्रतिशत बढेको हो । गत वर्ष अधिकांश बीमा कम्पनीहरूको बीमालेख संख्या घटेको भएपनि व्यवसाय भनेको बढेको देखिन्छ । सिद्धार्थ प्रिमियर इन्स्योरेन्स, राष्ट्रिय बीमा कम्पनी, युनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्सबाहेक सबै बीमा कम्पनीको कुल बीमाशुल्क बढेको छ । समीक्षा अवधिमा सबैभन्दा धेरै ओयिन्टल इन्स्योरेन्सले ४४.१४ प्रतिशत व्यवसाय वृद्धि गरेको छ । यस कम्पनीले गत असारसम्म २ अर्ब ६१ करोड ४६ लाख रुपैयाँ कुल बीमाशुल्क आर्जन गरेको छ । जबकी अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले १ अर्ब ४९ करोड ९४ लाख रुपैयाँ मात्रै बीमाशुल्क आर्जन गरेको थियो । यस्तै नेशनल इन्स्योरेन्सको १७.६४ प्रतिशत बढेर १ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ, सानिमा जिआईसीको १२.६४ प्रतिशत बढेर २ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ, हिमालयन एभरेष्टको ११ प्रतिशत बढेर ३ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ, आइजिआई प्रूडेन्सियलको ७.७५ प्रतिशत बढेर ३ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ, नेको इन्स्योरेन्सले ७.४८ प्रतिशत बढेर ३ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ बराबरको कुल बीमाशुल्क आर्जन गरेका हुन् । यस्तै प्रभु इन्स्योरेन्सको ७.१८ प्रतिशत बढेर १ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ, एनएलजी इन्स्योरेन्सको ६.१२ प्रतिशत बढेर २ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ, सगरमाथा लुम्बिनीको ४.४९ प्रतिशत बढेर ४ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ, शिखर इन्स्योरेन्सको २.८९ प्रतिशत बढेर ५ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ, नेपाल इन्स्योरेन्सको ०.२८ प्रतिशत बढेर १ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँको व्यवसाय गरेका हुन् । तर, गत वर्ष सिद्धार्थ प्रिमियरको ५.६४ प्रतिशत घटेर ४ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ, युनाइटेड अजोडको २०.२३ प्रतिशत घटेर २ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँ र राष्ट्रिय बीमा कम्पनीको ३१ प्रतिशत घटेर १ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरको व्यवसाय गरेका हुन् । अधिकांश बीमा कम्पनीको बीमालेख संख्या घट्यो गत असारसम्म १४ वटा निर्जीवन बीमा कम्पनीहरूले २८ लाख ४९ हजार ९३४ वटा बीमालेख (पोलिसी) बिक्री गरेका छन् । जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा २ प्रतिशत बढी बीमलेख बिक्री गरेका हुन् । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा बीमा कम्पनीहरूले २७ लाख ९२ हजार ५१३ वटा बीमालेख बिक्री गरेका थिए । समग्रमा बीमा कम्पनीहरूको बीमालेख संख्या बढेको देखिएपनि ८ वटा बीमा कम्पनीको भने घटेको छ । समीक्षा अवधिमा व्यवसाय घटेको भएपनि राष्ट्रिय बीमा कम्पनीले बीमालेख संख्या भने ह्वात्तै बढाएको छ । यस कम्पनीको २३०.३९ प्रतिशत बढेर २ लाख ३० हजार ९३८ वटा बीमालेख बिक्री गरेको हो । जबकी अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ५४ हजार ९३३ वटा बीमालेख जारी गरेको थियो । यस्तै नेपाल इन्स्योरेन्सको ११.५९ प्रतिशत बढेर २ लाख २ हजार ३५१ वटा, नेको इन्स्योरेन्सको ९.१२ प्रतिशत बढेर २ लाख ९७ हजार १८६ वटा, शिखर इन्स्योरेन्सको ६.४० प्रतिशत बढेर ३ लाख १७ हजार १५७ वटा, प्रभु इन्स्योरेन्सको ४.४० प्रतिशत बढेर १ लाख २३ हजार ८५१ वटा, ओरिएन्टलको २.८१ प्रतिशत ४१ हजार ३९७ वटा बीमालेख बिक्री गरेका छन् । यस्तै नेशनल इन्स्योरेन्सको ३.०८ प्रतिशत घटेर ३२ हजा ८६६ वटा, आइजिआई प्रूडेन्सियलको ३.९८ प्रतिशत घटेर २ लाख ३२ हजार ५२३ वटा, हिमालयन एभरेष्टको ४.७८ प्रतिशत घटेर २ लाख ५० हजार १२५ वटा, एनएलजी इन्स्योरेन्सको ५.२७ प्रतिशत १ लाख ९० हजार २७१ वटा बीमालेख बिक्री गरेको प्राधिकरणको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ । यस्तै सिद्धार्थ प्रिमियरको ११.७७ प्रतिशत घटेर २ लाख ९९ हजार ४७ वटा, सगरमाथा लुम्बिनीको १३.२२ प्रतिशत घटेर २ लाख ८६ हजार ३६७ वटा, सानिमा जिआईसीको १६.२२ प्रतिशत घटेर १ लाख ४५ हजार ७३० वटा र युनाइटेड अजोडको १७.७२ प्रतिशत घटेर २ लाख १२५ वटा बीमालेख बिक्री गरेका हुन् ।
