सेवा : शिक्षा

काठमाडौं । अब उच्च शिक्षा प्रोशेसिङ्ग पोखराबाटै हुने भएको छ । नेपालबाट उच्च शिक्षाको लागि बाहिरिने विद्यार्थीहरुको रोजाईलाई मध्यनजर गर्दै ईस्टडी डिस्टिनेसन सेन्टरले पोखरामा शाखा विस्तार गरेको छ । उक्त शाखा कार्यालयको औपचारीक उध्घाटन कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अमित खड्काले  गरेका थिए । उक्त कार्यक्रममा शिक्षासेवी कृष्ण केसी, तारानाथ पोखेल, भलकराज पौडेल, पूर्व जिल्ला न्यायधिश बासुदेव न्यौपाने, समाससेवी मिनराज रेग्मी, शिक्षा क्षेत्रका अग्रज व्यीक्तत्वहरु, विभिन्न बैक तथा वित्तीय क्षेत्रमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतहरुको लगायत करिव १३० जनाको उपस्थित रहेको थियो । उक्त कार्यक्रममा काउन्सीलर प्रल्हाद अधिकारी तथा सीईयो अमित खड्काले करीब ५० जना विद्माथीहरुलाई निःशुल्क परामर्श प्रदान गरेका थिए । यस कन्सल्टेन्सीवाट क्यानेडा, अस्टेलिया, लन्डन, न्यूजिलेण्ड लगायतका विभिन्न देशहरुमा उच्च शिक्षाको लागि विद्याथीहरु जान सकिने तथा यस शाखा स्थापनार्थले विषेशगरि कास्की, तनहू, स्याङ्जा, पर्वत लगायतका क्षेत्रलाई लक्ष्क्षिगरि सेवा शुभाराम्भ गरिएको तथा उध्धाटनको अवसरमा कार्तिक ३ गतेसम्म भर्ना हुने विद्याथीहरुलाई प्रोशेसिङ्ग शुल्कमा ५० प्रतिशत छुट रहेको एम डी माघुरी पौडेलले जानकारी दिइन् ।

काठमाडौं । स्नातक तहमा व्यवस्थापन विषय अध्ययन गर्न चाहने धेरै विद्यार्थीहरुको रुचीको संकाय हो बिबिए । कक्षा १२ उत्तिर्ण गरेका विद्यार्थीहरुले स्नातक तहमा के विषय पढ्ने र कुन विश्वविद्यालयको कार्यक्रम कुन कलेजमा पढ्ने भन्ने विषयलाई निकै महत्व दिएका हुन्छन् । नेपालमा एक दर्जन बढी संख्याका नेपाली विश्वविद्यालय र एक दर्जन बढी संख्याका विदेशी विश्वविद्यालयका शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन हुँदै आएका छन् । व्यवस्थापन संकायका शैक्षिक कार्यक्रम पनि नेपालमा धेरै विश्वविद्यालयले सञ्चालन गर्छन् । काठमाडौं पुतलीसडकस्थित धोविधारा मार्गमा रहेको आइआइएमएस कलेजले विश्वविद्यालयहरुको अन्तर्राष्ट्रिय र्याङकिङको उच्च श्रेणीमा पर्ने लिंकन युनिभर्सिटी कलेजको बिबिए शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । पछिल्लो समयमा निकै लोकप्रिय हुँदै आएको सो कलेजले सञ्चालन गरेको स्नातक तहका विभिन्न कार्यक्रम मध्ये बिबिए संकायमा विद्यार्थीको आकर्षण बढ्दै गएको व्यवस्थापन विभागका निर्देशक सत्येन्द्र उप्रेती बताउँछन् । निर्देशक उप्रेतीका अनुसार लिंकन युनिभर्सिटी कलेजले तय गरेको बिबिए कोर्ष विशिष्ट प्रकारको भएको र व्यवहारिक आधारमा अध्यापन गराइने भएकाले पछिल्लो पुस्ताका विद्यार्थीमा कलेजप्रति आकर्षण बढेको सुनाए । लिंकन युनिभर्सिटी कलेज सन् २०२३ मा टाइम्स हाइयर एजुकेसनको क्वालिटी एजुकेसन सूचीमा ३२ औं नम्बरमा परेको छ । ‘लिंकनले बिबिए कोर्षको डिजाइन मुलतः प्रयोगात्मक बनाएको छ, त्यसैले हामीले लर्निङ बाई डुइङ विधिबाट अध्यापन गराउने गर्छौं’, उनले भन्छन्, ‘पहिला नलेज दिन्छौं अनि विद्यार्थीले प्रोजेक्टमा सिक्ने गर्छन् ।’ आइआइएमएस कलेजले पढाइको प्रकृयालाई व्यवहारिक बनाउन विद्यार्थीहरुमार्फत् इभेन्ट आयोजना गर्ने विषयलाई निकै महत्वका साथ कार्यान्वयन गर्ने गरेको छ । सिक्ने विधि प्रयोगात्मक हुने भएकाले आइआइएमएस कलेजमा बिबिए अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरु पढाइ सकिएपछि भन्दा पनि अधिकांश पढाइकै क्रममा रोजगारको बजारमा जोडिने गरेको निर्देशक उप्रेती बताउँछन् । कतिपय विद्यार्थीहरु आँफैले कम्पनी खोज्ने र कतिपय विद्यार्थीको लागि कलेजले कम्पनी खोज्दिने गर्छ । ‘पहिला हामीले नलेज दिन्छौं, पढेको विषय बुझे की बझेनन् भन्ने कुरा प्रोजेक्टबाट सिक्छन्, त्यसपछि फेरि उनीहरुले सो विषय वास्तविक जीवनमा हुन्छ की हुँदैन भन्ने बुझ्नको लागि फिल्ड भिजिट गरेर नै अध्ययन गर्छन्’, उनी भन्छन्, ‘विद्यार्थीले पढेको कुरा यसरी प्रयोग हुँदोरहेछ है भनेर बुझ्छन् ।’ आइआइएमएसले विद्यार्थीहरुको व्यक्तित्व विकासलाई पनि निकै महत्व दिने गरेको छ । त्यसका लागि कलेजले ‘आइआइएमएस टोस्ट मास्टर क्लब’ सञ्चालनमा ल्याएको छ । जसले पब्लिक स्पिकिङको क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रमाणपत्र प्रदान गर्ने गर्छ । टोस्ट मास्टरमा जोडिएका विद्यार्थीलाई रोजगारदाताले निकै मन पराएको निर्देशक उप्रेतीले बताए । उनका अनुसार लिंकनले तोकेअनुसार कलेजले बिबिए अध्ययनको लागि लेक्चर र टुटोरियल कक्षा भनेर छुट्याएको छ । लेक्चर कक्षामा विद्यार्थीलाई कोर्षको सैद्दान्तिक पक्षको बारेमा सिकाउने काम गरिन्छ भने टुटोरियल कक्षामा पढेको विषयलाई कसरी प्रयोगमा ल्याउने भनेर सिकाउने काम गरिने उनले बताए । लिंकनले चार वर्षे बिबिए कार्यक्रमलाई आठ सेमेस्टरको रुपमा विभाजन गरेर पढ्ने तालिका बनाएको छ । जसअनुसार विद्यार्थीहरुले प्रत्येक ६ महिनामा एक सेमेस्टर उत्तिर्ण गर्दै जानुपर्ने हुन्छ । आइआइएमएस कलेज व्यवस्थापन विभागका निर्देशक सत्येन्द्र उप्रेती कसले पढ्न सक्छन् आइआइएमएसमा बिबिए ? निर्देशक उप्रेतीका अनुसार कक्षा ११/१२ मा अंग्रेजी भाषा पढेको तर जुनसुकै विषय पढेका विद्यार्थीले पनि लिंकनको बिबिए कोर्ष पढ्न सक्छन् । सामान्यतया कुनै एक विषयमा डि प्लस आएको बी ग्रेड हासिल गरेका विद्यार्थीले बिबिए पढ्न सक्ने उनको भनाइ छ । त्यस्तै प्रतिशतको आधारमा ४५ प्रतिशत माथि हासिल गरेका विद्यार्थीले सो विषय अध्ययन गर्न सक्ने उनले बताए । सामान्यतया बिबिएमा विद्यार्थीहरुलाई धेरै विषय रोजेर पढ्ने सुविधा हुन्छ । तर, कलेजहरुले आफ्नो सापेक्षतामा निश्चित विषयलाई बढी महत्व दिएर शैक्षिक कार्यक्रम सञ्चालन गरेका हुन्छन् । आइआइएमएस कलेजमा विद्यार्थीहरुले डिजिटल मार्केटिङ एन्ड एनलाइटिक्स, जनरल म्यानेजमेन्ट, बिबिए फाइनान्स, बिबिए फाइनान्स, बिबिए इन्टरनेशनल बिजनेस लगायतका विषयहरु पढ्न पाउँछन् । निर्देशक उप्रेतीका अनुसार आइआइएमएसमा बिबिए पढ्ने विद्यार्थीहरुलाई केही लेक्चर लिंकन युनिभर्सिटी कलेजका लेक्चरले नै लिने गर्छन । जसले विद्यार्थीलाई काठमाडौंकै कलेजमा पढेर पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको अनुभव प्राप्त गर्न सक्छन् । लिंकनले तय गरेको नीति तथा पाठ्यक्रमलाई कलेजले हुबहु कार्यान्वयन गर्ने र लिंकनले पनि समय-समयमा अनुगमन र अडिट गर्ने भएकाले पढाइको गुणस्तर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको भएको निर्देशक उप्रेतीको भनाइ छ । बिबिए अध्ययनका लागि विद्यार्थीहरुले आइआइएमएस नै किन रोज्ने ? विद्यार्थीलाई नै सिर्जनशील र व्यवहारिक बनाएर पढाउने विधि पछिल्लो समयमा प्रयोगमा आउँदै गएको छ । निर्देशक उप्रेतीका अनुसार आइआइएमएस कलेजले विद्यार्थीलाई अध्ययनमा पूर्ण सक्रिय बन्न सक्ने विद्यार्थीमैत्री वातावरणको अभ्यास गरेको छ । त्यस्तै, पढेको विषयलाई व्यवहारमा उतार्ने हिसाबले नियमित तालिकाबद्ध रुपमा इभेन्टहरुको आयोजना गर्ने गर्छ, जसमा विद्यार्थीलाई नै अधिक सक्रिय गराउने गरिन्छ । अधिक इभेन्टको आयोजना गर्ने कलेजहरुमध्ये आइआइएमएस अग्रपंक्तिमा रहेको पनि मानिन्छ । इभेन्ट सञ्चालनले विद्यार्थीको निर्णय गर्ने क्षमतामा अभिवृद्दि गर्ने निर्देशक उप्रेतीले बताए । विद्यार्थीको सिर्जनशील क्षमतालाई मध्येनजर गरेर कलेजले बिज हब सञ्चालन गरेको छ । जहाँ विद्यार्थीहरुले आफ्ना आइडिया प्रस्तुत गर्न सक्छन् । विद्यार्थीहरुले कुनै नयाँ सोच ल्याएमा त्यसलाई विकास गर्न कलेजले फन्डिङ गरेर पनि विकास गर्न सहयोग पुर्याउने गरेको छ । कलेजले सञ्चालन गरेको आइआइएमएस टोस्ट मास्टर विद्यार्थीहरुको व्यक्तित्व विकासका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्लेटफर्म हो । कलेजले पढाइ मात्रै भन्दा पनि उद्यमशीलतालाई समेत बढी महत्व दिएकाले आइआइएमएस कलेजमा पढ्ने विद्यार्थीहरु अध्ययन कै क्रममा रोजगार वा उद्यममा जोडिन सक्छन् र आफ्नो उद्देश्य हासिल गर्न सक्ने निर्देशक उप्रेतीले बताए । ‘पढाउने प्रयोगात्मक विधि, बिज हब, टोस्ट मास्टर क्लब र अधिक इभेन्टहरुको कारणले विद्यार्थीको उद्देश्य प्राप्तिका लागि सबैभन्दा उत्तम प्लेटफर्म आइआइएमएस कलेज हो भन्ने मलाई लाग्छ’, निर्देशक उप्रेती भन्छन् । साथै आइआइएमएसमा बिबिए पढ्ने विद्यार्थीले पढाइकै क्रममा विदेशको कुनै विश्वविद्यालयमा क्रेडिट ट्रान्सफर गरेर जान चाहेमा जानसक्छ । आइआइएमएस कलेजमा बिबिए अध्ययन गर्नको लागि आगामी डिसेम्बर देखि जनवरीसम्म विद्यार्थीहरु भर्ना हुन सक्ने र प्रत्येक वर्ष जनवरी, मार्च र अगस्टमा भर्ना हुन सकिने निर्देशक उप्रेतीले बताए ।

कञ्चनपुर । शुक्लाफाँटा नगरपालिकाको आन्तरिक खिचलोका कारण निजी स्रोतका शिक्षकको तलब रोकिएको छ । दसैँका बेला तलब थाप्न नपाएपछि उनीहरु निराश बनेका छन् । यसैबीच दसैँका बेला बेखर्ची भएका निजी स्रोतका शिक्षकलाई दीपनगर आधारभूत विद्यालयका प्रधानाध्यापक धर्मा भण्डारीले आफ्नै तलव वापतको रकम वितरण गरेका छन् । उनले साउनदेखि असोज महिनासम्मको पाएको तलबबापतको रकम विद्यालयमा कार्यरत निजी स्रोतका छ जना शिक्षक शिक्षिकालाई बराबर पुग्ने गरी बाडेका हुन् । ‘दसैँका बेला मेरो खातामा तलब आइपुग्यो, आफूसँग विद्यालयमा पढाउने अति लगनशील शिक्षकलाई दसैँ जस्तो महत्वपूर्ण पर्वको समयमा खाली हात पठाउनसक्ने कुरै भएन, बरु आफू खाली हुनु ठिक छ भनी पाएको तलब पछि सोध भर्ना हुनेगरी बाँडिदिए’, उनले भने । ‘दसैँको बिदा हुनै लाग्दा निजी स्रोतका शिक्षक तलब नपाइएपछि खाली हात घर जान थाले, भावुक भएर हेर्न थाले’, प्रधानाध्यापक भण्डारीले भने, ‘मुटु भक्कानियो, मन थाम्न सकिन, त्यसपछि आफ्नै तलबबाट रकम बाँड्ने निधो गरे, बाँडे ।’ तलब नपाएर हैरान भएकाबेला प्रधानाध्यापकले आफ्नै तलबबाट दसैँ खर्चका लागि रकम उपलब्ध गराएपछि निकै सहज भएको विद्यालयका शिक्षक कर्णबहादुर कुवँरले बताए । थोरै रकम पाए पनि दसैँका लागि खर्च गर्न पुग्ने भएकाले खुसी भएको उनले बताए । ‘स्थायी शिक्षक जस्तै हामीले पनि विद्यालयमा पठनपाठनको काम गरेका छौँ’, उनले भने, ‘विद्यालय व्यवस्थापन समितिले राखेकाले उसैले तलब व्यहोरोस् भनेर नगरपालिकाले पठाउने अनुदान रोक्दा निकै हैरान छौँ, हतास मनस्थितिमा पनि छौँ ।’ ‘गुणस्तरीय शिक्षाको नारा दिएर चुनाव जितेका जनप्रतिनिधिले नगर शिक्षक राख्ने बहानामा विद्यालयमा वर्षौंदेखि पठनपाठनको काम गर्दै आएका शिक्षकलाई विस्थापन गराउन तलब रोक्ने निर्णय कतिको ठिक हो’, उनले भने । कक्षा १ देखि ८ सम्म पठनपाठन हुने विद्यालयमा एक जना स्थायी र एक जना राहतबाहेक अन्य छ जना शिक्षक निजी स्रोतमा कार्यरत रहेका छन् । विद्यार्थीको सङ्ख्या एक सय ६२ रहेको छ । नगरपालिकाले निजी स्रोतका शिक्षकको तलब रोके पनि वडा कार्यालयले विद्यालयलाई दुई लाख अनुदान रकम उपलब्ध गराउने गरी बजेट विनियोजन गरे पनि खाता सञ्चालन नहुँदा विद्यालयको खातामा रकम आई पुगेको छैन । खातामा रकम नआइपुग्दा निजी स्रोतका शिक्षकले तलब पाउन नसकेका हुन् । विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष विष्ना लुहार विद्यालयमा पढ्नेमध्ये ८० प्रतिशत बढी विद्यार्थी दलित समुदायको रहेको बताउँछन् । ‘अभिभावकको आर्थिक अवस्था कमजोर हँुदा निजी स्रोतका शिक्षकको तलब जुटाउन सकेका छैनौँ, नगरपालिकाले अनुदान रकम रोक्दा विद्यालय सञ्चालन गर्न निकै अप्ठ्यारो भएको छ’, उनले भने, ‘नगरपालिकाले विद्यालयले निजी स्रोत शिक्षकको तलबबापतको अनुदान रकम रोक्ने हो भने विद्यार्थी अनुपातमा दरबन्दीका शिक्षकको व्यवस्था गर्न सक्नुपर्छ, विद्यालयलाई राजनीति गर्ने थलोका रुपमा विकास नगरी स–साना बालबालिकाको भविष्यका बारेमा सोच्नुपर्छ ।’