नापजाँच सकिएको ११ वर्षपछि धनुषाका २३३ परिवारले पाए लालपुर्जा
काठमाडौं । धनुषाको धनौजी गाउँपालिका ३ (साविक झोझी कटैया गाविस वडा नं १,२,३,४, ५, ६, ७, ८ र ९) का २३३ स्ववासी परिवारले नापजाँच सम्पन्न भएको करिब ११ वर्षपछि जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा (लालपुर्जा) प्राप्त गरेका छन् । लामो समयदेखि स्ववासीका रूपमा बसोबास गर्दै आएका स्थानीय २३३ परिवारले अब आफ्नो जग्गामाथिको कानुनी स्वामित्व औपचारिक रूपमा प्राप्त गरेका हुन् । नापी कार्यालय धनौजीलो आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गरी उनीहरूलाई जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा वितरण गरेको हो । उक्त क्षेत्रको नापजाँच कार्य २०७२ सालमै सम्पन्न भएको थियो । तर नापनक्सा सम्पन्न भए पनि आवश्यक कानुनी तथा प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा हुन नसक्दा लामो समयसम्म जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा वितरण हुन सकेको थिएन । लामो समयदेखि रोकिएको प्रक्रिया अघि बढाउँदै अहिले २३३ थान जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा वितरण गरिएको हो । जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा प्राप्त भएसँगै स्ववासीका रूपमा बसोबास गर्दै आएका परिवारको जग्गामाथिको स्वामित्व स्थापित भएको छ । स्ववासी जग्गा दर्ता गरी जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा वितरण भएपछि स्थानीय बासिन्दाले कानुनी तथा आर्थिक लाभ प्राप्त गर्न सक्नेछन् । लालपुर्जा प्राप्त भएपछि जग्गा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा धितो राखेर ऋण लिन सहज हुनेछ । त्यस्तै, जग्गाको स्वामित्व स्पष्ट भएपछि भूमिसम्बन्धी विवाद निरुपण गर्नसमेत सहज हुनेछ ।
बाढीपछिको पुनरुत्थान र पुनःनिर्माणमा नेपाललाई सघाउन एडीबीलाई अर्थमन्त्रीको आग्रह
काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले नेपालले भोगेको प्राकृतिक विपत्तिपछिको पुनरुत्थान र जलवायु–उत्थानशील पुनःनिर्माणमा नेपाललाई सघाउन एसियाली विकास बैंकलाई आग्रह गरेका छन् । उनले एसियाली विकास बैंकका अध्यक्ष मासातो कान्दाबीच भेटवार्ता गर्दै यस्तो आग्रह गरेका हुन् । डा. वाग्ले विश्व बैंक र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको वार्षिक बैठकमा सहभागी हुन थाइल्याण्डको राजधानी बैङ्ककमा रहेका छन् । भेटवार्ताका क्रममा अर्थमन्त्री डा.वाग्लेले विनाशकारी बाढीपछि उद्धार कार्यमा सहयोग गर्न आपतकालीन अनुदानको छिटो स्वीकृति र हार्दिक ऐक्यबद्धताका लागि मन्त्री वाग्लेले एशियाली विकास बैंकप्रति नेपालको तर्फबाट कृतज्ञता व्यक्त गरे । अर्थमन्त्री डा. वाग्लेसँगको भेटमा अध्यक्ष कान्दाले नेपालको विकासका लागि सहकार्य आफूहरूको उच्च प्राथमिकतामा रहेको बताए । छलफलमा भ्रमण दलमा रहेका अर्थसचिव डा. घनश्याम उपाध्याय र मन्त्रालयका सहसचिव अमृत लम्साल पनि सहभागी थिए ।
बसमा घर जाँदै हुनुहुन्छ ? यी हुन् ध्यान दिनैपर्ने ५ कुरा
काठमाडौं । काठमाडौंलगायत देशका ठूला सहरबाट दशैं मनाउन गाउँघर फर्किने यात्रुको चहलपहल बढेसँगै सार्वजनिक यातायातमा यात्रुको चाप बढिरहेको छ । कात्तिक ४ गते परेको दशैं मनाउन सर्वसाधारणहरु धमाधम बसपार्क पुगिरहेका छन् । वर्षभरि काम, अध्ययन र व्यवसायका लागि घरबाहिर रहेकाहरू दशैंमा परिवारसँग भेटघाट गर्न लामो यात्रा तय गर्छन् । यही समयमा बस टिकट पाउन कठिन हुने, यात्रुको चाप बढ्ने, तोकिएकोभन्दा बढी भाडा असुल्ने, क्षमताभन्दा बढी यात्रु राख्ने र लामो दूरीका यात्रामा लापरबाही हुने जोखिम पनि रहन्छ । दशैंको यात्रा कतिपयका लागि रमाइलो र उत्साहपूर्ण हुन्छ भने कतिपयका लागि घण्टौंको थकान, जाम, असुविधा र जोखिमपूर्ण सडकको सामना पनि हो । त्यसैले घर पुग्ने हतारमा यात्राको तयारी, आफ्नो अधिकार र सुरक्षाका आधारभूत विषयहरु बेवास्ता गर्नु हुँदैन । बसमा चढ्नुअघि टिकट र भाडा जाँच गर्नेदेखि यात्राका क्रममा चालकको व्यवहारमा ध्यान दिने, बसमा आफूसँगै बसेको व्यक्तिको बानी व्यवहार बारे सचेत रहेन, व्यक्तिगत सामान सुरक्षित राख्ने र आपत्कालीन अवस्थामा के गर्ने भन्ने कुरा थाहा पाउनु आवश्यक हुन्छ । दशैंमा बस चढेर घर जाँदै हुनुहुन्छ भने यी पाँच कुरा बुझेर मात्रै यात्रा सुरु गर्नुहोस् । भाडा, गन्तव्य र टिकट जाँच दशैंमा सार्वजनिक यातायातमा यात्रुको चाप बढ्दा टिकट व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्छ । अन्तिम समयमा टिकट खोज्ने यात्रुहरू हतारमा टिकट काट्न बाध्य हुन्छन् । यही परिस्थितिमा कतिपयले बढी मूल्य तिर्नुपर्ने वा आफूले खोजेको सेवा नपाउने जोखिम रहन्छ । त्यसैले सकेसम्म यात्रा गर्ने मिति र समय निश्चित भएपछि आधिकारिक टिकट काउन्टर वा यातायात कम्पनीको विश्वसनीय अनलाइन माध्यमबाट टिकट लिनुहोस् । टिकट काटेपछि त्यसमा उल्लेख गरिएको गन्तव्य, यात्रा मिति, प्रस्थान समय, सिट नम्बर र भाडा जाँच गर्नुहोस् र टिकटमा उल्लेख भएको विवरण आफूले बुक गरेको यात्रासँग मेल खान्छ कि खाँदैन भन्ने कुरा पनि सुनिश्चित गर्नुहोस् । यात्राका लागि टिकट काटिसकेपछि त्यसको फोटो मोबाइलमा राख्नुहोस् वा टिकट सुरक्षित राख्नुहोस् । अनलाइनबाट टिकट काटेको भए भुक्तानी सफल भएको पुष्टि र बुकिङ विवरण सुरक्षित राख्नुहोस् । यसले टिकट हराएमा वा यात्रासम्बन्धी विवाद उत्पन्न भएमा प्रमाणका रूपमा हेर्न सकिन्छ । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, तोकिएको भाडाभन्दा बढी रकम मागिएको अवस्थामा त्यसलाई सामान्य ठानेर स्वीकार नगर्नुहोस् । आफ्नो रुट र सवारीको वर्गअनुसार लागू हुने आधिकारिक भाडादर बुझ्नुहोस् । अतिरिक्त शुल्क लिइएको भए त्यसको कारण र रसिद माग्नुहोस् । समस्या समाधान नभएमा यातायात व्यवस्था विभाग, सम्बन्धित यातायात कार्यालय वा ट्राफिक प्रहरीसमक्ष गुनासो गर्न सकिन्छ । अपरिचित व्यक्ति वा अनधिकृत बिचौलियामार्फत टिकट किन्दा ठगीमा पर्ने जोखिम पनि हुन्छ । त्यसैले टिकटको आधिकारिकता पुष्टि नगरी पैसा नदिनुहोस् । बसको अवस्था, चालकको व्यवहार दशैंको यात्रामा समयमै घर पुग्ने चाहना स्वाभाविक हो । तर, घर पुग्ने हतारमा चालकलाई तीव्र गतिमा बस चलाउन दबाब दिनु वा असुरक्षित तरिकाले यात्रा गर्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ । सडक दुर्घटनाको जोखिम कम गर्न यात्रु आफैं पनि सचेत हुनुपर्छ । बसमा चढेपछि सम्भव भएसम्म सवारीको सामान्य अवस्था र सुरक्षा व्यवस्थामा ध्यान दिनुहोस् । बसको ढोका, सिट, झ्याल र आकस्मिक अवस्थामा बाहिर निस्कन प्रयोग गरिने बाटोमा समस्या छ कि छैन हेर्नुहोस् । लामो दूरीको यात्रामा सुरक्षा पेटी उपलब्ध भए प्रयोग गर्नुहोस् । बसको छतमा यात्रु राखिएको, क्षमताभन्दा बढी यात्रु कोचिएको वा सामानले आकस्मिक निकास अवरुद्ध गरेको देखिएमा त्यसलाई सामान्य रूपमा नलिनुहोस् । अहिले केही सवारी चालकले बढी कमाइ गर्ने लोभका साथ गाडी तीव्र गतिमा चलाउने सम्भावना रहन्छ । फर्किँदा रित्तै फर्किनुपर्ने र अर्को यात्रा तय गर्नुपर्ने भएकाले कतिपय चालकले तीव्र गतिमा सवारी गुडाउने गर्दछन् । यस्तो अवस्थामा चालकलाई कम गतिमा गुडाउन आग्रह गर्नुहोस् । चालकले अत्यधिक तीव्र गतिमा बस चलाएको, जोखिमपूर्ण तरिकाले ओभरटेक गरेको, मोबाइल चलाउँदै सवारी हाँकेको वा थकानका कारण नियन्त्रण गुमाउन सक्ने अवस्था देखिएको छ भने त्यसबारे सहचालक वा यातायात कम्पनीलाई जानकारी दिनुहोस् । गम्भीर जोखिम भएमा ट्राफिक प्रहरीलाई खबर गर्नुहोस् । लामो दूरीको यात्रा गर्दा चालकले पर्याप्त आराम पाएको छ कि छैन भन्ने कुरा पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ । यात्रु छिटो पुग्न चाहन्छन् भन्दैमा चालकलाई लगातार घण्टौं सवारी चलाउन बाध्य पार्नु हुँदैन । चालकले आवश्यक विश्राम लिनु यात्रु सुरक्षाकै एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो र पहाडी सडक, साँघुरा मोड, नदी किनारका सडक र वर्षाका कारण क्षति पुगेका मार्गमा विशेष सतर्कता आवश्यक हुन्छ । सडकमा पहिरो, बाढी, भासिएको भाग वा अवरोधको सूचना प्राप्त भएमा त्यसलाई बेवास्ता नगर्नुहोस् । यात्रा सुरु गर्नुअघि सम्भव भएसम्म आफ्नो गन्तव्यसम्मको सडक अवस्था बुझ्नुहोस् । दुर्घटना देखेमा वा बस असुरक्षित अवस्थामा सञ्चालन भइरहेको पाइएमा त्यसको विवरण टिपेर सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिन सकिन्छ । तर चलिरहेको बसमा चालकसँग विवाद गर्ने वा चालकको ध्यान भंग हुने गरी व्यवहार गर्ने काम नगर्नुहोस् । सामान, पैसा, मोबाइल र व्यक्तिगत कागजातको सुरक्षा दशैंमा घर फर्किने यात्रुहरूले उपहार, लत्ताकपडा, खाद्यान्न, नगद र अन्य सामान साथमा बोकेका हुन्छन् । बसपार्क, टिकट काउन्टर, भीडभाड भएका स्थान र बस चढ्ने-ओर्लने समयमा सामान हराउने वा चोरी हुने जोखिम रहन्छ । त्यसैले यात्रा सुरु गर्नुअघि नै सामान व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुहोस् । नगद पैसा, मोबाइल फोन, एटीएम कार्ड, नागरिकता, राहदानी, टिकट र अन्य महत्त्वपूर्ण कागजात एउटै झोलामा नराख्नु राम्रो हुन्छ । आवश्यक कागजात र पैसा सजिलै हराउन सक्ने बाहिरी खल्तीमा नराख्नुहोस् । मोबाइल र पर्स सुरक्षित रहने गरी शरीरसँग नजिक राख्नुहोस् । बसको डिक्कीमा राखिने झोलामा आफ्नो नाम र सम्पर्क नम्बर लेख्नुहोस् । झोला राख्दा आफ्नो सामानको पहिचान गर्न सकिने विवरण याद गर्नुहोस् । महत्त्वपूर्ण वा महँगो सामान डिक्कीमा राख्नुभन्दा आफूसँगै सुरक्षित राख्नु उपयुक्त हुन्छ । तर आकस्मिक अवस्थामा बाहिर निस्कन बाधा पुग्ने गरी ठूलो झोला सिट वा बाटोमा नराख्नुहोस् । यात्राका क्रममा अपरिचित व्यक्तिले सामान हेर्न, मोबाइल प्रयोग गर्न वा पैसा साट्न आग्रह गरेमा सावधानी अपनाउनुहोस् । अपरिचित व्यक्तिले दिएको खानेकुरा वा पेय पदार्थ खाँदा पनि सतर्क रहनुहोस् । कसैले तपाईंको विश्वास जितेर बैंकको ओटीपी, पासवर्ड, पिन वा मोबाइलमा आएको गोप्य कोड मागेमा नदिनुहोस् । सामाजिक सञ्जालमा यात्रा सुरु गरेको जानकारी राख्दा घर लामो समय खाली रहने अवस्था सार्वजनिक हुन सक्छ । त्यसैले घरमा कोही नहुने वा घरको सुरक्षासँग सम्बन्धित संवेदनशील विवरण खुला रूपमा सार्वजनिक नगर्नुहोस् । घरबाट निस्कनुअघि ढोका, झ्याल र आवश्यक विद्युतीय उपकरण जाँच गर्नुहोस् । यदि सामान हरायो भने बस कम्पनी, बसपार्क व्यवस्थापन वा सम्बन्धित प्रहरी कार्यालयलाई तुरुन्त जानकारी दिनुहोस् एटीएम कार्ड वा मोबाइल हराएमा सम्बन्धित सेवा प्रदायक वा बैंकमा सम्पर्क गरेर आवश्यक सुरक्षा उपाय अपनाउनुहोस् । स्वास्थ्य र खानपिन दशैंको समयमा घर जाने यात्रामध्ये धेरै यात्रा लामो दूरीका हुन्छन् । कतिपय यात्रुले १२÷१४ घण्टा वा त्योभन्दा बढी समय बसमै बिताउनुपर्ने हुन सक्छ । सडकको अवस्था, जाम, मौसम र सवारीको चापका कारण यात्रा निर्धारित समयभन्दा लामो पनि हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्य र आरामको तयारी नगर्दा यात्रा थप कठिन बन्न सक्छ । यात्रामा आवश्यक पर्ने नियमित औषधि, पानी, हल्का खानेकुरा, व्यक्तिगत सरसफाइका सामग्री र प्राथमिक उपचारका आधारभूत सामग्री साथमा राख्नुहोस् । नियमित औषधि सेवन गर्ने व्यक्ति, ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला, बालबालिका वा विशेष हेरचाह आवश्यक पर्ने यात्रु छन् भने उनीहरूको आवश्यकताअनुसार तयारी गर्नुहोस् । यात्राका क्रममा सुरक्षित खानेपानी पिउनुहोस् । लामो समयसम्म भोकै नबस्नुहोस् र धेरै गह्रौँ खाना खाएर तुरुन्त यात्रा गर्दा असहज हुन सक्छ भन्ने कुरा पनि ध्यान दिनुहोस् । सम्भव भएसम्म बस रोकिने सुरक्षित स्थानमा शौचालय प्रयोग गर्ने, हात सफा गर्ने र केही समय शरीर चलाउने गर्नुहोस् । बस रोकिएको बेला धेरै बाहिर–भित्र गर्ने काम नगर्नुहोस् । बसमा वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने समस्या छ भने यात्रा सुरु गर्नुअघि नै त्यसअनुसार तयारी गर्नुहोस् । आवश्यक औषधि प्रयोग गर्नेबारे स्वास्थ्यकर्मीसँग सल्लाह लिन सकिन्छ । यात्राका क्रममा अस्वस्थ महसुस भएमा सहचालकलाई जानकारी दिनुहोस् र आवश्यक परे स्वास्थ्य सहायता लिनुहोस् । बालबालिकासँग यात्रा गर्दा उनीहरूलाई बसभित्र सुरक्षित राख्नुहोस् । उनीहरूलाई झ्यालबाट टाउको वा हात बाहिर निकाल्न नदिनुहोस् । सवारी रोकिएको अवस्थामा पनि सडकतर्फ अचानक दौडिन नदिनुहोस् । ज्येष्ठ नागरिकलाई चढ्न र ओर्लन सहयोग गर्नुहोस् । रातको यात्रा गर्दा सम्भव भएसम्म आफ्नो गन्तव्य र बस रोकिने स्थानबारे परिवारलाई जानकारी दिइरहनुहोस् । निद्रा लागे पनि आफ्नो सामान र महत्त्वपूर्ण कागजात सुरक्षित छन् भन्ने कुरामा ध्यान दिनुहोस् । यदि बस दुर्घटनामा परेमा वा कसैलाई गम्भीर स्वास्थ्य समस्या देखिएमा पहिले आफ्नो सुरक्षा सुनिश्चित गर्दै चालक, सहचालक वा उद्धारकर्मीलाई जानकारी दिनुहोस् । गम्भीर चोटपटक वा स्वास्थ्य समस्या भएमा स्वास्थ्यकर्मीको सहायता लिनुहोस् । तस्बिर : एआईको सहयोगमा । आपत्कालीन नम्बर यात्रा सामान्य अवस्थामा सम्पन्न होस् भन्ने सबैको चाहना हुन्छ । तर, दुर्घटना, बस बिग्रिने समस्या, सामान हराउने, दुर्व्यवहार, ठगी वा अन्य आपत्कालीन अवस्था अप्रत्याशित रूपमा आउन सक्छन् । यस्तो अवस्थामा कहाँ सम्पर्क गर्ने भन्ने कुरा पहिल्यै थाहा भएमा समस्या समाधान गर्न सजिलो हुन्छ । नेपाल प्रहरीको आपत्कालीन नम्बर १०० आफ्नो मोबाइलमा सुरक्षित राख्नुहोस् । यात्रा सुरु गर्नुअघि बस कम्पनीको नाम, बस नम्बर, टिकटको विवरण र चालक वा सहचालकको सम्पर्क नम्बर उपलब्ध भए सुरक्षित राख्नुहोस् । आफ्नो परिवार वा नजिकका व्यक्तिलाई बसको नम्बर, प्रस्थान समय, गन्तव्य र अनुमानित आगमन समय जानकारी दिनुहोस् । बस दुर्घटना, यात्रुमाथि दुर्व्यवहार वा तत्काल प्रहरी सहायता आवश्यक पर्ने अवस्था आएमा प्रहरीलाई खबर गर्नुहोस् । सवारीको असुरक्षित सञ्चालन वा ट्राफिक नियम उल्लङ्घन भएको देखिएमा ट्राफिक प्रहरीलाई जानकारी दिन सकिन्छ । टिकट, भाडा वा यातायात सेवासम्बन्धी गुनासोका लागि सम्बन्धित यातायात कम्पनी, टिकट काउन्टर वा सम्बन्धित सरकारी निकायसँग सम्पर्क गर्नुहोस् । गुनासो गर्दा सकेसम्म स्पष्ट विवरण दिनुहोस् । बसको नम्बर, रुट, यात्रा मिति, टिकट, भुक्तानीको प्रमाण, रसिद र घटनासँग सम्बन्धित अन्य विवरण सुरक्षित राख्नुहोस् । आवश्यक परे घटनाको फोटो वा भिडियो प्रमाणका रूपमा उपयोगी हुन सक्छ, तर त्यसका लागि आफ्नो वा अरूको सुरक्षा जोखिममा नपार्नुहोस् । यात्राका क्रममा आफूलाई असुरक्षित महसुस भएमा त्यसबारे आवाज उठाउनु तपाईंको अधिकार हो । बढी भाडा असुल्ने, टिकटअनुसार सेवा नदिने, दुर्व्यवहार गर्ने वा जोखिमपूर्ण अवस्थामा यात्रा गर्न बाध्य पार्ने व्यवहारलाई सामान्य ठानेर सहनुपर्दैन । आपत्कालीन अवस्थामा सामाजिक सञ्जालमा मात्रै जानकारी राखेर नबस्नुहोस् । तत्काल उद्धार वा सुरक्षा आवश्यक भए सम्बन्धित निकायमा सीधै सम्पर्क गर्नुहोस् । तपाईंको यात्रा सुखद, सुरक्षित र मंगलमय बनोस् । दशैंको शुभकामना - विकासन्युज परिवार ।
बैंकमा १२ खर्बभन्दा बढी तरलता, तर उत्पादन र रोजगारीमा लगानी बढेन
काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्थामा १२ खर्ब ६६ अर्ब रुपैयाँ अधिक तरलता रहनुका साथै वार्षिक २३ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रेमिट्यान्स भित्रिँदा पनि मुलुकमा लगानी बढेको छैन । खासगरी उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी बढ्न नसक्दा रोजगारी विस्तारसमेत प्रभावित भइरहेको छ । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अनुसार उपलब्ध पुँजी उत्पादनमा परिचालन हुन नसक्नुका साथै बजारमा माग कमजोर हुँदा अर्थतन्त्र कमजोर बन्न पुगेको छ। एकातिर निजी क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह अपेक्षाअनुसार बढ्न सकेको छैन भने नीतिगत तथा प्रशासनिक झन्झट कायम रहनुले अर्थतन्त्रको गति सुस्त बनेको महासंघले निष्कर्ष निकालेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ३.८५ प्रतिशतमा सीमित छ। सरकारले सोही अवधिका लागि ७ प्रतिशत आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य राखेको थियो। विश्व बैंकको सन् २०२६ को तथ्यांक उद्धृत गर्दै महासंघले नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ३.७ प्रतिशत रहँदा दक्षिण एसियाको औसत ६.९ प्रतिशत, भारतको ७.१ प्रतिशत र चीनको ४.५ प्रतिशत रहेको उल्लेख गरेको छ। महासंघका अनुसार आर्थिक वृद्धिको सुस्तता, कमजोर माग र लगानीको न्यून विस्तारले उद्योग तथा व्यवसायको गतिविधिमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ। नेपालका उद्योगहरू औसतमा ४४.५ प्रतिशत क्षमतामा मात्रै सञ्चालन भइरहेका छन्। व्यावसायिक आत्मविश्वास पछिल्ला ३६ वर्षयताकै न्यून स्तरमा रहेको महासंघको अनुभव छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा १३.९ प्रतिशतले बढे पनि निजी क्षेत्रतर्फको कर्जा प्रवाह ६.६ प्रतिशतले मात्रै बढेको थियो। नेपाल राष्ट्र बैंकले कर्जा विस्तारको लक्ष्य १२ प्रतिशत राखेको अवस्थामा यस्तो वृद्धिदर अपेक्षाभन्दा निकै कम हो। मूल्यवृद्धिको प्रभाव समायोजन गर्दा कर्जा विस्तार ३.४ प्रतिशतमा सीमित रहेको छ। कर्जाको औसत ब्याजदर ६.५५ प्रतिशतमा झरेको र बैंकमा पर्याप्त तरलता रहेको अवस्थामा पनि निजी क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह बढ्न नसक्नुले बजारमा माग कमजोर रहेको संकेत गर्ने महासंघको निष्कर्ष छ। महासंघका अनुसार कर्जा प्रवाह उत्पादनमूलक क्षेत्रभन्दा उपभोगतर्फ बढी केन्द्रित भएको छ। तथ्यांकमा हेर्ने हो भने गत आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा उपभोग कर्जा ११.७ प्रतिशतले बढ्दा औद्योगिक उत्पादन कर्जा ६.५ प्रतिशतले मात्रै बढेको थियो भने कृषि कर्जा २.३ प्रतिशतले घटेको थियो। कुल कर्जाको ६३ प्रतिशत घरजग्गा धितोमा प्रवाह भएकाले पर्याप्त कारोबार भए पनि घरजग्गा धितो राख्न नसक्ने साना तथा मझौला उद्यमले कर्जा प्राप्त गर्न कठिनाइ भोगिरहेका महासंघको निष्कर्ष छ। उता, नेपालको व्यापार संरचनामा पनि आयातको निर्भरता उच्च छ। गत आर्थिक वर्षमा २० खर्ब ९६ अर्ब रुपैयाँको वस्तु आयात हुँदा निर्यात तीन खर्ब १५ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको थियो। निर्यातले आयातको करिब १५ प्रतिशत मात्रै धानेको र रेमिट्यान्सको आकार वस्तु निर्यातभन्दा साढे सात गुणाभन्दा बढी रहेको महासंघले जनाएको छ। विदेशी मुद्रा सञ्चिति २५ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलर पुगेको, जसले १९.६ महिनाको आयात धान्न सक्ने अवस्था रहेको र रेमिट्यान्स ३७.१ प्रतिशतले बढेर २३ खर्ब ६३ अर्ब रुपैयाँ पुगेको तथ्यांकले बाह्य क्षेत्रको अवस्था बलियो देखाए पनि त्यसको लाभ स्वदेशी उत्पादनमा पर्याप्त रूपमा पुग्न नसकेको महासंघको निष्कर्ष छ। उद्योग तथा व्यवसायमा कमजोर मागसँगै प्राकृतिक विपद्को जोखिम पनि थपिएको छ। रसुवाको भोटेकोशीमा आएको बाढीबाट करिब चार खर्ब आठ अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको थियो। बाढीबाट करिब चार हजार ८०० व्यवसायमा एक खर्ब ४६ अर्ब रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको थियो भने ७५९ मेगावाट क्षमताका १३ जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएका थिए। चीनसँग जोडिने रसुवा व्यापारिक नाका अवरुद्ध हुँदा व्यापार र आपूर्ति प्रणालीमा समेत असर परेको महासंघको निष्कर्ष छ। पुनर्निर्माणका लागि करिब सात खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँ आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। विपद्प्रभावित व्यवसायको पुनःस्थापनाका लागि सहुलियतपूर्ण कर्जा, कर्जा पुनर्संरचना र बीमा दाबी प्रक्रियालाई सहज बनाउनुपर्ने महासंघको सुझाव छ। महासंघले साना तथा मझौला उद्यमलाई उत्पादन र रोजगारी विस्तारको प्रमुख आधारका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। राष्ट्रिय आर्थिक गणनाअनुसार देशभर नौ लाख २३ हजारभन्दा बढी प्रतिष्ठान सञ्चालनमा छन्, जसमा ३२ लाखभन्दा बढी व्यक्ति संलग्न छन्। यीमध्ये ९५ प्रतिशतभन्दा बढी प्रतिष्ठानमा १० जनाभन्दा कम कामदार छन् भने करिब ७३ प्रतिशत प्रतिष्ठान एक वा दुई जनाले सञ्चालन गरेका छन्। कुल जनशक्तिको करिब ५९ प्रतिशतले यस्ता साना प्रतिष्ठानमा रोजगारी पाएका छन्। तर, पर्याप्त धितो नहुँदा कर्जा प्राप्त गर्न नसक्ने, बजारमा माग घट्ने, ठूला ग्राहक तथा सरकारी निकायबाट भुक्तानीमा ढिलाइ हुने र उत्पादन लागत बढ्ने समस्याले साना व्यवसाय बढी प्रभावित भएको महासंघले जनाएको छ। करिब आधा प्रतिष्ठान दर्ताबाहिर रहेकाले औपचारिक कर्जा, बीमा र सरकारी सहुलियतको पहुँचबाट समेत वञ्चित हुने अवस्था रहेको महासंघको निष्कर्ष छ। यसको समाधानका लागि धितोभन्दा कारोबार, नगद प्रवाह र बिलका आधारमा कर्जा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गर्न, कर्जा सुरक्षण कोष विस्तार गर्न, सरकारी निकाय र ठूला खरिदकर्ताबाट साना आपूर्तिकर्तालाई समयमै भुक्तानी सुनिश्चित गर्न तथा दर्ता, नवीकरण र करसम्बन्धी प्रक्रिया एकद्वार र डिजिटल बनाउन महासंघले आग्रह गरेको छ। उत्पादन र निर्यात विस्तारका लागि बढ्दो विद्युत् उत्पादनलाई उद्योग, विद्युतीय यातायात र शीतभण्डारणमा उपयोग गर्नुपर्ने महासंघको सुझाव छ। करिब २१ खर्ब रुपैयाँको आयातलाई स्वदेशी उद्योग विस्तारको सम्भावित बजारका रूपमा उपयोग गर्न सकिने, पर्यटन तथा सूचना प्रविधि र डिजिटल सेवा निर्यात बढाउन सकिने र भारत तथा चीनको आपूर्ति शृङ्खलामा नेपाली उद्योगलाई जोड्न सकिने सम्भावना पनि प्रतिवेदनमा औँल्याइएको छ। त्यस्तै, रेमिट्यान्सको केही हिस्सा सेयर, बन्ड र विदेशबाट फर्किएका युवाका उद्यममा लगानी गर्न सके उत्पादनशील पुँजी निर्माणमा सहयोग पुग्ने महासंघको भनाइ छ। निजी क्षेत्रको लगानी बढाउन कानुनी तथा प्रशासनिक झन्झट हटाउनुपर्नेमा पनि महासंघले जोड दिएको छ। विदेशी लगानी तथा प्रविधि हस्तान्तरण, विदेशी विनिमय, उद्योग तथा जग्गा, वन तथा वातावरणीय स्वीकृति, सार्वजनिक खरिद, श्रम, कर प्रशासन र कम्पनी दर्तासम्बन्धी व्यवस्थाको समीक्षा गरी प्रक्रिया सरल बनाउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ। व्यापार सहजीकरणका लागि भन्सार प्रणाली आधुनिकीकरण, डिजिटल प्रणालीमा आधारित एकीकृत व्यापार प्रक्रिया, भरपर्दो ढुवानी पूर्वाधार र सीमापार व्यापारलाई सहज बनाउनुपर्ने महासंघको भनाइ छ। सरकार र निजी क्षेत्र सम्मिलित स्थायी व्यापार सहजीकरण परिषद् गठन गरी भन्सार जाँचपास, ढुवानी लागत, निर्यातका अवरोध र लगानी स्वीकृतिमा प्रत्येक तीन महिनामा लक्ष्य निर्धारण गर्नसमेत महासंघले प्रस्ताव गरेको छ। महासंघले भ्रष्टाचारविरुद्धको सरकारी अभियानलाई समर्थन गर्दै अनुसन्धान प्रमाणमा आधारित, व्यावसायिक र निष्पक्ष हुनुपर्ने जनाएको छ। वास्तविक व्यावसायिक विवाद, व्यवसायको असफलता र प्रक्रियागत त्रुटिलाई जानीजानी गरिएको ठगी, भ्रष्टाचार वा आपराधिक कार्यबाट अलग गरेर हेर्नुपर्ने उसको भनाइ छ। उपलब्ध तरलता, रेमिट्यान्स र ऊर्जा उत्पादनलाई उत्पादनशील लगानीमा परिचालन गर्न स्थिर नीतिगत वातावरण, सहज वित्तीय पहुँच, प्रभावकारी सरकारी खर्च र सरकार–निजी क्षेत्रबीच विश्वासमा आधारित सहकार्य आवश्यक रहेको महासंघको निष्कर्ष छ।
च्याटजीपीटीमाथि गम्भीर आरोप, ओपनएआईविरुद्ध अमेरिकामा मुद्दाको लहर
काठमाडौं । अमेरिकाका आठ राज्यले च्याटजीपीटीले किशोरकिशोरीसहित आफ्ना नागरिकलाई हानि पु‍र्याएको आरोप लगाउँदै यसको निर्माता कम्पनी ओपनएआईविरुद्ध मुद्दा दायर गरेका छन् । डेमोक्र्याटिक र रिपब्लिकन दुवै दलको प्रतिनिधित्व हुने आठ राज्यका महान्यायाधिवक्ताहरूले बुधबार देशका विभिन्न अदालतमा छुट्टाछुट्टै मुद्दा दायर गरेका हुन् । उनीहरूले च्याटजीपीटीले किशोरकिशोरीसहित आफ्ना प्रयोगकर्तालाई आफैलाई वा अरूलाई हानि पुर्याउन उक्साएको आरोप लगाएका छन् । मुद्दा दायर गर्ने राज्यहरूमा आयोवा, क्यान्सस र एरिजोनालगायत छन् । ती राज्यका महान्यायाधिवक्ताहरूले च्याटजीपीटीलाई प्रयोगकर्ताको विश्वास जित्न उनीहरूका कुरामा सहमति जनाउने र निरन्तर संवादमा संलग्न गराइराख्ने गरी डिजाइन गरिएको दाबी गरेका छन् । तर, यस किसिमको डिजाइनले प्रयोगकर्ताका भ्रमपूर्ण विश्वासलाई थप बल पु‍र्याउने, खतरनाक गतिविधिमा प्रोत्साहित गर्ने र सामूहिक गोलीकाण्डजस्ता हिंसात्मक घटनाको योजना बनाउनसमेत सहयोग गर्ने गरेको उनीहरूको आरोप छ । ओपनएआईविरुद्ध राज्य सरकारहरूले समन्वयात्मक रूपमा चालेको यो हालसम्मकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कानुनी कदम मानिएको छ । कम्पनीले सेयर बजारमा सूचीकृत हुने तयारी गरिरहेका बेला उसले सामना गरिरहेका कानुनी चुनौतीहरूमा यी मुद्दा थपिएका हुन् । यसअघि जुन महिनामा फ्लोरिडाका महान्यायाधिवक्ताले ओपनएआईविरुद्ध यस प्रकृतिको पहिलो राज्यस्तरीय मुद्दा दायर गरेका थिए । नयाँ मुद्दाहरूमा ओपनएआईले च्याटजीपीटीको सुरक्षाबारे प्रयोगकर्तालाई भ्रामक जानकारी दिएर राज्यका उपभोक्ता संरक्षणसम्बन्धी कानुन उल्लंघन गरेको आरोप लगाइएको छ । साथै कम्पनीले आफ्ना नागरिकको स्वास्थ्यलाई जोखिममा पारेर सार्वजनिक हितमा प्रतिकूल असर पु‍र्याएको दाबीसमेत राज्यहरूले गरेका छन् । मुद्दामार्फत राज्यहरूले च्याटजीपीटीको कार्यप्रणालीमा परिवर्तन गर्न ओपनएआईलाई बाध्य पार्ने अदालतको आदेश माग गरेका छन् । विशेषगरी, मानव मूल्य र मान्यतासँग मेल खाने सुनिश्चितता गर्न नसकेसम्म आफैलाई सुधार र विकसित गर्न सक्ने कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) मोडेल विकास गर्न कम्पनीलाई रोक लगाउनुपर्ने उनीहरूको माग छ । मुद्दा दायर गर्ने अन्य राज्यहरूमा अर्कान्सस, आइडाहो, मोन्टाना, नेब्रास्का र वेस्ट भर्जिनिया रहेका छन् । यी राज्यहरूले कानुन उल्लंघन गरेको आरोपमा ओपनएआईमाथि आर्थिक जरिवाना लगाउन र क्षतिपूर्ति दिलाउनसमेत माग गरेका छन् । यस विषयमा प्रतिक्रिया माग्दा ओपनएआईका प्रवक्ताले तत्काल कुनै जवाफ दिएका छैनन् । ओपनएआईले यसअघि पनि व्यक्तिगत रूपमा मुद्दा दायर गर्ने दर्जनौं व्यक्तिबाट कानुनी चुनौती सामना गरिरहेको छ । ती मुद्दाहरूमा च्याटजीपीटीले प्रयोगकर्तालाई सामूहिक गोलीकाण्ड वा अन्य हिंसात्मक गतिविधिको योजना बनाउन सहयोग गरेको आरोप लगाइएको छ ।
एकैदिन सुन तोलामा ११०० र चाँदी २२० रुपैयाँले सस्तियो
काठमाडौं । नेपाली बजारमा बिहीबार सुन र चाँदी दुवैको मूल्य घटेको छ । सुनको मूल्य प्रतितोला १ हजार १०० रुपैयाँ र चाँदीको मूल्य २२० रुपैयाँले घटेको हो । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार बिहीबार सुन प्रतितोला २ लाख ८८ हजार ४०० रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ । बुधबार सुन प्रतितोला २ लाख ८९ हजार ५०० रुपैयाँमा खरिदबिक्री भएको थियो । त्यस्तै, चाँदीको मूल्य पनि घटेको छ । महासंघका अनुसार बिहीबार चाँदी प्रतितोला ४ हजार ३५ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ । बुधबार चाँदी प्रतितोला ४ हजार २५५ रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । पछिल्ला दिनमा नेपाली बजारमा सुन र चाँदी दुवैको मूल्यमा गिरावट देखिएको छ ।
दशैंमा अनलाइन ठगी रोक्न साइबर ब्यूरोको विशेष अपरेसन
काठमाडौं । चाड पर्वलाई लक्षित गरी अनलाइन स्क्याम तथा विद्युतीय माध्यमबाट हुने आर्थिक ठगी नियन्त्रण गर्न साइबर ब्यूरोले विशेष सतर्कता अपनाएको छ । सार्वजनिक बिदाका समयमा हुन सक्ने ठगीका घटना तत्काल सम्बोधन गर्न ब्यूरोले भुक्तानी सेवा प्रदायक संस्थासँग सम्पर्क व्यक्ति र २४ घण्टा सक्रिय रहने इमेल विवरण मागेको छ । चाडपर्वका बेला अनलाइन कारोबार बढ्ने र ठगी गर्नेहरूले उपहार, छुट तथा विभिन्न आकर्षक अफरको प्रलोभन देखाएर सर्वसाधारणलाई निशाना बनाउन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै शंकास्पद कारोबारको पहिचान र नियन्त्रणमा जोड दिइएको हो । साइबर ब्यूरोले भुक्तानी प्रणाली सञ्चालक तथा सेवा प्रदायक संस्थाहरूलाई आर्थिक ठगीसँग सम्बन्धित कारोबारको विवरण समयमै उपलब्ध गराउन र शंकास्पद वालेट तथा कारोबार तत्काल रोक्का गर्न अनुसन्धानमा सहजीकरण गर्ने व्यवस्था मिलाउन भनेको छ । यसका लागि सम्बन्धित संस्थाहरूले जिम्मेवार सम्पर्क व्यक्तिको नाम, पद र मोबाइल नम्बर तथा २४ सै घण्टा अनुगमन हुने ड्युटी/अनकल इमेल ठेगाना नेपाल प्रहरी प्रधान कार्यालय, साइबर ब्यूरोमा पठाउनुपर्नेछ । उक्त विवरण [email protected] मा उपलब्ध गराउन सूचनामार्फत आग्रह गरिएको छ । शंकास्पद कारोबारबारे तत्काल जानकारी आदानप्रदान गर्न र आवश्यक अनुसन्धान अघि बढाउन भुक्तानी सेवा प्रदायक तथा प्रहरीबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक रहेको राष्ट्र बैंककाे सूचनाले औंल्याएको छ । चाडपर्वमा नक्कली अनलाइन सपिङ साइट, सामाजिक सञ्जालमा राखिने भ्रामक विज्ञापन, फर्जी उपहार योजना, नक्कली भुक्तानी लिंक तथा ओटीपी र बैंकिङ विवरण मागेर रकम चोरी गर्ने जस्ता गतिविधिबाट जोगिन सर्वसाधारणले पनि सतर्कता अपनाउनुपर्ने देखिन्छ । अनलाइन कारोबार गर्दा अपरिचित लिंक नखोल्ने, ओटीपी तथा पिन नम्बर अरूलाई नदिने र शंकास्पद कारोबार देखिएमा तत्काल सम्बन्धित बैंक वा वालेट सेवा प्रदायकलाई जानकारी गराउनु आवश्यक छ ।
बूढीगण्डकीका बाढीपहिरो पीडितलाई ग्रीन डेभलपमेन्ट बैंकको राहत
पोखरा । ग्रीन डेभलपमेन्ट बैंक लिमिटेडले गोरखाको बूढीगण्डकी क्षेत्रमा बाढीपहिरोबाट प्रभावित परिवारलाई राहत सामग्री सहयोग गरेको छ । २०८३ असोज २५ गते आएको बाढीपहिरोबाट प्रभावित परिवारलाई सहयोग गर्ने उद्देश्यले बैंकले संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत राहत सामग्री उपलब्ध गराएको हो । बैंकले विपद् व्यवस्थापन समितिमार्फत प्रभावित परिवारका लागि लत्ताकपडा, खाद्यान्न, ग्यास चुल्हो तथा बत्ती हस्तान्तरण गरेको जनाएको छ । बाढीपहिरोका कारण प्रभावित परिवारले दैनिक जीवनयापनमा कठिनाइ भोगिरहेको अवस्थामा उनीहरूको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न र अप्ठ्यारो परिस्थितिमा केही राहत पुर्याउने उद्देश्यले सहयोग गरिएको बैंकले जनाएको छ । बुधबार बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हरिबहादुर बुढाथोकीले गोरखाको आरुघाटस्थित विपद् व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारीलाई राहत सामग्री हस्तान्तरण गरेका थिए ।
