सेवा : पर्यटन

काठमाडौं । शरद ऋतुको आगमनसँगै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य ठमेलमा पर्यटकको चहलपहल बढ्न थालेको छ । योसँगै व्यवसायीमा खुसी छाएको छ । विनाशकारी गोरखा भूकम्प, नाकाबन्दी, कोरोना महामारीका कारण पर्यटन नआउँदा उनीहरु आर्थिक समस्यामा परेका थिए । पर्यटकीय याम सुरु भएर पर्यटक आवागमन बढ्न थालेसँगै व्यवसायीमा नयाँ आशा पलाएको छ । स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकलाई थकाली खाना र ढिँडोको परिकार पस्कँदै आएको ठमेलस्थित रेष्टुरेन्ट सञ्चालक भगवान थापा पछिल्लो समय ठमेलमा विदेशी पर्यटकको आवागमन बढ्न थालेको बताउँछन् । “अघिल्ला महिनाहरुमा रेष्टुरेन्टमा दैनिक मुस्किलले १० देखि १५ जना स्वदेशी तथा विदेशी पाहुना खाना खान आउनुहुन्थ्यो, यो महिना दैनिक ४५ देखि ५० जनासम्म आउने गर्नुभएको छ, रेष्टुराँमा आएकामध्ये अधिकांश विदेशी पाहुना हुनुहुन्छ”, थापा भन्छन् । ठमेलमा डेढ दशकदेखि पुस्तक पसल सञ्चालन गर्दै आएका किरणदेव घिमिरे पनि पछिल्लो समय ठमेलमा विदेशी पर्यटकको सङ्ख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको बताउँछन् । “पछिल्लो समय ठमेलका पसलमा विदेशी पर्यटकहरु देखिन थालेका छन्”, उनले भने । अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै पहिचान बनाएको ठमेलका विग्रेका सडक मर्मत नहुँदा भने पर्यटकले सास्ती खेप्नुपरेको उनी बताउँछन् । लामो समयदेखि ठमेलमा कपडा व्यापार गर्दै आउनुभएका सीताराम रेग्मी ठमेलमा पर्यटकीय चहलपहल बढे पनि व्यापार भने नबढेको बताउँछन् । उनले भने, “गत वर्षका तुलनामा यस वर्ष ठमेलमा कपडा व्यापार घटेको छ ।” पर्यटकको गतिविधि बढेसँगै ठमेलका होटलमा समेत विदेशी पाहुना भरिन थालेका छन् । ठमेलस्थित चारतारे होटल रमदा इन्कोरका महाप्रबन्धक महेश फुँयाल शरद ऋतुका लागि एक महिना अगाडिदेखि नै होटेलका कोठा बुकिङ हुन थालेको बताउँछन् । विसं २०७६ सालबाट सञ्चालित उक्त होटलमा ९२ कोठा रहेका छन् । ठमेलस्थित काठमाडौँ एक होटलका सञ्चालक सहदेव धमला पछिल्लो समय छोटो समयका लागि पर्यटक ठमेल घुम्न आउँदा ठमेलभित्रका व्यवसायीको सोचेजस्तो व्यापार हुन नसकेको बताउँछन् । ठमेल पर्यटन विकास परिषद्का उपाध्यक्षसमेत रहेका धमला विदेशी पर्यटकलाई ठमेलमा कसरी लामो समय राख्न सकिन्छ भन्नेबारे परिषद्ले विभिन्न निकायसँग छलफल चलाइरहेको बताउँछन् । ठमेल पर्यटन विकास परिषद्का अध्यक्ष भविश्वर शर्मा भने ठमेलका गल्लीमा विदेशी पर्यटक बढ्न थालेकोे बताउँछन् । उनले भने, “पर्यटकीय सिजन सुरु भएसँगै आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको सहजता र सुरक्षाका लागि परिषद् लागेको छ ।” रातको समयमा ठमेलभित्र हुने भीडभाड र शान्ति सुरक्षालाई मध्यनजर गरि परिषद्ले नेपाल प्रहरी, ट्राफिक प्रहरी, पर्यटक प्रहरी, महानगर प्रहरीसँग सहकार्य गरेर सुरक्षा योजनासमेत बनाइरहेको उनको भनाइ छ । परिषद्ले ठमेलभित्र यत्रतत्र छरिएर रहेका तारलाई व्यवस्थापन गर्नेदेखि सिसि क्यामरा जडान र खाल्डो परेका सडक पुर्नका लागि सरोकारवाला निकायसँग सहकार्य समेत गरिरहेको छ । नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार हवाई मार्ग हुँदै सन् २०२३ को ९ महिनामा ६ लाख ९२ हजार ३७२ विदेशी पर्यटक नेपाल आएका छन् । जसमध्ये सेप्टेम्बर महिनामा मात्र ९१ हजार १२ पर्यटक नेपाल आएका छन् । सेप्टेम्बर महिनामा नेपालमा आउने विदेशी पर्यटकमध्ये सबैभन्दा बढी भारतीय पर्यटक रहेका छन् । बोर्डका अनुसार सेप्टेम्बरमा २८ हजार ६९४ जना भारतीय पर्यटक नेपाल आएका छन् । यस्तै, चिनियाँ पर्यटक ८ हजार १७४, अमेरिकी पर्यटक ७ हजार ३६४ जना आएको नेपाल पर्यटन बोर्डले जनाएको छ । यसैगरी, बङ्गलादेशबाट ३ हजार ७१६, बेलायतबाट ३ हजार ५४०, श्रीलङ्काबाट ३ हजार ११ जना, जर्मनीबाट २ हजार ८५२, दक्षिण कोरियाबाट २ हजार १८ र इजरायलबाट १ हजार ७३४ जना पर्यटक नेपाल आएका छन् । नेपाल पर्यटन वोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) डा.धनञ्जय रेग्मी नेपालको पर्यटन क्षेत्रको विकासमा भारतीय पर्यटकको ठूलो भूमिका रहेको बताउँछन् । “नेपाल पर्यटन बोर्डले पछिल्लो समय भारत र चीनका पर्यटकलाई लक्षित विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्न लागेको छ”, उनले भने । विभिन्न नाका हुँदै नेपाल भित्रिने भारतीय पर्यटकलाई गृह मन्त्रालयले सहजरुपमा भित्रिने वातावरण निर्माण गरे नेपालमा भारतीय पर्यटकको सङ्ख्या अझै बढ्ने उनको भनाइ छ । नेपाल भित्रिने भारतीयलाई नाकामा गरिने व्यवहारमा सुधार ल्याउनुपर्ने डा.रेग्मी बताउँछन् । नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार नेपालमा सन् २०१९ मा ११ लाख ९७ हजार १९१, सन् २०२० मा २ लाख ३० हजार, सन् २०२१ मा १ लाख ५० हजार ९६२ र सन् २०२२ मा ६ लाख १४ हजार १४८ जना पर्यटक नेपाल भित्रिएका थिए ।रासस

मनाङ । हिमाली जिल्ला मनाङमा भ्रमण गर्न अनुकूल मौसम बनेसँगै पर्यटक आगमन बढेको छ । विश्वकै जोखिमयुक्त मानिएको अन्नपूर्ण पदमार्गमा पर्यटकको आगमन बढ्दै गएको हो । पर्यटक आगमन बढ्दै गएपछि यहाँका होटल तथा पर्यटन व्यवसाय भरिभराउ भएका छन् । दिनप्रतिदिन मनाङअन्तर्गतको अन्नपूर्ण पदमार्ग चयालमान बन्दै गएको छ । दुई वर्ष कोभिडका कारणले गर्दा पूर्ण रुपमा बन्द रहेको पदमार्गमा अहिले बाटोभरि विदेशी पर्यटक आउँदै गरेको देखिन्छन् । मनसुन लम्बिए पनि यहाँ आउने पर्यटकको सङ्ख्या बढ्दै गएको छ । मौसममा सुधार हुनासाथ पर्यटक आगमन बढेको यहाँका होटल व्यवसायी बताउँछन् । हिमपात भएको समयमा पदयात्रा गर्दा जोखिम बढी हुने भएकाले यस समयमा पदयात्रा गर्न सहज हुने जिल्लास्थित अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना कार्यालयले जनाएको छ । पदमार्गअन्तर्गत लमजुङको बेँसीसहरदेखि पर्यटक पैदलयात्रा गरिरहेको देखिने आयोजना इलाका कार्यालयका प्रमुख ढकबहादुर भुजेलले बताए । उनले सिजन सुरु भएसँगै यहाँ पर्यटकको चहलपहल बढेको भन्दै दैनिक एक सय ५० देखि दुई सयसम्म पर्यटक मनाङ भित्रिन थालेका जानकारी दिए । प्रमुख भुजेलले भने, ‘मनाङ भित्रिएका पर्यटक विश्वकै उच्च स्थानमा रहेको तिलिचो ताल (चार हजार नौ सय १९ मिटर), विश्वकै १०औँ स्थानको जोखिमयुक्त पदमार्गअन्तर्गतको थोराङ्ला पासतर्फ जाने गरेका छन् ।’ सन् २०२३ को सुरुआतदेखि सेप्टेम्बरसम्म १२ हजार दुई सय बाह्य पर्यटक भित्रिएको (एक्याप) इलाका कार्यालयले जनाएको छ । एक्यापका अनुसार गत वर्ष सन् २०२२ मा सार्क राष्ट्रका आठ सय ४३ र अन्य गरी १९ हजार पर्यटक भित्रिएका थिए । सन् २०२३ को सुरुआतमा नै ४२ देशका पर्यटक मनाङ भित्रिएका भुजेलले जानकारी दिनुभयो । सन् २०२३ को जनवरीमा ४२ देशका नागरिकले मनाङ भ्रमणका लागि प्रवेश गरेको तथ्याङ्क रहेको आयोजना इलाका कार्यालयले जनाएको छ । उनका अनुसार जनवरीमा सबैभन्दा बढी कोरियाका ६९ नागरिक भ्रमणका लागि आएको तथ्याङ्क छ । ‘विशेषगरी हिउँदमा यहाँ चिसो र हिमपात हुन्छ । यस वर्ष हिउँ पर्न सकेन, हिउँदमा हिउँ खेल्न पर्यटक आउने हो । सिजन सुरु भएपछि अहिले पर्यटक यहाँ भित्रिन थालेका छन्’, भुजेलले भने । नयाँ वर्षको योजनाअनुरुप कोरियाका पर्यटक भ्रमणमा आएको उनले बताए । ‘कोरियन नागरिक यहाँभन्दा बढी चिसोमा बसिरहेका हुन्छन्, जसले गर्दा हिउँदमा कोरियाका पर्यटक बढी आउने गरेका हुन्’, प्रमुख भुजेलले भने । हिमपात नहुँदा थोराङ्ला भञ्ज्याङ कट्ने, तिलिचो ताल लगायतका विभिन्न स्थानमा पुग्ने पर्यटक वर्षको पहिलो महिनामा बढी भित्रिएको उनको भनाइ थियो । ‘विदेशी पर्यटकलाई तिलिचो ताल, थोराङ्ला पास जान अनुमति दिन्छौँ । यो मार्ग जोखिम छ, केही जानकारी दिन्छाँै भने गाइड लिएर आएमा जोखिम कम हुन्छ भन्ने हो’, उनले भने, ‘यस वर्ष मनाङमा हिमपात नभए पनि पर्यटक बढ्ने क्रममा छ ।’ ‘हिमपात भएपछि हिउँ पहिरा आउन सक्ने भएकाले पूर्ण रुपमा यात्रा रोकिन्छ । तर, यसपटक हिमपात भएको छैन । पर्यटकलाई यात्रामा सहज हुन्छ । त्यसै पनि जोखिमपूर्ण यात्रा हुन्छ यस पदमार्गमा । आवश्यक सतर्कता अपनाउन सुझाव दिने गरेका छौँ’, भुजेलले भने । उनका अनुसार मस्र्याङ्दी नदीको किनार हुँदै यस पदमार्गको यात्रा गर्नुपर्दछ । सडक र पदमार्ग एउटै हुँदा पर्यटकलाई सकस हुने गरेको उनले बताए । यात्राका क्रममा सवारी चल्दा हिलाम्मे भएको क्षेत्रमा हिलो छ्यापिने र धुलो भएको स्थानमा धुलोले बाटो छिचोल्न समस्या हुने गरेको भुजेलको भनाइ थियो । प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुप्रभा ढुङ्गेल खनालले जोखिमयुक्त यात्रा गर्नुपर्ने भएकाले सचेतता अपनाउन सुझाव दिने गरिएको बताए । उनले भने, ‘उच्च हिमाली क्षेत्रमा आउँदा लेक लाग्न सक्ने भएकाले गन्तव्यमा पुग्न सकस हुन्छ, जसले गर्दा आवश्यक सचेतता अपनाउन सुझाव छ ।’ पर्यटन व्यावसायी सङ्घ मनाङका अध्यक्ष विनोद गुरुङले पर्यटक देशकै आयस्रोत भएकाले उनीहरुको आकर्षण बढाउनतर्फ सरकारले ध्यान दिनुपर्ने बताए । उनले भने, “सडकको स्तरोन्नतिसँगै पदमार्गलाई पनि व्यवस्थित बनाउन आवश्यक छ । सडक र पदमार्ग एउटै भएको स्थानमा वैकल्पिक पदमार्ग बनाउनतर्फ सबैको चासो पुग्नुपर्छ ।” उनका अनुसार जिल्लामा करिब सानाठूला गरी तीन सय होटल रहेका छन् । विदेशी पर्यटक मात्रै नभई आन्तरिक पर्यटकको आकर्षण पनि बढ्दै गएको सङ्घका अध्यक्ष गुरुङले बताए । ‘आन्तरिक पर्यटकलाई सहज हुने गरी विकास गर्न आवश्यक छ । यहाँ आउने पर्यटकलाई स्वागत गर्दा यहाँको संस्कार, संस्कृतिको संरक्षण र प्रवद्र्धनमा सहयोग पुग्छ’, उनले भने, ‘यसका साथै फिल्म सुटिङको गन्तव्य बनाउन पनि सबै लाग्नुपर्छ ।’ पर्यटक हिमाली, पहाडका दृश्य, उच्च पहाड, मनाङवासीको रीतिरिवाज, प्राकृतिक सुन्दरता हेर्नाका साथै मनाङबाट थोराङ्लापास गरी मुस्ताङ कोही पोखरा जानका लागि अन्नपूर्ण पदमार्गमा पर्यटक आउने गर्छन् । अन्नपूर्ण पदमार्गको प्रवेशद्वार लमजुङ बेँसीसहर नगरपालिका–७ मनाङ्गे चौतारामा रहेको छ । अन्नपूर्ण पदमार्गमा लमजुङसहित मनाङ, मुस्ताङ, म्याग्दी र कास्की गरी पाँचवटा जिल्ला जोडिएको छ । काठमाडौँदेखि बेँसीसहरसम्म सवारीसाधनमा पर्यटक आउने गर्दछन् र पदमार्गमार्फत मनाङका विभिन्न स्थानको अवलोकनसहित यात्राको सुरुआत गर्दछन् । दुई सिजन गरी यहाँ पर्यटक घुम्न आउने गर्दछन् । रासस

काठमाडौं । एक साताअघिसम्म काठमाडौं–धनगढी रुटको हवाइ भाडादर साढे ७ हजार रुपैयाँ हाराहारी थियो । काठमाडौंबाट धनगढी जाने यात्रुहरुले सहजै रुपमा टिकट काटेर धनगढी जान पाउँथे । तर, अहिले धनगढी जानका लागि यात्रुहरुले अधिकतम् १७ हजार १८६ रुपैयाँ भाडा तिर्नु पर्ने देखिन्छ । यसअघि सो रुटको न्यूनतम न्यूनतम् भाडा ७ हजार रुपैयाँदेखि उच्चतम ११ हजार रुपैयाँसम्म थियो । एक साताको बीचमा धनगढी रुटको भाडा १० हजारले बढेको छ । यस्तै, यसअघि ६ हजारको हाराहारीमा पर्ने सुर्खेतको हवाइ भाडा अहिले १४ हजार १६८ रुपैयाँ, सोही हाराहारीमा पर्ने नेपालगञ्जको भाडा पनि १३ हजार ३९४ रुपैयाँ कायम भएको छ । काठमाडौंदेखि भद्रपुर पुग्न यसअघि चार हजार हारहारी लाग्नेमा अहिले बढाएर अधिकतम् १२ हजार ३८३ रुपैयाँ कायम गरिएको छ । एक सातामै यो किसिमको महँगीले यात्रुलाई आश्चर्य बनाएको छ । वायुसेवा कम्पनीहरुले हाल उडान हुँदै आएका सबै गन्तव्यको भाडादर उपर रेटमा राखेका छन् । चाडपर्व सुरु हुन लागेसँगै वायुसेवा कम्पनीहरुले हवाई भाडा अचाक्ली रुपमा बढाउन थालेका हुन् । यसअघि न्यूनतम फेयरमा उडान गर्दै आएका वायुसेवा कम्पनीले चाडपर्व सुरु भएसँगै उच्चतम फेयरमा टिकट बिक्री गर्न थालेको देखिन्छ । कतिपय ठाउँको हवाइ भाडा शतप्रतिशत बढेको देखिन्छ । बुद्ध एयरका सूचना अधिकारी दिपेन्द् कर्णले सुरुमा टिकट बुकिङ गर्नेहरुले बुकिङ गर्दा महँगो टिकट मात्रै बाँकी रहेको बताए । ‘जति पहिला टिकट काट्यो त्यति सस्तो पर्ने हो, दशैंका लागि डेढ महिनादेखि बुकिङ भएको थियोे, सुरुमा टिकट बुक गर्नेले सस्तोमा बुक गर्दा अहिले मंहगो टिकट मात्र बाँकी रहेको हो’, उनले भने । उनले दशैंमा काठमाडौंबाट सम्बन्धित गन्तव्यमा जानेहरु बढ्ने र उताबाट फर्कदा जहाज लगभग खाली नै फर्कनुपर्दा उच्च मूल्यका टिकटहरु राखिएको जानकारी दिए । ‘अहिले काठमाडौंबाट बाहिर जानेको भीड छ, उताबाट जहाज खाली जस्तै फर्कनु पर्छ, प्राधिकरणले दिएको भाडादरभित्र बसेर हामीले मर्का नपर्नेगरी भाडादर तय गरेका हौं,’ उनले भने । उसो त कतिपय ठाउँको अहिले टिकट नै पाइँदैन । वायुसेवा कम्पनीले महँगो मूल्यमा टिकट बिक्री गरिरहेतापनि तुम्लिङटारको भने टिकक बुकिङ भैसकेको देखिन्छ । डेढ महिनादेखि नै उक्त रुटको टिकट काटिएको भन्दै अहिलेका लागि टिकट नै बन्द भएको वायुसेवा कम्पनीहरुले बताउने गरेका छन् । बुद्ध एयरले उक्त रुटको टिकट सकिएको बताएको छ । कर्ण डेढ महिनादेखि उक्त रुटका लागि टिकट बुकिङ भएको भन्दै अहिले तोकिएका सबै टिकट सकिएको बताउँछन् । उनले सुर्खेतका लागि समेत टिकट सकिएको जानकारी दिए । ‘अहिले तुम्लिङटार र सुर्खेतका सबै टिकट बुकिङ भैसक्यो, हामीले उडान गर्ने गरेका यी बाहेक अन्य सबै गन्तव्यका ९० प्रतिशत हाराहारिमा बुकिङ भैसकेको छ’, उनले भने । उनले उक्त रुटमा अग्रिम टिकट बुकिङ गरेका यात्रुले टिकट रद्द गरे मात्र बुकिङ गर्न पाइने बताए । बुद्धले हाल १६ वडा एटिआर जहाजमार्फत् दैनिक दुईतर्फी गरी एक सय ५० उडान गरिरहेको छ । उनले बुद्धले मात्र दैनिक १० हजार हाराहारीमा यात्रुलाई सेवा उपलब्ध गराएको भन्दै यात्रुको माग अनुसार उडान थप गर्न सकिने जानकारी दिए । ‘हामीले दैनिक डेढ सय उडान मार्फत १० हजार यात्रुलाई सेवा उपलब्ध गराउँदै आएका छौँ, दशैंका लागि थप उडानको माग आयो भने हामीले नेपाल नागरिक उडड्यन प्राधिकरणबाट अनुमति लिएर थप उडान गर्न सक्छौं । तर, अहिले नै थप उडान गर्छौं भनिहाल्ने अवस्था छैन’, उनले भने । महँगो भाडा नलिन प्राधिकरणको निर्देशन नेपाल नागरिक उडड्यन प्राधिकरण (क्यान) ले वायुसेवा कम्पनीलाई महँगो भाडा नलिन निर्देशन नै दिएको छ । गत साता सबै वायुसेवा कम्पनीका सञ्चाललाई नै बोलाएर प्राधिकरणले सन्तुलित रुपमा भाडादर लागू गर्न निर्देशन दिएको थियो । प्राधिकरणले चाडपर्वको समयमा सन्तुलित भाडा लिन वायुसेवा कम्पनीका सञ्चालकलाई निर्देशन दिएको क्यानका सूचना अधिकारी ज्ञानेन्द्र भूलले जानकारी दिए । ‘वायुसेवा कम्पनीलाई प्राधिकरणले न्यूनतमदेखि उच्चतम रेट तोकेर भाडादर दिएको हुन्छ, हामीले दिएको भाडादर भन्दा महँगोमा टिकट बिक्री गर्न पाइँदैन, महँगो नराखेपनि अहिले अधिकांश वायुसेवा कम्पनीले उच्च भाडादर तोकेको पाइएको छ’, उनले भने । उनले एक साताअघिसम्म न्यूनतम ७ हजार रुपैयाँ रहेको रुटमा एक्कासी १७ हजार भाडादर तोकिँदा यात्रुुलाई समस्या भएको बताए । ‘यस विषयमा हामीले थप अध्ययन गरिरहेका छौँ, सन्तुलित रुपमा भाडादर लिन हामी पुनः निर्देशन गर्छौ’, उनले भने । आन्तरिक उडानका बुध्द एयर, यती एयरलाइन्स, श्री एयरलाइन्स, सौर्य, सिम्रिक, सीता र समिट एयरको अग्रिम बुकिङ धमाधम भइरहेको छ । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका अनुसार अहिले आन्तरिकतर्फ ११ हेलिकप्टर कम्पनीसहित २० र अन्तर्राष्ट्रियमा तीन नेपालीसहित ३० वायुसेवा प्रदायकले उडान भर्दै आएका छन् । विमानस्थलका महाप्रबन्धक प्रतापबाबु तिवारीका अनुसार आन्तरिक उडानतर्फ अहिले दैनिक तीन सय हाराहारी दुई तर्फी उडानमार्फत् झन्डै १५ हजार यात्रु आवतजावत गरिरहेका छन् ।