समाज

करिब ५ सय रोपनी क्षेत्रफलमा विस्तार भएको अलौकिक शहर । चारैतिरबाट तार बार लगाइएको । तारबार मात्रै होइन, बाहिरबाट भित्र र भित्रबाट बाहिर देख्नै नसक्ने गरी अग्लो पर्खाल पनि लगाइएको छ चारैतिर । असाध्यै राम्रो, सुनौलो, हिरामोती, मणि माणिक्यले झकिझकाउ पर्खालको छेवैछेऊ एकछिन हिडेपछि भित्र पस्ने गेट भेटियो । पर्खालमा पृथ्वीलोकका प्राणीले असाध्यै मनपराउने विभिन्न प्रकारका लहरा, सुगन्धित फूल तथा आकर्षक बोट बिरुवा सजिसजाउ थिए । बाहिरबाटै हेर्दा लाग्थ्यो- यसभित्र संसारकै सबैभन्दा धनी मानिसले आफ्नो प्राणप्यारी छोरीको विवाह मण्डप सजाए भन्दा पनि कयौं गुणा राम्रो स्थान छ । र, गेटमा ठूलो अक्षरमा लेखिएको थियो- ह्युम्यान जू । गेटको सूचना पाटीमा अन्य जानकारी सहित लेखिएको थियो- ‘इन्ट्री फि वन्ली फाइभ थाउजेन्ड डलर पर पर्सन ।’ ‘ओहो ! महंगो रहेछ’ मेरो मुखबाट एकाएक शब्द निस्कियो । ‘पैसा तिर्नु पर्दैन, म्यानेजमेन्टले आज तपाईंलाई निःशुल्क भित्र पस्न मिल्ने व्यवस्था मिलाएको छ’ मैले विस्तारै बोलेको टिकट काट्ने व्यक्तिले सुनेछ र मलाई हेर्दै भन्यो । ‘यो परियोजना हेर्न दुईजना सीईओ हुनुहुन्छ । १५ वर्षजति भयो उहाँहरुले संयुक्त रुपमा सीईओ चलाएको । २०६४ सालदेखि हो यो परियोजना संचालनमा आएको । मेरो नाम गणेशमान,’ गेटबाट भित्र छिर्ने बित्तिकै एकजना व्यक्तिले नेवारी लबजमा बोल्दै आफ्नो परिचय दिए । छेउमै अर्का व्यक्ति पनि थिए । उनले ‘मेरो नाम मदनकुमार हो’ भने । र, यी दुबै जना सो परियोजनाको डीसीओ रहेछन् । डीसीओ पनि परियोजना सुरु भएकै दिनदेखि नियुक्त भएका रहेछन् । ती दुई जनाले सीईओको कार्यकक्षमा पुर्याए । सीईओको कार्यकक्ष ठूलो थियो । दुई कुनामा दुईजना सीईओ बसेका थिए । टेबल सामान्य काठका जस्ता देखिन्थे । कुर्सी पनि काठकै थियो । भुइमा टाट ओछ्याइएको थियो । टेबल नजिकै एक एक वटा थर्मस, एक एक वटा स्टोभ र आधा जति मट्टितेल राखिएको एक एक वटा ग्यालिन । अचम्म लाग्यो- बाहिरबाट हेर्दा त्यति आलिसान र भव्य लाग्ने परियोजनाको सीईओको कार्यकक्ष देखेर । र, आजको २१औं शताब्दीमा पनि दम दिने स्टोभ चलाउने गरेको देखेर । ‘यसैमा बानी परियो बाबु ! हिटर चलाउँदा पनि हुन्थ्यो, मट्टितेलमा स्टोभ बाल्दा धुवाँले स्वास्थ्यमा खराब गर्छ भन्ने हामीलाई पनि थाहा छ, तर अब हामीलाई रोग लाग्दैन, हामी मर्दैनौं,’ दुबै सीईओले संयुक्त रुपमा भने । मेरो मनमा उब्जिएको प्रश्नको उत्तर उनीहरुले एकाएक दिदाँ चकित परें । एक जना सीईओ दुब्ला पालता जस्ता देखिन्थे । झुस्स दारी पालेका अग्लो कदका थिए । उनको टेबलको पछाडि लेखिएको थियो- नेपाली जनताको आर्थिक उन्नति र समृद्धिको उपाय राष्ट्र राष्ट्रियता र प्रजातन्त्र नै हो । अर्काे सीईओको टेबलको पछाडि लेखिएको थियो- सर्वहारा वर्गलाई राज्यको मुलधारमा ल्याउनु पर्छ, समाजबाद हुँदै साम्यावादमा गएपछि संसारभरका मान्छेले सुख पाउँछन् । लाग्यो- नेपाली काँग्रेसका संस्थापक विपी कोइराला र कम्यूनिष्ट पार्टीका संस्थापक पुष्पलाल श्रेष्ठको नारा चोरेर त्यहाँ लेखिएको होला । दुबै जनालाई मैले भौतिक रुपमा देखेको थिइनँ । तस्बीरमा जे जस्तो अनुहार र शरिर देखिन्थ्यो, ती दुबै ठ्याक्कै उस्तै लाग्थे । ‘तिमीलाई आज हामी यो परियोजना देखाउँछौं, यो परियोजनालाई हामीले ह्युम्यान जूको नाम दिएका छौं, परियोजना स्थलको निर्माण भगवान विश्वकर्माको कन्सेप्टमा राजा युधिष्ठिरको सभा बनाइदिने मय राजाले बनाएका हुन्,’ दुबै सीईओ कार्यकक्षबाट बाहिर निस्कदै भने- आउँ यो ह्युम्यान जू हेरेर जाऊँ । मैले ‘ह्युम्यान जू’ शब्द सुनेको थिइनँ । कस्तो अनौठो शब्द । कलेज पढ्न काठमाडौं आउने बित्तिकै २/४ पटक जावलाखेलको चिडियाखाना गएको थिएँ । त्यहाँ नगएको पनि निकै भयो । चिडियाखाना जाने बेलामा साथीहरु जू घुम्न जाने भन्थे । ‘जू’ भनेको चिडियाखाना हो भन्ने थाहाँ पाएपनि अगाडि ‘ह्युम्यान’ जोडिएकोले अन्योलमै थिएँ । अगाडि बढ्यौं । भयंकर ठूला ठूला स्वीमिङ पुल देखिए । ‘यी स्वीमिङ पुलमा जस्तो सोच्यो त्यस्तै पानी आउँछ । तातो सोचे तातो, चिसो सोचे चिसो, मनतातो सोचे मनतातो पानी पाउँछ स्वीमिङ गर्ने व्यक्तिले । दुध, रक्सी, अमृत, पसिना, रगत, हिउ, जे सोच्यो त्यही हुन्छ यो स्वीमिङ पुलमा,’ सीईओहरु व्याख्या गर्न लागे । अलि अगाडि बढियो । केही चिजका डल्ला देखिए । ‘यी के हुन् ?’ मैले सोधेँ । ‘यी इच्छा डल्ला हुन् । ह्युमान जूमा रहेका व्यक्तिहरुले यी डल्लाहरुलाई सुन सोच्यो भने सुन हुन्छ, चाँदी सोच्यो भने चाँदी हुन्छ, हिरा मोती, जुहारत जे सोच्यो त्यही हुन्छ । ह्युम्यान जूमा रहेका व्यक्तिहरुले यसलाई कहिले सुन सम्झेर खेलाउँछन्, उचाल्छन्, फाल्छन्, भकुण्डो खेल्छन्, फोर्छन्, जे मन लाग्यो त्यही गर्छन्,’ सीईओहरुले व्याख्या गरे । सीईओहरुले डल्लाको व्याख्या गर्दा अर्काे कुरा थाहा भयो- ह्युम्यान जूमा मान्छेहरु रहेछन् । को होलान् यहाँ बस्ने ? के होला यहाँ मान्छे राख्ने क्राइटेरिया ? कतिन्जेल बस्न पाइन्छ होला यस्तो अद्भूत ठाउँमा ? मनमा यस्तै प्रश्न उब्जिदै गर्दा त्यहाँ बस्ने मान्छे हेर्न मन लाग्यो । ‘पख बाबु ! एकछिनमा ‘ह्युम्यान जू’का प्राणी हेर्न पाउँछौं, हतार नगर,’ मेरो मनमा प्रश्न उब्जिने बित्तिकै सीईओहरुले मलाई जवाफ दिइहाले । अचम्म ! मनमा प्रश्न उब्जिने बित्तिकै सीईओहरुले थाहा पाइहाल्ने । अलि अघि बढियो । एउटा कुनै धातुको दिउरे जस्तो वस्तु देखियो । ‘मधुमालतीको कथा पढेका छौं ?’ सीईओले मलाई हेर्दै सोधे- हो, त्यस्तै पाक ताउली हो यो, ह्युम्यान जू’का प्राणलीले जे सोच्यो यहाँ त्यही खानेकुरा तयार हुन्छ, कसैले सेकुवा भन्छन्, कसैले किड्नी फ्राइ खान्छन्, कसैले चितवनको तास, कसैले बाजेको सेकुवा, संसारकै सबैभन्दा महंगा ह्वीस्की, ब्राण्डी, वाइन यही आउँछ । संसारमा बन्ने जति पनि प्रकारका स्न्याक्सहरु छन्, ती सबै यहाँ आइपुग्छ । कसैले नाम जानेन र अर्डर गर्न सकेन भने पनि खानाका नमुना आफै तयार भएर देखापर्छन् । सूर्य नेपालको सिगरेट मात्रै होइन, क्युवाको सिगार पनि यही पाइन्छ । ह्युम्यान जूभित्र ठूला भवन थिएनन् । साना साना कटेज थिए । ‘तिमीले कटेज देखेका छौं, यहाँका प्राणीले यी प्रत्येक कटेजलाई ५५५ तल्ले भवन भएको महसुस गर्छन्, कटेजका खाँबा मोतीका छन्, छानो सुनको छ, हिराले फ्लोरिङ गरिएको छ, विभिन्न रत्न, मणि माणिक्य र आभुषणले सजिएका पलङ, सोफा र कुर्सी छन्, संसारका सबैभन्दा बहुमूल्य र दुर्लभ वस्तुहरुले कोठा सजिएको छ, ढोका नै एकसिंगे गैडाको खागको छ,’ सीईओहरु कटेजको वर्णन गर्दै थिए । स्वर्ग, मत्र्य वा पातालमा यहाँ जस्तो सुविधा र सुन्दर स्थान कही पनि रहेनछ- ह्युम्यान जूको व्याख्या सुन्दै गर्दा मलाई आभाष भयो । तर, हतारो त्यहाँ बस्ने मान्छेलाई भेट्नमै थियो । प्रत्येक कटेजमा एक जना व्यक्ति आफ्ना श्रीमती वा श्रीमानसँग बस्ने गरेका रहेछन् । उनीहरुका लागि सुन्दर युवा वा युवतीसँग रासलिला गर्न पाउने सुविधा पनि त्यहाँ उपलब्ध रहेछ । नजिकैको कटेजमा पुगियो । एक जना व्यक्ति त्यो कटेजमा बस्दा रहेछन् । बाहिर इलेक्ट्रिक बोर्ड थियो । बोर्डमा लेखिएको थियो- संसारभर साम्यवाद स्थापना गर्न भन्दै कम्युनिष्ट दर्शनबाट अभिप्रेरित भएको, जीवनको उत्तरार्धमा दुईतिहाई मतसहित प्रधानमन्त्री बनेपछि सबै काम छोडेर भगवान श्रीरामको जन्मथलो अयोध्या खोज्न भौतारिएको, समृद्ध नेपालः सुखी नेपालीको नारा फलाकेको, भ्रष्टाचार गर्दिनँ, भ्रष्टाचारीको मुख पनि हेर्दिन भन्दै भ्रष्ट, दलाल र माफिया च्यापेर शासन सत्ताको दुरुपयोग गरेको…। उनी कमिला र माहुरीलाई समात्दै पुरानो हर्पेभित्र हालेर बिर्काे कस्दै थिए । यिनले किन यसो गरेको- मैले सोधेँ । ‘यिनलाई जोक्स र चुट्किला खुब आउँछ, आफ्नो मपाइत्व छाटेको अरुले सुन्नुपर्छ भन्ने लाग्छ, यी कमिला र माहुरी यिनको निरर्थक कर्कस नसुनी श्रम गर्न लागे, त्यसैले रिसले यिनले यस्तो गरेको, आफ्नो सोख पूरा गरेको’ सीईओहरुले जवाफ दिए । अलि अघि बढेर अर्काे कटेज छेउमा पुगियो । बोर्डमा लेखिएको थियो- दलित, जनजाति, पिछडिएको क्षेत्र, आदिवासी जनजाति सबैलाई बेग्लाबेग्लै राज्य दिन्छु भन्दै उचालेर मान्छे मार्न र मर्न लगाएको, आफूलाई सत्तामा पुर्याउने कार्यकर्ताकै नाममा राज्यकोषबाट रकम झिकेर १० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी भ्रष्टाचार गरेको, धर्म गर्नेहरुलाई सामन्त भन्दै मार्न लगाएको र आफूले सत्ता पाउँछु कि भन्दै पछि भैसी पुजा गरेको…। उनी केराको खम्बालाई मान्छे जस्तो आकृति बनाएर संसारकै सबैभन्दा अत्याधुनिक बन्दुक र पेस्तोलले गोली प्रहार गरिरहेका थिए । परेवाको गुँडनेर एम्बुस थाप्दै थिए । यिनले किन यसो गरेको- मैले सोधेँ । ‘यिनको सोख नै यस्तै छ, सोख पूरा गरिरहेका छन्,’ सीईओहरुले जवाफ दिए । नजिकैको अर्काे कटेजमा पुगियो । डिजिटल बोर्डमा लेखिएको थियो- सांसदलाई थाइल्याण्डको वेश्यालय पुर्याएर आफ्नो सत्ता जोगाएको, भन्सार नतिरी पजेरो किन्देर आफ्नो पक्षमा पार्दै संसदीय व्यवस्थामा विकृति छिराएको, वाइडबडी जस्ता ठूला ठूला भ्रष्टाचार काण्डमा प्रत्यक्ष जोडिएको, सत्ता प्राप्तिका लागि जस्तो सुकै काम गर्न पनि पछि नपर्ने, दरबारमा प्रजातन्त्र बुझाएको…। उनी रोगी जस्तो देखिने एउटा बुढो भेडालाई कहिले काँधमा चढाउँथे । कहिले काँखमा राख्थे, कहिले सोफामा बस्न भन्थे । यिनले किन यस्तो गरेको- मैले सोधेँ । ‘यिनलाई यो भेडो आफन्त हो भन्ने भ्रम छ, यिनी आफन्त बाहेक अरु कसैले केही अवसर पाउनु हुदैन भन्ने मान्यता राख्छन्, त्यसैले आफ्नो सोख पूरा गर्न यसो गरेका,’ सीईओहरुले भने । नजिकै एउटा ठूलो गधा फर्म थियो । विभिन्न हुलियाका व्यक्तिहरु त्यहाँ आएर गधाको टाउकोमा लात्तले हान्थे । अचम्म लाग्यो । किन हानेका होलान् ? ‘यी गधाको बथानलाई यिनीहरु आफ्ना कार्यकर्ता जस्तो सम्झन्छन्, अनि कार्यकार्ताहरुले आफूलाई मान गरिरहेका छन् भन्ने महसुस गर्न गधाको टाउकोमा लात्तले हानेका’ सीईओहरुले भने । यस्ता कटेज धेरै थिए । सबै कटेज र त्यहाँ राखिएका व्यक्तिहरुका बारेमा लेखिएको बोर्ड हेर्न मन थियो । तर, मनमा यस्तो नकारात्मक कामको जानकारी दिँदै यी मान्छेहरुलाई किन यति व्यवस्थित र सम्मानित रुपमा राखिएको होला भन्ने प्रश्न मनमा उब्जियो । ‘यिनीहरुले नेपाली जनताको राजनीतिक नागरिक अधिकार प्राप्तिको लडाइमा ठूलो योगदान गरे, नेपाली जनतालाई राजनीतिक नागरिक अधिकार प्रदान गर्ने संविधान बनाए, त्यसपछि नेपाली नागरिकलाई आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारमा प्रदान गर्नुपर्ने थियो, यिनीहरुबाट यो काम सम्भव भएन, सत्तामा लिसो टासिए जस्तै टासिए, आफ्नो असक्षमता र अकर्मन्यताले देशलाई बन्धक बनाए, नागरिकलाई दास सम्झिए, राम्रो काम पनि गरेको र नराम्रो काम पनि गरेकोले स्वर्ग वा नर्क कता लाने भन्ने समस्यामा यमराज परे, त्यसैले हामीले नै समन्वय गरेर यस्तो परियोजना संचालनको विकल्प दियौं, यिनीहरुलाई यसरी राखियो,’ दुबै सीईओले भने । ‘अनि यिनीहरु कतिन्जेल बाच्छन् ?’ सोधेँ । ‘यिनीहरु लाखौं वर्षसम्म यसरी नै यहाँ बस्न सक्छन्, विश्वभरका मान्छेले यति खराब नेता पनि हुँदा रहेछन् भनेर शुल्क तिरेर हेर्न पाउँछन्, यिनीहरुसँग सम्बाद गर्न सक्छन्, भिडियो खिच्न सक्छन्, तर यहाँबाट बाहिर लाने वित्तिकै अडियोमा आवाज आउँदैन, भिडियो देखिदैन, ह्युमान जूका प्राणीहरु बाहिर गए भने हावा जस्तै नदेखिने गरी समाप्त हुन्छन्, किनभने यिनीहरुले गरेको भ्रष्टाचार र अनियमितताको शुल्क यिनीहरुबाट उठाउन राज्य संयन्त्रले सकेन, यिनीहरुलाई देखाएर पर्यटकबाट असुल गर्ने हामी दुईको सल्लाह अनुसार यो परियोजना सुरु गरिएको हो,’ दुबै सीईओले भने । यस्ता प्राणी करिब ५ सय जति राखिएको सीईओहरु बताउँदै थिए । यस्तैमा कसैले कान ताने जस्तो लाग्यो । अलिअलि दुखे जस्तो महसुस भयो । झल्यास्स बिउझिएँ । छोरीले कान तान्दै तोते बोलिमा भन्दै रहिछ- गुडमर्निङ बाबा ! ओहो ! कस्तो अनौठो सपना देखिएछ । साला ! ह्युम्यान जू ।

काठमाडाैं‌ । साउन १२ गते साँझ ६ बजेतिर कपनस्थित आकाशेधाराको चौरमा एक शिशुलाई काटुनमा राखेर मिल्काएकाे अवस्थामा भेटियो भन्ने समाचार चौतर्फी फैलियो । आम सञ्चार माध्यममा समाचार सार्वजनिक भएसँगै जीवित शिशुलाई त्यसरी मिल्काउने कस्ती आमा होलिन् ? भन्ने प्रश्न मात्र गरेनन्, धेरैले ती शिशुकी आमालाई सरापे पनि । चौरमा केही बालबालिका खेल्न गएको समयमा भेटिए लगत्तै नजिकै रहेको केयर बाल गृहमा ती शिशुलाई हेर्ने र भेट्न जानेको पनि भिड लाग्यो । भिडिओमा बालिकाहरूले ‘हाम्रो घरमा लगम् न दिदी प्लिज। कस्तो क्युट छ । हामीलाई मन पर्याे । हाम्रो बहिनी बनाउने नि प्लिज,’ भनेको सुनिन्थ्यो । ती शब्द सुन्दा दया मात्र होइन ती बालबालिकाहरुले शिशुप्रति देखाएको सामिप्यताले भिडियो हेर्ने सबैका आँखा स्वभाविक रसाएकै हुनुपर्छ । त्यतिखेरै ती शिशुलाई सोही केयर बाल गृहकी संस्थापक पुष्पा अधिकारीले पालन पोषणको जिम्मेवारी लिएपछि उनलाई सहयोग गर्न देश विदेशबाट मनकारी मनहरु तछाडमछाड गरी ओहिरिए । त्यस लगत्तै सो घटनाको बारेमा प्रहरीले पनि अनुसन्धान थाल्यो । प्रहरीको अनुसन्धानबाट अहिले सो घटना फिल्मी स्टाइलमा मञ्चन भएको कुरा बाहिरिएको छ । अहिले यस भित्रको कहानी अलग्गै भएको तथ्यले सामाजिक सञ्जाल तताएको छ । काटुर्नमा भेटिएकी शिशु वैदेशिक रोजगारीबाट हालै सरकारको उद्दार उडानमार्फत नेपाल आएकी एक महिलाले जन्माएकी खुलासा भएकाे छ । यस्तो छ कहानी विश्वभर कोरोना महामारीको त्रास भएपछि नेपाल सरकारले पनि विभिन्न समयमा विदेशमा रहेका आफ्ना नागरिकहरुलाई उद्दार गरेर नेपाल ल्यायो । त्यही उद्दार उडान मार्फत नेपाल आएकी थिइन् ती महिला (शिशुकी आमा) । उनी परिवारलाई खबर नगरी काठमाडौंको कुनै संस्थामा आश्रय लिई बस्दै आएकी थिइन् । काठमाडौंमा बस्दै आएको समयमा ती महिलाले शिशुको जन्म दिइन् । उनलाई त्यही समयमा आर्थिक अभाव भयो । कसरी शिशुको पालन पोषण गर्ने ? कसरी उसलाई खाना दिने भन्ने बारेमा समस्या भयो । लकडाउनकै समयमा ठूलो आर्थिक समस्यामा परेपछि उनले के गर्ने कस्तो गर्ने भन्ने सोच गरिन् । त्यही बीचमा ती महिलाको भेट केयर बाल गृहकी संस्थापक पुष्पा अधिकारीसँग भयो । उनले आफ्ना सम्पूर्ण समस्या अधिकारी समक्ष राखिन् । उनकै मिलोमतोमा साउन १२ गते नाटक मञ्चन गरेर ती शिशुलाई काटुर्नमा राखेको खुलासा भएको छ । घटना उर्जागर भए लगत्तै केयर बालगृहका संस्थापक पुष्पा अधिकारी ती शिशुकी आमालाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिई अनुसन्धान थालेको छ । बौद्ध प्रहरीका डीएसपी नविन कार्कीले अनुसन्धान जारी नै रहेकोले यसको बारेमा कुनै प्रतिक्रिया दिन मानेनन् । संस्थापक अधिकारीले भने आफुहरुले त्यो नाटक मञ्चन गरेको स्वीकार गरेकी छिन् । ‘शिशुकी आमाको एकदमै पैसाको बाध्यता, बाहिरबाट के कसरी आएको हो त्यो मलाई केही पनि थाहा छैन । यस्ता केसहरु धेरै आइरहन्छन् । मैले कसैलाई पनि स्वीकारेकाे थिइन । तर यो घटनामा एकदमै समस्या भएकोले यस्तो गर्न स्वीकार गरेकी हुँ’,- उनले भनिन् । ‘त्यहाँ अरु मानिसहरु पनि बसिरहेका थिए । उहाँले शिशु मेरो हातमा दिनु भयो, मैले त्यहाँ लगेर राखेको हुँ । म पनि लेडिज भएको कारणले मैले एउटा लेडिजलाई बचाउनको लागि यस्तो गरेकी हुँ । म यता पट्टी साइडमा बसिरहेकी थिएँ,’ उनले भनिन् । घटनाको उद्देश्य बेच्ने र पैसाको बार्गेनिङ नभएको उनको भनाई छ । यद्यपि अहिले काठमाडौंमा बस्दै आएकी ती महिलाको परिचय गोप्य राखिएको छ । प्रहरीका अनुसार ती महिला र शिशु प्रहरीको निगरानीमा छन् । प्रहरीले यस घटनाको बारेमा थप अनुसन्धान गरिरहेको बताएको छ ।

साउन १५ गते बिहानै ज्वाइले फोन गर्दै भन्नुभयो- सावित्रालाई गाह्रो भएको छ, उपचारको लागि मन्थली ल्याउन लागेको । ‘हिजोदेखि लगातार पेट दुखिरहेको छ, एपेन्डिक्स हो कि भन्ने शंका लागेको छ, मन्थलीमा के कस्तो उपचार हुन्छ, नभए काठमाडौं नै ल्याउनु पर्ने होला,’ उहाँले थप्नुभयो । मैले हुन्छ भने । उहाँले साझ ७ः३० बजेतिर फेरि फोन गर्नुभयो । रामेछाप सदरमुकाम मन्थलीमा रहेको रामेछाप सामुदायिक अस्पतालमा विरामी भर्ना गर्नुभएछ । तर, शंका गरिए जस्तो एपेन्डिक्स भएको होइन होला भन्ने जवाफ अस्पतालले दिएछ । तर, समस्या के हो भन्ने पत्ता लागेनछ । थप उपचारको लागि काठमाडौं ल्याउने निर्णय गर्दै उहाँ गाडी खोज्न थाल्नुभएछ । एम्बुलेन्स छैन । भाडाका गाडी लकडाउनको कारण बन्द । रातो नम्बर प्लेटका निजी सवारी साधन मन्थलीदेखि काभ्रेको साँगा वा धुलिखेलसम्म मान्छे ओसार्न व्यस्त । गाडी पाइएनछ । बल्लबल्ल एउटा ट्याक्सी भेटिएछ । ट्याक्सीले मन्थलीबाट धुलिखेलसम्म ल्याएको ३० हजार रुपैयाँ भाडा मागेछ । हो, ३० हजार रुपैयाँ । सामान्य अवस्थामा मन्थलीबाट काठमाडौं आएको सुमोमा नै करिब १ हजार रुपैयाँ भाडा लाग्थ्यो । ज्वाइले फोन गर्नुभयो । यो सबै घटना सुनाउनु भयो । केही व्यवस्था मिलाउन सकिन्छ कि भनेर म लागेँ । रामेछापकै पत्रकार सरोज सुवेदीलाई फोन गरेँ । सुवेदीले ‘एम्बुलेन्स पाइन सक्छ, मलाई दुई चार कल फोन घुमाउन दिनुस् न’ भन्नुभयो । नभन्दै उहाँले रामेछापको एम्बुलेन्स भेट्टाउनु भएछ । साढे ७ हजार रुपैयाँ रहेछ भाडा । पत्रकार दिपक घिमिरेले मन्थलीमा आवश्यक समन्वय गरेर एम्बुलेन्स चढाएर काठमाडौं पठाउनु भयो । गत विहीबार ८ बजे मन्थलीबाट एम्बुलेन्स हिड्यो । राती काठमाडौंको हेल्पिङ ह्याण्ड अस्पतालमा ल्याइयो । हेल्पिङ ह्याण्डस्ले पनि एपेन्डिक्स नभएको बरु पाठेघरमा समस्या भएको हुन सक्ने भन्दै प्रसूति गृह थापाथली रिफर गरिदियो । शुक्रबार बिहान २ बजेतिर प्रसुती गृह पुर्याइयो । प्रसूति गृहको इमर्जेन्सीमा भर्ना गराइयो । विहान ७ बजेतिर म प्रसूति गृह पुगेँ । कोरोना संक्रमण सन्त्रासको कारण अस्पतालको पार्किङमा गाडी लान नदिने गरिएको रहेछ । आफूसँग स्कुटर थियो । कहाँ राख्ने त ? ‘त्यो तपाईंको समस्या हो, भित्र ल्याउन मिल्दैन’ सुरक्षा गार्डले भने । अनि सडक किनारा खोज्दै हिडेँ । प्रसूति गृहको मुलढोका नजिकै अलिकति कुनो जस्तो ठाउँ छ । तर, भित्तामा लेखिएको रहेछ ‘पार्किङ निषेध ।’ स्कुटर त्यही राखेँ । भित्र गएँ । विरामी भेटेँ । करिब आधा घण्टाजति बसेँ । घरबाट खाना बनाएर ल्याउनु पर्ने भयो । साढे ७ बजेतिर निस्केको त स्कुटरमा ट्राफिकले ह्वील लक गरेछ । सेतो मोटरसाइकल अड्याएर नजिकै ट्राफिक बसिरहेका रहेछन्–चन्द थरका । उनलाई गएर सोधे– मेरो स्कुटरमा ह्वील लक तपाइले लगाएको हो’ भनेर । उनले ‘हो’ भने । ‘किन लगाएको ?’ मैले सोधेँ । ‘यहाँ पार्किङ गर्न मिल्दैन भन्ने देख्नुभएन ?’ उनले भने । देखेको थिएँ– मैले भनेँ । ‘अनि किन राख्नुभएको त ?’ उनले सोधे । ‘कहाँ राख्नु त ? पार्किङमा लान मिल्दैन रे । विरामी इमरजेन्सीमा छ । तपाईंलाई विश्वास लाग्दैन भने हिड्नुस्, गएर हेरौं’ भनेँ । ‘स्कुटर कहाँ राख्ने भन्ने तपाईंको कुरा हो । यहाँ राख्न मिल्दैन । नो पार्किङ लेखेको छ । तपाईंको विरामी भेट्न जान म डाक्टर होइन, तपाईंको आफन्त पनि होइन । मेरो ड्युटी पनि त्यो होइन । पार्किङ गर्न नमिल्ने ठाउँमा स्कुटर राख्नुभयो, त्यसैले मैले ह्वील लक लगाएँ ।’ उनले भने । एकछिन गलफत्ती गरेँ । उनले गलत ठाउँमा पार्किङ गरेवापत जरिवाना तिर्नुपर्ने अडान लिए । जरिवाना तिर्नको लागि उनले मेरो लाइसेन्स मागे । अब पर्यो अर्काे फसाद । सवारी चालक अनुमतिपत्रको म्याद सकिएपछि गत वर्षको साउनतिर यातायात व्यवस्था कार्यालयमा गएर राजस्व तिरेँ । राजस्व तिरेको एउटा चिर्कटो दिइएको थियो । त्यो चिर्कटो र म्याद सकिएको लाइसेन्स देखाएपछि सवारी चलाउन पाइन्छ भनेर यातायात कार्यालयले भनेको थियो । त्यो चिर्कटो च्यातियो । म्याद सकिएको लाइसेन्स मात्रै बाँकी छ । म्याद सकिएको लाइसेन्स देखाउँदा अर्काे कारबाहीमा परिएला भन्ने डर लाग्यो । यातायातले लाइसेन्स आएको छैन भनेर दिएको छैन । घर पुगेर विरामी बैनीलाई खाना लिएर आउनु पर्ने थियो । नो पार्किङमा पार्किङ गरेको सँगै सवारी चलाउन चाहिने आवश्यक कागजपत्र नबोकेको अर्काे अभियोग पनि थपिने भयो । अनि इमान्दार जस्तो बनेर ब्लुबुक झिकेर ट्राफिकको हातमा राखिदिएँ । र, भनेँ ‘सर, म पत्रकार हो, विरामी इमरजेन्सीमा छ, घर गएर खाना ल्याइदिएर अफिस जानुपर्नेछ, त्यसैले मिल्छ भने त्यसै ह्वील खोलिदिनुस्, मिल्दैन भने पनि छिटो चिट काटेर मलाई छोडिदिनुस्’ भनेँ । मैले म पत्रकार हो भनेको र अलि ‘कुल’ पनि बनेको देखेर ट्राफिक पनि अलि ‘कुल’ भए । अनि उनले ‘नर्मल जरिवाना तिर्ने गरी चिट काटिदिने’ बताए । पछि थाहा भयो–नर्मल जरिवाना भनेको ५ सय रुपैयाँ तिर्नु भन्ने हुँदोरहेछ । लाग्यो– ५ सय किन तिर्नु ? ट्राफिकसँग अझै ‘रिक्वेष्ट’ गरेँ । निकै अनुरोध गरेपछि उनले चिट काटेनन्, ह्वील खोलिदिएँ । मेरोसँगै ह्वील लक गरिएका अन्य ४/५ वटा बाइकको ह्वील लक पनि त्यसरी नै खोलियो कि ‘नर्मल जरिवाना’ तिर्नुपर्यो ? खोजिनीति गर्न भ्याउने अवस्थामा थिइनँ । कोठातिर लागेँ । मन्त्री र कालोम्याट प्रसूति गृहको मुलढोका अगाडी नर्भिक अस्पतालको पार्किङ छ । त्यहाँ जतिबेला पनि छिर्न पाइन्छ । मोटरसाइकल र स्कुटर राखेको प्रतिघण्टा २५ रुपैयाँ तिर्नुपर्छ । त्यसपछि म जतिबेला पनि नर्भिकको पार्किङमा स्कुटर राखेर प्रसूति गृह छिर्ने गर्न थालेँ । शनिवार (हिजो) राती खाना लिएर जान अलि ढिला भयो । रातीको ९ बजिसकेको थियो । विरामीको कुरुवालाई राती सुत्ने सुविधा छैन । त्यसैले म्याटमा सुत्न मिल्छ भनेर विरामी कुरुवाले म्याट बोकेर जाने गरेका रहेछन् । कोरोना संक्रमण भित्र पस्न नदिन प्रसूति गृहको गेटमा सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाइएको छ । शनिवार रातीको दृश्य अझ अनौठो थियो । म्याट बोकेर गएका विरामी कुरुवालाई सुरक्षा गार्डले रोकिरहेका थिए । गेटको गलफत्ती एकछिन हेरेपछि थाहा भयो– शनिवार कालो रंगको म्याट भित्र लान रोकिएको रहेछ । ‘कालो म्याट भित्र लान मिल्दैन, अर्काे रंगको छ भने लानुस्, नभए क्यान्टिनको छेउमा अर्काे म्याट पाइन्छ, त्यही किनेर चलाउनु’ गेटमा तैनाथ सुरक्षा गार्ड उर्दी लगाइरहेका थिए । खाना पुर्याएर फर्कें । विरामी कुरुवा भतिजी बसेको थिइ । राती १० बजेतिर फोन गर्दै भनी– अंकल भोलि मन्त्री आउने रे, विहान ७ बजेदेखि १२ बजेसम्म छोरा मान्छेलाई अस्पतालमा पस्न दिदैन रे, भिनाजुलाई अस्पताल नआउनु भन्नु, मलाई लिन विहान आउँदा दिदी कुर्न कोही लेडिज ल्याउनु पर्ने भयो, कसलाई लिएर आउनु हुन्छ, ल्याउनु’ उसले भनी । बल्ल बुझें । अघि कालो म्याट भित्र लान नदिनुको कारण भोलि आउने मन्त्री रहेछन् । …………………. मनमा केही प्रश्न उब्जिए । मन्त्री आउने दिन कालो म्याट लान नपाइने हो भने अरु दिन किन पाइने ? मन्त्री आउने दिन छोरा मान्छेले आफ्ना आमा, श्रीमती, दिदी बहिनी वा आफन्त कुर्न नपाउने हो भने अरु दिन किन पाउने ? मन्त्री आउने दिन सरसफाइ र स्वास्थ्य सुरक्षालाई विशेष ध्यान दिनुपर्ने भए अरु दिन किन नपर्ने ? म्याटको रंगप्रति अस्पताल प्रशासनको बुझाइ के होला ? प्रश्न अरु पनि उब्जिए । रामेछापबाटै प्रदेशसभामा निर्वाचित सांसद कैशाल ढुंगेल बागमती प्रदेशको अर्थमन्त्री छन् । रामेछाप सदरमुकाममै राम्रो अस्पताल किन नबनाएको होला ? जिल्ला सदरमुकामै सामान्य अवस्थामा सार्वजनिक सवारी साधनले हजार रुपैयाँ भाडामा यात्रा गराउने दुरीमा एउटा गाडीले विरामी ल्याउन ३० हजार रुपैयाँ देऊ भन्न सक्ने मनोमानी अवस्थाको जननी को हो ? यस्ता विकृति रोक्न पहल किन नगरेको ? रातो नम्बर प्लेटका गाडीले चर्काे भाडा असुलेर साँगा चोकसम्म ल्याउने र त्यहाँबाट १ मिलोमिटर हिडेर उपत्यका छिर्दा चै कोरोना नआउने ? सार्वजनिक सवारी साधनले कोरोना ओसार्ने, निजी नम्बर प्लेटका गाडीले कोरोना किच्छ भन्ने सोचको हिमायती को होला ? प्रश्नको बाढी रोकिएन । सरकारले सवारी चालक अनुमति पत्र (लाइसेन्स) किन दिन्छ ? राजस्व उठाउन मात्रै ? लाइसेन्सको म्याद समाप्त भएपछि नविकरण गर्नै पर्ने भनेको राजस्व उठाउनको लागि मात्रै हो ? राजस्व तिरेको रसिदले गाडी चलाउन पाउने व्यवस्था कुन कानुनमा छ ? लाइसेन्स दिन्छु भनेर जनतासँग पैसा असुल्ने तर एक वर्षसम्म पनि लाइसेन्स नदिने फट्याइ यातायात कार्यलयले किन गरेको ? पैसा लिएपछि जे दिन्छु भनेको छ, त्यो दिनु पर्दैन ? यस्तै प्रश्नका बीचमा झल्यास्स सत्तारुढ नेकपा सम्झिएँ । फेरि प्रश्न नै थपिए । केपी ओलीले प्रधानमन्त्री वा अध्यक्षमध्ये एक पद नछाडेकोले यो समस्या आएको हो ? प्रधानमन्त्री ओलीले नेकपा कार्यकारी अध्यक्ष प्रचण्डलाई सामाजिक संजालमै गाली गर्ने व्यक्तिलाई रेल्वे कम्पनीको महाप्रबन्धकमा नियुक्त गरेकोले मन्थलीबाट धुलिखेल ल्याएको भाडा ट्याक्सीले ३० हजार मागेको हो ? कि प्रधानमन्त्री ओलीले एकपक्षीय रुपमा स्थायी कमिटी बैठक स्थगन गरेका कारण मन्त्री आउने दिन प्रसुती गृहमा छोरा मान्छेलाई प्रवेश दिनु हुदैन भन्ने अल्पज्ञान पसेको ? एकाएक प्रधानमन्त्रीको अनुहार याद आयो । हँसिलो अनुहार । कालो भादगाउँले टोपी । पुष्ट गाला । दौरा, सुरुवाल, कालो कोट र कालो जुत्तामा सजिएका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली । सर्वहारालाई राज्यत्ताको मुलधारमा ल्याउनु पर्छ भन्ने मान्यताले कम्युनिष्ट दर्शन बोकेर जिन्दगीको लामो समयसम्म जेलनेल भोगेको व्यक्ति प्रधानमन्त्री बनेपछि ‘यति’ र ‘ओम्नी’ पोस्ने प्रधानमन्त्री । धर्मलाई अफिम जस्तै हो भन्दै संसारभर साम्यवाद स्थापना गर्न हिडेको एक किशोर, जिवनको उत्तरार्धमा झण्डै दुई तिहाई मत प्राप्त दलबाट चुनिएर प्रधानमन्त्री बनेपछि भगवान रामको जन्मथलो कता होला भन्दै भौतिरिरहेको एक ‘स्वप्नद्रष्टा’ कार्यकारी प्रमुख । प्रधानमन्त्रीलाई भेट्न सक्ने ‘हैसियत’मा म छैन । भेटेपनि माथि उठाएका प्रश्न सोध्नुको औचित्य छ जस्तो मलाई लाग्दैन । प्रधानमन्त्रीलाई यति चै सोध्न पाए हुन्थ्यो– भगवान रामको जन्मथलो अयोध्या भेटियो प्रधानमन्त्रीज्यू ?