राजनीति

काठमाडौं । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले देशका विभिन्न क्षेत्रमा अभूतपूर्व सफलता हासिल गर्दै १० जिल्लामा ‘क्लिन स्वीप’ गरेको छ । राजधानी उपत्यकादेखि मधेस र तराईसम्म रास्वपाले ११ जिल्लाका सबै निर्वाचन क्षेत्रमा विजय हासिल गर्दै नयाँ राजनीतिक लहर सिर्जना गरेको हो ।  सबैभन्दा ठूलो सफलता काठमाडौं उपत्यकामा देखिएको छ । काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरका सबै १५ निर्वाचन क्षेत्रमा रास्वपाका उम्मेदवार विजयी भएका छन् । काठमाडौंका १०, ललितपुरका ३ र भक्तपुरका २ सिटमा रास्वपाले विजय हासिल गर्दै उपत्यकामा पूर्ण वर्चस्व स्थापित गरेको हो ।  काठमाडौं–१ देखि १० सम्म क्रमशः रञ्जु दर्शना (न्यौपाने), सुनिल केसी, राजुनाथ पाण्डे, पुकार बम, सस्मित पोखरेल, शिशिर खनाल, गणेश पराजुली, विराजभक्त श्रेष्ठ, डोलप्रसाद अर्याल र प्रताप विष्ट निर्वाचित भएका छन् । भक्तपुर–१ मा रुकेश रन्जित र भक्तपुर–२ मा राजीव खत्री विजयी भएका छन् भने ललितपुर–१ मा बुद्धरत्न महर्जन, ललितपुर–२ मा जगदिश खरेल र ललितपुर–३ मा डा. तोसिमा कार्की विजयी भएका छन् ।  चितवनका तीनै निर्वाचन क्षेत्रमा पनि रास्वपाले विजय हासिल गर्दै क्लिन स्वीप गरेको छ । चितवन–१ मा हरि ढकाल, चितवन–२ मा पार्टी सभापति रवि लामिछाने र चितवन–३ मा सोविता गौतम विजयी भएका छन् । गौतमले भरतपुर महानगरकी मेयर रेनु दाहाललाई फराकिलो मतान्तरले पराजित गर्दै ऐतिहासिक जित हासिल गरेकी छन्।  गण्डकी प्रदेशको कास्कीमा पनि रास्वपाले तीनै क्षेत्र जितेको छ । कास्की–१ मा खडकराज पौडेल, कास्की–२ मा उत्तमप्रसाद पौडेल र कास्की–३ मा विना गुरुङ विजयी भएका छन् ।  लुम्बिनी प्रदेशको रुपन्देहीमा पाँचै निर्वाचन क्षेत्रमा रास्वपाले जित दर्ता गर्दै पुराना दलका गढ भत्काएको छ । रुपन्देही–१ मा सुनिल लम्साल, रुपन्देही–२ मा सुलभ खरेल, रुपन्देही–३ मा लेखजंग थापा, रुपन्देही–४ मा कन्हैया बनियाँ र रुपन्देही–५ मा तौफिक अहमद खान विजयी भएका छन् ।  सुदूरपश्चिमको कैलालीमा पनि रास्वपाले पाँचै निर्वाचन क्षेत्रमा विजय हासिल गरेको छ । कैलाली–१ मा कोमल ज्ञवाली, कैलाली–२ मा केपी खनाल, कैलाली–३ मा जगतप्रसाद जोशी, कैलाली–४ मा खेमराज कोइराला र कैलाली–५ मा आनन्दबहादुर चन्द विजयी भएका छन् ।  कञ्चनपुर–१ मा रास्वपाका जनकसिंह धामी, कञ्चनपुर–२ मा दीपक बोहरा र कञ्चनपुर–३ मा रास्वपाका ज्ञानेन्द्रसिंह महता विजयी भएका छन् ।  पूर्वी नेपालमा झापाका पाँचै निर्वाचन क्षेत्रमा पनि रास्वपाले क्लिन स्वीप गरेको छ । झापा–१ मा निशा डाँगी, झापा–२ मा इन्दिरा राना मगर, झापा–३ मा प्रकाश पाठक, झापा–४ मा शम्भुप्रसाद ढकाल र झापा–५ मा बालेन शाह विजयी भएका छन् ।  मधेस प्रदेशका सप्तरी र पर्सामा पनि रास्वपाको प्रभाव देखिएको छ । सप्तरीका चारै क्षेत्रमा क्रमशः पुष्पाकुमारी चौधरी, रामजी यादव, अमरकान्त चौधरी र सीताराम साह विजयी भएका छन् । पर्साका चारै क्षेत्रमा बुद्धिप्रसाद पन्त, सुशीलकुमार कानु, रामाकान्त चौरसिया र टेकबहादुर शाक्य निर्वाचित भएका छन् ।  त्यसैगरी, उदयपुरका दुवै निर्वाचन क्षेत्रमा पारशमणि गेलाल र सूर्यबहादुर तामाङ विजयी भएका छन् भने सिन्धुलीका दुईवटै क्षेत्रमा धनेन्द्र कार्की र आशिष गजुरेल निर्वाचित भएका छन् । 

काठमाडौं । २०७० सालमा दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचन हुँदा व्यवस्थापिका संसदमा ३० भन्दा बढी दलका प्रतिनिधि निर्वाचित भएका थिए । सबैभन्दा ठूलो दल नेपाली कांग्रेस बन्यो । त्यसअघि २०६४ सालमा भएको निर्वाचनबाट २५ दलमा प्रतिनिधि निर्वाचित भएर संसदमा पुगेका थिए । नेकपा माओवादी सबैभन्दा ठूलो दल बन्यो ।  दुवै संविधान सभामा व्यवस्थापिका सांसदको संख्या ६०१ सदस्यीय रहेको थियो । दुवै निर्वाचनमा स्पष्ट बहुमत कुनै पनि दलको थिएन ।  नयाँ संविधान जारी भएपछि प्रतिनिधि सभा सदस्य संख्या २७५ जनाको भयो । २०७४ साल भएको निर्वाचनबाट प्रतिनिधिसभामा ७ वटा दलका प्रतिनिधि निर्वाचित भएका थिए । पछि फुटेर ११ वटासम्म भएका थिए । २०७४ को निर्वाचनपछि नेकपा एमाले र माओवादीबीच गठबन्धन र एकतासँगै दुई तिहाइको सरकार बनेको थियो ।  २०७९ सालमा भएको निर्वाचनबाट संघीय संसदमा १२ वटा दल र ५ जना स्वतन्त्र उम्मेदवार निर्वाचित भएका थिए । २०७९ मा सबैभन्दा ठूलो दल नेपाली कांग्रेस भए पनि उसको नेतृत्वमा सरकार बन्नै सकेन तर दुई पटक सत्ता साझेदारी गर्यो ।  २०४७ सालको संविधानले प्रतिनिधिसभामा २०५ सदस्य रहने व्यवस्था गरेको थियो । २०४८ सालको निर्वाचनमा ८ वटा दल र एक स्वतन्त्र सांसद चुनिएका थिए । त्यसमा नेपाली कांग्रेसले ११० सीटसहित स्पष्ट बहुमत ल्याएको थियो ।  २०५१ सालको निर्वाचनमा ५ वटा दल र ७ जना स्वतन्त्र उम्मेदवार निर्वाचित भएका थिए । नेकपा एमाले ८८ सीटसहित सबैभन्दा ठूलो दल बनेको थियो ।  २०५६ सालको निर्वाचनमा ६ वटा दल र ५ जना स्वतन्त्र उम्मेदवार चुनिएका थिए । कांग्रेसले १११ सीटसहित बहुमतको सरकार बनाएको थियो । पछि कांग्रेस नै फुट्यो र गठबन्धन सरकार बनाउने र भत्काउने खेलको श्रृंखता भए ।  नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक भएको आमनिर्वाचन २०१५ सालमा हो । १०९ सांसद पदका लागि भएको उक्त निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसले ७४ सीटसहित दुई तिहाई बहुमत पाएको थियो । त्यतिबेला ७ वटा दल र ४ जना संसदमा पुगेको थिए ।  यस फागुन २१ गते भएको निर्वाचनबाट संसदमा ६ वटा दलका प्रतिनिधिहरू निर्वाचित भएका छन् भने एक जना स्वतन्त्र सांसद चुनिएका छन् । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) १८४ सीटसहित दुई तिहाइ बहुमत नजिकै पुगेको छ। प्रत्यक्षतर्फ १६५ सिटका लागि भएको प्रतिस्पर्धाका १२५ सीटसहित ७५ प्रतिशत सांसद रास्वपाले पाएको छ । ११० सीटको समानुपातिकतर्फ पनि यस पार्टीले ५३ प्रतिशत मत पाइरहेको छ । यस निर्वाचनले २०१५ सालमा बनेको संसदको झल्को दिएको छ ।  नेपालको राजनीतिक इतिहासमा संसदमा सबैभन्दा बढी राजनीतिक दलको प्रतिनिधित्व भएको २०७२ सालमा नै हो । संविधानसभाको कार्यकाल सकिँदासम्म केही दल फुटेर ३२ वटासम्म भएका थिए । संसदमा दलका दोकान देखेर सर्वसाधारणमा निराशा र आक्रोश बढ्दै गएको थियो । संसदमा दर्जनौं राजनीतिक दल पुग्ने, बहुमत कसैको नहुने, सरकार बनाउने र ढाल्ने फोहोरी खेलमा दलहरूले सक्रिय हुने प्रवृत्ति मौलाएको थियो ।  एक दशक नबित्दै निर्वाचनबाट जनताले फोहोरी राजनीतिक संस्कारलाई बदल्ने दिशामा मतदान गरेका छन् । र, पछिल्लो निर्वाचनमा निर्वाचित हुने दलहरूको संख्या क्रमशः कम हुँदै गएको छ ।  संविधानसभाको निर्वाचनसँगै जन्मिएका र मौलाएका क्षेत्रीय, जातीय र धार्मिक रुझानका दलहरू समाप्त हुँदै गएका छन् । २०४७ सालदेखि निरन्तर संसदमा पुगेको नेपाल मजदुर किसान पाटी, जनमोर्चासहित चरम कम्युनिस्ट पार्टीहरू यस पटकको निर्वाचनमा पूरा पराजित भएको छ । नेकपा एमाले र नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (पूर्व माओवादी) पनि धेरै नै खुम्चिएका छन् । पञ्चायती व्यवस्थाका शासकदेखि गणतन्त्र स्थापना पनि राजतन्त्र स्थापनाको मूल मुद्दा बोक्दै आएको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) पनि प्रत्यक्षतर्फ एक सीटमा सीमित बनेको छ । यस पटकको निर्वाचनमा पूर्वी नेपालबाट श्रम संस्कृति पार्टी नयाँ राजनीतिक दलको रूपमा उदाएको छ ।

सिन्धुपाल्चोक । सिन्धुपाल्चोक– २ बाट नेकपाका युवराज दुलाल विजयी भएका छन् । उनले निकटतम प्रतिद्वन्द्वी नेपाली कांग्रेसका बंशलाल तामाङलाई २ हजार ५५३ मतान्तरले पराजित गर्दै जित हासिल गरेका हुन् । नेकपाका दुलालले २१ हजार ६९९ मत प्राप्त गर्दै विजयी भएका छन् । तामाङ १९ हजार १४६ मत सहित दोस्रो भए ।  तेस्रोमा नेकपा एमालेका शेरबहादुर तामाङले १५ हजार ९२६ मत प्राप्त गरेका छन् ।  राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका झलक कुमार श्रेष्ठले १४ हजार १९ मत सहित चौथो स्थानमा सीमित भएका छन् ।