मेरो सेयरमा थपियो दुई वटा अत्याधुनिक सर्भर, आईपीओ भर्न छुट्टै वेबसाइट होला ?
काठमाडौं । मेरो सेयरमा थप दुई वटा अत्याधुनिक सर्भर जडान गरिएको छ । लगानीकर्ताको चाप बढेसँगै अघिल्लो सर्भरले नधानेपछि सिडिएस एण्ड क्लियरिङ्ग (सिडिएससी) ले थप दुई वटा अत्याधुनिक सर्भर जडान गरेको हो । मेरो सेयरमा सेवाग्राहीको चाप बढ्ने क्रमसँगै विभिन्न प्राविधिक समस्याहरु देखापर्दै आएको थियो । जसको समाधानको लागि सिडिएसले गत चैत १७ गते थप सर्भर जडान गरेको हो । आकस्मिक रुपमा थप सर्भर जडान गर्नुपर्ने भएको र डाटा माईग्रेसन गर्न केही समय लाग्ने भएकाले सो दिन बेलुका ८ बजेपछि मेरो सेयरको सेवा अवरुद्ध भएको थियो । यससँगै यसअघि प्रोसेसिङ्गमा जुन समस्या आउने गर्थ्यो, त्यसको समाधान नयाँ सर्भरले गर्ने सिडिएसका प्रमुख कार्यकारी अधिृकत (सीईओ) पूर्णप्रसाद आचार्यले बताए । ‘हामीले भित्री सिष्टममा सँधै केहि न केहि परिवर्तन गरिरहेका हुन्छौं, अहिले पावरफुल सर्भर हालेको हो, जसले पहिला प्रोसेसिङ्गमा जुन समस्या थियो त्यसको समाधान गर्छ भन्ने विश्वास छ’, सीईओ आचार्यले विकासन्युजसँग भने । बीचमा पनि सर्भर थप्दै आएको सिडिएसले नयाँ सर्भर इन्स्टल गर्ने क्रममा पनि सानोतिनो समस्या आइरहेको बताएको छ । डाटा सर्भरको क्यापासिटी बढाएको र सो स्टेबल हुन समय लाग्ने संस्थाले जानकारी गराएको छ । ‘प्राविधिक क्षेत्रमा समस्याहरु धेरै आउँछन् । अहिले सर्भर साइडको समस्या समाधान गरेका हौं । नयाँ थपिएको सर्भरको पनि रेस्पोन्स कस्तो हुन्छ हेरौं । अन्य खालको समस्या हो भने भन्न सकिन्न तर, सर्भरको मात्रै समस्या हो भने अब त्यस्तो हुँदैन,’ उनले भने । तर, कहिलेकाहीँ धेरैले एकैपटक लोड गरे भने त्यो समस्या यथावत हुने उनी बताउँछन् । जुन इन्टरनेटको समस्याले पनि हुन सक्ने उनको भनाई छ । त्यस्तै, सिडिएसले सर्भरको मात्र नभई सफ्टवेयरको क्षमता बढाउन पनि जोड दिईरहेको छ । यदि नयाँ सर्भरले समस्या समाधान गरेन भने सफ्टवेयरकै क्षमता पनि बढाउनु पर्ने देखिन्छ । ‘सुधार गर्नुपर्ने अरु धेरै काम बाँकी छ । जस्तै, इन्टरनेटहरुले पनि यसलाई डिस्टर्ब गर्छ । सफ्टवेयरको पनि क्यापासिटीमा भर पर्छ । सफ्टवेयरको केही समस्या हो भने त्यसलाई अपग्रेड गराउनु पर्छ । तर आईटी टीमका अनुसार अहिलेलाई सफ्टवेयरमा केही समस्या छैन । यदि रहेछ भने पनि त्यसमा काम हुनेछ,’ उनले थपे । सीईओ आचार्य सफ्टवेयरको क्षमता कम भएर र सर्भरमा अधिकतम चाप परेको कारणले मात्रै मेरो सेयरमा समस्या देखिन्छ भन्नु गलत तर्क हो । कहिले काहिँ इन्टरनेटको कारणले पनि समस्या देखिने सिडिएसले बताएको छ । ‘हिजो अस्ति अर्थात पछिल्लो समय समस्या आएको इन्टरनेटको कारणले हो । सर्भरमा इन्टरनेटको एक्सेस् नभएर उक्त समस्या देखिएको हो । विभिन्न प्रविधि (जस्तै, सर्भर, सफ्टवेयर, नेटवर्किङ्ग) सँग एक आपसमा जडान हुने भएकोले कहिले कहाँ समस्या देखिन्छ, कहिले कहाँ । सँधै एउटै खालको समस्या आउँदैन । जस्तै, कहिले डाटाबेसमा समस्या आउँछ । कहिले मेरो सेयरको सर्भरमा समस्या त कहिले इन्टरनेटमा समस्या आउँछ । यी सबैलाई ध्यानमा राख्दै समाधान गर्दै आइरहेका छौं’, आचार्यले भने । के आईपीओ भर्नका लागि छुट्टै वेवसाइटको सुविधा होला ? सिडिएसले हालै मात्रै आईपीओको रिजल्ट हेर्न छुट्टै वेवसाइटको व्यवस्था गरेको छ । यससँगै, लगानीकर्ताले ज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सको आईपीओको नतिजा सजिलै हेर्न पाएका थिए । आईपीओ रिजल्ट हेर्ने जस्तै आईपीओ भर्नको लागि पनि छुट्टै वेवसाइट भईदिए मेरो सेयरमा चाप कम पर्थ्यो कि भन्ने आम लगानीकर्तालाई लागिरहेको छ । जसले गर्दा सेयर राफसाफ गर्दा पनि समस्या आउँदैन कि भन्ने अनुमान छ । तर सिडिएससीका सीईओ आचार्य भने आईपीओ रिजल्ट हेर्न जस्तै आईपीओ भर्नको लागि पनि छुट्टै वेवसाइट नहुने बताउँछन् । बैंक इन्टिग्रेसनदेखि लिएर सबै डाटा लिंक हुने भएको कारणले गर्दा छुट्टै वेवसाइटबाट जान नमिल्ने उनले बताए । तर लगानीकर्तालाई सहज भने हुने आईपीओ भर्नको लागि छुट्टै वेवसाइट नभएपनि लगानीकर्तालाई सहज हुने गरी सिडिएसले नयाँ व्यवस्था गर्दै छ । संस्थाले आईपीओ भर्न र ईडीआईएस गर्नको लागि छुट्टा छुट्टै रुटको व्यवस्था गर्ने भएको छ । ‘हामीले सेयर भर्न र ईडीआईएस गर्न अफ्ठ्यारो नहुने गरी त्यसलाई छुट्टै रुट दिने व्यवस्था गर्दैछौं । जुन अहिले आईपीओ रिजल्ट हेर्ने जस्तो छुट्टै देखिने भने हुँदैन । यसको लागि आन्तरिक आर्टिटेक्चरमा चेञ्ज ल्याउनुपर्छ । भन्नाले इन्टरनल सिष्टममै कस्टोमाइज गरिने छ,’ उनले भने । अहिले आईपीओ भर्न र ईडीआर्ईएस गर्नको लागि जाने रुट एउटै छ । त्यसलाई सेग्रिगेट गरेर छोडियो भने अहिलेको समस्याको ३० प्रतिशतसम्म समाधान हुने देखिएकोले सिडिएसले नयाँ व्यवस्था गर्न लागेको हो । जसको लागि आन्तिरिक सफ्टेवेयरमै परिवर्तन ल्याउनुपर्छ । ‘छुट्टै रुट भयो भने आईपीओको पार्टमा हेभ्भी ट्राफिक भयो भने ईडीआईएस तर्फ समस्या नहुने गरी बाटो फरक बनाइदिने व्यवस्था गरेका हौं । यसले ३० प्रतिशतसम्म अहिलेको समस्यालाई समाधान गर्ने आईटीका कर्मचारी बताउँछन्’, आचार्यले थप प्रष्ट पार्दै भने । साथै, यो व्यवस्था यथासिघ्र छिटो लागू गराउने तयारी सिडिएस रहेकाे छ । अन्य के के गर्दै छ सीडीएस ? ‘डेक्टपबेसड सीडासलाई वेवबेस्ड बनाइसकेको छ । भारतबाट खरिद गरेको सीडास र सीएनएसको सफ्टवेयर अपग्रेडेशनको लागि हामीले यथाशिघ्र छिटो एग्रीमेन्ट गर्दै छौं । जसको लागि प्रपोजल पनि प्राप्त भइसकेको छ’, आचार्यले भने । यसको मतलब संस्थाले रेकर्ड राख्ने डाटाबेसका क्षमता बढाउन अपग्रेडेशनको प्रकृया अघि बढाएको छ । अहिले डिम्याट खाता लिनेको संख्या दिनानुदिन बढ्दै गएको र त्यसको क्षमता बढाउनको अपग्रेडेशन गर्न लागेको हो । अर्को, सिडिएसले केन्द्रीकृत डिजिटल ग्राहक पहिचान विवरण (सेन्ट्रलाइज्ड डिजिटल केवाईसी) को सफ्टवेयर अपग्रेडेशनको लागि डिलिङ्ग गर्दैछ । यो सेवा शुरु भएसँगै लगानीकर्ताले एउटै खालको विवरण अन्य नयाँ कम्पनीमा पेश गरिरहनु पर्ने झण्झट हुँदैन । साथै, यसले थाहा नै नदिई अर्काको अकाउन्ट ह्याडिल गरि सेयर कारोबार गर्ने तथा फ्रड गर्नेहरुलाई नियन्त्रण गर्न सहयोग पुग्ने सीईओेले बताए । सम्बन्धित समाचार मेरो सेयरमा केहि दिन समस्या देखिने, सिडिएस भन्छ- यसरी लिनुस् सेवा
परिवर्तित साधारण सेयर खातामा पठाउँदै एनएलजी इन्स्योरेन्स, सेयर अपडेट गर्न सेयरधनीलाई आग्रह
काठमाडौं । एनएलजी इन्स्योरेन्सले सर्वसाधारण समूहको सेयर सम्बन्धित सेयरधनीको खातामा पठाएको छ । कम्पनीले उक्त सेयर गत चैत ६ गतेसम्म सेयर अभौतिकीकरण गराएका सेयरधनीको खातामा जम्मा गरिएिको हो । साथै, उक्त मिति पश्चात सेयर अभौतिकीकरण गराएका सेयरधनीको हकमा क्रमशः उक्त सर्वसाधारण सेयर जम्मा हुने व्यवस्था गरिएको छ । साथै, हालसम्म पनि सेयर अभौतिकीकरण नगरेका सेयरधनीले आफ्नो सेयर अभौतिकीकरण(अपडेट) गराउन कम्पनीले आग्रह गरेको छ । यससँगै, उक्त सेयरधनीले आफ्नो कायम हुने सर्वसाधारण समूहका सेयर समेत हितग्राही खातामा नै पाउने छन् । साथै, कम्पनीको चैत ५ गते सम्पन्न वार्षिक साधारणसभाले कम्पनीको संस्थापक र साधारण सेयर स्वामित्व परिवर्तन गर्ने निर्णयलाई पारित गरेको थियो । यससँगै कम्पनीले उक्त परिवर्तित साधारण सेयर सेयरधनीको सम्बन्धित हितग्राही खातामा पठाइ सेयर काराेबार गर्न याेग्य भएकाे जानकारी गराएको छ । त्यस्तै, चैत ६ गतेसम्म सेयरधितो बन्धक राखी कर्जा लिएका सेयरधनीले सेयर फुकुवा गरी आफ्नो कायम संस्थापक सेयरलाई सर्वसाधारण समूहको सेयरमा परिणत गर्न यस कम्पनीको सेयर रजिष्टार अर्थात काठमाडौंको टेकुस्थित आरबिबि मर्चेन्ट बैंकिङ्गमा सम्पर्क गर्न सक्ने छन् ।
‘इन्साइडर ट्रेडिंगको सूचना दिनेलाई कारोबारको ३० प्रतिशतसम्मको रकम दिऊँ, परिचय गुप्त राखौं’
इन्साइडर ट्रेडिंग नेपालकाे मात्र न भएर विश्वभरीको समस्या हो । यसलाई पूर्ण रूपमा रोक्न सक्ने तरिका आजसम्म कुनै पनि नियमनकारी निकायले इजाद गरेको छैन । तर यसलाई अनुसन्धान नै गर्न नसक्ने भने पक्कै होइन । विश्वभरी कैयौं नियमनकारी निकायहरुले धेरै कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी, अधिकृत वा सञ्चालक समितिका पदाधिकारीलाई आर्थिक, जेल तथा निश्चित समयका लागी सेयर बजारमा कारोबार गर्न नपाउने खालको कारबाही गरेको प्रशस्त उदाहरणहरु देख्न सकिन्छ । तर नेपालमा भने अहिलेसम्म त्यस्तो कुनै पनि कारबाही गरेको उदाहरण पाइएको छैन । यस्तो नहुनुमा सायद प्रष्ट कानूनी व्यवस्था न भएर हुन सक्छ वा त्यस्तो किसिमको कारोबारलाई अनुसन्धान गर्ने खालको प्रविधि न भएर पनि हुन सक्छ । के हो त इन्साइडर ट्रेडिंग ? इन्साइडर ट्रेडिंग तब गैरकानुनी मानिन्छ जब कम्पनीका कर्मचारी वा प्रतिनिधिहरूले आफ्ना साथीहरू, परिवार, वा कोष प्रबन्धकहरूलाई कम्पनीको सेयर मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्ने सूचना दिने गर्दछन् । सेबोनले इन्साइडर ट्रेडिंग केही हदसम्म रोक्नका लागि के-के सतर्कता अपनाउन सक्छ ? ट्रेडिंग गतिविधि निगरानी गर्ने नियमनकारी निकायले मार्केटमा ट्रेडिंग गतिविधि अनुगमन गरेर इन्साइडर ट्रेडिंगलाई रोक्न र पत्ता लगाउन कोशिस गर्न सक्छ । धिताेपत्र बाेर्डले ट्रेडिंग गतिविधिलाई मोनिटर गर्ने, विशेष गरी महत्त्वपूर्ण घटनाहरू जस्ता आय घोषणाहरू, हकप्रद निष्काशनको घोषणा, अधिग्रहणहरू, र अन्य सूचना जसले कम्पनीको मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्छ । यदि कम्पनीका कर्मचारी वा प्रतिनिधिहरूले आफ्ना साथीहरू, परिवार, वा कोष प्रबन्धकहरूलाई यस्तो सूचना प्रदान गर्दछ र यस्तो खालको सूचनाले त्यो कम्पनीकाे सेयर मूल्यमा सकारात्मक वा नकारात्मक प्रभाव परेको देखिएको हकमा त्यस्तो प्रकृतिको ट्रेडिङलाई पत्ता लगाई सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थालाई कारवाही गर्न सक्छ । यस्तो प्रकृतिको ट्रेडिङ पत्ता लगाउनको लागी धिताेपत्र बाेर्डले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्ट सहितको ट्रेड सेरबिलियेन्स सिस्टमको विकास गर्न सक्छ । इन्साइडर ट्रेडिंगलाई कम गर्नको लागी एउटा छुट्टै इन्साइडर ट्रेडिंग अनुगमन विभागको निर्माण गर्नु अति आवश्यक देखिन्छ । यदि इन्साइडर ट्रेडिंग अपराध सम्बन्धी कानुन बनेको छैन भने सो सम्बन्धी कानुन बनाउन सरकारलाई सहयोग गर्न पनि अति आवश्यक देखिन्छ । इन्साइडर ट्रेडिंगकाे सूचना दिने व्यक्तिलाई प्रोत्साहन दिने व्यवस्था गरि इन्साइडर ट्रेडिंग गरे बापत आएको निश्चित रकमको १० प्रतिशतदेखि ३० प्रतिशतसम्मको रकम सो व्यक्तिलाई प्रोत्साहन राशी दिने व्यवस्था गर्ने तथा सो व्यक्तिको परिचय गुप्त राख्ने ग्यारेन्टी गर्ने । कम्पनीहरूले कसरी रोक्न सक्छन् इन्साइडर ट्रेडिंग ? ब्ल्याक आउट अवधि कम्पनीहरूले इन्साइडर ट्रेडिंग रोक्नकाे लागी उनीहरूको धितोमा खासगरी कम्पनीकाे बजार मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्ने महत्वपूर्ण घटना तथा निर्णयको आसपास ब्ल्याक आउट अवधिकाे घोषणा गरेर सो अवधिमा कम्पनीका अधिकारीहरू, निर्देशकहरू, र अन्य नियुक्त व्यक्तिहरू कम्पनीको धितोहरू खरीद वा बिक्री गर्नबाट प्रतिबन्धित गर्ने । साथै, कुनै कम्पनीका अधिकारीहरू, निर्देशकहरू र अन्यलाई त्यस कम्पनीकाे सेयर खरीद वा बिक्री गर्नुअघि सो कम्पनीको मुख्य कानुनी सलाहकारसंग सल्लाह लिएर मात्र ट्रेडिङ गर्न पाउने व्यवस्था मिलाउनु पर्ने देखिन्छ । यी सुझावलाई पालना गर्न सकियो भने इन्साइडर ट्रेडिंगलाई केही हदसम्म रोक्न त सकिन्छ तर यस्तो प्रकृतिको कारोबारलाई पूर्ण रुपमा बिराम लगाउन भने सम्भव छैन । इन्साइडर ट्रेडिंगलाई कम गर्नको लागी नियामक निकायले कडा कानूनी प्रावधान गर्ने तथा कम्पनीहरु आफैले इन्साइडर ट्रेडिंग हुनबाट रोक्नकाे स्वयम् नीति निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यक देखिन्छ । साथै, लगानीकर्ताहरु आफै पनि सचेत हुनु जरुरी देखिन्छ । नेपालका लगानीकर्ताहरु पनि कुनै पनि कम्पनीले हकप्रद र बोनस सेयरकाे घोषणा गर्यो भने त्यो घोषणाले के साँच्चिकै त्यो कम्पनीको कमाईमा सकारात्मक असर गर्न सक्छ वा सक्दैन भन्ने नबुझि त्यो कम्पनीको सेयर किन्न जसरी लालायित हुने गर्दछन् । त्यो आफैंमा एउटा भेडचाल हो भनेर बुझ्नु पनि जरुरी छ । नेपालको बजारमा कुनै पनि सेयरको मूल्य जथाभावी बढोत्तरी भएकाे खण्डमा त्यो सेयरको मूल्यलाई उचित तहसम्म ल्याउनकाे लागी सर्ट सेलिङ्ग जस्तो वित्तीय उपकरण नहुनुले पनि इन्साइडर ट्रेडिंगलाई प्रोत्साहन गरेको प्रष्ट देख्न सकिन्छ । तसर्थ यस्तो किसिमको कारोबारलाई दुरुत्साहित गर्नको लागी पनि सर्ट सेलिङ्ग जस्तो वित्तीय औजारकाे आवश्यकता अपरिहार्य छ । (पुँजीबजार विश्लेषक बस्यालको सामाजिक सञ्जालबाट)
