पलायन हुँदै ठूला व्यवसायी, कसरी लैजान्छन् विदेशमा ठूलो रकम ?
काठमाडौं । देशको आर्थिक अवस्था जर्जर बन्दै गर्दा नेपाली व्यवसायीहरुले विदेशमा पैसा लगेको बताइन्छ । विदेशमा लगानी गर्न नेपालको कानुनले अनुमति दिँदैन । तर, गैरकानुनी रुपमा विदेशमा पुँजी पलायन भैरहेको जानकारहरु बताउँछन् । देश दुनियाँ सबैलाई थाहा छ, गैरकानुनी रुपमा विदेशमा लगानी विस्तार गर्नेमा विनोद चौधरी हुन् । उनले विदेशमा लगानी विस्तार गर्दै आएको विषय बारम्बार समाचारमा उल्लेख छ । फोब्स पत्रिकामा पनि प्रकाशित हुँदै आएको छ । तर, चौधरीले गरेको गैरकानुनी लगानीबारे कुनै पनि सरकारी निकायले प्रश्न गरेका छैनन् । चौधरी प्रतिनिधि सभाका सदस्य पनि हुन् । नेपाली काँग्रेसको केन्द्रीय सदस्य पनि हुन् । कार्यपालिका, व्यवस्थापिका, न्यायपालिका, प्रशासन संयन्त्रलाई प्रभाव पारेर आफ्नो पक्षमा निणर्य गराउन उनी माहिर छन् । व्यवसायमा कर छल्न र गैरकानुनी रुपमा विदेशमा सबैभन्दा बढी पूँजी लैजाने व्यवसायीको रुपमा सरकारले नै चौधरीलाई राम्ररी चिन्छ । कानुनी छिद्र प्रयोग गरेर विनोद चौधरीले नबिल बैंकबाटै वार्षिक एक अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी विदेश लैजाने गरेका छन् । चौधरीले नेपाल राष्ट्र बैंकको स्वीकृति लिएर नै यसरी पुँजी विदेश लैजाँदै आएका छन् । ठूला व्यवसायिक घरानामा खेतान समूह पनि क्रमशः नेपाल छोडेर विदेशमा लगानी विस्तार गर्नेको सूचीमा अग्रस्थानमा छ । खेतान समूहले नेपालका उत्पादनमुलक उद्योगहरु क्रमशः बिक्री गर्दै भारत, सिंगापुर, दुवईमा लगानी विस्तार गर्दै आएको छ । मुलतः मारवाडी समुदायका नेपाली व्यवसायीहरुको नातागोता भारत, सिंगापुर, हङकङ, दुवई, मलेसियामा रहेकाले उनीहरुसँगको साझेदारीमा लगानी विस्तार गरेको बताइन्छ । पछिल्लो समय पुरानो शासक परिवारका राणा-शाह-राजभण्डारीहरुले काठमाडौंको जग्गा महँगोमा बिक्री गरेर विदेशमा पुँजी लगिरहेको धेरैको भनाइ छ । दरबारमार्ग, कमलादी, नक्साल, ठमेल, लाजिम्पाट क्षेत्रका ठूला घरजग्गा बिक्रीबाट प्राप्त पुँजी विदेश पलायलन हुन थालेको बताइन्छ । त्यस्तै, नेपालको व्यवसायमा एक चरणमा सफलता पाइसकेका र लगानीलाई विविधिकरणसँगै सुरक्षा प्रदान गर्ने सोचका साथ नेवार समूदायका ठूला व्यवसायीले पनि विदेशमा लगानी विस्तार गर्न लागेको बताइन्छ । छोराछोरी पढ्न विकसित देशमा जाने, उतै रमाउने, उतै पेशा व्यवसाय अपनाउने चरित्रकाे सामाजिक विकाससँगै नेपालीहरुले विदेशमा पूँजी पनि लैजाने गरेको अनौपचारिक कुराकानीमा धेरैले स्वीकार्छन् । तर कानुनले नेपालीलाई विदेशमा लगानी गर्न, स्वीकृत विना पैसा विदेश लैजान निषेध गरेको छ । जुनसुकै रुपमा विदेशमा पुँजी पठाए पनि, लगानी गरे पनि त्यो गैरकानुनी र दण्डनीय कार्य ठहरिने भएकोले कसैले पनि पैसा विदेशमा लगेको कुरा नगर्ने गरेको नेपाल चेम्बर अफ कमर्शका अध्यक्ष राजेन्द्र मल्ल बताउँछन् । युवा पुस्ताले भर्च्युअल मुद्रामा ठूलो लगानी गरेको र त्यसबाट नेपाली समूदायले ठूलो मात्रामा पुँजी गुमाएको आशंका नेपाल राष्ट्र बैंकले समेत गरेको छ । राष्ट्र बैंकले भच्यूअल मुद्रामा वा विदेशमा कुनै पनि प्रकारको लगानी गर्नु कानुनी रुपमा गलत हुने भन्दै त्यस्तो लगानी नगर्न पटक-पटक सार्वजनिक रुपमा नै आग्रह गर्दै आएको छ । पछिल्लो समय दुवई, सिंगापुर, हङ्कङ् लगायत देशमा विदेशी लगानीकर्तालाई राजनीतिक अधिकार बाहेक सबै अधिकार दिने गरी गोल्डेन कार्ड वा व्यवसायिक/पारिवारिक सुविधायुक्त भिषाका अफरहरु दिँदै आएका छन् । त्यसको प्रभाव नेपाली युवा व्यवसायीमा परेको बताइएको छ । पछिल्लो समय युवा उद्यमी विश्वास ढकाल पनि व्यवसायको क्रममा नेपालमा भन्दा विदेशमा बढी समय बिताउँन थालेका छन् । उनले दुवईलाई कर्मथलो बनाउँदै लगेको जानकारहरु बताउँछन् । संकटमा पुँजी पलायन, कति सम्भव ? देशमा आर्थिक संकट चुलिँदै गएको, राजनीतिक अस्थीरता भएको, सरकारले विकास निर्माणको काम गर्न नसकेको, जनस्तरबाट सरकारले विश्वास गुमाउँदै गएको, अध्ययन तथा कामको खोजीमा दैनिक ३५०० बढी युवा विदेशीन थालेको, देशभित्र दक्ष जनशक्ति बस्न छोडेको, गाउँ सहर सबैतिर बुढाबुढी र केटाकेटीको जनसंख्या मात्र रहेको, काम गर्ने वर्ग सबै पलाएन भएको र व्यवसायी पूँजीपतिहरुले पनि देश जोड्न थालेका टिकाटिप्णी होटल रेष्टुराँसहित मानिसको जमघट हुने स्थानहरुमा प्रशस्त सुनिन्छ । के साँच्चै व्यवसाय पुँजीपति पलायन भएका छन् ? ‘केही साथीहरुले विदेशमा पनि लगानी गरेको मैले पनि सुन्छु, कानुन अनुसार लगानी गर्न नमिल्ने भएकोले कोही पनि खुलेर बोल्दैनन्, नेपालीले विदेशमा लगानी गरेको समाचार बेलाबेलामा प्रकाशित पनि भएका छन्’ व्यवसायी शशिकान्त अग्रवाल भन्छन्-‘देशको अवस्था हेर्दा र व्यवसायीहरुको मनोविज्ञान बुझ्दा विदेशमा पूँजी पलाइन भैरहेको छ भन्नेर सजिलै अनुमान गर्न सकिन्छ ।’ आर्थिक संकटको बेलामा पुँजी पलायनको सम्भावना कम हुने सिद्धार्थ बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुन्दर प्रसाद कँडेल बताउँछन् । ‘आर्थिक संकट नेपालमा मात्र होइन, विश्वभर नै छ । यतिबेला नेपालमा राम्रो गर्न नसक्नेले यूरोप, अमेरिका, जापान, चीन वा भारतमै राम्रो गर्न सक्छन् भन्ने विश्वासिलो आधार छैन,’ बैंकर्स कँडेल भन्छन्-‘अहिले बैंकको किस्ता तिर्न पैसा छैन भनिरहेका व्यवसायीले विदेशमा पैसा लैजान्छन् भनेर शंका गर्न पनि म सक्दिन ।’ व्यवसाय उच्च नाफामा भएको बेलामा पुँजी पलायनको सम्भावना हुने उनी बताँछन् । विश्वभर नै आर्थिक संकट भएकोले व्यवसाय गर्न जुनसुकै देशमा पनि अहिले कठिन हुने र व्याज खानको लागि नेपालमा नै सबैभन्दा राम्रो व्याजदर बैंकले दिएको उद्यमी अग्रवाल बताउँछन् । कसरी लगिन्छ ठूलाे रकम ? व्यवसाय गर्नका लागि ठूलाे पुँजी विदेशमा लैजान सजिलाे छैन । विदेशमा लगानी कानुनले राेकेकाे छ भने नेपाली मुद्रा विदेशमा चल्दैन । वस्तु तथा सेवा आयातसँगै, पढ्न, स्वास्थ्य उपचार गर्न, भ्रमणमा जाँदा राष्ट्र बैंकले तोकेको सीमाभित्र रहेर स्वीकृत लिएपछि मात्र विदेश पैसा लैजाने व्यवस्था रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता डा. गुणकर भट्ट बताउँछन् । कानुन अनुसार र बैकिङ प्रणालीबाट विदेशमा लगानी लैजान सम्भव नभएको उनी बताँछन् । कानुन प्रक्रिया अनुसार विदेशमा पैसा लैजाने नमिले पनि व्यवसायीहरुले विदेशमा पुँजी लैजानै नसक्ने अवस्था भने नभएको व्यवसायी शशिकान्त अग्रवाल बताउछन् । ‘व्यवसायीले चाहँदा विदेशमा पैसा लैजान सकिन्छ, हुण्डि मार्फत् पैसा लगी रहेका हुन्छन् । मात्र यो प्रक्रिया जोखिमपूर्ण र महँगो छ,’ उनले भने । ‘यहाँबाट १०० रुपैयाँ पठाउँदा लिनुपर्ने देशमा ९५ रुपैयाँ पाइन्छ, ५ प्रतिशत नोक्सान हुन्छ तर पैसा लैजानै नसकिने होइन’ उनले भने । आयात व्यापारमा संलग्न व्यवसायीहरुले बैकिङ प्रणालीबाट पनि पैसा पठाउन सक्ने एक जना बैंकर्सले बताए । ‘एक करोडको समानको लागि एलसी खोल्ने तर उताबाट ल्याउँदा ९० लाखको मात्र सामान ल्याएर सरकारलाई झुक्याउने सम्भावना हुन्छ, कागजपत्रमा भन्दा कम परिणाममा सामान ल्याउन सक्ने सम्भावना पनि छ, उत्पादकसँग कम मूल्यमा डिल गर्ने तर विल तथा एलसी मूल्य बढी राखेर पैसा पठाउने सम्भावना पनि हुन्छ’ उनले भने ।
उद्योग बेचेर सेयरमा लगानी, १ अर्बको पोर्टफोलियो ४० करोडमा झर्यो
काठमाडौं । विश्वको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो सगरमाथाको उचाई कति होला ? सबैले सहजै उत्तर दिन्छन्, ८ हजार ८४८.८६ मिटर । सगरमाथाको उचाई पत्ता लाग्यो । समुन्द्रको गहिराइसम्म मान्छेहरु पुगिसके । तर, सेयर बजारको उचाई र गहिराई पत्ता लगाउन सकिएन । सेयर बजारको चुचुरोको उचाई कति हो भनेर प्रश्न गर्याे भने ठ्याक्कै जवाफ कसैले दिन सक्दैनन् । सेयर बजारको बढाई असीमित छ । लगानीको सीमा असीमित छ । सेयर बजारको बढाई र घटाई पनि यत्ति नै हो है भन्न सकिँदैन । यही सोचलाई आत्मसाथ गर्दै दोस्रो बजारमा अघि बढिरहेका छन्, लगानीकर्ता अम्बिर बोगटी । उनी जहिले पनि सेयर बजारको चुचुरोमा पुग्ने प्रयास गरिरहन्छन् । तर अहिलेसम्म चुचुरो नै पत्ता लगाउन सकेका छैनन् । सेयर बजारकाे टुप्पोमा पुग्न खोज्दा खोज्दै उनी फेद पुगेको थाहै पाउँदैनन् । सेयर बजारको चुचुरो र फेद बोगटीले कति पटक भेटिसके तर अझै उनले ठ्याक्कै यही नै हो भनेर पत्ता लगाउन सकिरहेका छैनन् । सेयर बजारको १८ सय अंकको बुल होस् वा ३२ सय अंकको बुल । सेयर बजारको यो दुवै चुचुरोमा पुगेका छन् लगानीकर्ता बोगटी । अझै त्यो भन्दा माथिको चुचुरोमा पुग्छु भन्ने सोच बनाउँदै गर्दा उनी फेदमा पुगेको थाहै पाउँदैनन् । बोगटीले सेयर बजारका थुप्रै बुल र वियरिसको अनुभव लिइसके । उनले बुलभन्दा वियसिरस बजारबाट बढी अनुभव हासिल गरिसके । यस्ता थुप्रै बुल र वियरिसबाट सेयर बजारको अनुभवमा खारिएका छन् उनी । अहँ ! तर, अझै थाहा पाउँदैनन् सेयर बजारको चुचुरो र फेद । पेशाले पोल्ट्री एण्ड ह्याचरी व्यवसायी हुन् बोगटी । बुवाले वि.सं. २०४३ सालदेखि पोल्ट्री व्यवसाय गर्दै आएका थिए । वि.सं. २०६० को दशकदेखि बुवाले गर्दै आएको व्यवसायलाई अम्बिरले सम्हाले । बालाजु औधोगीक क्षेत्रमा उनको अमृत फिड इण्ड्रष्टी सञ्चालन भइरहेको छ । उनले आफ्नो व्यवसायलाई चितवनमा समेत विस्तार गरे । वि.सं. २०६० को दशकमा नेपालमा बैंक सञ्चालन गर्ने लहर सुरु भयो । पूर्व बैंकर जयन्द्र श्रेष्ठ उनका बुवाका साथी थिए । बैंकर श्रेष्ठले उनका बुवालाई बैंकमा लगानी गर्न सुझाव दिएपछि बोगटी सिभिल बैंकका संस्थापक बने । बैंकको सञ्चालक बने । उनी सञ्चालक बनेपछि बैंकिङ्ग क्षेत्रको अध्ययन गर्न थाले । अध्ययन गर्दै जाँदा उनमा बैंकिङ्ग क्षेत्रको रस बढ्न थाल्यो । पछि साविकको सिभिल बैंकका अध्यक्ष समेत बने । वि.सं. २०६५ साल माघ महिनामा उनी कम्प्युटरमा सेयर बजार हेर्दै थिए । नबिल बैंकको सेयर मूल्य ४२ सय रुपैयाँ र स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको ६ हजार रुपैयाँ थियो । साउनमा नबिल बैंकको सेयर मूल्य ६ हजार ५ सय र स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको सेयर मूल्य ९ हजार रुपैयाँ पुग्यो । ६ महिना मै सेयर मूल्य बढेपछि उनी अचम्ममा परे । आफूले दुःख गरेर सञ्चालन गरिरहेको पोल्ट्री व्यवसाय भन्दा सेयर बजारमा लगानी गर्याे भने ६ महिनामै नाफा दोब्बर हुने देखेपछि सेयर बजारमा लगानी गर्ने मनसाय बनाए । उनी तत्कालीन समयमा फिड एण्ड ह्याचरी व्यवसायी संघ र दाना उद्योग संघको केन्द्रिय सदस्य समेत थिए । उनले आफ्नो पैतृक व्यवसायलाई बिट मारेर सेयर बजारमा लगानी गर्ने सोच बनाएपछि चितवनमा सञ्चालित ह्याचरी बेचे । उनका साथी मित्रलाल श्रेष्ठ १० नम्बर ब्रोकरका सञ्चालक थिए । लगानीकर्ता बोगटीको व्यवसायको आम्दानी देखेर उनका साथी श्रेष्ठले पोल्ट्री व्यवसायमा लगानी गरे । उनी सेयर बजारमा दोब्बर हुने देखेर पुँजी बजारमा प्रवेश गरे । श्रेष्ठले ५० लाख पोल्ट्रिमा लगानी गरे भने बोगटीले २० लाख रुपैयाँ सेयरमा लगानी गरे । संयोग भन्नै पर्छ । दुवै जना नयाँ क्षेत्रमा प्रवेश गर्दा श्रेष्ठले पोल्ट्रीमा ५० लाख लगानी डुबाए भने बोगटीको लगानी ७ लाखमा झर्याे । बजार झरेर २९२ अंकमा पुग्यो । बजारमा कम्पनीको सेयर आज किन्यो भोलि सस्तो, भोलि किन्यो पर्सी सस्तो हुन थाल्यो । १८ सय रुपैयाँमा किनेको स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंक र १९ सय रुपैयाँमा किनेको बैंक अफ काठमाण्डूको सेयर मूल्य घटेर ८/९ सयमा झर्याे । ६ महिनामा डेढी हुन्छ भनेर लगानी गरेका बोगटीको पोर्टफोलियो ५० प्रतिशतले गिरावट आयो । उनले बजारमा लगानी गर्नु ठिक रहेनछ भनेर कागजपत्र सबै थुपारेर आनन्दले बसे । बजार फेरि उकालो लाग्न थाल्यो । २०७२ सालमा नेप्से सूचक १८८१ अंकमा पुग्यो । उनको पोर्टफोलियो उचाईमा पुग्यो । २० करोड लगानी दोब्बर भएर ४० करोड पुग्यो । ‘सेयर बजार बढेपछि पुनः लगानी थप्न मन लाग्यो, मैले मेरो जग्गा बेचें, बैंकबाट ऋण लिन पनि सिकें, झण्डै ३५ करोड रुपैयाँ ऋण लिएं, ठूलो लगानीकर्ता बन्छु र नाम कमाउँछु भन्ने सोच बनाएँ तर, बजार पुनः घटेर १०६८ अंकमा झर्याे,’ उनले गुमाउँदाका पलहरु सम्झेर भने । त्यसपछि उनलाई छटपटी हुन थाल्यो । २९२ अंक हुँदा नखेपेको पीडा उनले यसपटक खेप्नु पर्याे । किनभने उनले जग्गा बेचेका थिए । बैंकबाट ऋण लिएर लगानी गरेका थिए । ‘नेप्से सूचक १०६८ अंकमा झरेपछि बैंकले पनि पेल्न थाले, मार्जिन कल गर्न थाले, म ऋणमा कहिल्यै काम नगरेको मान्छे, पैसा नपुगेपछि छटपटी हुन थाल्यो, पुस्ताहरु पहिलादेखि काठमाडौंमा बस्दै आएको हुँदा काठमाडौंमा पैतृक जग्गा धेरै थियो, आफ्नो भागमा रहेको जग्गा बेचेर ऋण सेटल गरें,’ उनले विकासन्युजसँग भने । त्यसपछि पुनः बजार बढ्दै गएपछि ३२ सय अंक पुग्यो । यसपटक उनले पोर्टफोलियो व्यवस्थापनमा जुटे । ‘३२ सय अंक पुग्दा ३० करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर बेचेँ, मेरो आफ्ना अप्ठ्यारा सबै समाधान गरेँ, मेरो व्यवसायले ब्याज तिर्न धानिरहेको भएपनि पछि धान्नै सकेन, कर्जा धेरै बढ्यो, १/२ करोडसम्मको ब्याज घर भाडा, जग्गा भाडा र पोल्ट्रीबाट आएको रकमले तिर्थे,’ उनले सुनाए । तर, कोरोना महामारी पछि भने उनी संकटमा परे । अधिकांश सहकारी संस्थाहरु डुबे । सहकारी संस्थाहरुले अन्दाधुन्दा पैसा लगेर घरजग्गा र सेयर बजारमा लगानी गरे । उत्पादन क्षेत्रमा लगानी गर्नु पर्ने रकमलाई गलत ठाउँमा प्रयोग गरे । उनीहरुले गलत प्रयोग गरेका कारण अहिलेको अफ्ठ्यारो आएको उनी बताउँछन् । उनलाई पोल्ट्री व्यवसायमा लागेको ३८ वर्ष भयो । तर, अहिलेको जस्तो अफ्ठ्यारो कहिल्यै नपरेको उनले सुनाए । यसपटक उनले समयमा ब्याज तिर्न सकेनन् । उनी मात्रै होइनन् धेरैले समयमा ब्याज तिर्न सकेका छैनन् । ब्याज तिर्ने पैसा नभएपछि केही व्यक्तिहरुले आन्दोलन गर्नु परेको उनी बताउँछन् । पहिला बैंकले पेल्दाखेरी सरण लिने ठाउँ सहकारी संस्था थियो, व्यक्तिगत साथीभाईहरुसँग सापटी मागेर समस्या समाधान गरिन्थ्याे, अहिले साथीभाईहरुले पनि पत्याउन छोडी सके,’ उनले आफ्नो गुनासो गर्दै भने, ‘अहिले कसैले कसैलाई पत्याउँदैनन्, म पनि अरुलाई पत्याउन नसक्ने अवस्था पुगेको छु, सेयर बजारमा सबै जना पीडित नै छन् ।’ पछिल्लो समय सेयर बजारमा जलविद्युत कम्पनीको बाहुल्यता बढेको उनको भनाइ छ । ठूला लगानीकर्ताहरुले सेयर बजारमा कर्नरिङ गर्ने गरेको उनको अनुभव छ । ‘सेयर बजारमा हाइड्रोवालाहरुको बाहुल्यता बढेको छ, दई/तीन वर्ष अघिसम्म हाइड्रो कम्पनीका अफिस भेटिँदैनथे, उनीहरुका अफिस झोलामा हुन्थे, ५०, ५५, १०० रुपैयाँमा पाइने कम्पनीको सेयर मूल्य ४/५ सय भन्दा माथि छ,’ उनले भने, ‘बैंकिङ्ग क्षेत्रका सेयर किन्दा १०/१५ प्रतिशत प्रतिफलको ग्यारेन्टी भएपनि २ सय रुपैयाँभन्दा कममा कारोबार भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार ४/५ जना मिलेर सेयर खरिद गर्छन् । त्यही सेयर मूल्य बढाएर एकले अर्काेलाई बिक्री गर्छन् । मूल्य बढेपछि सोझा जनतालाई बेचेर आफू बाहिरिन्छन् । यो बजारका लागि खतरा भएको उनको तर्क छ । कम्पनीको इतिहासदेखि सबै फण्डामेन्टल, आर्थिक गतिविधि, सेयरधनीहरुका पृष्ठभूमि लगायत सबै अध्ययन गर्ने लगानीकर्ता भने कहिल्यै घाटामा नजाने उनी बताउँछन् । उनको अहिले सेयर बजारको पोर्टफोलियो ४० करोडभन्दा बढी छ । ३२ सय अंकमा सेयर बजार पुग्दा उनको पोर्टफोलियो झण्डै १ अर्ब रुपैयाँ पुगेको थियो । अहिले पोर्टफोलियो दोब्बर बढीले घटेको उनले बताए । बैंकको ब्याजदर बढेका कारण सबै समस्या आएको उनको भनाइ छ । ‘२०७८ साउनमा १ अर्बको हाराहारीमा पोर्टफोलियो थियो, ६ क्वार्टर ब्याज तिरेँ, ७ प्रतिशतमा लिएको ब्याज १४/१५ प्रतिशत तिर्नुपर्याे, पहिला समयमा कर्जा तिर्ने गरेको भएपनि अहिले ताकेता गर्ने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘अहिले आफै पैसा तिर्न नसक्ने अवस्था पुग्यौं, अन्यको हालत झनै दयनीय छ ।’ उनी आगामी दिनमा सेयर बजारमा लगानी गर्न नछाड्ने बताउँछन् । आफूले बजारबाट धेरै कुराहरु सिकेको बताउँदै अनुभवलाई सही ढंगले प्रयोग गर्ने उनको योजना छ । ‘सेयर बजारमा लगानी गर्न छोड्दिनँ, अनुभवमा झनै खारिँदै गएको छु, म प्रवेश गर्दा सेयर बजार एभरेज थियो, मैले १८८१ अंकको बुल र १०६८ अंकको घटेको बजार देखेँ, ३२ सय अंकको बुल र घटेर १९ सय अंकको बजार पनि देखेको छु,’ उनले भने, ‘यो अनुभवले अब म धेरै लोभ गर्दिन भनेर बजारबाट शिक्षा पाएको छु, सेयर बजारमा नतिजा पुर्णाङ्कमा हुँदैन, एभरेज रिजल्ट लिन जान्नुपर्छ, फर्स्ट डिभिजन मात्रै ल्याउने हो, डिस्टिङ्सनको आश गर्नु हुँदैन, फर्स्ट डिभिजन ल्यायो भने सफल मानिन्छ ।’ नेप्से ३२ सय अंक पुग्दा ४ हजार अंक पुग्ने सपना देखेको उनी बताउँछन् । मान्छेको स्वभाव लोभ गर्ने भएकाले अझै बढ्ने अपेक्षा गरेको उनले बताए । एकै दिन करोडौं रुपैयाँ नाफा कमाउने अन्य क्षेत्र नभएको उनको बुझाई छ । ‘नेप्से ३२ सय अंक पुग्दा ४ हजार अंक पुग्ने सपना देखेको थिएँ, एक करोड पोर्टफोलियो हुनेको एकै दिनमा १० लाख रुपैयाँ थपिन्थ्यो, दिनको १० लाख रुपैयाँ कमाउने अरु कुनै विजनेश छैन, ३२ सय अंक पुगेको बेला दैनिक करोडौं बढ्दा प्रफुल्लित हुन्थे,’ उनले भने । सेयर बजारमा लगानी गरेको रकम ३ वर्ष खाल्डोमा र ३ महिनामा सबै असुल हुने गरेको उनको अनुभव छ । ३ वर्षमा गुमाएको रकम ३ महिनामा कभर हुने गरेको उनले बताए । त्यही बेला निस्किन सक्ने मान्छे सफल हुने उनको अनुभव छ ।
यी हुन् सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गर्ने टप १३ कम्पनी
काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)मा झण्डै २५० कम्पनी सूचीकृत भएर सेयर कारोबार भइरहेका छन् । यी २५० कम्पनीलाई नेप्सेले १३ वटा समूह वर्गीकरण गरेको छ । नेप्सेले बैंकिङ्ग, विकास बैंक, फाइनानस, होटल एण्ड टुरिजम, जलविद्युत, इन्भेष्टमेन्ट, जीवन बीमा, म्यानुफ्याक्चरिङ एण्ड प्रोसेसिङ, माइक्रोफाइनान्स, म्युचुअल फण्ड, निर्जीवन बीमा, ट्रेडिङ्ग र अन्य समूह गरी १३ वटा समूहमा वर्गीकरण गरेको हो । १३ वटा समूहका सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गर्ने कम्पनीहरुलाई यहाँ उल्लेख गरिएको छ । यी कम्पनी आफ्नो समूहका सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गर्ने कम्पनीहरुमा पर्छन् । १३ वटा समूहमा सूचीकृत कम्पनीहरुमा गत वर्षको नाफाबाट सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गर्ने जाल्पा सामुदायिक लघुवित्त, नबिल बैंक, गरिमा विकास बैंक, आइसीएफसी फाइनान्स, सोल्टी होटल, रिडी पावर कम्पनी, एचआईडिसीएल, यूनिलिभर नेपाल, सानिमा इक्विटी फण्ड, शिखर इन्स्योरेन्स कम्पनी, नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी र साल्ट ट्रेडिङ्ग कर्पाेरेशन रहेका छन् । लघुवित्त समूहमा ६० वटा संस्था सूचीकृत छन् । हालसम्म ४५ वटा लघुवित्त गत वर्षको नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेका छन् । जसमध्ये जाल्पा लघुवित्त वित्तीय संस्थाले सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेको छ । लघुवित्तले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई ७३ प्रतिशत बोनस सेयर र ३.८४ प्रतिशत नगद गरी कूल ७६.८४ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ । बैंकिङ्ग समूहमा २० वटा बैंक सूचीकृत छन् । १६ वटा वाणिज्य बैंकले मात्रै गत वर्षको नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई लाभांश वितरण गरेका हुन् । जसमध्ये गत आर्थिक वर्षको नाफाबाट सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गर्नेमा नबिल बैंक छ । बैंकले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई १८.५ प्रतिशत बोनस सेयर र ११.५ प्रतिशत नगद गरी कूल ३० प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । विकास बैंक समूहमा १६ वटा विकास बैंक सूचीकृत छन् । हालसम्म १० वटा विकास बैंकले गत वर्षको नाफाबाट लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेका छन् । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै गरिमा विकास बैंकले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई १३ प्रतिशत बोनस सेयर र १.५ प्रतिशत नगद गरी कूल १४.५ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । वित्त (फाइनान्स) समूहमा २० वटा कम्पनी सूचीकृत छन् । हालसम्म ५ वटा फाइनान्स कम्पनीले लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेका छन् । जसमध्ये आईसीएफसी फाइनान्सले सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गरेको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई ५ प्रतिशत बोनस सेयर र ५ प्रतिशत नगद गरी कूल १० प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । होटल एण्ड टुरिजम समूहमा ६ वटा कम्पनी सूचीकृत छन् । हालसम्म २ वटा कम्पनीले मात्रै लाभांश वितरण गर्ने घोषणा गरेका छन् । जसमा सोल्टी होटलले सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गरेको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई ५ प्रतिशत बोनस सेयर र २१.३१ प्रतिशत नगद गरी कूल २६.३१ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । जलविद्युत समूहमा ६५ वटा कम्पनी सूचीकृत छन् । हालसम्म १८ वटा कम्पनीले मात्रै गत वर्षको नाफा वितरण गरेका हुन् । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै रिडी पावर कम्पनीले सबैभन्दा धेरै लाभांश वितरण गरेको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई ४० प्रतिशत बोनस सेयर र २.१ प्रतिशत नगद गरी कूल ४२.१ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । इन्भेष्टमेन्ट समूहमा ६ वटा कम्पनी सूचीकृत छन् । हालसम्म ३ वटा कम्पनीले गत वर्षको नाफा वितरण गरेका हुन् । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै हाइड्रोईलेक्ट्रीसिटी इन्भेष्टमेन्ट एण्ड डेभलपमेन्ट कम्पनी (एचआईडिसीएल)ले वितरण गरेको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई ५ प्रतिशत बोनस सेयर र ०.२६३ प्रतिशत नगद गरी कूल ५.२६३ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । म्यानुफ्याक्चरिङ एण्ड प्रोसेसिङ समूहमा पनि ६ वटा कम्पनी सूचीकृत छन् । यस समूहका ६ वटै कम्पनीले गत वर्षको नाफा वितरण गरेका हुन् । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै युनिलिभर नेपालले वितरण गरेको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई १ हजार २१५ प्रतिशत नगद गरी लाभांश वितरण गरेको हो । म्युचुल फण्ड समूहमा सूचीकृत फण्डहरुमा सबैभन्दा धेरै सानिमा इक्विटी फण्डले वितरण गरेको हो । फण्डले गत वर्षको नाफाबाट इकाईधनीहरुलाई २२ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गरेको हो । निर्जीवन बीमा समूहमा १४ कम्पनी सूचीकृत छन् । यस समूहमा सूचीकृत १३ वटा कम्पनीले लाभांश वितरण गरेका छन् । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै शिखक इन्स्योरेन्स कम्पनीले वितरण गरेको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई १६ प्रतिशत बोनस सेयर र ०.८४२१ प्रतिशत नगद गरी कूल १६.८४२१ प्रतिशत लाभांश वितरण गरेको हो । अन्य समूहमा २ कम्पनी मात्रै सूचीकृत छन् । जसमध्ये नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी (एनटिसी)ले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई ४० प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गरेको हो । ट्रेडिङ्ग समूहमा २ वटा कम्पनीको मात्रै कारोबार भइरहेको छ । यस समूहमा रहेका कम्पनीहरुमध्ये साल्ट ट्रेडिङ्गले मात्रै गत वर्षको नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई लाभांश वितरण गर्ने भएको हो । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०७८/७९ को नाफाबाट सेयरधनीहरुलाई १० प्रतिशत बोनस सेयर र ५ प्रतिशत नगद गरी कूल १५ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने पस्ताव भएको हो । जीवन बीमा समूहमा सूचीकृत कम्पनीहरुले भने गत वर्षको नाफा हालसम्म वितरण गर्ने घोषणा गरेका छैनन् । अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०७७/७८ को नाफाबाट भने सबैभन्दा धेरै नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनी छ । कम्पनीले १५.७८९५ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गरेको थियो ।
