विकासन्युज

कर्मचारीको स्वास्थ्य र दुर्घटना बीमामा कम्पनीले भ्याट छुट पाउने कि नपाउने ? यस्ताे छ विवाद

काठमाडौं । कुनै पनि कम्पनीले आफ्ना कर्मचारीको स्वास्थ्य तथा दुर्घटना बीमा गर्दा बीमा शुल्कमा अभिवृद्धि कर (भ्याट) छुट हुने वा नहुनेमा अन्यौलता छाएको छ । यसअघि १०० रुपैयाँ बीमा शुल्क लाग्थ्यो भने सरकारले दिएको भ्याट छुट सुविधा प्रयोग गर्दा ८८ रुपैयाँ ४८ पैसा मात्र तिरे पुग्छ । सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेट मार्फत स्वास्थ्य बीमा, दुर्घटना बीमा र पुर्नबीमा शुल्कमा भ्याट छुट दिने जनाएको छ । यो व्यवस्था यहि साउन १ गतेदेखि बीमा कम्पनीहरुलाई लागू भएको छ । स्वास्थ्य बीमा र दुर्घटना बीमा शुल्कमा भ्याट लाग्ने व्यवस्था व्यक्तिको हकमा मात्र लागू हुने हो कि कम्पनीको हदमा पनि लागू हुने भन्ने द्विविधा भएको एनएलजी इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुनिलवल्लभ पन्तले बताए । सरकारले दिएको भ्याट छुट सुविधा व्यक्तिलाई मात्र हुन सक्ने, कम्पनीलाई नहुन सक्ने पन्तको बुझाइछ । तर, बीमा कम्पनीहरुले व्यक्तिलाई मात्र नभई संस्थालाई पनि भ्याट छुट दिएर बीमा लेख तथा बिल जारी गरिरहेको सगरमाथा इन्स्योरेन्स कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत एवं नेपाल बीमक संघका महासचिव चंकी कुँवर क्षेत्रीले बताए । ‘संस्थाको नाममा जारी हुने स्वास्थ्य तथा दुर्घटना बीमा पोलिसीमा भ्याट छुट नहुने भनेर सरकारको नीतिमा प्रष्ट छैन । तर, कम्पनीहरुले कर्मचारीको सामूहिक बीमा गराउँदा पनि भ्याट छुट दिएर पोलिसी जारी गरेका छन्’ उनले भने–‘पछि कर कार्यालयले समाउँछ कि, कम्पनीको नाममा जारी गरेको पोलिसीमा भ्याट लाग्छ भन्ने हो कि भन्ने चिन्ता बीमा कम्पनीहरुलाई छ ।’ यस विषयमा कर कार्यालयका अधिकारीहरु पनि प्रष्ट देखिएनन् । आन्तरिक राजश्व विभागका उपमहानर्देशक यज्ञप्रसाद ढुंगेलले यस विषयमा आन्तरिक छलफल गरेपछि प्रष्ट पारिने बताए । ‘स्वास्थ्य बीमा र दुर्घटना बीमामा भ्याट छुट व्यक्तिलाई मात्र कि कम्पनीलाई पनि भन्ने तपाईको प्रश्नको ठ्याक्कै जवाफ दिन मिलेन । आर्थिक ऐनमा जे लेखिएको छ त्यहि लागू हुन्छ । त्यसको कार्यान्वयनको क्रममा केही द्विविधा देखिए भने हामी आन्तरिक रुपमा पनि छलफल गर्छौ । सरोकारवालासँग पनि छलफल गर्छौ र त्यसको व्याख्या गछौं ।’ बीमा कम्पनीहरुलाई परेको द्विविधाबारे आफू पूर्ण जानकार नभएको उनले बताए । बीमा समितिका कार्यकारी निर्देशक राजुरमण पौडेले कम्पनीले सामूहिक रुपमा स्वास्थ्य र दुर्घटना बीमा गराउँदा पनि भ्याट लागू नहुने बताए । ‘यस्तो बीमा विगतमा जीवन बीमा कम्पनीमा गर्नेले भ्याट तिर्नु पर्दैन थियो । अब निर्जीवन बीमा कम्पनीबाट गराउँदा पनि भ्याट छुट पाइन्छ’ उनले भने । यस्तो हुन्छ हिसाव कर्मचारीको बीमा गराउँदा लाग्ने बीमा शुल्क सम्बन्धित कम्पनीले तिर्ने गर्छ । बीमा कम्पनीले पनि कम्पनीको नाममा बीमा लेख जारी गर्छ र कम्पनीकै नाममा विल जारी गर्छ । कर्मचारीलाई स्वास्थ्य बीमा र दुर्घटना बीमा सुविधा दिने कम्पनीहरु प्रया भ्याटमा दर्ता हुने गरेका छन् । यस्ता कम्पनीहरुले खरिद गर्दा तिरेको भ्याट रकम बिक्री गर्दा उठाएको भ्याट रकममा कट्टा गरी कर कार्यालयमा भुक्तानी गर्छन । त्यसैले कर्मचारीको बीमा गराउने कम्पनीको लागि भ्याट छुट हुनु र नहुनुमा कुनै लाभ वा हानी हुन्न । मात्र, सरकारीले राजश्व गुमाउने जानकारहरु बताउँछन् ।

माछापुच्छ्रे बैंकद्वारा पोखरा र भक्तपुरमा वृक्षारोपण

काठमाडौँ । माछापुच्छ्रे बैंक लि.ले पोखरा महानगरपालिका, वडा नं. २१ स्थित दोविल्ला परिसरमा वृक्षारोपण गरेको छ । बैंकको पोखरामा रहेका शाखा कार्यालयहरु तथा पोखरा महानगरपालिका र घैचौर टोल विकास संस्था सँगको सहकार्यमा उक्त वृक्षारोपण कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो । बैंकले स्वच्छ वातावरण निमार्णमा सघाउ पुर्याउने उद्धेश्यले पोखरा महानगरपालिकाको सहयोगमा उक्त वृक्षारोपण कार्यक्रम आयोजना गरेको हो । उक्त अवसरमा करिव ७० भन्दा बढी विरुवाहरु रोपिएको थियो । त्यसैगरी, बैंकले मनोरम नगर समाजको संयुक्त सहकार्यमा भक्तपुरको मनोहरामामा वृक्षारोपण गरेको छ । भक्तपुरस्थित मनोहरा जग्गा एकीकरण आयोजनाले छुट्याएको मनोरम समाज क्षेत्रको ग्रिनवेल्ट लगायतका स्थानमा वृक्षारोपण कार्यक्रम गरिएको हो ।

मानव अधिकारवादी संस्था हिमराइट्सद्वारा शैक्षिक सामाग्री वितरण

काठमाडौँ । हिमालयन मानव अधिकारकर्मी समूह(हिमराइट्स)को आयोजना कोर इन्टरनेशनल क्यानडाको सहयोग तथा मकवानपुरको मनहरी गाउँ पालिकासंगको सहकार्यमा शैक्षिक सामाग्री तथा विद्यालय पोशाक वितरण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । मनहरी वडा नं ३ सिद्धकालीस्थित प्रजा आधारभूत विद्यालय र गाउँ पालिकाका वडा नं ६ स्थित सगरमाथा आधारभूत विद्यालयमा सिमान्तकृत समुदायकको शिक्षा तथा नेतृत्व विकास कार्यक्रम अन्तर्गत शैक्षिक सामाग्री तथा विद्यालय पोशाक वितरण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । सिद्धकालीस्थित प्रजा आधारभूत विद्यालयमा साउन ६ गते २७ जना बालबालिकाहरुलाई सामाग्री वितरण गरिएको हो । त्यसैगरी साउन १३ गते सगरमाथा आधारभूत विद्यालय रुपाचुरी वडा नं ६ का २१ जना बालबालिकाहरुलाई सामाग्री वितरण गरिएको हो । प्रजा आधारभूत विद्यालय सिद्धकालीमा विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष राजुप्रसाद खनालको अध्यक्षता तथा विद्यालयका प्रधानाध्यापक तुलबहादुर सुनारको विशेष उपस्थितीमा कार्यक्रम सम्पन्न भएको थियो । त्यसैगरी सगरमाथा आधारभूत विद्यालयमा विद्यालय व्यवस्थापन समितिका सदस्य राममाया चेपाङको सभाध्यक्षता तथा मनहरी गाउँ पालिकावडा नं ६ का वडाअध्यक्ष गोपीलाल मोक्तानको प्रमुख आतिथ्यता र प्रधानाध्यापक खड्कबहादुर मोक्तानको विशेष उपस्थितीमा कार्यक्रम सम्पन्न हो । कक्षा १ देखि कक्षा ८ सम्मका बालबालिकाहरुलाई वर्ष भरि आवश्यक पर्ने कपी दुई दर्जन, कलम, पेन्सिल, सापनर, जोमेट्रीवक्स, साना बालबालिकाहरुलाई कलर पेन्सिल, पेन्सिल र विद्यालयका पोशाक वितरण गरिएको हो । यस वर्ष मात्र सहयोग गरिएका बालबालिकाहरुलाई पानी पिउने बोतल, टिफिन वक्स, व्याग जस्ता सामाग्री पनि वितरण गरिएको हिमराइट्सकी कार्यक्रम संयोजक कुमारी वाइबाले बताइन् ।

विश्व रेकर्ड तोड्ने दौडमा दाङका ऋषि, दुवै खुट्टामाथि पारेर एक मिनेटमा ६० पटक ‘पुसअप’

लमही । दाङका ऋषि परियार दुवै खुट्टामाथि पारेर गरिने ‘पुसअप’मा विश्व कीर्तिमान कायम गर्ने दौडमा छन् । गिनिजबुक अफ वल्र्ड रेकर्डमा अहिलेसम्म खुट्टामाथि पारेर एक मिनेटमा ५१ पटक मात्रै पुसअप गरेको रेकर्ड छ । बेलारूसका सिर्हेई कुडायौले सन् २०१८ मे ३ मा ५१ पटक पुसअप गरेर विश्व रेकर्ड कायम गरेका थिए । त्यो रेकर्डलाई कसैले पनि तोड्न सकेका छैनन् । तर, दाङ तुलसीपुर उपमहानगरपाकिा–३ निवासी ऋषि परियार यो रेकर्ड तोड्ने क्रममा छन् । विश्व रेकर्डका लागि उनले सोमबार तुलसीपुरमा भिडियो रेकर्ड गरेका छन् । तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाको सहयोगमा उनले एक मिनेटमा ६० पटक पुसअप गरेको भिडियोसमेत तयार पारेको हो । उक्त भिडियो तथा साक्षीहरुको भिडियोलाई गिनिजबुक अफ वल्र्ड रेकर्डको कार्यालयमा इमेल गर्ने ऋषिले बताए । उनका अनुसार रेकर्ड भएको उक्त भिडियोसहित करिब रु एक लाख पठाउनुपर्ने र त्यसको नतिजा १०÷१५ दिनमा आइपुग्छ । “मैले आज गरेको पुसअप गरेको भिडियो र साक्षीहरुको रेकर्ड गिनिजबुकको कार्यालयमा पठाउनुपर्छ”, उनले भने, “त्योसँगै करिब रु एक लाख पठाएपछि १०÷१५ दिनमा नतिजा आउँछ, यदि पैसा नपठाएको खण्डमा भने नतिजा आउन पाँच÷सात महिना लाग्छ ।” तुलसीपुर उपमहानगरपालिका युवा तथा खेलकूद शाखाको सहयोगमा यस पटक गिनिजबुकमा नाम लेखाउने दौडमा छन् ऋषि । परियारले गिनिजबुकमा नाम लेखाएर उक्त खेल क्षेत्रमा नेपालको नाम विश्वमै चिनाउने योजना बनाएको बताए । यसमा उपमहानगरपालिकाले पनि सहयोग गर्ने उपमहानगरपालिकाका प्रमुख घनश्याम पाण्डेले उल्लेख गरेका छन् । उनका अनुसार अहिले ऋषिलाई गिनिजबुकमा नाम लेखाउन मद्दत गर्नका लागि तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाले रु एक लाख १५ हजारसमेत सहयोग गरेको छ । तुलसीपुर निवासी परियारले गिनिजबुकमा नाम लेखाउन सफल भएमा खेल क्षेत्रमा तुलसीपुरको नाम अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पुग्नेसमेत पाण्डेले बताए । “हामीले तुलसीपुर उपमहानगरपालिकालाई ‘स्पोर्ट सिटी’का रूपमा अगाडि बढाइरहेका छौँ”, उनले भने, “सोहीअनुसार हामीले यहाँका खेलाडीलाई प्रोत्साहन गरिरहेका छौँ, अहिले ऋषिले विश्व रेकर्ड तोड्न सफल भएमा उपमहानगरलाई थप मद्दत पुग्छ ।” साथै ऋषिलाई गिनिजबुकमा नाम लेखाउन आवश्यक पर्ने रकम जुटाउन उपमहानगरपालिकाले पहल थाल्ने तुलसीपुर उपमहानगर युवा तथा खेलकूद संयोजक अमर नेपालीले बताए । हातले टेकेर तीन किलोमिटर हिँड्छन् ऋषि ऋषिको गिनिजबुकमा नाम लेखाउने सपना अहिलेको भने होइन । उनले अहिले हातले टेकेर तीन किलोमिटर हिँडेर गिनिजबुकमा नाम लेखाउने दौडमा पनि छन् । उनले चार महिनाअघि हातले टेकेर तीन किलोमिटर दुरी पार गरेको भिडियो गिनिजबुकको कार्यालयमा पठाएका थिए । त्यसको नतिजाको पर्खाइमा छन् ऋषि । विगत चार÷पाँच वर्षअघिदेखि गिनिजबुकमा नाम लेखाउने दौडमा हिँड्ेका ऋषि आर्थिक अभावमा त्यसले सफलता नपाएको बताए । तर, उनको अठोट भने जसरी पनि गिनिजबुकमा नाम लेखाएर छाड्ने छ । “अर्थाभावले मैले गिनिजबुकमा नाम लेखाउन सकेको छैन”, उनले भने, “तर एकपटक जसरी पनि गिनिजबुकमा नाम लेखाएरै छाड्छु ।” सानैदेखि खेल क्षेत्रमा रुचि राख्ने ऋषि जिम्न्यास्टिक, उफ्रने, दौडने, खेल खेल्ने गर्थे । यसमा उनको रुचि पनि बढी थियो । उनले केही वर्षअघि सोचे, ‘मानिस खुट्टाले त हिँड्छन्, तर हातले हिँडे कस्तो हुन्छ होला त’ उनले मनमा उक्त प्रश्न खेलाइरहेनन् , अनि आफै हातले हिँड्ने प्रयास गर्न थाले । प्रयास गर्दै जाँदा परियारले विस्तारै हातले उभिन सिके । अनि केही समयको प्रयासपछि विस्तारै–विस्तारै हिँड्न शुरु गरे । यसरी प्रयास गर्दै जाँदा अहिले उनी हातले हिँड्न थालेको १३ वर्ष पुग्यो । लामो सङ्घर्ष र प्रयासपछि अहिले उकालो, आरालोसमेत हिँड्नसक्ने भएका छन् । यही सीपलाई लिएर ऋषि विश्व कीर्तिमानी कायम गरी आफ्नो जन्मभूमि र देशलाई चिनाउने दौडमा छन् । रासस

लाागुऔषधका मुद्दामा वार्षिक ११ प्रतिशतले वृद्धि, देशभर तीन हजार ३५७ मुद्दा दर्ता

काठमाडौं । मुलुकभर लागुऔषध ओसारपसारका मुद्दामा वृद्धि भएको छ । प्रहरी प्रधान कार्यालयले दिएको जानकारीअनुसार आर्थिक वर्ष २०७४/७५ को तुलनामा आव २०७५/७६ मा लागुऔषधका मुद्दामा वृद्धि भएको हो । आव २०७४/७५ मा तीन हजार ८८ मुद्दा दर्ता भएकामा आव २०७५/७६ मा तीन हजार ३५७ मुद्दा दर्ता भएका छन् । केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब महानिरीक्षक विश्वराज पोखरेल प्रहरीको सक्रियता बढेसँगै लागुऔषध दुव्यर्सनी तथा ओसारपसारका घटनामा वृद्धि भएको र खुला सिमानाका कारण तराई क्षेत्रबाट लागुऔषध धेरै ओसारपसार हुने गरेको बताउँछन् । लागुऔषध सेवनले व्यक्ति, घरपरिवार, समाजलाई मात्र नभएर सिङ्गो देशलाई नै असर गर्ने भएकाले नेपाल प्रहरीले बढ्दो लागुऔषध दुव्यर्सनी तथा ओसारपसालाई कम गर्न लागुऔषध नियन्त्रण ब्यूरोको स्थापना गरी काम गर्दै आइरहेको छ । विसं २०६९ मा स्थापना भएको ब्यूरोले हालसम्म ९६ विदेशीसहित दुई हजार ५१८ व्यक्तिलाई पक्राउ गरेर मुद्दा चलाएको ब्यूरोका प्रहरी नायब उपरीक्षक गौतम थापाले जानकारी दिए । नेपालमा वार्षिक ११ प्रतिशतका दरले लागुऔषध प्रयोगकर्ताको दर बढेको भन्दै यसलाई न्यूनीकरण गर्न गृह मन्त्रालयले विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । गाँजा, अफिमलगायतका लागुऔषध नेपालको पहाडी र भित्री मधेसमा धेरै उत्पादन हुने गरेको भन्दै यसलाई न्यूनीकरण गर्न प्रहरी मात्र नभएर स्थानीयवासी नै सक्रिय रुपले लाग्नुपर्ने लागुऔषध ब्यूरोका प्रहरी नायब उपरीक्षक थापाले बताए । प्रहरीले हाल लागुऔषध ऐन, २०३३ अनुसार मुद्दा चलाउँदै आएको छ । रासस

शर्मिलाको सफलताः ‘किर्तिपुरबाट शुरु भएको व्यवसायिक यात्रा भोजपुरसम्म’

काठमाडौं । किर्तिपुर स्थित रामलक्ष्मण अर्गानिक एग्रीकल्चर फर्ममा पुग्दा शर्मिला अधिकारी तरकारी गोडमेलमा व्यस्त भेटिन्छिन् । त्यसो त उनी उक्त फर्मको सञ्चालिका हुन् । फर्म सञ्चालिका भएपनि उनी मिहिनेतमा विश्वास गर्छिन् । त्यही मिहिनेत र परिश्रमले उनलाई अहिले करोडपति बनाएको छ । ४ वर्ष अघि करिब १५ लाख लगानी गरेर उनले उक्त फर्म सञ्चालन गरेकी हुन् । ६ रोपनी क्षेत्रफल जग्गामा ४ वर्षअघि अर्गानिक तरकारी खेती शुरु गरेकी थिइन्, यो अवधिमा उनको फर्मबाट एक करोड २० लाख आम्दानी भएको बताउँछिन् । २०७२ साल मंसिर महिनाबाट शुरु भएको उक्त राम लक्ष्मण अर्गानिक एग्रीकल्चर फर्ममा दैनिक पाँच जनाले रोजगार पाइरहेका छन् । शर्मिला एक महिला हुन्, हाम्रो समाजले महिलालाई कमजोर सोच्छ, तर उनले आफ्नो व्यवसाय सफलताका साथ अघि बढाएकी छिन् । किर्तिपुरको सफतलापछि भोजपुरमा व्यवसाय बिस्तार त्यही फर्ममा काम गर्दैगर्दा आफ्नो गाँउ भोजपुरमा एक सय ५० रोपनीमा करिब एक करोड लगानी गरी श्रीमान् निरबहादुर राउतको सहयोगले ‘राउत एण्ड सन्स बहुउद्देश्यीय कृषि तथा पशुपालन प्रालि मार्फत कृषि र पशुपालनको काम अघि बढाएकी छिन् । भोजपुर, बालङ्खा गाउँपालिका ४, आमचोकमा ५० रोपनी जमिनमा अलैँची, ३० रोपनीमा किवी तथा अन्य जमिनमा कागती, टिमुरको नर्सरी, कफिको नर्सरी, अवकडो सिताकी च्याउ(३ सय मुडामा) खेति भइरहेको छ । २५ वटा बाख्रा, १० भैंसी १० सो फर्ममा पालिएको छ । त्यहाँ दैनिक १५ जनाले काम पाइरहेका छन् । यता, सिन्धुलीका यकबहादुर सिङ्तानसँगको सहकार्यमा सर्मिला अधिकारी र उनका श्रीमान् निरबहादुरको सहकार्यमा नार्गजुन नगरपालिकाको रामकोटमा मैत्री मङ्गलम अर्गानिक कृषि फर्म सञ्चालन गरेको बताउँछिन् । १ सय २८ रोपनी क्षेत्रमा फैलिएको उक्त अर्गानिक कृषि फर्मबाट मासिक १५ लाखदेखि २० लाखसम्म आम्दानी हुने गरेको छ । उक्त फर्ममा ४० जनाले रोजगारी पाएका छन्, सो कृषि फर्म डेढ करोड रुपैयाँमा शुरु गरिएको हो । कामप्रति सन्तुष्ट शर्मिला गोरखाको एक मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएकी उनले विसं.२०३८ सालमा एसएलसी पास गरेकी हुन् । त्यसपछि अध्ययनका लागि काठमाडौं आइन्, आईए पढ्दै गर्दा उनको विवाह भयो र पढाई रोकियो । उनका श्रीमान बैदेशिक रोजगारी शिलशिलामा यूएई गए, केही समयपछि उनीपनि यूएई गइन् र ४ वर्षपछि स्वदेश मै केही गर्नु पर्छ भनेर व्यवसाय शुरु गरेको बताउँछिन् । केही दिनअघि श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयबाट वैदेशिक रोजगारबाट फर्किएर व्यवसायमा आवद्ध भएकी उनले उद्यमी सम्मान पाएकी थिइन्, सम्मान पाएको क्षण सम्झदै उनी भन्छिन्–‘यस सम्मानले आफ्नो दायित्व झन् बढाएको छ, कामप्रतिको चाहाना एवम् उत्साह दिनप्रति दिन बढ्दै गएको छ ।’ आगामी योजना रामलक्ष्मण अर्गानिक एग्रीकल्चर फर्मलाई निरन्तर सञ्चालन गर्दै जाने र उक्त फर्म भएको स्थानमा होलसेल तरकारी बजार सञ्चालन गर्ने उनको विचार छ । उनले अहिले आफूहरुको ध्यान भोजपुरमा केन्द्रित भएको, त्यहाँको फर्मलाई व्यवस्थित बनाउने र अगामी दिनमा एग्रो सेन्टर बनाउने तयारी रहेको योजना सुनाइन् । वैदेशिक रोजगारमा नजानु भन्नु भन्दा त्यहाँबाट केहि सिकेर आफ्नो देशमा कार्य गर्नु पर्ने बताइन् । विदेशमा बगाउने पसिना नेपालमा बगाउन सकियो भने सामान्य जीवन बिताउनका लागि घरपरिवारबाट टाढा भई बस्नु पर्दैन । उनी भन्छिन्–‘आफ्नो देशको भौगोलिक अवस्था अनुसार सरकारीस्तरबाट कृषि क्षेत्रमा बजेट तथा तालिम प्रदान गरी कुन ठाउँमा के उत्पादन गर्दा उत्तम हुन्छ भन्ने कुरा कृषि विज्ञबाट तालिम प्रदान गर्ने हो भने न कुनै बाँझो जमिन न त बेरोजगारीको अवस्था सिर्जना हुन्छ ।’ बजारको चुनौती कृषकले गरेका उत्पादनले बजार भाउ राम्रो नपाउँदा तोकिएको मूल्यमा कृषि उत्पादन बिक्री गर्न गाह्रो हुँदै आएको र विचैलियाले कृषकलाई ठगी गरिरहेको बताइन् । किसानले उत्पादन गरेको तरकारीको मूल्य सरकारले नै सुनिश्चित गरी दिने व्यवस्था गर्नु पर्ने उनको भनाई छ । ‘सरकारले विऊ, मल, सिचाईँको व्यवस्था गर्ने र उत्पादन गरेका वस्तुको बिक्रीका लागि निर्धारित बजार हुने हो भने कुनैपनि युवा जनशक्ति रोजगारीका लागि विदेशिनु पर्दैन’-उनले भनिन् ।

राक्षसलाई धपाउने नेवार समुदायकाे माैलिक पर्व गठामुंगः धुमधामले मनाइँदै

भादगाउँ । साउन कृष्णपक्ष घण्टाकर्ण चतुर्दशीको अवसरमा आज काठमाडौँ उपत्यकालगायत देशका विभिन्न भागमा बसोबास गर्ने नेवार समुदायले घर शान्तिको कामनासहित घण्टाकर्णको पूजा गर्दै गठामुंगः पर्व मनाउँदैछन् । यस दिन नेवार समुदायले आफ्नो घरगृह शान्तिको कामना गर्दै आफ्ना परिवारलाई रोगव्याधी नलागोस् भनेर घण्टाकर्णको पूजा गरी घर–घरबाट भूतप्रेत मन्छाउने गर्दछन् । विशेषगरी किसानले वैशाख महिनामा पर्ने अक्षय तृतीयाका दिन रोपाइँलगायतका बढी बल प्रयोग हुने कामका लागि सहयोग पुगोस् भन्ने उद्देश्यले तान्त्रिक विधिले आह्वान गरेर बोलाएका भूतप्रेत, डाकिनी, शाकिनी, पिशाच आदिलाई तान्त्रिक विधिद्वारा नै बिदा गर्ने पर्वको रूपमा समेत लिइन्छ । यस दिन शिवपुत्र भगवान् कुमार कार्तिकेयको पूजाअर्चना गरिन्छ । भक्तपुरमा यो पर्व विशेष प्रकारले मनाउने गरिन्छ । यहाँको शैली अन्य स्थानका नेवार समुदायको भन्दा भिन्न प्रकारको छ । यस दिन नेवार समुदायमा एकाबिहानै उठेर घरलाई लिपपोत गरी सफा पार्ने र घरका सबैले नुहाएपछि महादेव र नायरायणको मन्दिर पुगेर जल ल्याई आफ्नो घरको सम्पूर्ण भागमा सो जलले छर्केर चोखो बनाउने परम्परा रहेको छ । घर चोखो बनाउने क्रममा दैनिक जीवनमा प्रयोग भइरहेका सम्पूर्ण भाँडाकुडासमेत धोएर चोखो बनाउनु पर्दछ । जल नछर्केसम्म कसैले खान नहुने मान्यता रहेको छ । घरलाई चोखो बनाएपछि नेवार समुदायले बौ वाय् ज्या (भूत मन्छाउने कार्य) गर्दछ । काँचो माटोको सानो दहीको कटारो वा सलीचा (एक प्रकारको माटोको भाँडो) मा चिउराको ढुटो, जाँडको कट, लसुन, रातो खुर्सानी, कालो भटमास, रङ्गीबिरङ्गी ध्वजा, सिन्कामा कपडा बेरेर बनाएको बत्ती बालेर टोल बाहिरको दोबाटो वा चौबाटोमा लगेर राख्ने प्रचलनलाई बौ वाय् ज्या अर्थात् भूत पन्छाउने कार्य भनिन्छ । बौ वाय् ज्यासँगसँगै घरघरको मूलढोका र मुख्य निदालमा पञ्चरङ्गी मयुरको प्वाँख र तीनखुट्टे फलामको किला ठोक्ने चलन छ । यसले घरमा भूतप्रेत पस्न सक्दैन भन्ने जनविश्वास रहेको छ । घरका साना केटाकेटीलाई फलाम वा तामाको औँठी लगाइदिने चलन पनि रहेको छ । वयस्क युवतीहरुले आजको दिन विशेषगरी खुट्टामा विभिन्न प्रकारका टाटु खोप्ने प्रचलन पनि रहेको छ । त्यसैगरी, साँझपख घरघरबाट छ्वाली प्वाः वायगु ज्या (छ्वालीको मुठा बालेर दोबाटोमा फाल्ने कार्य) सम्पन्न गरिन्छ । छ्वालीको मुठामा कर्कलो, सिस्नो, मकैको घोगा, आरुको बोटको हाँगा, धुँ स्वाँ र बौ स्वाँ नामको विशेष प्रकारको फूलसमेत राखेर सो छ्वालीको मुठालाई बालेर घरको माथिल्लो भागदेखि तल्लो भाग छिँडीसम्म परिक्रमा गराई छ्वास वा दोबाटोमा लगेर सेलाउने गरिन्छ । यसअघि घरका सम्पूर्ण झ्यालढोकाको कुनाको माटो झिकेर सो माटो झिकेको सानो प्वालमा जौँ, तोरीको गेडालगायतका वस्तु राखेर गोबरले लिप्ने प्रचलनसमेत रहेको छ । घण्टाकर्ण पर्वकै अवसरमा टोलवासीले नर्कट र छ्वालीको मानवाकृतयुक्त राक्षसको प्रतीक बनाई चोक–चोकमा ठड्याएर राखिन्छ । सँगसँगै एक व्यक्तिलाई पनि राक्षसको प्रतीक बनाई जगात अर्थात् पैसा उठाउन लगाइन्छ । साँझपख सो राक्षसको प्रतीकस्वरुपको नर्कट र छ्वालीको मानवाकृतलाई विभिन्न बाजागाजाका साथ नजिकको खोला, चौबाटो र नगर बाहिर लगेर जलाइन्छ । यसरी जलाउन लैजाँदा बाजागाजाको तालमा अश्लील शब्दहरु प्रयोग गर्दै गीत गाउँदै जाने गरिन्छ । यस पर्वलाई किसानहरुको ‘सिनाज्या ब्यंकेगु’ (रोपाइँकार्य सम्पन्न भएको) र चाडपर्वको शुरुआत भएको सङ्केत पर्वको रूपमा पनि लिने गरिएको छ । नेवार समुदायमा रोपाइँ सकेपछि घर सफा गर्ने, हिलो पखाल्ने पर्वका रूपमा सिनाज्या ब्यंकेगु पर्व मनाउने गरिन्छ । नेवार समुदायमा घण्टाकर्ण पर्व प्राचीन इतिहासकालदेखि प्रचलनमा रहेको इतिहासविद् एवं संस्कृतिविद् डा. पुरुषोत्तमलोचन श्रेष्ठले जानकारी दिएका छन् । काठमाडौँ उपत्यकामा करिब दुई हजार वर्षअघिदेखि यो पर्व मनाउँदै आएको उनले बताए । यस पर्वलाई मानिसमा भएको नकारात्मक सोच र व्यवहार परिवर्तन गर्न उत्प्रेरणा मिल्ने र व्यक्ति, परिवार, समाज र देशमा शान्तिको कामना गर्ने पर्वको रुपमा समेत लिने गरेको संस्कृतिविद् डा. श्रेष्ठको भनाइ छ । प्रचलित किंवदन्तीअनुसार कानमा घण्ट झुण्ड्याएर हिँड्ने राक्षसको पूजा गर्ने भएकाले यसलाई घण्टाकर्ण पर्व भनिएको हो । घण्टाकर्णलाई शिवको प्रतीकको रूपमा पनि लिइन्छ । परापूर्वकालमा देवताको नाम र धर्मकर्मका कुरा पटक्कै मन नपराउने बडेमानको शरीर भएका एक व्यक्ति थिए, जसले भगवान्को नाम सुन्न पर्ला भनेर कानमा ठूला–ठूला घण्ट झुण्ड्याएर हिँड्ने गर्दथे । घण्टाको आवाजले देवताको नाम र धर्मकर्मका कुरा कानमा नपर्ने भएपछि ऊ ढुक्क भयो । कानमा घण्ट झुण्ड्याएको हुनाले त्यसलाई घण्टाकर्ण भन्न थालियो । उसलाई सुनभन्दा फलाम मन पथ्र्यो । विस्तारै उसले दोबाटो चौबाटोमा बसेर जे पायो त्यही खाने, बाटामा हिँड्नेसँग जगात (कर) माग्ने, जनतालाई दुःखकष्ट दिने, महिला र बालिकामाथि व्यभिचार गर्ने गर्न थाल्यो । एक दिन उसलाई साह्रै भोक लागेको बेला आहाराको खोजीमा चौबाटोमा निस्कियो र उसको एउटा भ्यागुतोसँग भेट भयो । भ्यागुतोसँग उसले मानवबस्ती कहाँ छ भनेर सोध्यो । भ्यागुतोले घण्टाकर्णलाई धाप (भास भएको जमिन) तर्फ बाटो देखाउँदै त्यहीँ मानिसको बस्ती छ भनेर पठायो । घण्टाकर्ण त्यतै लागे तर ऊ धापमा फस्यो । जति निस्कन खोज्यो त्यति उनी भासिँदै गयो । साँझको समय भएकाले ऊ रातभर त्यही भासमा फँस्यो । भोलिपल्ट बिहान गाउँलेहरूले ढुङ्गाले हानेर उसलाई मारे । यसै दिनबाट नेवारी समुदायमा परम्परागत नाच तथा बाजागाजा सिकाउन शुरु गरिन्छ । नेवारी समुदायले गाईजात्राका बेला प्रदर्शन गरिने परम्परागत देवीदेवताका नाचसहित व्यङ्ग्यले भरिपूर्ण नाटकको प्रशिक्षणसमेत घण्टाकर्ण पर्वपछि शुरु गरिन्छ । भक्तपुरको प्रसिद्ध नवदुर्गा नाचको लागि यसै दिनबाट मुकुण्डो बनाउने कार्यको शुभारम्भ गरिन्छ । रासस

मेलम्चीको बाँकी काम गर्न प्राप्त बोलपत्रको मूल्याङ्कन अन्तिम चरणमा

काठमाडौं । राष्ट्रिय गौरवको मेलम्ची आयोजनाको बाँकी रहेको हेडवक्र्स निर्माण र सुरुङको कार्य सम्पन्न गर्न प्राप्त बोलपत्र मूल्यांकनको काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ । खानेपानी मन्त्रालय र मन्त्रालय मातहत रहेका विभिन्न निकायहरुले आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा गरेका भौतिक तथा वित्तीय प्रगतिका बारे तेस्रो चौमासिक समीक्षा बैठकमा आयोजनाका कार्यकारी निर्देशक सूर्यराज कँडेलले उक्त जानकारी गराएका हुन् । सुन्दरीजलस्थित भेन्टिलेसन साफ्टको ड्रिल गर्ने काम सकिएको उनले बताए । खानेपानी मन्त्री बिना मगरको अध्यक्षतामा मन्त्रालयको सभाहल सिंहदरबारमा सोमबार बसेको समीक्षा बैठकमा मन्त्रालय मातहत रहेका विभिन्न निकायहरुले गरेका भौतिक र वित्तीय प्रगतिकाबारे जानकारी गराइएको थियो । बैठकमा राष्ट्रिय योजना आयोग, अर्थ मन्त्रालय र प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका प्रतिनिधिहरु समेत सहभागी थिए । समीक्षा बैठकमा खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन विभागको आव २०७५/०७६ मा समग्र भौतिक प्रगति ८४ र वित्तीय प्रगति ८१ प्रतिशत रहेको जानकारी विभागका महानिर्देशक सुनिलकुमार दासले जानकारी दिए । खानेपानी विभाग अन्तर्गत रहेका खानेपानी सेवा नियमन तथा पुनस्र्थापना कार्यक्रमको भौतिक प्रगति ८७ प्रतिशत, खानेपानी गुणस्तर सुधार कार्यक्रमको प्रगति ८८ प्रतिशत, तेस्रो साना सहरी खानेपानी आयोजनाको प्रगति ८९ दशमलब ५८ प्रतिशत र सह लगानी खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाको प्रगति ८९ प्रतिशत रहेको जानकारी महानिर्देशक दासले दिए । आव २०७५/०७६ मा ३९ वटा क्रमागत सहलगानीका आयोजनाहरु मध्ये ९ वटा सम्पन्न भई १ लाख ४० हजार ८ सय ९५ जनसंख्या लाभान्वित भएको, तेस्रो साना सहरी खानेपानी आयोजना अन्तर्गत १० वटा आयोजनाहरु सम्पन्न भई १ लाख ३ हजार २ सय २५ जनसंख्या लाभान्वित भएको र खानेपानी गुणस्तर सुधार कार्यक्रम अन्तर्गत निर्माणाधीन २८ वटा आयोजनाहरुमध्ये १० वटा सम्पन्न भई करिब ६३ हजार जनसंख्या लाभान्वित भएको जानकारी मन्त्रालयका सहसचिव तेजराज भट्टले गराए । समीक्षा बैठकमा काठमाडौं उपत्यका खानेपानी लिमिटेड (केयुकेएल) को भौतिक प्रगति ९५ प्रतिशत र वित्तीय प्रगति ९३ प्रतिशत रहेको महाप्रबन्धक डा. महेश भट्टराईले जानकारी दिए । काठमाडौं उपत्यका खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डको भौतिक प्रगति ९९ प्रतिशत र वित्तीय प्रगति ९५ प्रतिशत रहेको छ । बोर्डले गत आर्थिक वर्षमा ३५ स्थानमा बर्षातको पानी संकलन प्रविधि जडान सम्पन्न गरेको, उपत्यकाभित्र १२ स्थानमा खानेपानीको स्रोतको संरक्षण गरेको र उपत्यकाभित्रै १७ किलोमिटर पाइप लाइन विस्तार गर्ने भनिएकोमा २५ कि।मी। विस्तार भएको बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा. सञ्जिवविक्रम राणाले जानकारी दिए । ग्रामीण खानेपानी तथा सरसफाइ कोष विकास समितिको भौतिक प्रगति ८३ प्रतिशत र वित्तीय प्रगति ७८ प्रतिशत रहेको बताइएको छ । बैठकमा खानेपानी मन्त्री मगरले दीगो विकासका लक्ष्यहरु हासिल गर्ने उद्देश्यले आगामी योजनाहरु द्रुत गतिमा अगाडि बढाउन विभागीय प्रमुखहरुलाई निर्देशन दिइन् । उनले खानेपानी र सरसफाई जस्तो कुरा जनताको मौलिक अधिकारको विषयसँग जोडिएकाले दीगो विकासका लक्ष्य हासिल गर्न धेरै मेहनत गर्नुपर्ने औंल्याइन् । मन्त्री मगरले भनिन्–‘मन्त्रालयको यो तेस्रो चौमासिक समीक्षा अवधि सन्तोषजनक नै छ तर यतिले मात्रै पुग्दैन । हामीले लक्ष्य पुरा गर्न धेरै संघर्ष गर्नुपर्ने छ । सबै जनतालाई सुरक्षित खानेपानीको सर्व सुलभ पहुँच पुर्याउन स्थानीय, प्रदेश र केन्द्र सरकारबीच समन्वय गरी अगाडि बढ्नुको विकल्प छैन ।’ पूर्ण सरसफाई कार्यक्रम अन्तर्गत आगामी असोज मसान्तसम्म नेपाललाई खुला दिसामुक्त राष्ट्र घोषणा गर्ने तयारीमा लाग्न मन्त्री मगरले सबैलाई आग्रह गरिन् ।  बैठकमा राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य डा। दिलबहादुर गुरुङले पुँजीगत खर्च बढाउने गरी कामहरु अघि बढाउन र पन्ध्रौं योजनाका लक्ष्यहरु हासिल गर्ने दिशामा अघि बढ्न आग्रह गरिन् ।