कृत्रिम बौद्धिकता र बदलिँदो विश्व परिवेशसँग जुध्न शैक्षिक क्रान्तिको खाँचो : गगन थापा
काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले बदलिँदो विश्व परिवेश र कृत्रिम बौद्धिकताको होडबाजीसँग जुध्न नेपालले शिक्षा र मानव संसाधनमा आमूल परिवर्तन गर्नुपर्ने बताएका छन् । शनिबार पशुपति मित्र माध्यमिक विद्यालयको हीरक जयन्ती समारोहलाई सम्बोधन गर्दै थापाले विद्यालय तहको सिकाइमा देखिएको गम्भीर संकट समाधान गर्दै विद्यार्थीलाई भविष्यका लागि सक्षम बनाउनुपर्ने बताएका हुन् । थापाले विगतमा शिक्षा र स्वास्थ्यलाई सामुदायिक सम्पत्तिका रूपमा स्थापित गर्ने मौका गुमाएकोमा चिन्ता व्यक्त गरे । उनले वर्तमान शिक्षण–सिकाइ विधिलाई परिमार्जन गर्न जरुरी रहेको बताए । अबको युगमा के सिकाउनेभन्दा पनि कसरी सिक्ने भन्ने कुरा सिकाउनु महत्त्वपूर्ण रहेको उनको भनाइ थियो । उनले केही वर्षभित्रै प्रत्येक विद्यार्थीसँग एआई ट्युटर हुन सक्ने सम्भावना औँल्याए । प्रविधिले ल्याउने द्रुत परिवर्तनसँगै विद्यार्थीलाई विश्व नागरिकका रूपमा तयार पार्नुपर्ने उनले बताए । उनले स्थानीय माटोको संस्कार र विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धात्मक क्षमताबीच सन्तुलन मिलाउनुपर्नेमा जोड दिए । सभापति थापाले देशको सबैभन्दा ठूलो तागत जलस्रोतभन्दा पनि ‘ह्युमन रिसोर्स’ (मानव संसाधन) भएको दाबी गरे। सभापति थापाले भने, ‘हामीले शिक्षा र स्वास्थ्यलाई सामुदायिक सम्पत्तिका रूपमा विकास गर्ने अवसर गुमायौँ। अब त्यसलाई पुनःस्थापित गर्दै अघि बढ्नु आवश्यक छ। आज विश्व कृत्रिम बौद्धिकता र प्रविधिको तीव्र परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा हाम्रा बालबालिकालाई गुणस्तरीय शिक्षा, सिक्ने सीप, आत्मविश्वास र मानसिक दृढता दिनु हाम्रो प्रमुख दायित्व हो।’ सभापति थापाले पार्टीको महाधिवेशनबाट निर्वाचित भएपछि पहिलो सार्वजनिक कार्यक्रमका रूपमा आफ्नै गाउँ र आफूलाई हुर्काउने विद्यालयको कार्यक्रममा सहभागी हुन पाएकोमा खुसी व्यक्त गरे ।
गजुरीमा भासिएको सडक मर्मत तीव्र, साँझसम्म पृथ्वी राजमार्ग खुलाउने लक्ष्य
काठमाडौं । धादिङको गजुरीनजिक गलौंदीमा सडक भासिएर अवरुद्ध भएको पृथ्वी राजमार्ग खुलाउने काम तीव्र गतिमा अघि बढाइएको छ । पूर्वाधार विकास मन्त्रालयका अनुसार आज साँझसम्म यातायात पुनः सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्यसहित काम भइरहेको छ । त्रिशूली नदीको कटानका कारण सडक भासिएको क्षेत्रमा स्थानीय तहसँग समन्वय गरेर सडक काट्ने तथा वैकल्पिक भाग तयार गर्ने काम भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । यसैबीच, पहिरोका कारण गएरातिदेखि अवरुद्ध बनेका बीपी र कान्ति राजमार्गको अवरोध हटाइएको छ । अवरोध हटेसँगै दुवै राजमार्गमा यातायात सञ्चालनमा आएको मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ ।
दशैं–तिहारमा नेपाल टेलिकमको अफर, ५०० रुपैयाँको एफटीटीएच जडान शुल्क नलाग्ने
काठमाडौं । नेपाल टेलिकमले दसैँ, तिहार तथा छठ पर्वलाई लक्षित गर्दै ‘दसैँ–तिहार अफर २०८३’ ल्याउने भएको छ । अफरअन्तर्गत एफटीटीएच इन्टरनेट जडान शुल्क मिनाहा गर्नुका साथै मोबाइलमा सहुलियत दरका डाटा, भ्वाइस र एसएमएस प्याकेज उपलब्ध गराइने कम्पनीले जनाएको छ । नेपाल टेलिकमका अनुसार असोज २५ देखि कात्तिक ३० गतेसम्म नयाँ एफटीटीएच प्याकेज जडान गर्ने ग्राहकले ५०० रुपैयाँ जडान शुल्क तिर्नुपर्ने छैन । त्यस्तै, १००, १५० र २०० एमबीपीएसका नयाँ वार्षिक प्याकेज खरिद गर्ने ग्राहकले एक महिना थप सेवा पाउनेछन् । यससँगै बोनसका रूपमा उपलब्ध हुने मोबाइल डाटा पनि १३ महिनासम्म प्रयोग गर्न सकिनेछ । भर्चुअल सेट–टप बक्ससहितको प्याकेज लिने ग्राहकका लागि यसअघि नै एक हजार रुपैयाँ छुटको व्यवस्था गरिएको कम्पनीले जनाएको छ । ४९९ रुपैयाँमा ५ जीबी डाटा, ६९९ रुपैयाँमा १० जीबी मोबाइल सेवातर्फ नेपाल टेलिकमले ४९९ रुपैयाँमा पाँच जीबी डाटासहितको ‘फेस्टिभल अनलिमिटेड’ र ६९९ रुपैयाँमा १० जीबी डाटासहितको ‘फेस्टिभल अनलिमिटेड प्रिमियम’ प्याकेज उपलब्ध गराउने भएको छ । यी प्याकेजमा दैनिक तोकिएको डाटा सकिएपछि पनि इन्टरनेट चलाउन सकिनेछ । पाँच जीबीको प्याकेजमा दैनिक डाटा सकिएपछि बाँकी समय दुई एमबीपीएस र १० जीबीको प्याकेजमा तीन एमबीपीएस गतिमा असीमित डाटा प्रयोग गर्न पाइने कम्पनीले जनाएको छ । त्यस्तै, २५० रुपैयाँमा एक हजार मिनेट अन्य नेटवर्कमा समेत कल गर्न मिल्ने ‘जोयफुल मिनेट्स’ प्याकेज उपलब्ध हुनेछ । ९९ रुपैयाँमा एक हजार अन–नेट एसएमएस सुविधा भएको ‘फेस्टिभ म्यासेज’ प्याकेज पनि ल्याइएको छ । यी सबै मोबाइल प्याकेजको अवधि ३० दिनको हुनेछ। असोज ३० देखि मोबाइल प्याकेज खरिद गर्न सकिने नेपाल टेलिकमका अनुसार मोबाइलमार्फत यी प्याकेज खरिद गरी सुविधा लिन सकिने अवधि २०८३ असोज ३० देखि कात्तिक ३० गतेसम्म रहनेछ । ग्राहकले आफ्नो मोबाइलबाट *१४१५*११* डायल गरेर वा नेपाल टेलिकम एप प्रयोग गरेर प्याकेज खरिद गर्न सक्नेछन् । चाडपर्वका अवसरमा ल्याइने यस्ता योजनाले ग्राहकलाई आफन्त तथा परिवारसँग सम्पर्कमा रहन, खुसी साटासाट गर्न र डिजिटल सेवाको प्रयोग बढाउन प्रोत्साहन गर्ने कम्पनीको विश्वास छ ।
परीक्षामा राम्रो अङ्क ल्याउने मात्र होइन, जिम्मेवार नागरिक बनाउने शिक्षा चाहिन्छ : राष्ट्रपति
काठमाडौं । राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले नेपालको शिक्षाप्रणालीले विद्यार्थीलाई वर्तमानका लागि मात्र नभई भविष्यका चुनौती र अवसरको सामना गर्न सक्ने बनाउनुपर्ने बताएका छन् । विज्ञान, प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र सञ्चार क्षेत्रमा भइरहेको तीव्र विकाससँगै शिक्षाको स्वरूप र आवश्यकता पनि परिवर्तन भइरहेको उनले बताए । पशुपति मित्र माध्यमिक विद्यालयको ८०औँ वर्ष प्रवेश तथा हीरक महोत्सव २०८३ को अवसरमा शनिबार आयोजित समारोहलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति पौडेलले आधुनिक ज्ञान र सीपसँगै मानवीय मूल्यलाई पनि शिक्षाको केन्द्रमा राख्नुपर्नेमा जोड दिए । प्रविधिको विकाससँगै मानवीय विवेक, जिम्मेवारी र संवेदनशीलताको आवश्यकता पनि बढ्दै गएको उनको भनाइ थियो। उनले मानवता, सहिष्णुता, सामाजिक सद्भाव र राष्ट्रप्रतिको जिम्मेवारीलाई शिक्षाको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताए । राष्ट्रपति पौडेलले विद्यालयलाई ज्ञान र शिक्षा प्रदान गर्ने संस्थाका रूपमा मात्र नभई राष्ट्रको भविष्य निर्माण गर्ने आधारका रूपमा व्याख्या गरे । विद्यालयमा पाठ्यपुस्तकको ज्ञानसँगै अनुशासन, इमानदारिता, परिश्रम, सदाचार, देशप्रेम र सामाजिक उत्तरदायित्वजस्ता जीवनोपयोगी मूल्य पनि सिकाइने उनले बताए । आजका विद्यार्थी नै भोलिका शिक्षक, चिकित्सक, इन्जिनियर, प्रशासक, उद्यमी, राजनीतिज्ञ, वैज्ञानिक तथा जिम्मेवार नागरिक बन्ने उल्लेख गर्दै उनले विद्यार्थीको समग्र विकासमा विद्यालयको महत्वपूर्ण भूमिका रहने धारणा व्यक्त गरे । शिक्षाको उद्देश्य परीक्षामा राम्रो अङ्क ल्याउनुमा मात्र सीमित हुन नहुने राष्ट्रपति पौडेलले बताए । विद्यार्थीलाई समस्या समाधान गर्न सक्ने, नयाँ सोच विकास गर्न सक्ने, प्रविधिको सदुपयोग गर्न जान्ने र समाज तथा राष्ट्रप्रति जिम्मेवार नागरिक बन्न सक्ने बनाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो । यसका लागि सरकार, नीतिनिर्माता र शिक्षासँग सम्बन्धित सबै पक्षबीच सहकार्य आवश्यक रहेको उनले बताए ।
इन्टरनेटको शुल्क बढाउने प्रस्ताव आएको छैन, स्वीकृतिबिना शुल्क बढाए कारबाही हुने
काठमाडौं । नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले इन्टरनेट तथा इमेल सेवाको शुल्क बढाउने गरी कुनै प्रस्ताव नआएको र शुल्क वृद्धि गर्न स्वीकृति पनि नदिएको स्पष्ट पारेको छ । इन्टरनेटको सेवा शुल्क बढेको भन्दै विभिन्न सञ्चारमाध्यममा समाचार प्रकाशित भएपछि प्राधिकरणले शुक्रबार प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै आफ्नो ध्यानाकर्षण भएको जनाएको हो । प्राधिकरणका अनुसार इन्टरनेट तथा इमेल सेवा प्रदायकबाट हालसम्म शुल्क वृद्धि गर्ने प्रस्ताव पेस भएको छैन । त्यस्तै, प्राधिकरणले पनि शुल्क बढाउन कुनै स्वीकृति दिएको छैन । प्राधिकरणले दूरसञ्चार सेवा प्रदायकले लिने शुल्क उचित र मनासिब हुनुपर्ने जनाएको छ । सेवा प्रदायकले शुल्कको दर निर्धारण गर्दा प्राधिकरणले तोकेको निर्देशिकाअनुसार प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्नेछ । नयाँ शुल्क लागू हुने मितिसमेत उल्लेख गरी कम्तीमा तीन महिनाअघि स्वीकृतिका लागि प्राधिकरणमा पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । प्राधिकरणबाट स्वीकृत शुल्क दर सार्वजनिक रूपमा प्रकाशन गर्नु पनि सेवा प्रदायकको दायित्व हुने जनाएको छ । प्राधिकरणको स्वीकृतिबिना शुल्क बढाउने, स्वीकृत दरभन्दा बढी रकम लिने वा ग्राहकलाई मर्का पर्ने गरी अनधिकृत रूपमा सेवा सञ्चालन गर्ने प्रदायकमाथि दूरसञ्चार ऐन तथा नियमअनुसार कारबाही गरिने चेतावनी दिइएको छ । त्यस्तै, इन्टरनेट सेवा प्रदायकले स्वीकृत दरभन्दा बढी शुल्क लिएको वा गैरकानुनी रूपमा सेवा सञ्चालन गरी उपभोक्ताको हकहितविपरीत काम गरेको पाइएमा प्राधिकरणमा गुनासो गर्न सकिने जनाएको छ । उपभोक्ताको हकहित संरक्षण, स्वच्छ प्रतिस्पर्धा कायम तथा इन्टरनेट सेवालाई नियमित र व्यवस्थित बनाउन प्राधिकरण प्रतिबद्ध रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ ।
महिलालाई पुँजी बजारबारे सिकाउँदै नेपाल एसबिआई मर्चेन्ट बैंकिङ
काठमाडौं । नेपाल एसबिआई मर्चेन्ट बैंकिङ लिमिटेडले विश्व लगानी सप्ताह २०२६ को अवसरमा काठमाडौंको गोंगबुस्थित चेतना महिला माध्यमिक विद्यालयमा वित्तीय साक्षरता तथा पुँजी बजार सचेतना कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । महिलाको आर्थिक सशक्तीकरण, वित्तीय पहुँच विस्तार र लगानीसम्बन्धी ज्ञान अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले आयोजित कार्यक्रममा ५० भन्दा बढी प्रौढ महिला विद्यार्थी सहभागी भएका थिए । कार्यक्रममा सहभागीलाई बचत, व्यक्तिगत वित्तीय व्यवस्थापन, दीर्घकालीन लगानी, नेपालको पुँजी बजार, डिम्याट खाता, मेरो सेयर र प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) सम्बन्धी आधारभूत जानकारी दिइएको थियो । कार्यक्रमको सहजीकरण नेपाल एसबिआई मर्चेन्ट बैंकिङका संस्थागत परामर्श प्रमुख अरुण श्रेष्ठले गरेका थिए । कार्यक्रममा विद्यालयकी प्रधानाध्यापक शान्ता पण्डित, सहप्रधानाध्यापक उर्मिला प्रधान, व्यवस्थापन पक्षका प्रतिनिधि तथा नेपाल एसबिआई मर्चेन्ट बैंकिङका लगानी प्रमुख उत्सव तुलाधरको उपस्थिति थियो । कार्यक्रममा विद्यालयकी प्रधानाध्यापक पण्डितले विभिन्न उमेर समूहका महिलालाई लक्षित गरी सञ्चालन गरिएको वित्तीय शिक्षा कार्यक्रमले उनीहरूको आर्थिक निर्णय क्षमता अभिवृद्धि गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरिन् । उनले कार्यक्रम आयोजना गरेकोमा नेपाल एसबिआई मर्चेन्ट बैंकिङप्रति आभार व्यक्त गरिन् । नेपाल एसबिआई मर्चेन्ट बैंकिङका प्रतिनिधिहरूले वित्तीय रूपमा सचेत र सक्षम नागरिक निर्माणका लागि वित्तीय साक्षरता आवश्यक रहेको बताए । विशेषगरी महिलालाई औपचारिक वित्तीय प्रणाली र पुँजी बजारसँग जोड्ने उद्देश्यले यस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको उनीहरूको भनाइ थियो । चेतना महिला माध्यमिक विद्यालयले विगत २२ वर्षभन्दा बढी समयदेखि विभिन्न उमेर समूहका महिलालाई कक्षा १ देखि १० सम्म शिक्षा प्रदान गर्दै आएको छ । विद्यालयबाट एसईई उत्तीर्ण गरेका महिलाहरू स्थानीय तहको नेतृत्व, उद्यमशीलता, स्वास्थ्य सेवा तथा विभिन्न पेसा–व्यवसायमा आबद्ध भई आत्मनिर्भर बनेका छन् । विद्यालयमा हाल १६० भन्दा बढी विद्यार्थी भर्ना भएका छन् भने दैनिक करिब १२० जना विद्यार्थी अध्ययनरत रहेको जनाइएको छ ।
एनएमबी बैंकले सुरु गर्यो ‘लुप क्रेडिट’ र किस्ताबन्दीमा भुक्तानी गर्ने सुविधा
काठमाडौं । एनएमबी बैंक लिमिटेडले सिटीटेक ग्रुप र स्मार्ट च्वाइस टेक्नोलोजिज (एससीटी) सँगको सहकार्यमा ‘लुप’ नेटवर्कमार्फत खरिद कर्जा र मासिक किस्ताबन्दीमा भुक्तानी गर्ने सुविधा सुरु गरेको छ । यसका लागि तीनवटै संस्थाबीच त्रिपक्षीय सम्झौता भएको बैंकले जनाएको छ । सम्झौताअनुसार एनएमबी बैंक ‘लुप’ नेटवर्कमा कर्जा उपलब्ध गराउने बैंकका रूपमा आबद्ध भएको छ । यसबाट बैंकका ग्राहकले डिजिटल माध्यमबाट खरिद कर्जा तथा किस्ताबन्दीको सुविधा लिन सक्नेछन् । यो सुविधा सुरु भएसँगै एनएमबी बैंकका ग्राहकले ‘लुप’ नेटवर्कमा आबद्ध विभिन्न पसल तथा व्यावसायिक संस्थाबाट सामान खरिद गर्दा तत्काल खरिद कर्जा अर्थात् ‘लुप क्रेडिट’ लिन सक्नेछन् । त्यस्तै, ग्राहकले आफ्नो एनएमबी बैंकको डेबिट कार्ड वा क्यूआरमार्फत गरेको भुक्तानीलाई मासिक किस्ताबन्दीमा रूपान्तरण गर्न सक्नेछन् । ‘लुप ईएमआई’ नाम दिइएको यस सुविधाले ग्राहकलाई सामान खरिद गर्न, बजेट व्यवस्थापन गर्न र भुक्तानीलाई सहज बनाउन सहयोग गर्ने बैंकको विश्वास छ । डिजिटल माध्यमबाट खरिद कर्जा र किस्ताबन्दीको सुविधा उपलब्ध हुँदा ग्राहकले आवश्यक सामान खरिद गर्दा वित्तीय पहुँच सहज रूपमा प्राप्त गर्न सक्नेछन् । एनएमबी बैंकले हाल देशभर १९७ शाखा, १७६ एटीएम र ९ वटा एक्सटेन्सन काउन्टरमार्फत बैंकिङ सेवा प्रदान गर्दै आएको छ ।
धनुषामा बढ्दो लागुऔषध र सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग रोक्न सरकारसँग माग
काठमाडौं । धनुषामा बढ्दो लागुऔषधको दुव्र्यसन, सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग र त्यसबाट उत्पन्न अपराध नियन्त्रण गर्न ‘जनसरोकार अभियान’ले सरकारसँग कडा कदम चाल्न माग गरेको छ । अभियानले जिल्ला प्रशासन कार्यालय धनुषामार्फत गृहमन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र बुझाउँदै शान्ति सुरक्षा सुदृढ बनाउन र दोषीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउन माग गरेको हो । पछिल्लो समय धनुषामा लागुऔषधको अवैध कारोबार र प्रयोगकर्ताहरूको संख्यामा भइरहेको वृद्धिले सामाजिक सुरक्षालाई चुनौती थपेको छ । लागुऔषधका कारण चोरी र आपराधिक घटनाहरू बढ्नुका साथै सामाजिक सञ्जालमा अभद्र टिप्पणी, चरित्रहत्या र धार्मिक तथा जातीय सद्भाव खलबल्याउने कार्यहरू भइरहेको अभियानको ठहर छ । अभियानले जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका–५ मा अमिन सफीमाथि भएको घटनाको सन्दर्भ उठाउँदै यसको निष्पक्ष छानबिन गर्न माग गरेको छ । उक्त घटनाका मुख्य दोषी र सहयोगीहरूलाई समेत कानूनी कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्नेमा अभियानले जोड दिएको छ । अभियानका संयोजक जितेन्द्र महासेठले सामाजिक सञ्जालमा गलत सूचना फैलाउने, अतिरञ्जित टिप्पणी गर्ने र युवाहरूलाई आपराधिक क्रियाकलापमा आकर्षित गर्ने गिरोहलाई नियन्त्रण गर्न राज्य चुकेको आरोप लगाए । महासेठले भने, ‘सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई मर्यादित बनाउन र सीमापारिबाट आउने लागुऔषधको अवैध ओसारपसार रोक्न सुरक्षा निकायको परिचालन प्रभावकारी हुनुपर्छ ।’ ज्ञापनपत्रमा सीमा क्षेत्रबाट भित्रिने प्रतिबन्धित लागुऔषधको आपूर्ति श्रृंखला तोड्न सुरक्षा संयन्त्रलाई थप सक्रिय र प्रभावकारी बनाउनुपर्ने माग गरिएको छ । धार्मिक तथा जातीय सद्भाव कायम राख्न र सामाजिक सञ्जाललाई कानूनको दायरामा ल्याउन राज्यले तत्काल ठोस नीति र कार्ययोजना अघि सार्नुपर्ने अभियानको जोड छ ।
