पालिका

ललितपुर । ललितपुर महानगरपालिकाले महिला उद्यमीले उत्पादन गरेका सामग्रीलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउने उद्देश्यले आयोजना गरेको प्रदर्शनी मेला सुरु भएको छ । शुक्रबारदेखि सुरु भएको प्रदर्शनी आइतबारसम्म सञ्चालन हुनेछ । पुल्चोकस्थित ललितपुर महानगरपालिकाको कार्यालय परिसरमा आयोजना गरिएको मेलाको महानगर प्रमुख चिरीबाबु महर्जनले उद्घाटन गरेका हुन् । मेलाको नारा ‘लोकल रुट्स टु ग्लोबल रिच’ राखिएको छ । प्रदर्शनीको उद्घाटन कार्यक्रममा ललितपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरहरि घिमिरे, अष्ट्रेलियाका राजदूत साइमन अन्स्र्ट, नर्वेका राजदूत डाग्नी म्योस, म्यानमारका राजदूत थान सिन, श्रीलंकाका राजदूत रुवान्ती डेल्पिटिया तथा नेपालका लागि चिनियाँ राजदूतावासका डेपुटी चिफ अफ मिसन वाङ छिनलेको उपस्थिति थियो । कार्यक्रममा महानगर प्रमुख महर्जनले विभिन्न देशका राजदूतको उपस्थितिले महिला उद्यमीलाई प्रोत्साहन मिलेको बताए । उनले ललितपुरलाई पुरानो सांस्कृतिक सहरका रूपमा उल्लेख गर्दै महानगरले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान प्राप्त गरेको बताए । उनले ललितपुरलाई वल्र्ड क्राफ्ट काउन्सिलले ३५औँ कला नगर घोषणा गरेको जानकारी दिँदै सांस्कृतिक गतिविधिले महानगरको पहिचानलाई थप उचाइ दिएको बताए । यस्तै, यमोरीलाई सरकारले अभौतिक सांस्कृतिक सम्पदामा सूचीकृत गरेको र छिट्टै युनेस्कोले समेत अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा घोषणा गर्ने विश्वास व्यक्त गरे । महर्जनले महानगरले महिलालाई विभिन्न सीपमूलक तालिम प्रदान गर्दै आएको र तालिम लिएका धेरै महिला उद्यममा लागेको बताए । महिला उद्यमीलाई आर्थिक सहयोग गर्न महानगर तयार रहेको भन्दै उनले आवश्यक प्रस्ताव लिएर आउन आग्रह गरे । महानगरकी उपप्रमुख मञ्जली शाक्य बज्राचार्यले उद्यमशीलताले महिलालाई आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर र सक्षम बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताइन् । महानगरले महिलाको आर्थिक सशक्तीकरणका लागि उद्यमशीलता प्रवर्द्धनमा जोड दिएको उल्लेख गर्दै उनले महिला उद्यमीका उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउन प्रदर्शनी महत्वपूर्ण हुने बताइन् । उनका अनुसार ललितपुर महानगरभित्र २ हजार ५ सयभन्दा बढी महिला उद्यमी रहेका छन् । महानगरका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत रेखादास श्रेष्ठले महिलाको आर्थिक सशक्तीकरणका लागि महानगरले विभिन्न योजना अघि बढाएको बताए । आर्थिक सशक्तीकरणबिना महिलामाथिको असमानता अन्त्य गर्न कठिन हुने उनको भनाइ थियो । संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (युएनडिपी)का डेपुटी चिफ अफ मिसन जुलियन चेभिलार्डले लगानी, बजार र उद्यमशीलता एकअर्काका परिपूरक रहेको बताए । विभिन्न स्थानमा उत्पादन भइरहेका सामग्रीबारे एकै ठाउँबाट जानकारी लिन प्रदर्शनी उपयोगी हुने उनको भनाइ थियो । महिला उद्यमीका उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउने महानगरको प्रयास महत्वपूर्ण रहेको उनले बताए । प्रदर्शनीमा ७५ भन्दा बढी स्टल राखिएका छन् । मेलामा ललितपुरका महिला उद्यमीले उत्पादन गरेका विभिन्न सामग्री प्रदर्शनी तथा बिक्रीका लागि राखिएको महानगरले जनाएको छ ।

काठमाडौं । रसुवाको उत्तरगया गाउँपालिकाले भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीबाट प्रभावित परिवारहरूको नामावली सार्वजनिक गरेको छ । गाउँपालिकाका अनुसार २०८३ भदौ १० गते भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीबाट गाउँपालिकाभित्र भएको क्षतिको विवरण संकलन गर्न पाँचवटै वडामा कर्मचारी तथा शिक्षक खटाइएको थियो । उनीहरूबाट प्राप्त क्षतिको विवरण सम्बन्धित वडा समिति तथा सर्वदलीय बैठकबाट निर्णय गराई गाउँपालिकाको कार्यालयमा पठाइएको थियो । सोही विवरणका आधारमा स्थानीय विपद् व्यवस्थापन समिति र गाउँ कार्यपालिकाको बैठकबाट प्रभावित परिवारको सूची सार्वजनिक गर्ने निर्णय गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ । गाउँपालिकाले सार्वजनिक गरेको नामावलीमा नाम समावेश हुन छुटेको भए वा विवरण सच्याउनुपर्ने भए सम्बन्धितले दाबी–विरोध गर्न सक्ने जनाएको छ । त्यस्तै, सार्वजनिक गरिएको क्षतिको विवरण चित्त नबुझेमा, कसैको नाम दोहोरिएको भए वा क्षति नभएका व्यक्तिको नाम समावेश भएको भए त्यसबारे पनि गुनासो गर्न सकिनेछ । गाउँपालिकाले सूचना प्रकाशित भएको मितिले तीन दिनभित्र गाउँपालिकाको कार्यालय वा सम्बन्धित वडा कार्यालयमा सम्पर्क गरी गुनासो तथा दाबी–विरोध दर्ता गराउन सम्बन्धित सबैलाई आग्रह गरेको छ ।

काठमाडौं । यस वर्षदेखि काठमाडौं महानगरपालिकाले आन्तरिक स्रोतबाट सुत्केरीका घरमा पुगेर आमा र नवजात शिशुको स्वास्थ्य परीक्षण गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने भएको छ । सुत्केरी भएपछि आमा र नवशिशुको स्वास्थ्यलाई थप संवेदनशील रूपमा हेरचाह गर्नुपर्छ । तर, सहरी जीवनको व्यस्तता, परिवारको बदलिँदो संरचना र स्वास्थ्य संस्थासम्म पुग्नु पर्ने बाध्यताका कारण उत्तर प्रसूति स्याहारमा चुनौती भएपछि महानगरपालिकाले यो सेवालाई आन्तरिक स्रोतबाट प्रारम्भ गर्ने भएको हो । यो ‘उत्तर प्रसूति स्याहार (पीएनसी) घरभेट कार्यक्रम’ का नामबाट सञ्चालन हुनेछ ।  अस्पताल वा स्वास्थ्य संस्थामा बच्चा जन्मिएपछि आमा र शिशु सुरक्षित छन् भन्ने मात्र पर्याप्त हुँदैन । त्यसपछिका केही दिनलाई स्वास्थ्यकर्मीको निगरानीमा राख्नुपर्छ । कार्यक्रम अन्तर्गत सुत्केरी भएको तेस्रो र सातौं दिनमा स्वास्थ्यकर्मी घरमै पुगेर आमा र नव शिशुको स्वास्थ्य जाँच गर्नेछन् । सुत्केरीपछिको अवस्थामा आमामा रक्तस्राव, संक्रमण, उच्च रक्तचापलगायतका समस्या देखिन सक्छन् । नव शिशुमा पनि विभिन्न स्वास्थ्य जटिलता आउन सक्छन् । यी जटिलता समयमा पत्ता लगाएर स्वास्थ्य जोखिम घटाउनु कार्यक्रमको उद्देश्य हो । घरभेटका क्रममा स्वास्थ्यकर्मीले समस्या पहिचान गरेर आवश्यकताका आधारमा व्यवस्थापन गर्ने र थप उपचार आवश्यक देखिएमा सम्बन्धित अस्पतालमा पठाउनेछन् ।  नेपाल जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण २०२२ अनुसार प्रसूतिपछिको पहिलो दुई दिनमा आमा र नव शिशुको स्वास्थ्य परीक्षण पाउने दर ७० प्रतिशत छ । स्वास्थ्य संस्थामा प्रसूति भएका महिलामा यो दर ८२ प्रतिशत रहे पनि स्वास्थ्य संस्थाबाहिर प्रसूति भएकामा २३ प्रतिशत छ ।  आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा काठमाडौं महानगरपालिका भित्र १.१८ प्रतिशत महिलाले २ पटकसम्म घरमै सुत्केरी जाँच गराएका थिए । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ११.१८ प्रतिशत पुगेको यो दर आर्थिक वर्ष २०८/८३ मा पुग्दा ४.७१ मा झर्यो । यसरी घटेको दरलाई बढाउँदै लगेर उत्तर प्रसूति अवस्थाका महिला र नवजात शिशुमा देखा पर्ने जटिलता घटाउन कार्यक्रम अगाडि बढाइएको कार्यक्रमका फोकल पर्सन सिनियर अ.न.मि. निरीक्षक चन्द्रा भट्टले जानकारी दिइन् ।  कार्यक्रम सञ्चालन गर्न स्वास्थ्यकर्मीका लागि अभिमुखीकरण सम्पन्न गरिएको छ । स्वास्थ्य प्रवर्धन केन्द्रमा रहनुभएका स्वास्थ्यकर्मीलाई २ समूहमा विभाजन गरेर घरभेट कार्यक्रमको विधि, गर्नु पर्ने काम लगायत विषयमा जानकारी प्रदान गरिएको छ ।  ‘सहरी क्षेत्रमा स्वास्थ्य संस्था नजिकै हुन्छन् । तर, परिवारमा सहयोग गर्ने सदस्यको अभाव, काममा फर्किनुपर्ने अवस्था, घरायसी जिम्मेवारी तथा ‘अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएपछि समस्या छैन’ भन्ने बुझाइले पनि उत्तर प्रसूति जाँच छुट्न सक्ने अवस्था हुन्छ,’ स्वास्थ्य कार्यालय काठमाडौंका वरिष्ठ जनस्वास्थ्य नर्सिङ निरीक्षक अम्बिका पाण्डेले भनिन्, ‘यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्यकर्मी आफैँ घरमा पुग्ने प्रणालीले सेवा नलिएका परिवार पहिचान गर्न सहयोग पुग्छ । यो महानगरपालिकाले सञ्चालन गर्ने कार्यक्रममध्ये महत्वपूर्ण कार्यक्रम हो ।’ महानगरले कार्यक्रमलाई केवल स्वास्थ्य परीक्षणमा सीमित नगरी सुत्केरी आमा र नवशिशुको स्याहार, स्वास्थ्य सम्बन्धी परामर्श तथा आवश्यक जानकारीसमेत दिने तयारी गरेको छ । घरभेटका क्रममा प्रयोग गरिने चेकलिस्टमा आमा र नवशिशुको स्वास्थ्य जाँच तथा सुत्केरी परामर्श समेटिने व्यवस्था गरिएको छ । सूक्ष्म योजना र स्वास्थ्य संस्थागत तथ्याङ्कका आधारमा कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछ । समय, स्वास्थ्य संस्था र बस्ती बिचको पहुँच, उपलब्ध जनशक्ति तथा मातृ-नवशिशु स्वास्थ्य सेवाको अवस्थाको विवरणका कार्यक्रमका सञ्चालनका आधार हुन् ।  नेपालले सन् २०३० सम्ममा मातृ मृत्यु प्रति एक लाख जीवित जन्ममा ७० र नवजात शिशुको मृत्यु दर प्रति हजार जीवित जन्ममा १२ मा झार्ने लक्ष्य राखेको छ । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ (२०२१) बमोजिम नेपालमा प्रति लाख जीवित जन्ममा १५१ जना आमाहरू गर्भवती भएकै कारण ज्यान गुमाउन बाध्य छन् भने ६१५ मृत्यु सुत्केरी अवस्थामा हुने गरेको छ ।