मेक्सिको, क्यानडा र चीनविरुद्ध अमेरिकाको ‘ट्रेड वार’
काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शनिबार मेक्सिको, क्यानडा र चीनबाट आयात हुने सामानमा व्यापक शुल्क लगाउने आदेश दिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । उनले फेन्टानिल र क्यानडा तथा मेक्सिकोको सन्दर्भमा अवैध आप्रवासीहरूको प्रवाह रोक्न माग गर्दै ‘ट्रेड वार’ (व्यापार युद्ध)को सुरुवात गरेका हुन्, जसले विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिलाई असर पार्न सक्छ र मुद्रास्फीति पुनः बढाउन सक्छ । अमेरिकाका शीर्ष दुई व्यापारिक साझेदार मेक्सिको र क्यानडाले तत्कालै जवाफी भन्सार महसुलको प्रतिज्ञा गरेका छन् । यता चीनले विश्व व्यापार संगठनमा ट्रम्पको कदमलाई चुनौती दिने र अन्य ‘प्रतिउपायहरू’ अवलम्बन गर्ने बताएको छ । तीन कार्यकारी आदेशहरूमा ट्रम्पले मेक्सिकन र अधिकांश क्यानडेली आयातमा २५ प्रतिशत र चीनबाट आउने वस्तुहरूमा १० प्रतिशत भन्सार महसुल मंगलबारदेखि लागू गर्न लागेका छन् । उनले फेन्टानाइल एक घातक लागूपदार्थ र अमेरिकामा अवैध आप्रवासनसम्बन्धी राष्ट्रिय आपतकाल समाप्त नभएसम्म शुल्क कायम राख्ने प्रतीज्ञा गरे । तेल रिफाइनरहरू र मध्य-पश्चिमी देशहरूले उठाएका चिन्ताहरूको जवाफमा ट्रम्पले क्यानडाबाट आउने ऊर्जा उत्पादनहरूमा १० प्रतिशत शुल्क मात्र लगाए, जबकि मेक्सिकन ऊर्जा आयातले पूर्ण २५ प्रतिशत शुल्क सामना गर्नुपर्ने भयो । ट्रुडोको जवाफी प्रतिक्रिया जवाफमा क्यानडाका प्रधानमन्त्री जस्टिन ट्रुडोले १५५ बिलियन अमेरिकी सामानहरूमा, जसमा बियर, वाइन, काठ र उपकरणहरू समावेश छन्, २५ प्रतिशत भन्सार महसुल लगाउने बताए । ट्रुडोले अमेरिकी नागरिकहरूलाई ट्रम्पको भन्सार महसुलले उनीहरूको किराना र पेट्रोल खर्च बढाउने, सम्भवतः अटो असेम्बली प्लान्टहरू बन्द गर्ने र निकल, पोटास, युरेनियम, स्टील र एल्युमिनियम जस्ता वस्तुहरूको आपूर्ति सीमित गर्ने चेतावनी दिए। उनले आफ्ना नागरिकहरूलाई अमेरिका यात्रा नगर्न र अमेरिकी उत्पादनहरू बहिष्कार गर्न आग्रह गरे । मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लाउडिया शेइनबमले सामाजिक सञ्जाल एक्स (पूरानाे ट्वीटर) मा गरेको पोस्टमा आफ्नो अर्थमन्त्रीलाई जवाफी भन्सार महसुल कार्यान्वयन गर्न निर्देशन दिएको बताएकी छन् तर कुनै विवरण भने दिएकी छैनिन् । क्यानडा र मेक्सिको एक ठाउँ क्यानडा र मेक्सिकोले ट्रम्पको भन्सार महसुलको सामना गर्न एकसाथ काम गरिरहेको उल्लेख गरेका छन् । चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले आफ्नो योजनाबद्ध प्रतिउपायहरू स्पष्ट गरेको छैन । यसको वक्तव्यले वासिङ्टन र बेइजिङबीच वार्ताको ढोका खुला राखेको जनाइएको छ । ह्वाइट हाउसको तथ्यपत्रले भन्सार महसुल ‘संकट कम नभएसम्म’ जारी रहने बताएको छ तर तीन देशहरूले राहत पाउन के गर्नुपर्छ भन्नेबारे कुनै विवरण दिएकाे छैन । सन् २०२३ मा अमेरिकी जनगणना ब्यूरोको तथ्यांकअनुसार क्यानडाबाट हुने सबै अमेरिकी आयातको लगभग एक चौथाइ हिस्सा ओगटेको थियो । ट्यारिफले अटो निर्माताहरू नराम्रोसँग प्रभावित हुनेछन् । क्यानडा र मेक्सिकोमा निर्मित सवारी साधनहरूमा नयाँ उच्च भन्सार महसुलले एक विशाल क्षेत्रीय आपूर्ति श्रृंखलालाई बोझ दिनेछ । भन्सार महसुलको घोषणाले २०२४ को राष्ट्रपतीय अभियान र पद सम्हालेपछि ट्रम्पको बारम्बार गरेको धम्कीलाई पूरा गर्छ । शीर्ष अर्थशास्त्रीहरूको चेतावनीलाई अवज्ञा गर्दै शीर्ष अमेरिकी व्यापार साझेदारहरूसँगको नयाँ व्यापार युद्धले अमेरिकी र विश्वव्यापी वृद्धिलाई कमजोर बनाउने र उपभोक्ता र कम्पनीहरूका लागि मूल्य बढाउने विज्ञहरूले जनाएका छन् । अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोलाई छिटो समाधान खोज्न आग्रह रिपब्लिकनहरूले यो समाचारलाई स्वागत गरे, जबकि उद्योग समूहहरू र डेमोक्र्याटहरूले मूल्यमा पर्ने प्रभावको बारेमा कडा चेतावनी जारी गरे । राष्ट्रिय विदेश व्यापार परिषदका अध्यक्ष जेक कोल्विनले ट्रम्पको कदमले ‘एभोकाडोदेखि अटोमोबाइलसम्म’ को लागत बढाउने खतरा रहेको र तीव्रता रोक्न अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोलाई छिटो समाधान खोज्न आग्रह गरे । ‘तीन देशहरूले ‘प्रतिस्पर्धात्मक लाभ प्राप्त गर्न र अमेरिकी कम्पनीहरूलाई विश्व बजारमा निर्यात गर्ने क्षमता सहज बनाउन’ एकसाथ काम गर्नुपर्छ,’ कोल्विनले एक वक्तव्यमा भनेका छन् । क्यानडाका प्रान्तीय अधिकारीहरू र व्यावसायिक कार्यकारीहरूले पनि आक्रोशका साथ अमेरिकाबाट आयातमा कडा भन्सार महसुलको माग गर्दै प्रतिक्रिया दिएका छन् । ट्रम्पको घोषणा भएको लगभग ९० मिनेटपछि क्यानडाको राजधानी ओटावामा ओटावा सिनेटर्स र मिनेसोटा वाइल्ड नेशनल हकी लीग खेलको सुरुवाती फेस-अफअघि अमेरिकी राष्ट्रिय गानको विरोध गरिएको थियो । ट्रम्पको लिखित आदेशअनुसार अमेरिकी भन्सार महसुल संकलन मंगलबार बिहान १२:०१ बजेदेखि सुरु हुनेछ । तर शनिबार बिहान १२:०१ बजे अघि नै अमेरिका प्रवेश गर्न जहाजमा वा अन्तिम यातायात माध्यममा लोड गरिएका आयातहरू शुल्कबाट मुक्त हुनेछन् । ह्वाइट हाउसका अधिकारीहरूले भन्सार महसुलबाट कुनै छुट नहुने र यदि क्यानडा, मेक्सिको वा चीनले अमेरिकी निर्यातको विरुद्ध प्रतिशोध लिए भने ट्रम्पले सम्भवतः अमेरिकी शुल्क बढाउने जनाएका छन् । नोभा स्कोटियाका प्रिमियर टिम ह्युस्टनले अमेरिकाबाट आयात गरिएका सबै मदिरा प्रान्तको पसल तहबाट हटाउन निर्देशन दिएको बताए । लामो समयदेखि प्रतिज्ञा गरिएका भन्सार महसुल ट्रम्पले शुक्रबार भन्सार महसुलको बारेमा विस्तृत रूपमा बोलेका थिए । उनले स्टील, एल्युमिनियम, सेमिकन्डक्टर चिप्स र औषधिहरूमा थप भन्सार महसुल लगाउने योजना रहेको पनि बताए । रिपब्लिकन राष्ट्रपतिको घोषणापछि भन्सार महसुलको बारेमा पत्रकारहरूसँग बोल्ने कार्यक्रम तालिकामा थिएन । ट्रम्पको भन्सार महसुल कदमको नेतृत्व डेपुटी चिफ अफ स्टाफ स्टिफन मिलर, अवैध आप्रवासनका एक शक्तिशाली बाज, र ट्रम्पको वाणिज्य विभागको प्रमुख पदका लागि मनोनित हावर्ड लुट्निकले गरेका थिए । ट्रम्पको दोस्रो कार्यकाल सुरु भएको दुई साताभन्दा कम समयमै उनले अमेरिकाको शासन प्रणाली र छिमेकी देशहरू तथा विश्वसँगको सम्बन्धका परम्परागत मान्यताहरू उल्टाउँदैछन् । अमेरिकामा मन्दी र मुद्रास्फीति एकसाथ आउनसक्ने ईवाईका प्रमुख अर्थशास्त्री ग्रेग डाकोद्वारा गरिएको एक विश्लेषण अनुसार ट्रम्पको नयाँ व्यापार शुल्क योजनाले यस वर्ष अमेरिकी आर्थिक वृद्धिलाई १.५ प्रतिशत अंकले घटाउने, क्यानडा र मेक्सिकोलाई मन्दीमा धकेल्ने र अमेरिकाभित्र ‘स्ट्यागफ्लेसन ‘ (मन्दी र मुद्रास्फीति एकसाथ हुने अवस्था) निम्त्याउने संकेत गर्छ । डाकोले शनिबार लेखेका छन्, ‘अमेरिकी व्यापार साझेदारहरूमाथिको तीव्र शुल्क वृद्धिले स्ट्यागफ्लेसनरी झट्का निम्त्याउन सक्छ- जसले अर्थतन्त्रलाई नकारात्मक असर पार्ने मात्र होइन, मुद्रास्फीति पनि बढाउनेछ, साथै वित्तीय बजारमा अस्थिरता सिर्जना गर्नेछ । ‘ यस अस्थिरताको संकेत शुक्रबार नै देखियो जब ट्रम्पले आफ्ना धम्कीहरू कार्यान्वयन गर्ने वाचा गरेपछि मेक्सिकन पेसो र क्यानाडेली डलर दुबैको मूल्य घटेको थियो । अमेरिकी स्टक बजारमा गिरावट आयो भने ट्रेजरी बन्डको ब्याजदर बढ्यो । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा) अमेरिकी ट्यारिफले विश्वभर तनाव, आर्थिक परिवर्तनदेखि कूटनीति र सुरक्षासम्म असर
एभरेष्ट, कृषि विकास र स्ट्याण्डर्ड चार्टर्डले ह्वात्तै घटाए कर्जाको ब्याज, यस्तो छ २० बैंकको बेसरेट
काठमाडौं । पछिल्लो एक वर्षको अवधिमा बैंकहरूको ब्याजदर साढे २८ प्रतिशत घटेको छ । निरन्तर निक्षेपको ब्याजदर ओरालो लागेसँगै बैंकहरूको ब्याजदरमा समेत गिरावट आएको हो । चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को पुससम्ममा वाणिज्य बैंकहरूको आधार दर औसत ६.७५ प्रतिशत बिन्दुमा रहेको छ । जबकि गत वर्षको सोही अवधिमा बैंकहरूको औसत आधार दर ९.४६ प्रतिशत बिन्दुमा थियो । निक्षेपतर्फ निरन्तर ब्याजदर घटाएपछि आधारदर घट्न पुगेको बैंकरहरू बताउँछन् । बैंकको आधारदर घट्नु भनेको कर्जाको ब्याजदर पनि स्वतः घट्नु हो । त्यसैले एक वर्षको अवधिमा बैंकहरूको कर्जाको ब्याजदर पनि औसत २८.६९ प्रतिशत घटेको देखिन्छ । बैंकहरूको आधार दर घट्दा ऋणीका लागि सहज हुन्छ । बैंकहरूले आधारदरमा प्रिमियम थपेर ब्याजदर तोक्छन् । आधारदर जति नै कम भयो, बैंकको ब्याजदर पनि त्यति नै कम हुँदै जान्छ । पछिल्लो समय बैंकको ब्याजदर नै न्यून भएपछि कर्जासमेत बढ्न थालेको बैंकरहरूको दाबी छ । ‘गत असारदेखि आधार दर घट्न थालेको हो । विस्तार कर्जा पनि बढ्न थालेको थियो । तर, पछिल्लो समय बैंकहरूको आधार दर नै ६/७ प्रतिशतमा झरेपछि कर्जा प्रवाह पनि बढेको देखिन्छ,’ एक बैंकरले विकासन्युजसँग भने । उनका अनुसार पुसमा मात्रै बैंकहरूले झण्डै एक खर्ब रुपैयाँ बराबरको कर्जा लगानी बढाएका छन् । समीक्षा अवधिमा सबैभन्दा धेरै एभरेष्ट बैंकको ब्याजदर घटेको देखिन्छ । पुस मसान्तसम्म एभरेष्ट बैंकको आधार दर ३४.१६ प्रतिशत घटेर ५.८४ प्रतिशत बिन्दुमा झरेको छ । जबकी गत वर्षको सोही अवधिमा बैंकको आधार दर ८.८७ प्रतिशत बिन्दु थियो । यस्तै, कृषि विकास बैंकको ३२.७९ प्रतिशत घटेर ६.६ प्रतिशत बिन्दु, स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकको ३२.१४ प्रतिशत घटेर ५.१३ प्रतिशत बिन्दु, राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको ३१.६३ प्रतिशत घटेर ५.६४ प्रतिशत बिन्दु, प्राइम बैंकको ३१.४० प्रतिशत घटेर ७.१२ प्रतिशत बिन्दु, हिमालयन बैंकको ३१.०६ प्रतिशत घटेर ७.३ प्रतिशत बिन्दुमा आधार दर झरेको छ । सार्वजनिक वित्तीय विवरणका आधारमा कुमारी बैंकको ३०.५४ प्रतिशत घटेर ७.१४ प्रतिशत बिन्दु, एनएमबि बैंकको ३०.४५ प्रतिशत घटेर ६.९२ प्रतिशत बिन्दु, नबिल बैंकको ३०.४३ प्रतिशत घटेर ६.३१ प्रतिशत बिन्दु, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको ३०.०७ प्रतिशत घटेर ६.५८ प्रतिशत बिन्दु, लक्ष्मी सनराइज बैंकको २८.२२ प्रतिशत घटेर ७.१७ प्रतिशत बिन्दुमा आधार दर झरेको छ । नेपाल बैंकको २७.९५ प्रतिशत घटेर ६.१६ प्रतिशत बिन्दु, ग्लोबल आइएमई बैंकको २७.६० प्रतिशत घटेर ६.९५ प्रतिशत बिन्दु, माछापुच्छ्रे बैंकको २६.९९ प्रतिशत घटेर ७.१४ प्रतिशत बिन्दु, सानिमा बैंकको २६.९१ प्रतिशत घटेर ६.७९ प्रतिशत बिन्दुमा आधार दर कायम छ । नेपाल एसबीआई बैंकको २६.०८ प्रतिशत घटेर ७.१४ प्रतिशत बिन्दु, सिटिजन्स बैंकको २५.५८ प्रतिशत घटेर ७.३ प्रतिशत बिन्दु, सिद्धार्थ बैंकको २५.३२ प्रतिशत घटेर ६.९३ प्रतिशत बिन्दु, प्रभु बैंकको २२.९२ प्रतिशत घटेर ७.२६ प्रतिशत बिन्दु, एनआईसी एशिया बैंकको २२.३१ प्रतिशत घटेर ७.५२ प्रतिशत बिन्दुमा आधार दर झरेको देखिन्छ ।
भारतीय बजेटः नेपालमा ईभी, ल्यापटप र मोबाइलको मूल्य घट्ने
काठमाडौं । भारतीय वित्तमन्त्री निर्मला सीतारमणले शनिबार बजेट सार्वजनिक गरेकी छन् । उनले भारतीय लोकसभामा ५०.६५ लाख करोडको बजेट प्रस्तुत गरेकी छन् । उनले बजेट सार्वजनिक गर्दै विभिन्न क्षेत्रको प्राथमिकरण गरेकी छन् । विशेषगरि उनले प्रविधि क्षेत्रलाई बढी महत्व दिएकी छन् । उनले बजेटमार्फत् एलसीडी र एलईडीमा लाग्ने २.५ प्रतिशत भन्सार शुल्क हटाएकी छन् । यसले गर्दा फोन, ल्यापटप र ट्याबलेट लगायत वस्तुहरु सस्तो पर्ने भारतीय सञ्चार माध्यमले उल्लेख गरेका छन् । नेपालमा भारतबाट मोबाइल तथा ल्यापटपको उल्लेख्य रुपमा आयात हुने गरेको छ । भारतमा मूल्य सस्तो परेपछि अब नेपालमा पनि सस्तो हुने बुझिएको छ । भारतीय बजेटमा लिथियम ब्याट्रीमा पनि छुट प्रदान गरिएको छ । परिणामस्वरूप इलेक्ट्रिक कार, बाइक र मोबाइल फोन लगायतको मूल्य सस्तो हुनेछ । बजेटमा मोबाइल फोनका पाट्र्समा कस्टम ड्युटी हटाइएको छ । बजेटमार्फत् भारतले पीसीबीए पार्टस् क्यामेरा मोड्युल, कनेक्टर, वायर्ड हेडसेटका कच्चा पदार्थ, माइक्रोफोन र रिसिभर, यूएसबी केबल, फिंगरप्रिन्ट रिडर, र मोबाइल फोनका सेन्सरहरूमा कस्टम ड्युटी हटाइएको छ । यस्तै, बीमा क्षेत्रमा सतप्रतिशत लगानीको छुट बजेटले गरेको छ । विदेशी लगानीकर्ताहरूलाई भारतको बीमा क्षेत्रमा सतप्रतिशत लगानी गर्ने अनुमति दिएको हो । विदेशी कम्पनीहरूले अब भारतको बीमा उद्योगमा पूर्ण रूपले लगानी गर्न सक्छन्, जसका कारण विदेशी लगानी बढ्नेछ र बीमा क्षेत्रको विकासमा मद्दत पुग्ने विश्वास भारत सरकारको छ । अहिले भारतीय बीमा क्षेत्रमा विदेशी लगानीकर्ताको ४९ र भारतीयको ५१ प्रतिशत स्वामित्व हुनुपर्ने व्यवस्था छ । यस्तै, बजेटमार्फत् कपडा र छालाका उत्पादनहरूमा पनि छुट दिइएको छ । बजेटले इंटरेक्टिभ डिस्प्ले प्यानलको आायत शुल्क भने १० प्रतिशत बढाएर २० प्रतिशत पुर्याएको छ ।
