डिगो एपमा आयो ‘लालीबजार’, विश्वभरका दर्शकले हेर्न पाउने
काठमाडौं । गत वैशाख २५ गतेदेखि प्रदर्शनमा आएको नेपाली फिल्म ‘लालीबजार’ फूलपातीदेखि ओटीटी प्लेटफर्म डिगो एपमा उपलब्ध भएको छ। आमा र छोरीको कथामार्फत शिक्षाको महत्त्व प्रस्तुत गरिएको फिल्मलाई विश्वभर एकसाथ रिलिज गरिएको हो। षट्कोण आर्ट्सको निर्माण रहेको फिल्म अब नेपालसहित विश्वभर रहेका नेपाली दर्शकले डिगो एपमार्फत हेर्न पाउनेछन्। विदेशका धेरै स्थानमा फिल्म प्रदर्शन गर्न नसकिएपछि ओटीटी प्लेटफर्ममार्फत विश्वभरका नेपाली दर्शकमाझ पुर्याइएको निर्माता तथा कलाकार रविन्द्रसिंह बानियाँले बताए। ‘विविध कारणले हामीले फिल्मलाई विदेशमा धेरै स्थानमा प्रदर्शन गर्न सकेका थिएनौँ। त्यसैले ओटीटीमार्फत नेपालसँगै विदेशमा रहनुभएका नेपालीमाझ पुगेका छौँ। सामाजिक सञ्जालमार्फत फिल्म प्रदर्शनबारे निरन्तर जिज्ञासा आइरहेको थियो। फूलपातीदेखि डिगो एपमार्फत विश्वभर रहेका नेपालीमाझ फिल्म पुगेको छ। हेरेर आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोला,’ बानियाँले भने। षट्कोण आर्ट्सले सामाजिक दायित्वसँगै मनोरञ्जनलाई प्राथमिकतामा राखेर फिल्म निर्माण गर्दै आएको उल्लेख गर्दै बानियाँले ‘लालीबजार’ सबै उमेर समूहका दर्शकका लागि सिकाइको माध्यम बन्ने विश्वास व्यक्त गरे। यम थापाको कथा तथा निर्देशनमा बनेको फिल्ममा स्वस्तिमा खड्का, रविन्द्रसिंह बानियाँ, समाइरा थापा, मुकुन्दकुमार श्रेष्ठ, अभय बराल, प्रेम पाण्डे, आशा पौडेल, गोविन्द सुनार, आभा अर्याल, तारा शर्मा, रमेश वादी, सरस्वती अधिकारी, जानकी कठायत, निश्चल पन्थी, विरवल चौधरी र कुन्टललगायतका कलाकारको अभिनय छ। यही फिल्ममार्फत विशाल देवकोटा र प्रशंसा सुवेदीले अभिनयमा डेब्यु गरेका छन्। फिल्मको पटकथा तथा संवाद यम थापा र प्रदीप भट्टराईले संयुक्त रूपमा लेखेका हुन्। प्रदीप भट्टराई कार्यकारी निर्माता रहेको फिल्मका निर्माता म्याक्स दीपेश खत्री र रविन्द्रसिंह बानियाँ हुन्।
सुनको मूल्य तोलामा २ लाख ९० हजार २ सय रुपैयाँ पुग्यो
काठमाडौं । नेपाली बजारमा सोमबार सुनचाँदीको मूल्य बढेको छ । नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार आज सुनको मूल्य तोलामा ५ सय रुपैयाँले बढेको हो । सोमबार छापावाल सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ९० हजार २ सय रुपैयाँ कायम भएको छ । अघिल्लो दिन आइतबार सुन प्रतितोला २ लाख ८९ हजार ७ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । गत शुक्रबार भने सुनको मूल्य प्रतितोला २ लाख ९० हजार १ सय रुपैयाँ रहेको थियो । त्यसैगरी, चाँदीको मूल्य पनि बढेको छ । महासंघका अनुसार सोमबार चाँदीको मूल्य प्रतितोला ८५ रुपैयाँले बढेर ४ हजार १ सय ८५ रुपैयाँ कायम भएको छ । आइतबार चाँदी प्रतितोला ४ हजार १ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो भने गत शुक्रबार ४ हजार १ सय ५० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । आइतबार सुनको मूल्य तोलामा ४ सय रुपैयाँ र चाँदीको मूल्य ५० रुपैयाँले घटेको थियो ।
दशैंको बिदामा सुनसान काठमाडौं, चकमन्न सडक र बजार
काठमाडौं । नेपालीहरूको महान् चाड बडादशैं मनाउन लाखौँ सर्वसाधारण थातथलो फर्किएसँगै संघीय राजधानी काठमाडौं उपत्यका प्रायः सुनसान बनेको छ। सधैँजसो तीव्र सवारी चाप र पैदलयात्रीको भीडभाडले भरिभराउ हुने उपत्यकाका मुख्य सडक, व्यापारिक केन्द्र र सार्वजनिक स्थलहरू यतिबेला चकमन्न देखिएका छन्। विजयादशमी नजिकिएसँगै काठमाडौं उपत्यकामा अध्ययन, रोजगारी तथा विभिन्न पेसा–व्यवसायका सिलसिलामा बसोबास गर्दै आएका नागरिक पर्व मनाउन आ–आफ्नो जन्मथलो फर्किएका हुन्। दशैंको घटस्थापनादेखि नै उपत्यकाका मुख्य नाकाहरू थानकोट, जगाती, दक्षिणकाली र टोखाबाट लामो तथा छोटो दूरीका सवारीसाधनमार्फत यात्रुहरू बाहिरिने क्रम तीव्र बनेको थियो। सधैँ ट्राफिक जामको सास्ती खेप्नुपर्ने नयाँ बानेश्वर, कोटेश्वर, माइतीघर, चाबहिल, रत्नपार्क तथा कलंकीलगायतका व्यस्त चोकहरूमा सवारी आवागमन नगण्य बनेको छ। सडकमा फाट्टफुट्ट निजी तथा सार्वजनिक यातायातका साधन मात्रै गुडिरहेका छन् भने दैनिक खुल्ने अधिकांश पसल, व्यवसाय तथा सरकारी र गैरसरकारी कार्यालयहरू सार्वजनिक बिदाका कारण बन्द छन्। सडकमा सवारी चाप उल्लेख्य रूपमा घटेसँगै उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्थापन सहज देखिएको छ। यद्यपि, सर्वसाधारण गाउँ गएपछि रित्तिएका घर तथा बस्तीमा हुन सक्ने चोरी, लुटपाट र आपराधिक घटना नियन्त्रणका लागि काठमाडौं उपत्यका प्रहरी कार्यालयले विशेष सुरक्षा योजना लागू गरेको छ। उपत्यकाका विभिन्न संवेदनशील क्षेत्र तथा आवासीय बस्तीमा चौबीसै घण्टा सुरक्षा गस्ती र निगरानी बढाइएको छ। दशैंको मुख्य दिन टीका तथा त्यसपछिका केही दिनसम्म उपत्यकाको चहलपहल न्यून नै रहने र कोजाग्रत पूर्णिमापछि मात्रै सर्वसाधारण पुनः राजधानी फर्किन थाल्ने भएकाले आगामी केही दिनसम्म उपत्यकाको वातावरण यस्तै शान्त रहने अनुमान गरिएको छ।
दशैंमा यात्रुको सहजताका लागि निःशुल्क बस सेवा सञ्चालन
काठमाडौं । दशैंको अवसरमा सर्वसाधारण यात्रुको सहज आवतजावतका लागि सशस्त्र प्रहरी बल, नेपालले काठमाडौं उपत्यकामा निःशुल्क बस सेवा सञ्चालन गरेको छ । सार्वजनिक यातायातका साधन कम चल्ने समयमा यात्रुलाई सुविधा पुर्याउने उद्देश्यले दुई वटा बस सञ्चालन गरिएको हो । सशस्त्र प्रहरी बलका अनुसार निःशुल्क बस सेवा आजदेखि लगातार तीन दिनसम्म सञ्चालन हुनेछ । बस बिहान ८ बजेदेखि बेलुका ६ बजेसम्म चल्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । उपत्यकामा सञ्चालन हुने बसमध्ये एउटा सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालयबाट छुटेर बालाजु, नयाँ बसपार्क, कोटेश्वर, सातदोबाटो र बल्खु हुँदै विभिन्न स्थानका यात्रुलाई सेवा दिनेछ । त्यस्तै, अर्को बस प्रधान कार्यालयबाटै छुटेर सीतापाइला, कलंकी, बल्खु, कोटेश्वर र नयाँ बसपार्क हुँदै यात्रुलाई निःशुल्क सेवा प्रदान गर्नेछ। दशैंका बेला सार्वजनिक यातायातका साधन न्यून रूपमा सञ्चालन हुँदा यात्रुले आवतजावतमा समस्या भोग्नुपर्ने अवस्थालाई सहज बनाउन सशस्त्र प्रहरीले निःशुल्क बस सेवा सञ्चालन गर्दै आएको छ।
युवा उद्यमी, पूर्वाधार विज्ञ र पूर्वबैंकरले हाँकेको बैंक
काठमाडौं । माछापुच्छ्रे बैंकको सञ्चालक समितिमा औद्योगिक तथा व्यावसायिक क्षेत्रका युवा उद्यमीदेखि नेपाल राष्ट्र बैंकमा तीन दशकभन्दा बढी काम गरेका पूर्वबैंकर र ऊर्जा तथा पूर्वाधार वित्तका अनुभवी व्यक्तिसम्मको प्रतिनिधित्व छ । बैंकको सञ्चालकमा उद्योग, बैंकिङ, जलविद्युत्, निर्माण, ऊर्जा वित्त, मानव संसाधन र संस्थागत सुशासनका क्षेत्रका अनभुवी रहेका छन् । माछापुच्छ्रे बैंकले २०५७ असोज १७ गते नेपाल राष्ट्र बैंकबाट वित्तीय कारोबारको स्वीकृति पाएको थियो । बैंकले स्ट्यान्डर्ड फाइनान्स लिमिटेडलाई गाभेपछि २०६९ असार ११ गते ‘क’ वर्गको वित्तीय संस्थाका रूपमा कारोबार गर्ने स्वीकृति पाएको थियो । त्यसपछि २०६९ असार २५ गतेदेखि माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेडकै नामबाट कारोबार सञ्चालन गर्दै आएको छ । रोशन केसी माछापुच्छ्रे बैंकका अध्यक्ष रोशन केसी औद्योगिक, व्यापारिक तथा वाणिज्य क्षेत्रमा एक दशकभन्दा बढी समयदेखि सक्रिय व्यवसायी हुन् । उनी २३ नोभेम्बर २०२३ देखि बैंकको अध्यक्षका रूपमा कार्यरत छन् । त्यसअघि १२ डिसेम्बर २०१४ देखि बैंकको सञ्चालक रहेका केसीले २७ अप्रिल २०१७ देखि ४ जनवरी २०१९ सम्म पनि अध्यक्षको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । केसी प्रतिष्ठित केसी ग्रुप अफ इन्डस्ट्रिजका प्रबन्ध निर्देशक हुन् । उनी सिक्लेस हाइड्रोपावर लिमिटेड, भगवती हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट लिमिटेड तथा गण्डकी हाइड्रोपावर डेभलपमेन्ट कम्पनी लिमिटेडलगायत विभिन्न कम्पनीसँग आबद्ध छन् । औद्योगिक तथा व्यावसायिक गतिविधिसँगै जलविद्युत् क्षेत्रमा समेत संलग्न रहेका केसीले व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर (एमबीए) र सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेका छन् । बैंकको सञ्चालक समितिमा लामो समयदेखि आबद्ध रहँदै आएका केसीसँग बैंकको नेतृत्व र संस्थागत गतिविधिको अनुभव छ । मुकुन्द महत माछापुच्छ्रे बैंकका सञ्चालक मुकुन्द महत चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट तथा अनुभवी बैंकर हुन् । उनले नेपाल राष्ट्र बैंकमा ३० वर्षभन्दा बढी सेवा गरेका छन् । केन्द्रीय बैंकमा कार्यरत रहँदा उनले वित्तीय सूचना इकाई (एफआईयू) प्रमुख, बैंक सुपरिवेक्षण विभागका निर्देशक तथा मानव संसाधन व्यवस्थापन विभागका निर्देशकजस्ता महत्त्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । महत २९ मे २०२० देखि २८ मे २०२४ सम्म माछापुच्छ्रे बैंकको स्वतन्त्र सञ्चालकका रूपमा समेत कार्यरत थिए । उक्त अवधिमा उनले बैंकको रणनीतिक दिशा र संस्थागत सुशासन सुदृढीकरणमा योगदान गरेका थिए । वित्तीय व्यवस्थापन, बैंक सुपरिवेक्षण, जोखिम नियमन तथा संस्थागत सुशासनमा लामो अनुभव हासिल गरेका महतको पृष्ठभूमि बैंकको सञ्चालक समितिका लागि महत्त्वपूर्ण छ । विश्वप्रकाश गौतम विश्वप्रकाश गौतम बैंकका अनुभवी सञ्चालक हुन् । उनी २२ पुस २०७३ देखि विभिन्न कार्यकालमा बैंकको सञ्चालक समितिमा रहँदै आएका छन् । उनले २२ पुस २०७३ देखि २ पुस २०७७ सम्म र २ पुस २०७७ देखि २८ पुस २०८१ सम्म सञ्चालकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । हाल उनी ५ साउन २०८२ देखि सुरु भएको कार्यकालमा सञ्चालकका रूपमा कार्यरत छन् । व्यवसाय प्रशासनमा स्नातक गरेका गौतम वित्तीय, जलविद्युत् तथा निर्माण क्षेत्रमा सक्रिय छन् । बैंकको सञ्चालकका रूपमा उनले संस्थागत सुशासन, नियामकीय अनुपालन तथा रणनीतिक विकाससम्बन्धी विषयमा भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन् । बैंकिङ क्षेत्रबाहेक विभिन्न जलविद्युत् तथा निर्माणसम्बन्धी कम्पनीमा समेत आबद्ध रहेका गौतमसँग वित्तीय व्यवस्थापन र व्यावसायिक सञ्चालनको अनुभव छ । सुनीलनारायण श्रेष्ठ बैंकका सञ्चालक सुनीलनारायण श्रेष्ठसँग बैंकिङ तथा वित्तीय सेवामा दुई दशकभन्दा बढीको अनुभव छ । उनले अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ अर्कान्सासबाट व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर (एमबीए) गरेका छन् । साथै, अमेरिकाको हार्वर्ड बिजनेस स्कुलबाट कार्यकारी शिक्षा कार्यक्रम पूरा गरेका छन् । श्रेष्ठले साविक नेपाल एक्सप्रेस फाइनान्स लिमिटेडको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) का रूपमा एक दशकभन्दा बढी समय काम गरेका थिए । त्यसपछि कैलाश विकास बैंक लिमिटेडको सञ्चालक समितिमा रहेर काम गरेका उनी हाल नारायण इन्डस्ट्रियल एन्ड ट्रेडिङ हाउसका प्रबन्ध निर्देशक छन् । बैंकिङ, बीमा, जलविद्युत्, पेट्रोलियम, व्यापार तथा आतिथ्य क्षेत्रमा लगानी रहेको उक्त व्यावसायिक समूहको नेतृत्व गर्दै आएका श्रेष्ठसँग कार्यकारी व्यवस्थापन, वित्तीय योजना, संस्थागत सुशासन तथा लगानी रणनीतिको अनुभव छ । उनी नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघको कार्यकारिणी समिति सदस्यका रूपमा समेत कार्यरत रहिसकेका छन् । हाल उनी सार्क चेम्बर अफ कमर्स एन्ड इन्डस्ट्रीको महासभा सदस्यका रूपमा आबद्ध छन् । मनिषा भण्डारी माछापुच्छ्रे बैंककी सञ्चालक मनिषा भण्डारीसँग व्यवसाय व्यवस्थापन, मानव संसाधन तथा परियोजना कार्यान्वयनको अनुभव छ । उनले व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर (एमबीए) र ग्रामीण विकासमा स्नातकोत्तर (एमए) गरेकी छन् । भण्डारी हाल हिमश्री फुड्स प्रालिमा मानव संसाधन विशेषज्ञका रूपमा कार्यरत छन् । संस्थाको सञ्चालन प्रभावकारिता, व्यावसायिक वृद्धि तथा प्रतिभा विकाससम्बन्धी काममा उनी संलग्न रहँदै आएकी छन् । व्यावसायिक जिम्मेवारीसँगै उनी सामाजिक क्षेत्रमा पनि सक्रिय छन् । अवसरबाट वञ्चित तथा पछाडि पारिएका समुदायको सशक्तीकरण र समावेशी विकासमा केन्द्रित विभिन्न पहलमा उनको संलग्नता रहेको छ । मानव संसाधन व्यवस्थापन र सामाजिक उत्तरदायित्वसम्बन्धी अनुभवसहित उनी बैंकको सञ्चालक समितिमा रहेकी छन् । अर्जुनकुमार गौतम अर्जुनकुमार गौतम वित्त, संस्थागत सुशासन, बैंकिङ तथा ऊर्जा क्षेत्रमा ३५ वर्षभन्दा बढीको अनुभव भएका पेशेवर हुन् । उनी चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट (सीए) हुन् । साथै, उनले व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर (एमबीए) र सार्वजनिक प्रशासनमा स्नातकोत्तर (एमपीए) गरेका छन् । गौतमले कर्मचारी सञ्चय कोषको प्रतिनिधित्व गर्दै सन् २०१९ देखि २०२१ सम्म नेपाल एसबीआई बैंक लिमिटेडको सञ्चालकका रूपमा काम गरेका थिए । उक्त अवधिमा उनले रणनीतिक निगरानी, संस्थागत सुशासन, जोखिम व्यवस्थापन तथा लेखापरीक्षणसम्बन्धी समितिमा भूमिका निर्वाह गरेका थिए । त्यसपछि उनले सन् २०२१ देखि २०२५ सम्म हाइड्रोइलेक्ट्रिसिटी इन्भेस्टमेन्ट एन्ड डेभलपमेन्ट कम्पनी लिमिटेड (एचआईडीसीएल) को प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । एचआईडीसीएलमा रहँदा उनले जलविद्युत् विकास तथा पूर्वाधार वित्तको क्षेत्रमा रणनीतिक नेतृत्व प्रदान गरेका थिए । कम्पनीको इक्विटी लगानी रहेका विभिन्न ऊर्जा कम्पनीको सञ्चालक समितिमा संस्थाको प्रतिनिधित्व गर्दै रणनीतिक निगरानी र संस्थागत सुशासन सुदृढीकरणमा समेत भूमिका निर्वाह गरेका थिए । गौतमले ऊर्जा वित्त, जोखिम व्यवस्थापन, परियोजना सुशासन, ऊर्जा रूपान्तरण र ठूला पूर्वाधार परियोजनाको वित्तीय संरचनासम्बन्धी विषयमा विश्लेषणात्मक लेख तथा प्रकाशनमार्फत नीतिगत बहसमा सहभागिता जनाउँदै आएका छन् । कृती महतो बैंकको सञ्चालक कृती महतो अन्तर्राष्ट्रियस्तरको उच्च शिक्षा हासिल गरेकी छिन् । महतोसँग वित्तीय परामर्श तथा व्यावसायिक रणनीतिसम्बन्धी क्षेत्रमा काम गरेको अनुभव छ । उनीसँग विभिन्न संस्थामा काम गरेको अनुभव छ ।
दशैंमा मुटुरोगका बिरामीलाई ८ सुझाव
डा. आनन्द जिसी दशैं-तिहार हाम्रो सबैभन्दा ठूलो चाडपर्व हो । यो समयमा परिवार र आफन्तसँग भेटघाट गर्ने, मिठोमसिनो खाने र रमाइलो गर्ने गरिन्छ । तर, चाडपर्वको रमाइलोमा आफ्नो स्वास्थ्यलाई भने बिर्सनु हुँदैन । विशेषगरी मुटुरोग भएका व्यक्तिले खानपान, औषधि सेवन, निद्रा, व्यायाम र जीवनशैलीमा ध्यान दिनुपर्छ । मुटुको रोग लाग्दैमा जीवनभर खानपानमा प्रतिबन्ध लगाएर बस्नुपर्छ भन्ने होइन । समयमै उपचार र नियमित औषधि सेवनबाट धेरै बिरामीको अवस्था स्थिर राख्न सकिन्छ । त्यसैले मुटुरोगीले पनि आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार सावधानी अपनाएर परिवारसँग चाडपर्वको आनन्द लिन सक्छन् । तर, त्यसका लागि केही कुरामा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ । १.औषधि नियमित सेवन दशैंमा एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा जाने, आफन्तकोमा बस्ने र रातिसम्म रमाइलो गर्ने क्रम चल्छ । यस्तो अवस्थामा मुटुरोगीले औषधि सेवन गर्न बिर्सनु हुँदैन । चिकित्सकको सल्लाहअनुसार नियमित औषधि खानुपर्छ । विशेषगरी एन्जियोप्लास्टी गरेर मुटुको रक्तनलीमा स्टेन्ट राखेका बिरामीले चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि बन्द गर्नु हुँदैन । स्टेन्ट राखेका, हृदयाघात भइसकेका वा मुटुको चालमा गडबडी भएका बिरामीले आफ्नो उपचारलाई निरन्तरता दिनुपर्छ । चाडपर्वका कारण औषधि छुटाउने वा आफूखुसी मात्रा परिवर्तन गर्ने गर्नु हुँदैन । २. खानपानमा सन्तुलन मिलाउनुपर्छ दशैंमा मासुका परिकार बढी खाने चलन छ । खसी, बोका र राँगाको मासुमा चिल्लो पदार्थ बढी हुने भएकाले यस्ता परिकार खाँदा मात्रा मिलाउनुपर्छ । मासु खानै हुँदैन भन्ने होइन, तर चिल्लो कम भएको र कम मात्रामा खानु उपयुक्त हुन्छ । माछा तथा कुखुराको मासु पनि खान सकिन्छ । कुखुराको मासु खाँदा छाला हटाएर खानु राम्रो हुन्छ । मासु पकाउँदा तेल र नुनको मात्रा पनि ध्यान दिनुपर्छ । मुटुरोगीले खानपानमा सन्तुलन मिलाउन सकेमा आफूलाई मन पर्ने परिकारबाट पूर्ण रूपमा टाढा बस्नुपर्ने अवस्था हुँदैन । दशैंमा मासुका साथै तारेका परिकार, चिल्लो खानेकुरा र बाहिरबाट ल्याइएका जंक फुड खाने चलन पनि छ । विशेषगरी मदिरासँगै यस्ता खानेकुरा खाने गरिन्छ । त्यसैले तारेका र बढी चिल्लो भएका परिकार सकेसम्म कम खानुपर्छ । पहाडी क्षेत्रमा सेलरोटी, गुलियो तथा चिल्लो खानेकुरा बढी खाने चलन छ। यस्ता परिकार पनि खानै नहुने होइन, तर मात्रा मिलाएर खानुपर्छ। मधुमेह भएका व्यक्तिले गुलियो खानेकुरामा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । मधुमेहका बिरामीलाई हामीले नियमित रूपमा खानपान व्यवस्थापन गर्न सिकाइरहेका हुन्छौँ । त्यसैले चाडपर्वमा पनि आफूले अपनाउँदै आएको खानपानसम्बन्धी सल्लाहलाई निरन्तरता दिनुपर्छ । त्यस्तै, नुनको मात्रा पनि नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । मासु तथा अन्य परिकारमा बढी नुन प्रयोग गर्ने बानीले रक्तचाप नियन्त्रणमा समस्या ल्याउन सक्छ । विशेषगरी उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले नुनको मात्रा मिलाउनुपर्छ । ३.मदिरा र धूम्रपानबाट टाढा रहने दशैंमा साथीभाइसँग भेटघाट गर्दा मदिरा सेवन गर्ने र त्यससँगै विभिन्न परिकार खाने चलन हुन्छ । तर, मुटुरोग भएका व्यक्तिले मदिरा सेवन नगर्नु नै उचित हुन्छ । विशेषगरी स्टेन्ट राखेका, हृदयाघात भएका वा मुटुको चालमा गडबडी भएका बिरामीले मदिराबाट टाढा रहनुपर्छ । मदिरासँगै खाने तारेका परिकार र अन्य चिल्लोयुक्त खानेकुराले पनि स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छन् । त्यसैले यस्ता खानेकुराको सेवन कम गर्नुपर्छ । धूमपान पनि मुटुको स्वास्थ्यका लागि हानिकारक छ । सामान्य अवस्थामा पनि धूमपान नगर्नु नै राम्रो हो । तर, चाडपर्वमा साथीभाइको लहलहैमा लागेर पहिलेभन्दा बढी धूमपान गर्ने प्रवृत्तिबाट विशेष रूपमा बच्नुपर्छ । ४.पर्याप्त निद्रा लिने दशैंमा रातिसम्म तास खेल्ने, गफ गर्ने र रमाइलो गर्ने चलन हुन्छ । यसले गर्दा नियमित निद्रामा असर पर्न सक्छ । मुटुरोगीले आफ्नो स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राखेर पर्याप्त आराम गर्नुपर्छ। सामान्यतया वयस्कले रातमा सातदेखि नौ घण्टा निद्रा लिनु उपयुक्त हुन्छ । पर्याप्त निद्रा र आरामले शरीरलाई स्वस्थ राख्न मद्दत गर्छ । त्यसैगरी, नियमित व्यायाम गर्ने बानीलाई पनि चाडपर्वमा निरन्तरता दिनुपर्छ । दशैं आयो भन्दैमा हिँडडुल र शारीरिक गतिविधि पूर्ण रूपमा बन्द गर्नु हुँदैन । आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार हिँड्ने तथा अन्य उपयुक्त शारीरिक गतिविधि गर्न सकिन्छ । ५.तनाव नलिई आफ्नो क्षमताअनुसार चाडपर्व मनाउने दशैंमा सबैको आर्थिक अवस्था समान हुँदैन । कसैको आर्थिक अवस्था राम्रो होला, कसैको नहोला । अरूले जस्तै खर्च गर्नुपर्छ, अरूले जस्तै खानुपर्छ वा सबै गतिविधिमा सहभागी हुनुपर्छ भन्ने सोचले अनावश्यक तनाव बढाउन सक्छ । त्यसैले आफ्नो आर्थिक अवस्था र स्वास्थ्यअनुसार चाडपर्व मनाउनुपर्छ । अरूको देखासिकी गरेर तनाव लिनुभन्दा आफूसँग जे छ, त्यसैमा रमाउन सक्नुपर्छ । तनावले पनि मुटुको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ । त्यसैले चाडपर्वलाई रमाइलो र सन्तुलित बनाउनु आवश्यक छ । ६.मुटुको पम्प गर्ने क्षमता कम भएका बिरामीले थप सावधानी अपनाउने सबै मुटुरोगीको अवस्था एउटै हुँदैन । कसैको रक्तचापको समस्या हुन्छ, कसैलाई मधुमेह हुन्छ भने कसैको मुटुको पम्प गर्ने क्षमता कम भएको हुन्छ । त्यसैले सबैलाई एउटै प्रकारको खानपान र जीवनशैली लागू हुँदैन । मुटुको पम्प गर्ने क्षमता निकै कम भएका बिरामीले चिकित्सकको सल्लाहअनुसार झोल पदार्थको मात्रा नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन सक्छ । उनीहरूले पिसाबको मात्रा, खुट्टा सुन्निएको अवस्था र सास फेर्न गाह्रो भए/नभएको कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । खुट्टा सुन्निने, पिसाब कम हुने वा सास फेर्न समस्या बढ्ने लक्षण देखिएमा तत्काल चिकित्सकसँग सम्पर्क गर्नुपर्छ । उच्च रक्तचाप भएका बिरामीले रक्तचाप नियन्त्रणमा छ कि छैन भन्ने कुरामा ध्यान दिनुपर्छ । मधुमेह भएका व्यक्तिले रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ । मुटुरोगीले आफ्नो रोगअनुसार चिकित्सकले दिएको सल्लाह पालना गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ । ७. छाती दुखेको छ भने ग्यास्ट्रिक भनेर बेवास्ता नगर्ने चाडपर्वका बेला खानपानमा परिवर्तन आउने, पर्याप्त नसुत्ने, मदिरा सेवन गर्ने र नियमित व्यायाम छुट्ने हुन सक्छ । यस्ता कारणले मुटुको स्वास्थ्यमा असर पर्न सक्छ । त्यसैले छाती दुख्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुनेजस्ता लक्षण देखिएमा ग्यास्ट्रिक होला भनेर घरमै बस्नु हुँदैन । यस्ता लक्षण मुटुसम्बन्धी समस्याका कारण पनि हुन सक्छन् । छाती दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने वा अन्य गम्भीर लक्षण देखिएमा तुरुन्तै अस्पताल पुगेर जाँच गराउनुपर्छ । समयमै समस्या पहिचान गर्न सकेमा उपचारमा सहज हुन सक्छ । ८.दशैं-तिहारपछि चिसो बढ्दा पनि मुटुको स्वास्थ्यमा ध्यान दिने दशैं-तिहारपछि क्रमशः चिसो बढ्दै जान्छ । चिसो मौसममा मुटुसम्बन्धी समस्या बढेको देखिन सक्छ । चिसोका कारण रक्तचाप बढ्न सक्ने तथा मधुमेह र कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणमा समस्या हुन सक्ने भएकाले मुटुरोगीले आफ्नो स्वास्थ्यप्रति थप सचेत रहनुपर्छ । चाडपर्वका बेला खानपान, मदिरा सेवन, धूम्रपान र निद्रामा लापरबाही गर्ने तथा नियमित शारीरिक गतिविधि नगर्ने बानीले पनि जोखिम बढाउन सक्छ । यस्ता कारणले चाडपर्वको समयमा वा त्यसपछि मुटुसम्बन्धी समस्या देखिन सक्ने भएकाले जीवनशैलीमा ध्यान दिनुपर्छ । मुटुरोग भएका व्यक्तिले आफू बिरामी छु भन्दैमा चाडपर्वको रमाइलोबाट टाढा बस्नुपर्दैन । तर, आफ्नो रोगको अवस्था बुझेर खानपान र गतिविधिमा सन्तुलन मिलाउनुपर्छ । नियमित औषधि सेवन, चिकित्सकको सल्लाहअनुसारको खानपान, पर्याप्त निद्रा, व्यायाम र तनाव व्यवस्थापनमा ध्यान दिन सकेमा परिवारसँगै स्वस्थ रूपमा चाडपर्व मनाउन सकिन्छ ।
दशैंमा खसीबजार : किसानले पाएनन् उचित मूल्य, उपभोक्ता प्रतिकिलो २ हजार रुपैयाँसम्म तिर्दै
काठमाडौं । यस वर्षको दशैंमा काठमाडौं उपत्यकामा खसीको मासु अघिल्लो वर्षको तुलनामा निकै महँगो भएको छ। गत वर्षको दशैंमा खसीको मासु प्रतिकिलो १ हजार ३०० देखि १ हजार ४०० रुपैयाँमा बिक्री भएकोमा यस वर्ष मूल्य बढेर १ हजार ७०० देखि १ हजार ८५० रुपैयाँसम्म पुगेको छ। दसैँको मुखमा बजारमा खसीको मूल्य बढे पनि किसानले भने सोचेअनुसारको मूल्य पाउन नसकेको गुनासो गरेका छन्। खसी व्यापारीहरूले आपूर्ति घट्नु, ढुवानी तथा दानाको लागत बढ्नु र बाढीपहिरोपछि ग्रामीण क्षेत्रबाट खसीबोका ल्याउन कठिन हुनुलाई मूल्यवृद्धिको कारण मानेका छन्। काभ्रेबाट खसीबोका बिक्री गर्न आएका किसान बैनसिंह मोक्तानले खसी बिक्री गर्न समस्या नभए पनि सोचेअनुसारको मूल्य पाउन नसकेको गुनासो गरे। २५० वटा खसी ल्याएका मोक्तानले २१० वटा बिक्री गरिसकेका छन्। उनले खसीको तौलअनुसार प्रतिकिलो ७०० देखि ९०० रुपैयाँसम्ममा बिक्री गरिरहेको बताए। उनले भने, ‘मैले यो पालि २५० वटा खसी ल्याएको थिएँ। बिक्री गरिरहेको छु। अब ४० वटा बाँकी छन्। दिउँसो २–३ बजेसम्म यी सबै बिक्री हुन्छन्। साना खसी एउटा परिवारले खानका लागि लैजान्छन् भने ठूला खसी दुई–तीन परिवार मिलेर पनि किन्छन्। तर पोहोरको तुलनामा यस वर्ष खसीको मासुको भाउ महँगो नै छ। सबैभन्दा सस्तो खसीको मूल्य प्रतिकिलो ७५० रुपैयाँ पर्छ। त्योभन्दा मुनि आउँदैन। बाढीका कारण नाका बन्द हुनु र पश्चिम एसियाको द्वन्द्वका कारण पनि मूल्य महँगिएको हुनुपर्छ।’ किसानले उचित मूल्य नपाएको गुनासो गरिरहेका बेला उपभोक्ताले भने मासु पसलबाट प्रतिकिलो १ हजार ७०० देखि १ हजार ८५० रुपैयाँसम्म तिरेर मासु किन्नुपरेको छ। मासु उपभोक्ता अमृत तिवारीले जिउँदो खसी प्रतिकिलो ९०० देखि १ हजार रुपैयाँ र तयारी मासु प्रतिकिलो १ हजार ८०० देखि २ हजार रुपैयाँसम्ममा किन्नुपरेको बताए। उनले भने, ‘यो वर्ष खसीको मासु अलिकति महँगो छ। यसपटक भारतीय खसी नभित्रिएका कारणले पनि मासुको मूल्य बढेको हुन सक्छ। हामीले जिउँदो खसी प्रतिकिलो ९०० रुपैयाँमा किनिरहेका छौँ। तयारी मासुका लागि २ हजार रुपैयाँसम्म तिर्नुपर्ने अवस्था छ।’ दशैंको दुई सातामा उपत्यकामा मात्रै ३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका जिउँदा खसीबोका बिक्री हुने अनुमान गरिएको छ।
बडादशैंको रौनक : राजधानीसहित देशभरका शक्तिपीठहरू झकिझकाउ
काठमाडौं । नेपालीहरूको महान चाड बडादशैंको अवसरमा काठमाडौं उपत्यकासहित देशभरका प्रमुख शक्तिपीठहरूलाई आकर्षक रूपमा सजाइएको छ । नवरात्र शुरु भएसँगै मैतीदेवी, गुह्येश्वरी, भद्रकालीलगायतका मन्दिरहरूमा आधुनिक बिजुली बत्ती तथा ध्वजापताकाले झकिझकाउ पारिएपछि साँझपख ती मन्दिरहरू मनमोहक देखिएका छन् । काठमाडौं उपत्यकाका ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्त्व बोकेका देवी मन्दिरहरूमा दशैँको विशेष रौनक छाएको छ । दशैँको पहिलो दिन घटस्थापनादेखि नै शक्तिपीठहरूमा भक्तजनको चाप बढ्न थालेको छ । विशेषगरी काठमाडौंको मैतीदेवी, गुह्येश्वरी, शोभा भगवती, भद्रकाली, नक्शाल भगवती, दक्षिणकाली तथा कालिकास्थान लगायतका पीठहरूमा गरिएको विशेष सजावटले दर्शनार्थीहरूलाई आकर्षित गरिरहेको छ । मन्दिर व्यवस्थापन समितिहरूले पर्वलाई लक्षित गर्दै मन्दिर परिसरको सरसफाई, रङ्गरोगन र बहुरङ्गी विद्युतीय बत्तीको प्रवन्ध गरेका हुन् । साँझको समयमा झिलिमिली बत्तीको प्रकाशमा मन्दिर परिसरहरू अत्यन्तै आकर्षक र आध्यात्मिक देखिने गरेका छन् । दिनभरको व्यस्ततापछि साँझपख दर्शनका लागि पुग्ने श्रद्धालुहरूको सङ्ख्या उल्लेख्य रहेको मन्दिर व्यवस्थापनले जनाएको छ । उपत्यकाबाहिरका पाथीभरा, पलाञ्चोक भगवती, मनकामना, वागलुङ कालिका, शैलेश्वरी तथा गढीमाई लगायतका प्रसिद्ध शक्तिपीठहरूमा पनि नवरात्रको अवसरमा विशेष पूजाआजाका साथै झिलिमिली सजावट गरिएको छ । चाडपर्वका बेला मन्दिर क्षेत्रमा हुने भीडभाडलाई मध्यनजर गर्दै स्थानीय प्रशासनले सुरक्षा व्यवस्था समेत कडा पारेको छ ।
