रिलायन्स पावरले पायो ठूलो परियोजना, ऋणमा डुबेका अनिल अम्बानीले राहत पाउने
काठमाडौं । अनिल अम्बानीको नेतृत्वमा रहेको रिलायन्स पावरले ठूलो परियोजना पाएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । रिलायन्स पावरको सहायक कम्पनी रिलायन्स एनयू सनटेक प्रालिले ठूलो सौर्य र ब्याट्री भण्डारण परियोजना पाएको हो । ऋणमा डुबेका अनिललाई यस परियोजनाले राहत दिने जनाइएको छ । अनिललाई सोलार इनर्जी कर्पोरेशन अफ इन्डिया (एसईसीआई) ले यो परियोजना दिएको हो । यसमा ९३० मेगावाटको सोलार प्लान्ट र ४६५ मेगावाट/१ हजार ८६० मेगावाट घण्टाको ब्याट्री भण्डारण प्रणाली (बीईएसएस) रहेको छ । अनिल अम्बानीको नेतृत्वमा रहेको रिलायन्स पावरले मंगलबार सम्झौता गरेको घोषणा गरेको हो । यो भारतमा मात्र नभई एसियामा (चीनबाहेक) एउटै स्थानमा ग्रिड भण्डारण ब्याट्रीहरूको सबैभन्दा ठूलो परियोजना हुनेछ । यसले डिस्कमहरूलाई कम लागतमा बिजुली उपलब्ध गराउन मद्दत गर्नेछ । रिलायन्स पावरले यो भारतको सबैभन्दा ठूलो सौर्य र ब्याट्री भण्डारण प्रणाली परियोजना भएको बताएको छ । पाँच कम्पनीले २ हजार मेगावाट अन्तरराज्यीय प्रसारण प्रणाली (आईएसटीएस) जडान भएका सौर्य ऊर्जा आयोजना र १ हजार मेगावाट/ ४ हजार मेगावाट ऊर्जा भण्डारण प्रणालीका लागि बोलपत्र दिएका थिए । जसमध्ये रिलायन्स पावरको सबैभन्दा बढी हिस्सा रहेको छ । रिलायन्स एनयू सनटेकले डिसेम्बर ९ मा एसईसीआईबाट ९३० मेगावाट सौर्य ऊर्जाको ठेक्का पाएको हो । सम्झौताका सर्त के-के छन् ? यस परियोजनाअन्तर्गत रिलायन्स पावरको सहायक कम्पनीले दैनिक चार घण्टा पीक पावर सप्लाई (वा डिस्चार्ज अवधिको ४ घण्टा) ग्यारेन्टी गर्नेछ । एसईसीआईले रिलायन्स एनयू सनटेकसँग २५ वर्षको लागि पावर पर्चेज एग्रीमेन्ट (पीपीए) गर्ने छ । यसबाट उत्पादित सौर्य उर्जा भारतका धेरै डिस्कममा बेचिनेछ । यो परियोजना डिस्कमको लागी एक राहत समाचार हो । अहिले डिस्कमले पावर एक्सचेन्जबाट पीक आवरमा प्रति युनिट १० रुपैयाँमा बिजुली किन्न बाध्य छन् । यो आयोजनाबाट उनीहरूले सस्तो र सुनिश्चित बिजुली पाउनेछन् । यदि तपाईंको घरलाई साँझ बढी बिजुली चाहिन्छ भने यो परियोजनाले त्यो समयको लागि अतिरिक्त बिजुली भण्डार गर्नेछ । जस्तै- ठूलो ब्याट्रीले आवश्यक पर्दा बिजुली दिन्छ । दुई वर्षयता सेयरमा तीव्र वृद्धि मंगलबार रिलायन्स पावरको सेयर १.०६ प्रतिशतले घटेर ४६.७३ भारुमा बन्द भयो । बीएसई एनालिटिक्सका अनुसार २०२४ मा रिलायन्स पावरको सेयर हालसम्म ९४.३६ प्रतिशत बढेको छ । यससँगै विगत २ वर्षमा १९४.६२ प्रतिशत प्रतिफल दिएको छ । यो परियोजना रिलायन्स पावरको लागि ठूलो उपलब्धि हो र यसले भारतको नवीकरणीय ऊर्जा लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न मद्दत गर्नेछ । साथै यसबाट विद्युत् आपूर्तिमा पनि सुधार हुने र डिस्कमलाई पनि फाइदा हुनेछ । रिलायन्स पावर भारतको सबैभन्दा ठूलो निजी क्षेत्रको कम्पनी हो । यसमा कोइला, ग्यास, जलविद्युत र नवीकरणीय ऊर्जाको ठूलो पोर्टफोलियो छ । रिलायन्स पावरको स्थापना क्षमता ५ हजार ३ सय मेगावाट छ । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
कुन देशमा मोबाइल इन्टरनेट स्पीड धेरै ? फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड स्पीडमा भारतभन्दा नेपाल अगाडि
काठमाडौं । के तपाईंलाई थाहा छ, संसारमा सबैभन्दा धेरै मोबाइल इन्टरनेट स्पीड भएको देश कुन हो ? स्पीडटेस्ट ग्लोबल इन्डेक्सको नोभेम्बरको तथ्याङ्कअनुसार अमेरिका, जापान र जर्मनी जस्ता प्रमुख देश यस मामिलामा विश्वका शीर्ष १० देशमा परेका छैनन् । यो सूचीमा एसियाका पाँच देश छन् । यस सूचीमा खाडी राष्ट्रहरू पहिलो तीन स्थानमा छन्। युनाइटेड अरब इमिरेट्स अर्थात युएई ४४१.८९ एमबीपीएसको स्पीडका साथ सूचीमा शीर्ष स्थानमा छ । त्यस्तै, कतार ३५८.२७ एमबीपीएसको मोबाइल इन्टरनेट स्पीडका साथ दोस्रो र २६३.५९ एमबीपीएसका साथ कुवेत तेस्रो स्थानमा छ । युरोपेली राष्ट्र बुल्गेरिया १७२.४९ एमबीपीएससँग चौथो स्थानमा छ । मोबाइलमा तीव्र गतिको इन्टरनेटको हिसाबले डेनमार्क पाँचौं स्थानमा छ । यो देशमा मोबाइल इन्टरनेटको गति १६२.२२ एमबीपीएस छ । यसैगरी, दक्षिण कोरिया १४८.३४ एमबीपीएसका साथ छैटौं, नेदरल्यान्ड १४६.५६ एमबीपीएसका साथ सातौं, नर्वे (१४५.७४ एमबीपीएस) आठौं, चीन (१३९.५८ एमबीपीएस) नवौं र लक्जेम्बर्ग (१३४.१४ एमबीपीएस) दशौंमा छ । त्यसपछि सिंगापुर (१२७.७५ एमबीपीएस), अमेरिका (१२४.६१ एमबीपीएस), बहराइन (११८.३६ एमबीपीएस) र फिनल्याण्ड (११४.४५ एमबीपीएस) छन् । यो सूचीमा ५१.९५ एमबीपीएसको गतिका साथ जापान ५९औं स्थानमा छ । सूचीमा भारत २५ नम्बरमा छ । देशमा मोबाइल इन्टरनेटको गति १००.७८ एमबीपीएस छ । पाकिस्तानमा यसको गति २०.८९ एमबीपीएस छ र यो सूचीमा ९७ औं नम्बरमा छ । बंगलादेश २८.२६ एमबीपीएसको गतिका साथ ८८ नम्बरमा छ । तर, फिक्स्ड ब्रोडब्यान्डमा भारतको अवस्था नेपालभन्दा खराब छ । भारतमा यसको स्पीड ६३.५५ एमबीपीएस छ र यो ९१ नम्बरमा छ । नेपालमा फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड स्पीड ७०.९४ एमबीपीएस छ र ८७ औं स्थानमा छ । यो सूचीमा सिंगापुर ३२४.४६ एमबीपीएसको गतिका साथ पहिलो स्थानमा छ ।
युक्रेन युद्धको प्रभाव : रुसी तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदार भारत, रिफाइनरीहरू मालामाल
काठमाडौं । भारत रुसबाट तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता बनेको छ । चेन्नई-भ्लादिभोस्तोक समुद्री मार्गले आयातलाई झन् सहज बनाएको छ । यो मार्गले यातायात समय र लागत घटाएको हो । यही नयाँ मार्गबाट नै कोइला, एलएनजीजस्ता उत्पादनको व्यापार पनि हुने गरेको छ । यस मार्ग परम्परागत मार्गभन्दा १६ दिन कम समय लिन्छ, जसका कारण रुसी तेल खरिदमा भारतलाई फाइदा भइरहेको छ । नयाँ समुद्री मार्ग ‘पूर्वी समुद्री करिडोर’ मार्फत भारत र रुसबीचको व्यापार सहज भएको हो । यसले विशेषगरी तेल आयातमा धेरै सहयोग गरेको छ । सन् २०२४ को मध्यमा भारत रुसी तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता बनेको थियो । नयाँ बाटो चेन्नईदेखि भ्लादिभोस्तोकसम्मको रुटले समय र पैसा दुबै बचत गरिरहेको छ । कच्चा तेल, कोइला र एलएनजीजस्ता उत्पादनका साथै अहिले मल र कन्टेनराइज्ड सामान पनि यही बाटोबाट पठाउने गरेको छ । यस मार्गबाट सामान ढुवानी गर्न लाग्ने समय ४० दिनबाट घटेर २४ दिनमा पुगेको छ । भारतले चीनलाई उछिन्यो २०२४ को मध्यमा चीनलाई उछिन्दै भारत रुसी तेलको सबैभन्दा ठूलो खरिदकर्ता बन्न पुगेको हो । परम्परागत रूपमा मुम्बईदेखि सेन्ट पीटर्सबर्ग सम्मको समुद्री मार्ग ८ हजार ६७५ समुद्री माइल लामो थियो । यसले ४० दिन वा बढी समय लिन्थ्यो । चेन्नई देखि भ्लादिभोस्तोक सम्मको नयाँ रुट करिब ५ हजार ६०० समुद्री माइल छ । यसले ढुवानी समय १६ दिन घटाएको छ, अर्थात् अब २४ दिन मात्रै लाग्छ । एउटा ठूलो जहाज लगभग ४५ किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा यात्रा गर्छ । यसले लगभग १२ दिनमा भ्लादिभोस्टोकदेखि चेन्नईको दूरी कभर गर्छ । यो परम्परागत सेन्ट पिटर्सबर्ग-मुम्बई मार्गले लिने समयको एक तिहाइ भन्दा कम हो । भ्लादिभोस्तोक प्रशान्त महासागरमा रहेको रुसको सबैभन्दा ठूलो बन्दरगाह हो । यो चीन र रुस सीमाबाट करिब ५० किलोमिटर टाढा रहेको छ । केके आयात निर्यात हुन्छ ? पानीजहाज मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार सन् २०२४ मा यस मार्गबाट आयात भएका प्रमुख सामानमा कच्चा तेल, परियोजनाका सामान, कोइला र कोक, वनस्पति तेल र मल पर्छन् । रुसमा निर्यात गरिएका प्रमुख सामानहरूमा प्रशोधित खनिजहरू, फलाम र स्टील, चिया, समुद्री उत्पादनहरू र चिया-कफी समावेश थिए । परिमाणका हिसाबले कच्चा तेल, कोइला र कोक, मल, वनस्पति तेल र फलाम तथा स्टिल सबैभन्दा बढी आयात भएका छन् । त्यस्तै, प्रशोधित खनिज, फलाम तथा स्टिल, चिया, ग्रेनाइट र प्राकृतिक ढुङ्गा, प्रशोधित फलफूल र जुस निकासीमा प्रमुख छन् । भारतीय रिफाइनरीहरूको वार्षिक मर्मतसम्भारका कारण वर्षको दोस्रो ६ महिनामा कच्चा तेलको आयातमा केही कमी आएको थियो । समग्र आयातमा कमी आए पनि रुसको युराल कच्चा तेलको आयात अक्टोबरमा चार महिनाकै उच्चमा थियो । युराल भारतको रुसी तेल खरिदको मुख्य आधार हो । यो भारतीय रिफाइनरीहरूद्वारा आयात गरिएको रुसी तेलको तीन चौथाई हो । यद्यपि, केही अन्य रुसी कच्चा तेलको आयातमा तीव्र गिरावट आएको छ । यसअघि इराक र साउदी अरब सबैभन्दा ठूलो आपूर्तिकर्ता युक्रेन युद्धअघि इराक र साउदी अरब भारतलाई कच्चा तेलको शीर्ष दुई आपूर्तिकर्ता थिए । तर, जब पश्चिमी देशले रुसमाथि प्रतिबन्ध लगाए, रुसले आफ्नो तेलमा छुट दिन थाल्यो । यसको फाइदा भारतीय रिफाइनरीहरूले उठाए । तर, समयसँगै छुटमा कमी आएको छ । अझै पनि भारतीय रिफाइनरीहरू रुसी तेल किन्न इच्छुक छन् । कारण ठूलो परिमाणमा आयात भएकाले कम छुटमा पनि धेरै बचत हुने गरेको छ । भारतका लागि रुससँगको सम्बन्ध केवल तेल व्यापारमा मात्र सीमित छैन । यस सम्बन्धले रुसलाई चीनतर्फको झुकाव कम गर्न पनि मद्दत गर्ने विज्ञहरू बताउँछन् । यसैगरी, भारत आणविक पनडुब्बीमा सहयोगका लागि पनि रुसमा निर्भर छ । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले सन् २०२५ मा भारत भ्रमण गर्ने कार्यक्रम छ । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
