बजार : उद्योग

काठमाडौं । कोरोना भाइरस संक्रमण नियन्त्रण तथा रोकथाम उच्चस्तरीय समन्वय समितिले बन्द उद्योगहरूलाई सञ्चालन गर्ने अनुमति दिनका लागि विभिन्न निर्णय गरेर लागू गर्ने निर्णय पनि गरेको थियो । चरण अनुसार विभिन्न उत्पादनमूलक उद्योगहरू खुल्न थालेका छन् । उद्योग मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो समयमा सञ्चालित उद्योगहरुको संख्या बढ्न थालेको छ । लकडाउनका कारणले बन्द रहेका उद्योग सञ्चालनको वातावारण बनाउन गृह मन्त्रालय र उद्योग मन्त्रालयले समन्वय गरेर काम गरिरहेका छन् । उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री लेखराज भट्टले खाद्यान्न, औषधी र निर्माण सामग्री उत्पादन गर्ने उद्योग खुल्ने क्रम बढेको बताए । ‘उच्चस्तरीय समन्वय समिति, गृह मन्त्रालय र उद्योग मन्त्रालयले समन्वयमा उद्योग सञ्चालनमा वृद्धि भएको छ, निजी क्षेत्रलाई छलफलमा बोलाएर समस्याहरु बुझेर समाधान गर्ने काम उद्योग मन्त्रालयले गरिरहेको छ,’ भट्टले भने । अहिले सबै प्रकारका उद्योग खुल्न थाले पनि उद्योग मन्त्रालय र उद्योगीहरुले पहिलाे प्राथमिकता दैनिक उपभोग्य वस्तु तथा निर्माण सामाग्री उत्पादन गर्ने उद्याेगलाई दिएका छन् । उद्योग मन्त्रालयका अनुसार अहिले विभिन्न औद्योगिक क्षेत्रमा रहेका ४९.३० प्रतिशत उद्योग सञ्चालन भइरहेका छन् । त्यस्तै, खाद्यान्न उत्पादन गर्ने ४० प्रतिशत उद्योग पनि करिब ५० प्रतिशत क्षमतामा सञ्चालन भइरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । गृह मन्त्रालयका सचिव महेश्वर न्यौपानेले उद्योग सञ्चालनका लागि विभिन्न चरणहरु बनाएको र त्यही चरण अनुसार सुरक्षाका उपाए अनाएर उद्योग चलाउन सहजीकरण गरिरहेको बताए । ‘लकडाउनको कारणले उद्योगमा आउन नसकेका मजदुर र कर्मचारी काममा आउन अहिले गृह मन्त्रालयले नै सहजीकरण गरिरहेको छ, खर्चको समस्या पर्न थालेपछि मजदुर पनि काममा आउन थालेका छन्,’ न्यौपानेले भने । उद्योग विभागका महानिर्देशक जिवन प्रकाश सिटौलाले खाद्यान्न उत्पादन गर्ने उद्योग र निर्माण सामग्री उत्पादन गर्ने उद्योग पनि खुल्न सुरु गरेको बताए । नेपाल उद्योग परिसंघका अध्यक्ष शतिश मोरले पनि केही मात्रामा उद्योग सञ्चालन हुन थालेको बताए । ‘जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूले उद्योग सञ्चालनमा सहयोग गरिरहेको छन्, लकडाउनको समयमा सरकारले उद्योग खोल्न दिएपछि निर्माण सामग्री उत्पादन गर्ने उद्योगहरु खुल्न थालेका छन, सरकारले पनि सहयोग गरिरहेको छ,’ मोरले भने । नेपाल सिमेन्ट उत्पादक उद्योग संघका अध्यक्ष धुव्र थापाले पनि पछिल्लो समय उद्योगीका लागि लकडाउन केही सहज भएको बताए । ‘सिमेन्ट उद्योगहरूले कच्चा पदार्थ चुनढुंगा संकलन र उद्योग सञ्चालन दुवैका लागि पहल गरिरहेका छौं, केही सिमेन्ट उद्योगहरु सानो भोलुमा सञ्चालन भएका छन्, सरकारले चुनढुंगा उत्खनन समयमा नै दिएन भने समस्या हुने छ, वर्षायाम शुरू भएपछि चुनढुंगा संकलनमा कठिनाइ हुन्छ, उद्योग, उर्जा, गृह लगायतका मन्त्रालयसगँ हामीले छलफल गरिरहेका छौं,’ थापाले भने । चरण अनुसार कर्मचारीबीचको भौतिक दूरी कायम गर्ने, उद्योगमा अनिवार्य रुपले स्यानिटाइजर, मास्क, खाना तथा बास बस्ने व्यवस्था गरिनुपर्छ । उद्योगहरुलाई आवश्यक सहजीकरणका लागि सबै जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरुलाई निर्देशन दिइसकिएको पनि न्यौपाने बताए । उद्योग मन्त्रालयका अनुसार ग्यास र पानी उद्योग भने लकडाउनका क्रममा निरन्तर सञ्चालित छन् । अत्यावश्यक औषधी उत्पादन गर्ने उद्योग पनि यसबीचमा बन्द भएनन् । तर लकडाउनको कारणले बन्द भएका अन्य उद्योग पनि खुल्न थालेका छन् ।

विश्वभर महामारीको रूपमा फैलिएको कोरोना भाईरसको जोखिम नियन्त्रण गर्न सरकारले देशभर लकडाउन जारी गरेकाे पनि १ महिना ९ दिन भइसक्यो । लकडाउनको प्रभाव दैनिक ज्यालादारी गरेर विहान बेलुका छाक टार्ने परिवारहरुमा बढी परेका छ । ईटा उद्याेगमा काम गर्नेहरू पनि यस्तै अवस्थाका मजदुर हुन् । लकडाउनको कारणले ५० प्रतिशत ईटा उत्पादनमा कमी आउने भएको छ । लकडाउनभन्दा पहिले १२ रुपैंया पर्ने ईटाकाे मूल्य अब १५ रुपयाँ पर्ने भएको छ । लकडाउनको कारणले उत्पादनमा कमी आएकाले मूल्य वृद्धि हुने भएको छ । अघिल्लो वर्षकाे तुलनामा यो वर्ष ईटाकाे मूल्य २५ प्रतिशत वृद्धि हुन्छ । लकडाउनको कारणले कच्चा पदार्थ ल्याउन समस्या परेको छ । मजदुरले काम गर्न पाएका छैनन् । उद्याेग बन्द छन् । सामान्य अवस्थाकाे तुलनामा ५० प्रतिशत उत्पादन कम हुँदा पनि निर्माण कार्यका लागि भने अभाव हुदैन । लकडाउनको कारणले गर्दा अघिल्लो वर्ष जस्तो धेरै भौतिक संरचनाहरु निर्माण हुदैन् । घर बनाउने सोचमा भएकाहरु पनि लकडाउनको कारणले घर निर्माण गर्ने योजनालाई केही वर्ष पछाडी सार्ने छन् । ईटाकाे वार्षिक बजार करिब ४० अर्ब रूपैयाँको छ । प्रतिवर्ष ३ अर्ब वटा ईटा उत्पादन गरेर बजारमा बिक्री हुने गरेको छ । लकडाउनका कारण उद्योगमा दैनिक ज्यालादारी गरि बिहान बेलुकाको छाक टार्नेहरु काम ठप्प हुदाँ न घर जान पाएका छन्, न काम नै गर्न पाएका छन् । देशभर संचालित ईटा उद्योगहरुमा प्रत्यक्ष रुपमा मात्रै झण्डै ३ लाख मजदुरले रोजगारी पाएका थिए । कडाउन सुरु भएपछि उद्योगमा रहेका मजदुरलाई दैनिक खाद्यान्नको व्यवस्था कसरी गर्ने भन्ने सबैभन्दा ठूलाे समस्या परेको छ । सरकारले लकडाउन गरे पनि मजदुर घर जान पाएनन् । उद्योगमा नै रहेक मजदुरहरुलाई १ हप्ताका लागि खाद्यान्नको व्यवास्था गर्न थोरैमा पनि ५ लाख रूपैयाँ लाग्छ । लकडाउनको घोषणाले सवारी साधनसँगै उद्योग बन्द छन् । अहिलेसम्म मजदुरको खाद्यान्नको व्यवस्था उद्योगका संचालकहरुले गरिदिएका छन् ।तर, यसकाे व्यवस्था गर्न पनि उद्याेगीलाई समस्या भएकाे छ । उद्योगमा काम गर्न अन्यत्रै बाट आएकाहरु घर फर्किन पाएका छैनन् । उद्योग बन्द हुदाँ समस्यामा परेका छन् । विशेषगरी महिला, बालबालिकाहरुलाई मध्यनजर गर्दै संचालकहरुले नै सबै व्यवस्था मिलाइदिएका छन् । मजदुरको खानपिनकाे व्यवस्थाकाे लागि सरकारसँग सहयाेग मागिरहेका छाैं । लकडाउनका कारण उद्योगहरु बन्द छन् । उद्योग बन्द भएको कारणले मजदुर काम विहीन भएका छन । उद्योगले उत्पाद गरेको इट्टा बिक्री भएको छैन । आर्थिक कारोबार नभए पछि उद्यागीहरुले मजदुरलाई खान र बस्नको व्यवस्था गर्न समस्या परिरहेकाे त्यसैले सरकारले सहयाेग गर्नुपर्छ भन्ने कुरा हाे । लकडाउनको कारणले विभिन्न उद्योग, कल–कारखाना लगायत विकास निर्माणका क्षेत्रमा मजदुरी गर्न आएकाहरुमध्ये काेही आफै पनि सकसपूर्ण तरिकाले फर्किए । नजिकका जिल्लाका  केहीमजदुरहरुलाई उद्योग आफैले नै सवारीपासको व्यवस्था मिलाएर घर पठाइदिएका छन् । सवारी साधनको खर्च, खाजासहितको व्यवस्था मिलाई पठाइएका थिए । लकडाउनको कारणले विश्वभरको नै अर्थतन्त्रमा नकारात्मक प्रभाव परिसकेको छ । कोरोना भाइरस रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि देशभर लकडाउन जारी भएको आज १ महिना ९ दिन भइसकेको छ । लकडाउनको प्रभाव ईटा उद्योगलाई पनि उतिकै परिरहेको छ । केही महिना पहिले काठमाडौं उपत्यकाभित्रका सबै स्थानीय तहले ईटा उद्याेग हटाउन पत्राचार गरेका थिए । वातावरणमा नकारात्मक असर परेकाेले बन्द गर्नु पर्ने स्थानीय सरकारकाे भनाइ थियाे । स्थानीय तहकाे त्याे निर्णयका कारण उद्याेग त्यसैपनि सकसमा थिए । लकडाउनले फेरि समस्या थपिदियाे । स्थानीय तहको पत्रले विभिन्न जिल्लाका केही उद्योगहरु बन्द नै भएका थिए भने केही उद्योगहरुले समस्याको समाधान गरेर सञ्चालन गरेका थिए । सञ्चालन गरेको केही समयपछि लकडाउनको कारणले उद्योगहरु बन्द भएका छन् । ईटा उद्योगहरूले आगामी वर्षको लागि श्रमिकलाई पेशकी र कच्चा पदार्थका लागि पैसा तिरिसकेकोले उद्योग सञ्चालन नहुँदा ठूलो समस्या परेका छन् । एउटा उद्योगमा कम्तिमा पनि २ करोड रूपैयाँ लगानी चाहिन्छ । र, प्रत्येक उद्योगहरुले बैंकबाट कम्तिमा १ करोड रूपैयाँ कर्जा लिएकाे हुन्छन् । उद्योग बन्द हुँदा बैंकको लगानी पनि डुब्ने भएको छ । सरकारले उद्योहरुलाई सहुलिएत कर्जा र पहिलेको बैंकको व्याजमा सहुलिएत दिए सहज हुने थियो । देशभर १२ सय उद्योग छन् । यी उद्याेगमा २५ अर्ब रूपैयाँ लगानी रहेको छ । ती उद्योगहरुमा ३ लाखले प्रत्यक्ष रुपमा रोजगारी पाएका छन् । काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै करिब १ सय १० वटा इट्टा उद्योगहरु सञ्चालमा छन् । राजधानीका उद्योगले करिब ४० हजारलाई रोजगारी दिएका छन् । (नेपाल ईटा उद्योग महासंघका अध्यक्ष महेन्द्र चित्रकारसगँ विकासन्युजका लागि राजाराम न्यौपानेले गरेको कुराकानीमा अधारित)

काठमाडौं । नेपाल वनस्पति घ्यू तेल संघले कोरोना कोषमा २१ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ । संघले सरकारको स्वामित्वमा रहेको कोरोना भाईरस संक्रमण रोकथाम तथा नियन्त्रण कोषमा राहत स्वरुप उक्त रकम सहयोग गरेको हो । कोषमा उद्योग वाणिज्य तथा आपुर्ति मन्त्री लेखराज भट्टमार्फत संघका अध्यक्ष सन्दिप कुमार अग्रवाल, निवर्तमान अध्यक्ष विकास दुगड, सदस्यहरु कमल कुमार वेगानी, श्याम कुमार लोहिया र आनन्द वगरीया समेतको प्रतिनिधी मण्डलले उक्त रकम प्रदान गरेको हो । सो अवसरमा उद्योग सचिव चन्द्रकुमार घिमिरे र वाणिज्य तथा आपुर्ति सचिव डा. वैकुण्ठ अर्याल समेतको उपस्थिति थियो । हालैका दिनहरुमा विश्वमा नै महामारीको रुपमा देखीएको कोराना भाईरसको कारण सारा विश्व नै स्तव्ध एंव लगभग बन्द हुन गएको र महामारीको संक्रमणबाट जोगाउन गरिएको लकडाउनबाट औद्योगिक कलकारखाना, हवाईमार्ग, स्थलमार्ग लगायत सम्पुर्ण क्षेत्र नै पुर्ण रुपमा बन्द हुन गएको छ ।