नर्भिकको सहयोगपछि बालकले पाए नयाँ जीवन
काठमाडौं । उपचार खर्चको अभावमा गम्भीर अवस्थामा पुगेका एक बालकलाई नर्भिक अस्पतालले उद्धार गरी नयाँ जीवन दिएको छ। नर्भिक इन्टरनेशनल हस्पिटलले आफ्नो संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत जनकपुरको लक्ष्मीनारायण गाउँपालिकास्थित सपहीका स्थायीबासी ८ वर्षीय बालक विजय महतोलाई उपचारमा सहुलियतसँगै पूर्ण रुपमा निको बनाई घर पठाएको हो । आर्थिक अवस्था अत्यन्त कमजोर रहेका ८ वर्षीय बालकको पेटको अगाडिको भागको मांसपेशीमा एक्कासी पिप जम्मा भएको थियो । उनका बुबा शिवशरण महतोका अनुसार जनकपुरका अस्पतालमा देखाउँदा त्यहाँका चिकित्सकले उपचार गर्न नसक्ने बताएपछि बालकलाई काठमाडाैं ल्याइएको थियो । आर्थिक अवस्था कमजोर रहेका कारण राम्रो अस्पताल लैजान सक्ने अवस्था आफ्नो नरहेको, तर आफू नर्भिकमा आएर कुरा गर्दा उपचारमा सहुलियतसँगै राम्रो उपचार सुविधा पाएको बुबा शिवशरण महतोले बताए । ‘नर्भिकले उपचार खर्चमा समेत निकै छुट दिएर मजस्तो गरीबलाई गुण लगाएको छ ।’ महतोले भने–‘उपचारमा संलग्न डा. अभय यादवले समेत हामीलाई छुट दिनुभयो । उहाँहरुकै सहयोगले आज मेरो छोरा ठीक भएको छ,’ उनले भने । पेटको मांसपेशीमा जमेको पिप र त्यसको पीडाका कारण नर्भिक आउँदा विजय महतो हिँड्नसक्ने अवस्थामा थिएनन् । उपचार गरेर निकै ठीक भएपछि घर फर्किनुअघि सोमबार उनी ठमठमी हिँड्नसक्ने भएका थिए । नर्भिकका प्रबन्ध निर्देशक मेघा चौधरीको निर्देशनमा बालकको उपचार व्यवस्था मिलाइएको थियो । डा. अभय यादव नेतृत्वको टिमले महतोको उपचार गरेको थियो । यादव नेतृत्वको टिममा सहभागी चिकित्सक डा. सुशील कायस्थले गम्भीर अवस्थाका बालकले उपचारपछि नयाँ जीवन पाएका बताए । इन्फेक्सनका कारण बालकको अवस्था निकै गम्भीर बनेको स्मरण गर्दै उनले भने–‘बेलैमा उपचार भएको थिएन भने अवस्था निकै गम्भीर बन्नसक्थ्यो । उपचारपछि अहिले उनको अवस्था निकै राम्रो भएको छ । तर ती बालकले एन्टीबायोटिक चाहिँ निकै लामो समयसम्म खानुपर्ने हुन्छ ।’ नर्भिकका प्रबन्ध निर्देशक मेघा चौधरीले अस्पतालले संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत वर्षेनी गरीबहरुको उद्धार गरी निःशुल्क उपचार सेवा दिँदै आएको बताइन् । आगामी दिनमा पनि अस्पतालले खर्चकै अभावमा उपचार गर्न नसक्नेहरुलाई सहयोग गर्ने उनको प्रतिबद्धता छ ।
बीमा बोर्डलाई सरकारको निर्देशन : जनशक्ति छैनन् भने थप्नुस्, सेवालाई प्रभावकारी बनाउनुस्
काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री भवानीप्रसाद खापुङले स्वास्थ्य बीमा सेवालाई प्रभावकारी बनाउन स्वास्थ्य बीमा बोर्डलाई निर्देशन दिएका छन् । मन्त्री खापुङले सोमबार काठमाडौंमा आयोजित नेपाल उद्योग बाणिज्य महासंघले आयोजना गरेको स्वास्थ बीमा सम्बन्धी अन्तर्क्रिया कार्यक्रममा बोल्दै उनले बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा.दामोदर बस्यौलालाई उक्त निर्देशन दिएका हुन् । ‘पछिल्लो समय भुक्तानी हुन सकेन भनेर धेरै आलोचना भएको छ, म्यानपावर पुगेको छैन भने व्यवस्था गर्नुस्, सकेसम्म सेवालाई प्रभावकारी रुपमा अघि बढाउनुस्, मन्त्रालयको तर्फबाट के सहयोग गर्नुपर्छ हामी तयार छौं,’ उनले भने । त्यस्तै, स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम सरकारको कार्यक्रम भएकाले यसमा चिन्ता नलिन समेत उनले आम बीमितलाई आग्रह गरेका छन् । मन्त्री खापुङले निजी तथा सरकारी अस्पताल दुबैमा दावीको विषयमा कमजोरीहरु रहेको समेत जानकारी गराए । यता मानिसहरुले पनि एक लाखको बीमा गरेको भन्दै आवश्यकभन्दा बढी उपयोग गर्न खोजेको बताउँदै उनले यसमा सत्य र तथ्यमा आधारित भएर आवश्यक अनुसार मात्रै उपयोग गर्न सबैलाई आग्रह गरेका छन् । कार्यक्रममा स्वास्थ्य बीमा बोर्डका कार्यकारी निर्देशक डा. बस्यौलाले बजारमा हल्ला भएजस्तो दाबी भुक्तानीमा समस्या नरहेको र भुक्तानी नरोकिएको स्पष्ट पारेका छन् । उनका अनुसार हालसम्म बीमा बोर्डले २१ अर्ब रुपैयाँ भुक्तानी भइसकेको छ भने करिब ८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको भुक्तानी हुन बाँकी रहेको छ । साथै, सरकारले जनताको आधारभूत स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिँदै प्रत्येक वडामा आधारभूत स्वास्थ्य चौकी निमार्ण गर्ने योजना बनाएको छ । र, प्रत्येक पालिका ५ देखि १५ बेडसम्मका अपस्पताल स्थापना गर्ने सरकारको नीति रहेको छ । जुन नीति अन्तर्गत धमाधम स्वास्थ्य चौकीहरु लगायत पालिका अस्पतालहरु निमार्ण भइरहेका मन्त्रीले बताए । सरकारले ९८ प्रकारका औषधीहरु सरकारले निःशुल्क रुपमा घोषणा गरेको छ । त्यसको प्रावधान पालिका स्तरका स्वास्थ्य चौकी तथा अस्पतालमा पालिकाले नै किनेर वितरण गर्ने हो । त्यस्तै, प्रदेश स्तरका अस्पतालहरुमा प्रदेशले नै र केन्द्रिय तहका अस्पतालहरुमा केन्द्रले नै व्यवस्था गर्नुपर्ने उनले स्पष्ट पारे । यदि कुनै ठाउँमा औषधिको अभाव भएको खण्डमा सबैभन्दा बढी सम्बेदनशील स्थानीय तह हुनुपर्ने समेत उनले बताए । र, बजेटको अभाव भएमा केन्द्रसँग समन्वय गरेर अगाडि बढ्नुपर्ने उनको भनाई छ । प्रतिवर्ष ३ हजार ५०० रुपैयाँ तिरेर एक लाखसम्मको सेवा पाइने यो बीमालाई थप व्यवस्थित गर्नुपर्ने उनले बताए । यसलाई व्यवस्थित कसरी गर्ने भन्ने विषयमा अध्ययन गरी सुझाव पेश गर्नको लागि राज्यमन्त्रीको नेतृत्वमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले नयाँ कार्यदल गठन गरेको मन्त्री खापुङ्गले जानकारी गराए ।
काठमाडौंमा नपाइने उपचार पनि चितवनमा, स्वास्थ्य क्षेत्रमा फड्को मार्दै
चितवन । जटिल प्रकृतिका उपचार गर्नुपरेमा राजधानी काठमाडौं नै धाउनुपर्ने विगतको अवस्थाको अन्त्य गर्दै चितवनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा फड्को मारेको छ । संघीय राजधानीमा पाइने अधिकांश स्वास्थ्य सुविधा यही उपलब्ध भएका छन् भने कतिपय राजधानीमा पनि नपाइने स्वास्थ्य सेवा र उपकरण यहाँ उपलब्ध छन् । सङ्घीय भरतपुर अस्पताल, दुई ठूला मेडिकल कलेज, क्यान्सर अस्पताल, आँखा अस्पताल, प्राकृतिक चिकित्सालय, आयुर्वेदिक चिकित्सालयसहित सबै प्रकृतिका उपचार सेवा यहाँ उपलब्ध छन् । पछिल्लो समय देशैभरिबाट र भारतको सीमावर्ती क्षेत्रबाट समेत यहाँ उपचारका लागि बिरामी आउने गर्दछन् । यकिन तथ्याङ्क नभए पनि वार्षिक २० लाखभन्दा बढीले यहाँका अस्पतालबाट उपचार लिने गरेको अनुमान गरिन्छ । यसको प्रत्यक्ष प्रभाव स्वास्थ्य पर्यटन क्षेत्रमा पनि देखिएको छ । एक अर्बसम्म लगानी गरेर निजी अस्पतालले स्तरोन्नति गरिरहेका छन् । यससँगै ठूला औषधि उद्योग यही खुलिरहेका छन् । भरतपुर महानगर प्रमुख रेनु दाहाल राजधानी काठमाडौंपछि उपचारमा भरतपुर अग्रणी रहेको बताउँछिन् । पछिल्लो समय ठूलो प्रयासपछि भविष्यमा शिक्षण अस्पताल हुने गरी शिक्षक अस्पताल भरतपुरमा बन्ने निश्चित भएको छ । एक सय शय्याको आयुर्वेदिक अस्पताल निर्माण प्रक्रिया अघि बढेको छ । उनले भनिन्, ‘सरकारी स्वास्थ्य संस्था स्थापना, भएकाको स्तरोन्नति र निजी स्वास्थ्य संस्थालाई आवश्यक सहयोग हामीले गरिरहेका छौँ ।’ मेडिकल कलेजसँग मिलेर आमा सुरक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ भने भरतपुर अस्पतालमा हेल्प डेस्क सञ्चालनदेखि महिलाका लागि निःशुल्क बहिरङ्ग टिकटको व्यवस्था महानगरले गरेको छ । यससँगै भरतपुर अस्पताल, बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल, भरतपुर आँखा अस्पताल, प्राकृतिक चिकित्सालय लगायतको स्तरोन्नतिका लागि महानगरले प्रत्यक्ष सहयोग गरिरहेको छ । महानगरभित्र ४२ स्वास्थ्य केन्द्रसमेत सञ्चालनमा छन् । चितवन मेडिकल कलेजका अध्यक्ष एवं प्रबन्ध निर्देशक प्रा डा हरिश्चन्द्र न्यौपाने काठमाडौंमा नहुने उपचार सेवा चितवनमा हुने बताउँछन् । उनले भने, ‘यहाँ नहुने सेवा काठमाडौंमा हुँदैन ।” उपचारको हिसाबले नेपालमा काठमाडौंभन्दा अगाडि चितवन रहेको दाबी उनको छ । धेरै उपत्यकाका बिरामी उपचारका लागि आफ्नो मेडिकल कलेजमा आउने गरेको न्यौपानेले बताए । उनले भने, ‘हाम्रोमा उपचार नहुने बिरामी नेपालमा अन्यत्र केही हुँदैन ।’ अङ्ग प्रत्यारोपणमा चर्चा कमाएको यो मेडिकल कलेजले क्यान्सर अस्पतालसमेत सञ्चालन गर्दैछ । भरतपुरमा एउटा सरकारी क्यान्सर अस्पताल रहेकोमा अब थप दुई निजी क्यान्सर अस्पताल सञ्चालनमा आउने तयारीमा छन् । प्राडा न्यौपानेका भनाइमा स्पेक्टसिटी उपकरणमार्फत न्युक्लियर मेडिसिन, कतिपय रेडियोथेरापी, शल्यक्रिया गरिएका बच्चा राख्ने बाल सघन उपचार कक्ष, सानो आन्द्राको रगत बग्दा गरिने परीक्षणजस्ता धेरै उपचार काठमाडौंमा नभएर चितवनमा मात्रै हुने गरेको छ । यही ढङ्गले विकास हुँदै गर्दा स्वास्थ्यमा भरतपुरले फड्को मार्दै अघि बढ्ने उनको भनाइ छ । भरतपुर अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष डा भोजराज अधिकारी स्वास्थ्यमा भरतपुर निकै अगाडि रहेको जनाउँदै अब व्यवस्थापकीय पाटोमा जुट्नुपर्ने बताउँछन् । शक्तिशाली मेडिकल सिटी बोर्ड गठन गर्नुपर्ने, भरतपुर अस्पताललाई शिक्षण अस्पताल बनाउनुपर्ने, यहाँका दुई मेडिकल कलेजलाई सरकारी निकायसँग साझेदारी गरी काम लगाउनुपर्ने उनको भनाइ छ । यससँगै सबैलाई जोडेर मेडिकल विश्वविद्यालयको अवधारणा यहाँ ल्याउनुपर्ने अधिकारी बताउँछन् । अहिले पनि कतिपय परीक्षणका लागि नमूना भारतलगायतका देशहरुमा पठाउनुपर्ने बाध्यता रहेको जनाउँदै उनले यही उच्चस्तरको परीक्षण प्रयोगशाला स्थापना गर्नुपर्नेमा जोड दिए । यहाँ एयर एम्बुलेन्सको सुविधा जरुरी रहेको उनी बताउँछन् । मूल्य र सेवालाई एकरुपता दिनुपर्नेमा अध्यक्ष डा अधिकारीको जोड छ । यसले यहाँको स्वास्थ्य पर्यटनमा टेवा पु¥याएको भन्दै व्यवस्थित गर्नुपर्ने बताए । वीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालका अध्यक्ष डा निर्मल लामिछाने उपचारका क्षेत्रमा पछिल्लो छोटो समयमा फड्को मारेको बताउँछन् । सरकारीसँगै निजी क्षेत्र आक्रामक रुपमा अघि बढेसँगै नेपाली र भारतीय सीमा क्षेत्रका बिरामीले यहाँ सेवा पाएको उनको भनाई छ । सरकारीसँगै निजी क्षेत्रबाट पनि क्यान्सर उपचार हुने भएपछि क्यान्सरका सबै उपचार यही सम्भव हुने उनको भनाइ छ । अहिले अस्पतालले बोनम्यारो प्रत्यारोपणबाहेकका सबै खाले क्यान्सरको उपचार गर्दै आएको छ । नयाँ प्रविधि र सेवा विस्तार हुँदै गएको उनी बताउँछन् । विगतको तुलनामा यहाँबाट बिरामी रिफर भएर बाहिर जाने क्रम घटेर गएको छ । यद्यपि अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाका कारण केही स्वास्थ्य संस्थाले जिल्लामै उपचार हुने भए पनि काठमाडौं र भारतमा समेत पठाउने गरेका छन् । रासस
