सेवा : शिक्षा

महोत्तरी । जता हे¥यो जनयुद्धका डोव (पीडाको भावमा) देखिने महोत्तरीको सुदूर उत्तरवर्ती खयरमारा वस्तीमा यी डोवमै मन शीतल बनाउने सम्झना पनि छ । खयरमाराका वस्तीभित्र त्यतिखेर आफन्त गुमाएको पिडा अझै भुल्न नसकेका परिवारजनका लागि सहिदहरूको सम्झनामा स्थापित विद्यालय मन बुझाउने छहारी बनेको छ । माओवादी जनयुद्धमा तत्कालीन सरकारी सेनाको निशानामा परेका सात माओवादी कमाण्डरको सम्झनामा स्थापित विद्यालय दिवङ्गतका परिवारजनका लागि शीतल छहारी बनेको हो । जहाँ गोलीगठ्ठा र वन्दुकको अभ्यास होइन, गरिव वस्तीका वालवालिका शिक्षाको उज्यालो घामसँग रमाउँदैछन् । सहिद विशालकुमार मालगदिस आधारभूत विद्यालय । सात माओवादी कमाण्डरको स्मृतिमा स्थापित विद्यालय परिसर पुग्दा छटपटिएको मनले सान्त्वना पाउने गरेको सहिद परिवार बताउँछन् । ‘विद्यालय परिसर पुग्दा चर्को गर्मीमा पनि शीतल हावाको अनुभूति हुन्छ’, आफैँ पनि जनयुद्धमा होमिनुभएका सहिद पिता खयरमारा वजारका कमल देवकोटा भन्छन्, ‘यहाँ पुग्दा छोरी र अन्य सहिद साथी नजिक छन् भन्ने लाग्दोरहेछ ।’ आफ्नै निर्णयले जनयुद्धमा होमिएको हुँदा अरु पश्चाताप नभए पनि आम जनताको जीवन भने जहाँको त्यहीँ रहँदा मन कुँडिने गरेको देवकोटाको भनाइ छ । माओवादी जनयुद्धताका जिल्लाको एक क्षेत्रका राजनीतिक कमिसार रहनुभएका देवकोटाकी छोरी सरलाको तत्कालीन शाही सेनाले हत्या गरेको थियो । चुरे दक्षिण फेदीको वस्ती खयरमारा माओवादी जनयुद्धको आधार इलाका थियो । अहिले महोत्तरीको बर्दिबास नगरपालिका–१० र ११ मा पर्ने खयरमारा पुग्दा जनयुद्ध सम्झाउने धेरै कुरा भेटिन्छन् । जनयुद्धमा परिवारजन गुमाएकाहरुको आँसु, टुहुरा छोराछोरीको वियोग र घरको मुख्य मान्छे जनयुद्धमा मारिएपछि भताभुङ्ग भएको परिवार ! यी उदाहरण बन्छन् जनयुद्ध सम्झाउन खयरमारामा । यसै ठाउँमा फरक अनुभूति ठाउँ बनेको छ, सहिद विशाल कुमार मालगदिस आधारभूत विद्यालय । यो जनयुद्धताकाको आधार इलाकामै दुःख, पीडा, वियोगसँगै जनयुद्धका लडाकुको सौर्य र समर्पणको स्मृति यो विद्यालयले सम्झाउने गरेको खयरमारावासी बताउँछन् । खयरमाराले जनयुद्धमा वैचारिक, सैन्य र व्यवस्थापकीय कामका कमाण्डर उल्लेख्य सङ्ख्यामै दियो । जनयुद्धमा हाम फाल्ने लडाकु त कतिकति ! तीमध्ये सहादत प्राप्त गरेका सात कमाण्डरको सम्झनामा यो विद्यालय स्थापना भएको हो । ‘हाम्रो सिङ्गो बस्ती (खयरमारा) नै ‘माओवादी गाउँ’ भनेर चिनिन्थ्यो’ जनयुद्धका सहिद मोहनचन्द्र गौतम (कुमार) की जीवनसङ्गिनी बर्दिबास नगरपालिकाका निवर्तमान उपप्रमुख कृष्णमाया गौतम भन्छिने, ‘यहीँका वासिन्दामात्र होइन, जनयुद्धमा होमिएका थुप्रै लडाकुको आश्रयस्थल थियो ।’ खयरमारामा घरखेतनै भएका त्यतिखेरका केन्द्रीय नेता सिपी गजुरेल र शेरमान कुँवर (विशाल) सहितका नेताको सामिप्यता खयरमाराले पाएको गौतम सम्झिन्छिन् । यतिखेर खयरमारासँग जनयुद्ध सम्झाउने पारिवारिक विछोडको पीडा खेप्दै आएका परिवारजनमात्र नभएर त्यस युद्धमा सहादत प्राप्त गरेका अमर सहिदको सम्झनास्वरुप स्थापित यो विद्यालय छ । सहिद विशाल कुमार मालगदिस आधारभूत विद्यालय ! अर्थात् माओवादी जनयुद्धमा सहादत प्राप्त गरेका खयरमाराका सात सहिदको सम्झना सधैँ ज्युँदो राख्ने शिक्षाको पवित्र मन्दिर । यी सातमा ‘विशाल’ भनिने शेरमान कुँवर, ‘कुमार’ भनिने मोहनचन्द्र गौतम र पाँच अक्षरको ‘मालगदिस’ मा अन्य पाँच मानबहादुर स्याङ्तान्, लक्ष्मण देवकोटा, गङ्गामायाँ स्याङ्तान् ,दीपा कार्की र सरला देवकोटाको सम्झना रहेछ । विशाल स्थायी रुपले सिन्धुलीका वासिन्दा रहेपनि खयरमारालाई बाक्लै कर्मथलो बनाएका तत्कालीन माओवादी नेताका रुपमा खयरमारावासीले सम्झछन् । अन्य छ (६) भने खयरमाराकै वासिन्दा रहेका सहिद विशाल कुमार मालगदिस आधारभूत विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष शम्भुप्रसाद देवकोटा बताउछन् । ‘उहाँ सातैजना हाम्रो ठाउँको दुःखसुखमा साथ रहनुहुने नेता हुनुहुन्थ्यो, अहिले जनयुद्धकालीन घाँउ विर्साउने उहाँहरुकै नाउँमा स्थापित यो विद्यालय छ’ देवकोटा भन्छन्, ‘विद्यालय परिसर प्रवेश गर्नासाथ ‘बोर्ड’मा रहेको नाउँले उहाँहरुलाई सम्झाउँछ, बाँकी अरु त सवै व्यथाकै कथा छन् ।’ सहिदका नाउँमा २०६७ सालमा स्थापित यो विद्यालयमा अहिले ११३ छात्रा र १०५ छात्र गरी २१८ जना अध्ययनरत छन् । गरिव वस्तीका छात्रछात्राको यो विद्यालयमा ६७ जना जनजाति समुदायका र ३६ जना दलित समुदायका छोराछोरी अध्ययन गरिरहेका विद्यालयका प्रधानाध्यापक दीर्घराज गौतम बताउँछन् । विद्यालयमा स्थायी दुई र स्थानीय स्रोतबाट एकजना गरी तीन शिक्षकले कक्षा–६ सम्मको पठनपाठन चलाउदै आएको प्रधानाध्यापक गौतमले बताउँछन् । विद्यार्थी सङ्ख्या र कक्षाअनुसार कमसेकम छ शिक्षक हुनपर्ने आफुरुले बर्दिबास नगर कार्यपालिकाको शिक्षा तथा खेलकुद शाखासँग मागगर्दै आएको उनको भनाइ छ । आवश्यकता अनुसार शिक्षक दरवन्दी नपाउदा कक्षा सञ्चालनमा निकै अप्ठ्यारो झेल्नु परेको गौतमले बताए । खयरमारा खोलाको किनार नजिकको करिव दुई कठ्ठा जग्गामा निर्मित चार कोठे भवन अपूग भएपछि अहिले अर्को भवन निर्माणकै चरणमा छ । सहिदहरुको नाउँमा स्थापित यस विद्यालयलाई भौतिक रुपमा सम्पन्न बनाइ गुणस्तरीय शिक्षाका लागि सम्झनयोग्य ठाउँ बनाउनसके उहाँहरुप्रति सच्चा श्रद्धाञ्जली हुने खयरमारावासी बताउँछन् । रासस

भोजपुर । यहाँको शैक्षिक सुधारका लागि ६४ बुँदे शिक्षासम्बन्धी अवधारणा पत्र सार्वजनिक गरिएको छ । सामुदायिक विद्यालयको खस्किँदो शैक्षिक गुणस्तरलाई सुधारका लागि नेपाल राष्ट्रिय शिक्षक सङ्गठनले अवधारणा पत्र सार्वजनिक गरेको हो । अवधारणा पत्रमा शिक्षा क्षेत्रका समस्या र त्यसको सुधारका लागि गर्नुपर्ने कामलाई समेटिएको छ । सङ्गठनले तयार गरेको यो अवधारणा पत्र कार्यान्वयनका लागि स्थानीय तहसँगै केन्द्र र प्रदेश सरकारलाई बुझाउने योजना रहेको नेपाल राष्ट्रिय शिक्षक सङ्गठनका जिल्ला अध्यक्ष ध्रुवराज रेग्मीले जानकारी दिए । शिक्षाको गुणस्तर खस्कनुमा शिक्षकलाई मात्र दोषी देखाएर राज्य पन्छिन खोजेकाले राज्यको ध्यानाकर्षण गराउने उद्देश्यले अवधारणा पत्र सार्वजनिक गरेको उनको भनाइ छ । ‘शिक्षा क्षेत्रमा रहेका समस्यालाई उजागर गर्न अवधारणा पत्र सार्वजनिक गरेका छौँ’, अध्यक्ष रेग्मीले भने, ‘शिक्षक सङ्गठनका तर्फबाट सार्वजनिक गरिएको देशमा नै यो अवधारणा पत्र पहिलो हो, यसमा हामीले शिक्षा क्षेत्रका समस्या, शिक्षक तथा राज्यले निर्वाह गर्नुपर्ने भूमिकाका विषयमा उठान गरेका छौँ, यसको कार्यान्वयनका लागि स्थानीय तहसँगै केन्द्र र प्रदेश सरकारलाई समेत बुझाउने योजना छ ।’ राष्ट्रिय शिक्षा दिवस तथा अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवसका अवसरमा भोजपुरको चखेवामा आयोजना गरिएको कार्यक्रममार्फत अवधारणा पत्र सार्वजनिक गरिएको हो । कार्यक्रममा बोल्ने वक्ताले सामुदायिक विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तर सुधारका लागि तयार गरिएको अवधारणा पत्र राम्रो रहेकाले यसको कार्यान्वयनमा जोड दिनुपर्ने बताए । राज्यको तहबाट यसलाई कार्यान्वयन गराउने हो भने शिक्षा क्षेत्रका अधिकांश समस्या समधान हुने उनीहरुको भनाइ छ । नेपाल शिक्षक महासङ्घका जिल्ला अध्यक्ष तीर्थकुमार राईले राज्यले शिक्षक तथा शिक्षा क्षेत्रलाई उपेक्षा गरेको बताए । राज्यले शिक्षा क्षेत्रमा बजेट विनियोजन गर्दासमेत कम प्राथमिकतामा राख्ने गरेको धारणा राखे । राज्यले शिक्षामा लगानी बढाउनुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘राज्यले शिक्षक तथा शिक्षा क्षेत्रलाई उपेक्षा गरेको छ’, अध्यक्ष राईले भने, ‘जहाँ गुरु वर्गको सम्मान हुँदैन, त्यस्तो अवस्थामा कसरी सभ्य समाज निर्माण हुन्छ, राज्यले यो क्षेत्रमा प्राथमिकताका साथ बजेट विनियोजन गर्न आवश्यक छ ।’ एमाले जिल्ला कमिटी उपाध्यक्ष मक्कर खड्काले आगामी निर्वाचनमा शिक्षा क्षेत्रका समस्यालाई समाधान गर्न दलहरुले घोषणापत्रमा समेटेर लैजानुपर्ने बताए । उनले शिक्षा क्षेत्रका समस्या समाधानका लागि आफ्नो पार्टीले पनि शिक्षकसँग छलफल तथा परामर्श गर्ने योजना रहेकोसमेत सुनाए । उनले शिक्षाको सुधारका लागि सबै राजनीतिक दलले शिक्षालाई पहिलो एजेण्डा बनाउनुपर्ने धारणा राखे । ‘अवधारणा पत्रमा उल्लेख भएका विषयवस्तु उत्कृष्ट छन्’, उपाध्यक्ष खड्काले भने, ‘यसको कार्यान्वयन तथा नीति निर्माणमा राजनीतिक पार्टीले भूमिका खेल्नुपर्छ, शिक्षा क्षेत्रमा रहेका समस्या समाधानमा तपाई हामी एकजुट भएर अघि बढ्न आवश्यक छ ।’ कार्यक्रमका अवसरमा बढुवा भएका चार शिक्षकलाई सम्मानसमेत गरिएको छ । बढुवा भएका ध्रुवराज रेग्मी, तीर्थकुमार राई, राजधन राई र सरिता तामाङलाई सम्मान गरिएको हो । सङ्गठनका तर्फबाट स्वास्थ्य उपचारका लागि सङ्गठनका पूर्वअध्यक्ष प्रकाशचन्द्र खतिवडालाई २५ हजार रुपैयाँ सहयोग गरिएको छ । रासस

खोटाङ । केपिलासगढी गाउँपालिकाले उत्कृष्ट अङ्क ल्याएर एसइई उत्तीर्ण गर्ने छात्र–छात्रालाई एक/एक लाख पुरस्कार प्रदान गरेको छ । विसं २०७८ मा सञ्चालित एसइई परीक्षामा सबैभन्दा बढी अङ्क ल्याएर उत्तीर्ण हुने दुई जनालाई पुरस्कृत गरिएको हो । थर्पुडाँडा मावि सप्तेश्वरका छात्र रेडस्टार राई र पृथ्वी मावि बाक्सिलाकी छात्रा युनिसा राईलाई जनही एक लाख पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । उत्कृष्ट छात्र–छात्रालाई ५६औँ अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवसका अवसरमा बिहीबार गाउँपालिका प्रमुख समिर राई र उपप्रमुख गुरुराज राईले संयुक्तरूपमा पुरस्कार तथा सम्मानपत्र वितरण गरेका हुन् । गाउँपालिकाभित्रका सामुदायिक विद्यालयमध्येबाट उत्कृष्ट अङ्क ल्याएर उत्तीर्ण हुने छात्र–छात्रालाई पुरस्कार प्रदान गरिएको हो । केपिलासगढीले चालु आवदेखि गाउँपालिकाका दुई विद्यार्थीलाई प्राविधिक विषय अध्ययनका लागि छात्रवृत्ति प्रदान गर्ने तयारी गरेको छ । गाउँपालिकाको नीति तथा कार्यक्रमअनुसार १८ महिने प्राविधिक शिक्षाका लागि छात्रबृत्ति प्रदान गर्न लागिएको अध्यक्ष राईले जानकारी दिए। यसैबीच दिप्रुङ चुइचुम्मा गाउँपालिकाले उत्कृट अङ्क ल्याएर एसइई उत्तीर्ण गर्ने एक विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति प्रदान गर्ने घोषणा गरेको छ । ५६औँ अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवसका अवसरमा बिहीबार गाउँपालिकाको कार्यालय याङ्सोलाटारमा आयोजित कार्यक्रममा गाउँपालिका प्रमुख लोकेन्द्र राईले एसइईका उत्कृष्ट एक विद्यार्थीलाई विज्ञान विषयमा कक्षा ११ र १२ अध्ययनका लागि छात्रवृत्ति प्रदान गर्ने घोषणा गरेका हुन्। गाउँपालिकाभित्रका सामुदायिक विद्यालयमध्येबाट एसइईमा उत्कृष्ट अङ्क ल्याएर उत्तीर्ण हुने एक विद्यार्थीलाई कक्षा ११ र १२ अध्ययनका लागि छात्रवृत्ति प्रदान गर्ने घोषणा गरिएको गाउँपालिका प्रमुख राईले बताए ।