विकास निर्माणको गति बढाउन कानुन संशोधन गर्दै सरकार, उद्योगको लागत घटाउने
काठमाडौं । सरकारले विकास निर्माणमा देखिएका कानूनी तथा प्रक्रियागत समस्या समाधान गर्दै पूर्वाधार विकासलाई गति दिन आवश्यक कानून संशोधनको तयारी गरेको छ । सरकारले निजी क्षेत्र र व्यवसायमैत्री वातावरण निर्माणसँगै उद्योगको उत्पादन लागत घटाउने गरी नीतिगत तथा कानूनी सुधार अघि बढाएको हो । बुधबार (आज) सिंहदरबारस्थित प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग प्रतिनिधिसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने प्राविधिक पृष्ठभूमिका सांसदहरूसँग भएको छलफलमा पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालले विकास निर्माण र उद्योग क्षेत्रमा देखिएका समस्या समाधान गर्न कानून संशोधनको काम भइरहेको जानकारी दिए । मन्त्री लम्सालले प्रधानमन्त्रीको प्राथमिकता नै निजी क्षेत्र र व्यवसायमैत्री वातावरण निर्माण गर्नु रहेको बताए । उनका अनुसार सरकारले फोहोर व्यवस्थापनलाई समेत व्यवसाय र उद्योगका रूपमा विकास गर्ने अवधारणासहित काम अघि बढाएको छ । ‘प्रधानमन्त्रीज्यूको सोच नै निजी क्षेत्र र व्यवसायमैत्री वातावरण निर्माण गर्ने हो,’ मन्त्री लम्सालले भने ‘हामीले हालै फोहोर व्यवस्थापनको क्षेत्रमा पनि यसको अभ्यास गरेका छौं । फोहोर व्यवस्थापनलाई व्यवसायका रूपमा विकास गर्नुपर्छ भन्ने सोचका साथ काम अघि बढाएका छौं ।’ उनले फोहोर व्यवस्थापनलाई उद्योगका रूपमा विकास गर्न सकिने भएकाले यस क्षेत्रमा पनि व्यवसायमुखी दृष्टिकोण आवश्यक रहेको बताए । मन्त्री लम्सालले उद्योगले भोगिरहेका उच्च लागतका समस्या समाधान गर्न सरकारले विशेष ध्यान दिएको पनि बताए । उनका अनुसार कच्चा पदार्थ उत्पादन हुने स्थान र उद्योगबीचको दूरीका कारण ढुवानी खर्च अत्यधिक बढ्दा नेपाली उद्योगको उत्पादन लागत महँगो भइरहेको छ । ‘उदाहरणका लागि एक ठाउँमा चुनढुंगा खानी र अर्को ठाउँमा सिमेन्ट उद्योग हुनसक्छ, यसले सिमेन्ट उद्योगको लागत बढाउँछ । अहिले ६० रुपैयाँको कोइला ल्याउँदा त्यसको ढुवानीमा ११०० रुपैयाँसम्म खर्च हुने अवस्था छ । त्यसैले सिमेन्टको लागत घटाउन ढुवानी लागत घटाउनु आवश्यक छ,’ उनले भने । सरकारले उद्योगका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थ ढुवानी गर्ने सवारीसाधनको भन्सार दर शून्य बनाउने तथा कच्चा पदार्थ उपलब्ध हुने स्थानको सम्भव भएसम्म नजिक उद्योग स्थापना गर्न सकिने गरी योजना अघि बढाएको उनले जानकारी दिए । कच्चा पदार्थ उत्पादन हुने स्थानमै उद्योग स्थापना गर्न सके उत्पादन तथा ढुवानी लागत घटाउन सकिने सरकारको अपेक्षा छ । छलफलमा सांसदहरूले भने विकास निर्माणलाई तीव्रता दिन चौबीसै घण्टा काम गर्ने व्यवस्था, निजी लगानी विस्तार, स्मार्ट यातायात प्रणाली र दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापनलगायतका विषय उठाएका थिए । सांसद सागर ढकालले पूर्वाधार निर्माणमा तीन सिफ्टमा चौबीसै घण्टा काम गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्ने बताए । नेपालमा कफी खेतीको सम्भावना रहेकाले उत्पादन तथा निर्यात बढाउन आवश्यक कानून संशोधन गर्नुपर्नेमा पनि उहाँले जोड दिए । सांसद आशीष गजुरेलले सार्वजनिक यातायातलाई पिपिए मोडलमा लैजानुपर्ने तथा ‘स्मार्ट ट्रान्सपोर्टेसन’को अवधारणाअनुसार अघि बढ्नुपर्ने सुझाव दिए । निजी लगानीलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो । सांसद श्रीराम न्यौपानेले विकास निर्माणका काम चौबीसै घण्टा सञ्चालन गर्न सके पुँजीगत खर्च बढाउन सकिने बताउनुभयो। सांसद धर्मराज केसीले जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी कानून निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिए । सांसद डा. राम लामाले इन्जिनियरको तलब तथा सेवा सुविधा बढाएर दक्ष जनशक्ति विदेशिने क्रम रोक्नुपर्ने बताए । सांसद तपेश्वर यादवले तराईमा इन्जिनियरिङ कलेज स्थापना गर्ने सरकारको तयारीको प्रशंसा गर्दै यसबाट इन्जिनियरिङ अध्ययनका लागि विदेश जाने विद्यार्थीको संख्या घटाउन सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे । छलफलमा सांसदहरू जगदीश खरेल, उज्ज्वलकुमार झा, अरविन्द शाह, धर्मराज केसी र सुशील खड्कालगायतले पनि समसामयिक विषयमा आफ्ना धारणा तथा सुझाव राखेका थिए ।
रुसले गर्यो युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधारमा ठूलो हमला, पाँच जनाको मृत्यु
काठमाडौं । रुसले युक्रेनमा फेरि ठूलो हमला गरेको छ । युक्रेनका प्रधानमन्त्री सेरही कोरेत्स्कीका अनुसार वसन्त ऋतुयता पहिलोपटक रुसले युक्रेनको ऊर्जा पूर्वाधारमा यति ठूलो हमला गरेको हो । यसपटकको हमलाको मुख्य निशाना युक्रेनको राजधानी किएभ र त्यस आसपासको क्षेत्र बनेको छ । कोरेत्स्कीका अनुसार रातभर भएका हमलामा देशभर कम्तीमा पाँच जनाको मृत्यु भएको छ । मृतकमध्ये किएभ क्षेत्रका एक बालक पनि छन् । हमलाका कारण विद्युत् आपूर्तिमा समेत असर परेको छ । युक्रेनको सबैभन्दा ठूलो निजी ऊर्जा कम्पनी डीटीईकेले राजधानीमा ‘कठिन रात’पछि ८ हजार घरमा विद्युत् आपूर्ति पुनःस्थापित गरिएको जनाएको छ । रुसको रक्षा मन्त्रालयले हमलाका निशानामध्ये त्रिपिल्स्का पावर स्टेसन पनि रहेको जनाएको छ । यो किएभमा विद्युत् आपूर्ति गर्ने सबैभन्दा ठूलो केन्द्र हो । टेलिग्राममार्फत जारी बयानमा कोरेत्स्कीले भनेका छन्, ‘गर्मीको मौसम सकिएपछि सायद कुनै दिन पनि यस्तो बितेको छैन, जब शत्रुले हाम्रो ऊर्जा पूर्वाधारमा हमला नगरेको होस् ।’ ‘तर, पछिल्लो हिटिङ सिजन सकिएपछि यस स्तरको ठूलो र संयुक्त हमला पहिलोपटक भएको हो,’ उनले थपे । युक्रेनले यसअघि नै रुसले आफ्नो विद्युत् सञ्जालमाथि फेरि लामो समयसम्म हमला गर्न सक्ने आशंका गरेको थियो । सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण सुरु गरेयता हरेक जाडोयाममा यस्ता हमला हुँदै आएका छन् । प्रधानमन्त्री कोरेत्स्कीका अनुसार रातभर युक्रेनका ११ क्षेत्रलाई निशाना बनाइएको थियो । हमलाका क्रममा आवासीय भवन, सामाजिक पूर्वाधार, नागरिक उद्योग तथा रेलवे सञ्जालमा समेत क्षति पुगेको छ ।
स्वीकृतिबिना सडकपेटी खन्ने २ जनालाई डेढ लाख जरिवाना
काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिका क्षेत्रभित्र महानगरपालिकाको स्वीकृति नलिई सडकपेटी खन्ने दुई जनालाई महानगर प्रहरी बलले जरिवाना गरेको छ । महानगर प्रहरी बलका अनुसार वडा नम्बर ७ का कृष्णबहादुर चापागाईंलाई स्वीकृति नलिई सडकपेटी खनेको भन्दै ५० हजार रुपैयाँ जरिवाना गरिएको छ । त्यस्तै, वडा नम्बर ३ का ध्वजबहादुर थापामगरलाई १ लाख रुपैयाँ जरिवाना गरिएको महानगरले जनाएको छ । महानगरपालिकाका अनुसार सार्वजनिक सडक तथा सडकपेटीमा स्वीकृति नलिई जथाभावी खन्ने र संरचना बिगार्ने कार्य नियन्त्रण गर्न महानगर प्रहरी बलले अनुगमन तथा कारबाहीलाई निरन्तरता दिइरहेको छ । महानगरले सार्वजनिक पूर्वाधारको संरक्षण तथा सडकपेटीमा हुने अनधिकृत निर्माण तथा क्षति न्यूनीकरणका लागि स्वीकृतिबिना सडक खन्ने कार्यमाथि निगरानी बढाएको जनाएको छ ।
काठमाडौंमा असोज १५ देखि २६ गतेसम्म विभिन्न क्षेत्रमा बत्ती काटिने
काठमाडौं । काठमाडौं उपत्यकाको भूमिगत विद्युत वितरण प्रणालीलाई सञ्चालनमा ल्याउन तथा आगामी हिउँदको विद्युत् माग व्यवस्थापनका लागि आवश्यक कार्य गर्न काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा विद्युत् आपूर्ति कटौती गरिने भएको छ । कुलेश्वर, बानेश्वर, जोरपाटी र कीर्तिपुर वितरण केन्द्रअन्तर्गतका विभिन्न क्षेत्रमा असोज १५ गतेदेखि २६ गतेसम्म विभिन्न स्थानमा विद्युत् आपूर्ति कटौती हुन लागेको हो । सम्बन्धित क्षेत्रमा बिहान १० बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म विद्युत् आपूर्ति कटौती गरी भूमिगत लाइन सञ्चालनमा ल्याउने तथा आवश्यक प्राविधिक कार्य गरिने नेपाल विद्युत प्राधिकरणले जनाएको छ । असोज १५ गते सतुंगल बौथली क्षेत्र, असोज १६ गते मच्छेगाउँ दोभान चोक तथा खुसी चोक क्षेत्र, असोज १७ गते मुलपानी क्षेत्र, असोज १८ गते गर्जुधारा क्षेत्र, असोज २० गते, मुलपानी क्षेत्रमा लाइन कटौती हुनेछ । त्यस्तै, असोज २१ गते बलम्बु क्षेत्र, असोज २२ गते कोटेश्वर–बालकुमारी क्षेत्र, असोज २४ गते सिफल क्षेत्र, असोज २५ सतुंगल धौलागिरी आवास क्षेत्र र असोज २६ गते धोबीखोला क्षेत्रमा लाइन कटौती गरी भूमिगत लाइनको काम गरिनेछ । मौसम प्रतिकूल भएमा निर्धारित विद्युत् आपूर्ति कटौती गरिने छैन । प्राधिकरणले काठमाडौं उपत्यकाको विद्युत् वितरण प्रणालीलाई भूमिगत, सुदृढ र स्वचालित बनाउने उद्देश्यले चरणबद्ध रूपमा काम अघि बढाइरहेको छ । पहिलो चरणमा काठमाडौंको रत्नपार्क र महाराजगञ्ज वितरण केन्द्रअन्तर्गतका क्षेत्रमा भूमिगत वितरण प्रणाली निर्माणको काम सुरु गरिएको थियो । दोस्रो चरणमा काठमाडौं जिल्लाका बाँकी सहरी क्षेत्र, तेस्रो चरणमा ललितपुर तथा भक्तपुरका सहरी क्षेत्र र चौथो चरणमा पोखरा तथा भरतपुर महानगरपालिका अन्तर्गतका क्षेत्रमा विद्युत् वितरण प्रणालीलाई भूमिगत, सुदृढ र स्वचालित बनाउने काम भइरहेको छ । यस कार्यक्रमअन्तर्गत ३३ केभी, ११ केभी तथा ४०० भोल्टेजका विद्युत् लाइनहरू भूमिगत गरिनुका साथै अप्टिकल फाइबरसमेत बिछ्याइनेछ । भूमिगत प्रणाली सञ्चालनमा आएपछि विद्युत् आपूर्ति प्रणालीको विश्वसनीयता र सुरक्षा अभिवृद्धि हुनुका साथै वितरण प्रणालीलाई क्रमशः स्वचालित बनाउन सहयोग पुग्ने प्राधिकरणले जनाएको छ ।
प्रधानमन्त्री राहत कोषमा लक्ष्मी सनराइज क्यापिटलले दियो २१ लाख
काठमाडौं । लक्ष्मी सनराइज क्यापिटलले बाढीपीडितको राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि २१ लाख रुपैयाँभन्दा बढी सहयोग गरेको छ । कम्पनीले गत भदौ १० गते रसुवालगायत क्षेत्रमा गएको बाढीबाट प्रभावित नागरिकको राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार तथा राहत कोषमा रु. २१ लाख ५७ हजार ४१८ सहयोग गरेको हो । भोटेकोशी तथा आसपासका क्षेत्रमा आएको बाढीबाट प्रभावित नागरिकको आवश्यकता सम्बोधन, राहत तथा उद्धारका प्रयासमा सहयोग र प्रभावित समुदायको पुनःस्थापनामा योगदान पु‍र्याउने उद्देश्यले उक्त रकम प्रदान गरिएको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीका अनुसार सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत कम्पनी र त्यहाँ कार्यरत कर्मचारीको व्यक्तिगत योगदानबाट रकम संकलन गरी राहत कोषमा जम्मा गरिएको हो । विपद्को कठिन परिस्थितिमा प्रभावित समुदायप्रति ऐक्यबद्धता जनाउँदै सहयोग गरिएको कम्पनीले जनाएको छ ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयले माग्यो २९ निकायसँग रिक्त दरबन्दीको विवरण
काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले मातहतका विभिन्न २९ निकायसँग रिक्त तथा आगामी आर्थिक वर्षमा रिक्त हुने पदको विवरण माग गरेको छ । मन्त्रालयको प्रशासन तथा मानव संसाधन व्यवस्थापन शाखाले बुधबार (आज) पत्र पठाउँदै रिक्त दरबन्दीको एकीकृत विवरण तीन दिनभित्र उपलब्ध गराउन सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिएको हो । मन्त्रालयले वन तथा वातावरण मन्त्रालयको २०८३ असोज ७ गतेको पत्रअनुसार नेपाल वन सेवा, जनरल फोरेस्ट्री समूहका राजपत्रांकित द्वितीय र तृतीय श्रेणीका रिक्त पद तथा आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा रिक्त हुने दरबन्दीको विवरण माग गरेको जनाएको छ । यसका लागि पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, वीर अस्पताल, स्वास्थ्य सेवा विभाग, खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभाग, औषधि व्यवस्था विभाग, राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला, राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्र, राष्ट्रिय एड्स तथा यौन रोग नियन्त्रण केन्द्रलगायत निकायलाई पत्राचार गरिएको छ । त्यस्तै, नारायणी अस्पताल, भरतपुर अस्पताल, मानसिक अस्पताल, भेरी अस्पताल, कोशी अस्पताल, डडेलधुरा अस्पताल, कान्ति बाल अस्पताल, शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल, परोपकार प्रसूति तथा स्त्रीरोग अस्पताल, केन्द्रीय कारागार अस्पताललगायतलाई पनि विवरण पठाउन भनिएको छ । मन्त्रालयले सम्बन्धित निकायलाई सेवासमूह तथा उपसमूह, श्रेणी, पद, स्वीकृत दरबन्दी, कार्यरत संख्या र रिक्त पदको विवरण उपलब्ध गराउन भनेको छ । त्यसैगरी, रिक्त पदमध्ये बढुवा, खुला, अन्तर्वार्ता वा अन्य प्रक्रियाबाट पूर्ति हुने संख्या तथा जम्मा रिक्त पदको विवरणसमेत माग गरिएको छ । आगामी दिनमा अवकाश, राजीनामा वा कारबाहीका कारण रिक्त हुने पदको हकमा सम्बन्धित कर्मचारीको नाम, थर र रिक्त हुने मितिसहितको विवरण उपलब्ध गराउन मन्त्रालयले निर्देशन दिएको छ । मन्त्रालयले माग गरिएको विवरण फ्याक्स वा इमेलमार्फत पठाउनुका साथै सूचना प्रविधि शाखालाई उपलब्ध गराई मन्त्रालयको वेबसाइटमा समेत अपलोड गर्न निर्देशन दिएको छ । मन्त्रालयको निर्णयअनुसार तीन दिनभित्र विवरण उपलब्ध गराउन सम्बन्धित निकायलाई अनुरोध गरिएको छ ।
बैंकले १ सय कमाउँदा सेयरधनीलाई कति जान्छ ?
काठमाडौं । जहिले पनि एउटै विषय उठ्ने गरेको छ- बैंकहरू नाफामुखी भए, अर्बौं रुपैयाँ नाफा गरे । यही आधारमा बैंकिङ क्षेत्रप्रति नकारात्मक भाष्य निर्माण हुने गरेको पाइन्छ । तर, बैंकहरूको प्रतिफल र आम्दानीको संरचना हेर्ने हो भने तस्वीर त्यति सरल छैन । बैंकिङ क्षेत्रको वित्तीय विवरण सार्वजनिक हुने भएकाले यसको आम्दानी, खर्च, नाफा तथा प्रतिफल सहजै तुलना गर्न सकिन्छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रत्येक त्रैमासिक रूपमा वित्तीय विवरण सार्वजनिक गर्दै आएका छन् । यस अर्थमा नेपालमा नियमित रूपमा वित्तीय विवरण सार्वजनिक गर्ने पारदर्शी क्षेत्रमध्ये बैंकिङ क्षेत्र पनि एक हो । औसत ५ देखि ७ प्रतिशतको प्रतिफललाई मात्रै आधार बनाएर बैंकिङ क्षेत्रको आम्दानीबारे निष्कर्ष निकाल्न भने बैंकको आम्दानी तथा खर्चको संरचना पनि हेर्नुपर्ने बैंकरहरु बताउँछन् । अन्य क्षेत्रका संस्थाको वित्तीय विवरण पनि बैंकिङ क्षेत्रकै जस्तो नियमित र विस्तृत रूपमा सार्वजनिक हुने हो भने उनीहरूको प्रतिफलसँग तुलना गर्न थप आधार उपलब्ध हुन सक्ने उनीहरुको भनाइ छ । बैंकले एक सय रुपैयाँ कमाउँदा त्यसको कति हिस्सा खर्च हुन्छ र कति रकम खुद नाफामा रूपान्तरण हुन्छ भन्ने विषय बैंकिङ क्षेत्रको महत्वपूर्ण सूचक हो । बैंकले आर्जन गरेको रकममध्ये कति सेयरधनीका लागि उपलब्ध हुन्छ र कति सञ्चालन खर्च, नियामकीय प्रावधान तथा अन्य खर्चमा जान्छ भन्ने तथ्यले बैंकको वास्तविक आम्दानी र नाफाको अवस्था देखाउँछ । बैंक तथा वित्तीय संस्था परिसंघ नेपाल (सिबिफिन)का महानिर्देशक रोशन कोइरालाका अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एक सय रुपैयाँ कमाउँदा सेयरधनीको हातमा पुग्ने रकम निकै कम छ । उनका अनुसार गत आर्थिक वर्ष बैंकहरूले एक सय रुपैयाँ कमाउँदा करिब २८.२ रुपैयाँ मात्रै सेयरधनीका लागि उपलब्ध हुने अवस्थामा पुगेको छ । तर, उक्त रकम पनि विभिन्न नियामकीय प्रावधानका कारण पूर्ण रूपमा सेयरधनीले प्राप्त गर्न सक्ने अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ । कोइरालाको विश्लेषणअनुसार सन् २०१५ मा बैंकले एक सय रुपैयाँ कमाउँदा करिब ४२ रुपैयाँ नाफाका रूपमा सेयरधनीका लागि उपलब्ध हुने अवस्था थियो । सन् २०१६ मा ४६.५ रुपैयाँ, सन् २०१७ मा ४३.८ रुपैयाँ, सन् २०१८ मा ४१.१ रुपैयाँ र सन् २०१९ मा ३८.९ रुपैयाँ थियो । त्यस्तै, सन् २०२० मा यस्तो रकम घटेर ३१.८ रुपैयाँमा आएको थियो । सन् २०२१ मा ३५.७ रुपैयाँ र सन् २०२२ मा ३७.२ रुपैयाँ पुगे पनि त्यसपछि पुनः घटेको देखिन्छ । सन् २०२३ मा ३०.३ रुपैयाँ, सन् २०२४ मा २६.५ रुपैयाँ, सन् २०२५ मा २८.३ रुपैयाँ र सन् २०२६ मा २८.२ रुपैयाँ मात्रै रहेको विश्लेषणले देखाउँछ । सन् २०२१-२०२२ मा भने यस्तो अनुपात केही बढेको देखिन्छ । उक्त अवधिमा नेपाल राष्ट्र बैंकबाट सहज नीतिगत व्यवस्थाका कारण बढेको महानिर्देशक कोइरला बताउँछन् । तर, त्यसपछि भने यस्तो अनुपात पुनः घट्दै गएको उनको विश्लेषण छ । बैंकको नाफामा प्रभाव पार्ने अर्को महत्वपूर्ण पक्ष इम्पेयरमेन्ट चार्ज हो । सन् २०१९ देखि इम्पेयरमेन्टसम्बन्धी लेखा सिद्धान्तमा परिवर्तन भएपछि बैंकहरूले सम्भावित कर्जा नोक्सानीका लागि इम्पेयरमेन्ट चार्ज छुट्याउनुपर्ने अवस्था आएको छ । यस्तो चार्जले बैंकको खुद नाफामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ । त्यस्तै, बैंकले आम्दानी गरे पनि कर तथा अन्य अनिवार्य खर्च व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ । सञ्चालन खर्च, कर्मचारी खर्च, इम्पेयरमेन्ट चार्ज, कर तथा नियामकीय प्रावधान पूरा गरेपछि मात्रै बाँकी रकम खुद नाफाका रूपमा देखिन्छ । यसरी बैंकले एक सय रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गर्दा सम्पूर्ण रकम नाफामा रूपान्तरण हुँदैन । आम्दानीको ठूलो हिस्सा सञ्चालन तथा कर्मचारी खर्च, इम्पेयरमेन्ट, कर र अन्य नियामकीय दायित्व पूरा गर्न प्रयोग हुन्छ । त्यसपछि बाँकी रहेको रकम मात्रै खुद नाफाका रूपमा देखिन्छ । बैंकिङ क्षेत्रको प्रतिफललाई रिटर्न अन इन्भेस्टमेन्टबाट हेर्दा पनि पछिल्ला वर्षमा उतारचढाव देखिन्छ । सन् २०२३ मा बैंकहरूको रिटर्न अन इन्भेस्टमेन्ट (आरओई) ११.२७ प्रतिशत रहेकोमा सन् २०२४ मा ९.६७ प्रतिशतमा झरेको थियो । सन् २०२५ मा यो १० प्रतिशत पुगे पनि सन् २०२६ मा पुनः घटेर ९.६० प्रतिशतमा सीमित भएको देखिन्छ । अझ सेयरधनीलाई वितरण गर्न सकिने नाफाको अवस्था हेर्दा दबाब थप स्पष्ट हुन्छ । सन् २०२३ मा वितरणयोग्य नाफा २.३३ प्रतिशत रहेकोमा सन् २०२४ मा १.३५ प्रतिशतमा झरेको थियो । सन् २०२५ मा यस्तो नाफा ०.०५ प्रतिशत र सन् २०२६ मा ०.०९ प्रतिशत मात्रै रहेको महानिर्देशक कोइरालाको विश्लेषण छ । यसले बैंकले आर्जन गर्ने कुल नाफा र सेयरधनीले वास्तविक रूपमा प्राप्त गर्न सक्ने रकमबीच ठूलो अन्तर रहेको देखाउँछ । बैंकको वित्तीय विवरणमा देखिने अर्बौं रुपैयाँको खुद नाफा नै सम्पूर्ण रूपमा लाभांशका रूपमा वितरण गर्न मिल्ने रकम नरहेको बैंकरहरू बताउँछन् । सिबिफिनका कार्यवाहक अध्यक्ष राजेश उपाध्याय पनि बैंकिङ क्षेत्र बाहिरबाट देखिएजस्तो अवस्थामा नरहेको र अहिले विभिन्न चुनौतीबाट गुज्रिरहेको बताउँछन् । उनका अनुसार बैंकहरूको आम्दानी, पुँजी तथा लगानीको प्रतिफललाई समग्र रूपमा हेर्नुपर्ने अवस्था छ ।
उडिरहेको विमानमा पाइलटले नै अर्को पाइलटलाई चक्कु हानेपछि...
काठमाडौं । दुबईबाट इजरायल जाँदै गरेको एक विमानमा पाइलटहरूबीच झगडा भएपछि विमान साउदी अरबमा अवतरण गरिएको छ । विमानमा सवार एक इजरायली यात्रुले पत्रकारहरूलाई चालक दलका सदस्यहरूले यात्रुसँग सहयोग मागेको र त्यसपछि यात्रुहरूले एक पाइलटलाई नियन्त्रणमा लिएर बाँध्न सहयोग गरेको बताएका छन् । फ्लाई दुबईको उक्त उडान बुधबार बिहान दुबईबाट उडेको थियो । उडान ट्र्याकिङ वेबसाइट फ्लाइटराडार २४ का अनुसार उडान भरेको करिब दुई घण्टापछि विमानले आपतकालीन संकेत जारी गरेको थियो । केही मिनेटपछि उक्त संकेतलाई अपहरणको संकेतमा परिवर्तन गरिएको थियो । तर पछि फेरि सामान्य आपत्कालीन संकेतमा परिवर्तन गरिएको थियो । नाम नखुलाइएका इजरायली अधिकारीहरूले सञ्चारमाध्यमलाई एक पाइलटले अर्का पाइलटलाई चक्कु प्रहार गरेको बताएका छन् । अधिकारीहरूका अनुसार ती पाइलटले विमान अपहरण गर्न वा विमान दुर्घटनाग्रस्त गराउन खोजेका हुन सक्छन् । यद्यपि, आक्रमण गर्ने पाइलटको उद्देश्यबारे अहिलेसम्म स्पष्ट जानकारी छैन र यसबारे कुनै आधिकारिक बयान पनि आएको छैन । इजरायली सञ्चारमाध्यमका अनुसार उडानका क्रममा पाइलट र सहपाइलटबीच झगडा भएको थियो । त्यसपछि विमानले आपतकालीन संकेत पठाएको थियो र केही समयका लागि विमान अपहरण भएको आशंका उत्पन्न भएको थियो । फ्लाइट एफजेड १०७३ संयुक्त अरब इमिरेट्सको दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडेको थियो । विमानमा करिब १५० देखि १८० जना यात्रु सवार थिए, जसमा अधिकांश इजरायली नागरिक थिए । फ्लाइटराडार २४ का अनुसार उडान भरेको करिब दुई घण्टापछि विमानले सुरुमा स्क्वाक कोड ७७०० पठाएको थियो । यो सामान्य आपतकालीन अवस्थाको संकेत हो । विमानका क्याप्टेन र फस्र्ट अफिसर घाइते फ्लाई दुबईले घटनामा क्याप्टेन र फर्स्ट अफिसर दुवै घाइते भएको र उनीहरूलाई अस्पताल भर्ना गरिएको जनाएको छ । कम्पनीले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार स्थानीय समयअनुसार बिहान ८ः४४ बजे एयर ट्राफिक कन्ट्रोल सेन्टरमा आपत्कालीन अवतरणका लागि संकेत प्राप्त भएको थियो । त्यसको करिब एक घण्टापछि विमान सुरक्षित रूपमा रनवेमा अवतरण गरेको थियो । यात्रुहरूले इजरायली सञ्चारमाध्यमलाई साउदी अरबतर्फ विमान मोडिनुअघि एक पाइलट चक्कु प्रहारबाट घाइते भएको बताएका छन् । यास्मिन नामकी एक महिलाले दुबईबाट तेलअभिभ जाँदै गरेको उक्त उडानमा आफ्नी छोरी पनि सवार रहेको बताइन् । उनकी छोरीले फोन गरेर विमानभित्र चिच्याएको आवाज सुनेको बताएकी थिइन् । एक पाइलटले सहयोगका लागि गुहार मागिरहेको उनले आमालाई बताएकी थिइन् । यास्मिनले समाचार एजेन्सी एपीलाई भनिन्, ‘विमानले नियन्त्रण गुमाउन थालेको थियो। सबै जना चिच्याउन थाले । उनीहरूलाई अब आफ्नो ज्यान बच्दैन भन्ने लागेको थियो ।’ रोयटर्ससँग कुरा गर्दै यास्मिनले दुई अन्य पाइलटले विमानको नियन्त्रण सम्हालेको बताइन् । त्यही क्रममा अन्य यात्रुहरू हातमा चक्कु बोकेको व्यक्तितर्फ दौडिएका थिए । एक इजरायली अधिकारीले च्यानल १२ सँग भने, ‘एउटा अत्यन्त गम्भीर दुर्घटना हुनबाट जोगिएको छ ।’ ‘द जेरुसेलम पोस्ट’ले पनि एक नाम नखुलाइएका इजरायली अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै ‘ठूलो दुर्घटना हुनबाट बालबाल जोगिएको’ जनाएको छ । इजरायली सञ्चारमाध्यमसँग कुरा गर्दै नाम नखुलाइएका अधिकारीहरूले एक पाइलटले अर्का पाइलटमाथि चक्कुले आक्रमण गरेको बताएका छन् । ती पाइलटको उद्देश्य ‘या त विमान अपहरण गर्नु वा विमान दुर्घटनाग्रस्त गराउनु’ हुन सक्ने बताइएको छ । यद्यपि, आक्रमणको उद्देश्य पुष्टि भइसकेको छैन र यसबारे आधिकारिक बयान आउन बाँकी छ । विमानमा सवार एक इजरायली यात्रुले पत्रकारहरूलाई चालक दलका सदस्यहरूले आक्रमणकारीलाई नियन्त्रणमा लिन र बाँध्न सहयोग गर्न यात्रुसँग आग्रह गरेको बताएका छन् । एक प्रत्यक्षदर्शीले भने, ‘यहाँ केही मानिसका कमिज रगतले भिजेका छन् ।’ विमानको पछाडिको भागमा रहेका दुई पाइलट अगाडि आएर विमान अवतरण गराउन सहयोग गरेका थिए । एक यात्रुले भने, ‘मैले चिच्याएर उनीहरूलाई दौडिएर आउन र विमानको नियन्त्रण सम्हाल्न भनेँ ।’ उडानका क्रममा के भएको थियो ? फ्लाइटराडार २४ को तथ्यांकअनुसार साउदी अरबको आकाशमाथि पुगेपछि विमानले अचानक आफ्नो दिशा परिवर्तन गरेको थियो र तीव्र रूपमा तल झर्न थालेको थियो । विमान दुई मिनेटभन्दा कम समयमा १७ हजार फिट अर्थात् ५ हजार मिटरभन्दा बढी तल झरेको थियो । स्थानीय समयअनुसार बिहान ८ः२१ बजे विमान ३४ हजार फिटको उचाइमा उडिरहेको थियो । अचानक तल झर्न थालेको करिब १० मिनेटपछि विमानले करिब सात मिनेटसम्म आपत्कालीन संकेत पठाएको थियो । ५ः४० बजे विमान केही समयका लागि जोर्डनको हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेको थियो । केही मिनेटपछि यो फेरि साउदी अरबतर्फ मोडिएको थियो र त्यसपछि अवतरण गर्न थालेको थियो । विमान तेलअभिभको बेन गुरियन विमानस्थलमा अवतरण गर्नुपर्ने थियो । तर यो उत्तरपूर्वी साउदी अरबस्थित ताबुक विमानस्थलमा अवतरण गरेको थियो । यात्रुहरूले स्थानीय सञ्चारमाध्यमलाई विमान तल झर्न थालेपछि आफूहरूलाई ज्यानको डर लागेको बताएका छन् । रोयटर्ससँग नाम नखुलाउने सर्तमा एक इजरायली अधिकारीले पाइलटहरूबीच हात हालाहाल भएपछि दुवैले आपतकालीन संकेत पठाएको बताएका छन् । यद्यपि, दुवैमध्ये कुनै पाइलटले जानाजानी आपत्कालीन संकेत पठाएको हो वा होइन भन्ने तत्काल स्पष्ट हुन सकेन । इजरायली प्रसारक एन १२ न्युजका प्रमुख राजनीतिक विश्लेषक अमित सेगलले एक्समा पाइलटहरूबीच उडानकै क्रममा हात हालाहाल भएको देखिएको र त्यसपछि पूरै मध्यपूर्वमा उच्च सतर्कता अपनाइएको बताएका थिए । उनको उक्त पोस्ट पुनः पोस्ट गर्दै इजरायलका लागि अमेरिकी राजदूत माइक हकबीले घटनाका कारण मध्यपूर्व, विशेषगरी इजरायलमा सर्वसाधारण र सुरक्षा निकायहरू उच्च सतर्कतामा पुगेको बताएका थिए । उनले घटना यसभन्दा गम्भीर नबनेकोमा राहत व्यक्त गरेका थिए । जेरुसेलम पोस्टको रिपोर्टअनुसार सम्भावित आपतकालीन अवस्थासँग जुध्न तयारी गर्दै इजरायली वायुसेनाले आफ्नो सतर्कताको स्तर बढाएको थियो । इजरायली प्रधानमन्त्री कार्यालयले भने उक्त घटनालाई विमान अपहरणका रूपमा नलिइएको जनाएको छ । यसअघि इजरायलका तीन सुरक्षा अधिकारीले रोयटर्सलाई प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले उक्त उडानका विषयमा अधिकारीहरूसँग छलफल गरेको बताएका थिए । इजरायली सेनाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा सेना प्रमुख अयाल जमिरले वायुसेना कमान्डर तथा अन्य सैन्य अधिकारीसँग घटनाको अवस्थाबारे मूल्यांकन गरेको जनाएको छ । फ्लाईदुबईका प्रवक्ताले पनि उडानले ‘मार्गमै एउटा घटनाको सामना गरेको’ पुष्टि गर्दै सम्बन्धित अधिकारीहरूसँग आफ्ना टोलीले सहकार्य गरिरहेको बताएका छन् । फ्लाई दुबईले दुबई र तेलअभिभबीच दैनिक उडान सञ्चालन गर्छ । यो हवाई मार्ग इजरायली नागरिकबीच निकै लोकप्रिय मानिन्छ । (बीबीसीबाट अनुदित तथा सम्पादित)
