पाँच वर्षमै २० अर्ब कर, ४० वर्षको औद्योगिक अनुभव

सरकारबाट उच्च करदाताको सम्मान

काठमाडौं । ५० वर्षको व्यावसायिक अनुभव । ८ वटा ब्राण्ड । ४ सय बढी कर्मचारी । १८ लाख बढी ग्राक सन्तुष्ट र २३ सय बढीको बढीको सेयर मूल्य । सन् १९८५ मा स्थापित हिमालयन डिस्टिलरी लिमिटेडको पहिचान हो यो । यही नाम, पहिचान र ब्राण्ड बोकेको हिमालयन डिस्टिलरी मंगलबार सबैभन्दा बढी मूल्य अभिवृद्धि कर तिर्ने कम्पनीका रुपमा सरकारबाट सम्मानित भयो ।

आन्तरिक राजस्व विभागले २०८१/८२ मा सबैभन्दा बढी भ्याट तिर्ने कम्पनीका रुपमा यो कम्पनीलाई सम्मानित गरेको घोषणा गरेको छ । 

चार दशकको औद्योगिक यात्रा

हिमालयन डिस्टिलरीको स्थापना सन् १९८५ मा निजी लिमिटेड कम्पनीका रूपमा भएको थियो । सन् २००० मा सार्वजनिक लिमिटेड कम्पनीमा रूपान्तरण भएको यसले सोही वर्ष सेयर जारी गर्दै पुँजी बजारमा प्रवेश गरेको थियो । नेपालको मदिरा तथा पेय पदार्थ उद्योगबाट सेयर बजारमा सूचीकृत हुने पहिलो कम्पनी भएको दाबी पनि कम्पनीले आफ्नो वार्षिक प्रतिवेदनमा गरेको छ ।

सन् २००० मा बहुराष्ट्रिय कम्पनी पर्नो रिकार्डसँग सम्झौता गरी रोयल स्ट्याग र ब्लेन्डर्स प्राइडलगायत ब्रान्ड उत्पादन गर्ने काम पनि यसले गरेको थियो ।

कम्पनीको व्यावसायिक विस्तारमा सन् २०१४ मा सुरु गरिएको गोल्डेन ओक ब्रान्ड महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । नेपाली बजारमा ४० यूपी ह्विस्कीको क्षेत्रमा ल्याइएको गोल्डेन ओक कम्पनीको प्रमुख उत्पादनका रूपमा स्थापित भएको छ । कम्पनीका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ सम्म यस ब्रान्डको प्राथमिक बिक्री ६५ लाख केस पुगेको छ ।

त्यसपछि सन् २०१६ मा रोयल ट्रेजर, २०१८ मा ब्ल्याक ओक, २०२१ मा ब्लु ओक र २०२३ मा सिल्भर ओक बजारमा ल्याइयो । सन् २०२५ मा थप प्रिमियम २५ यूपी सेगमेन्टमा श्लोक ब्रान्ड पनि सार्वजनिक गरिएको छ ।
कम्पनीले अहिले ह्विस्की, रम, भोड्का, परम्परागत नेपाली मदिरा र रेडी टु ड्रिंक (आरटीडी) पेय पदार्थ उत्पादन गर्दै आएको छ ।

गोल्डेन ओक, ब्ल्याक ओक, सिल्भर ओक, ब्लु ओक, श्लोक ह्विस्की, श्लोक एक्सएक्सएक्स रम, हिमालयन ऐला, प्यासन कुलर लेमोनेड र प्यासन कुलर कोलाजस्ता ब्रान्ड कम्पनीको उत्पादन सूचीमा छन् ।

null

के उत्पादन गर्छ, कसरी उत्पादन हुन्छ ?

हिमालयन डिस्टिलरीको मुख्य कारखाना पर्साको वीरगन्ज महानगरपालिका-२१, लिपनीबिर्तामा छ । कम्पनीको सम्पर्क कार्यालय ललितपुरको जावलाखेलमा रहेको छ ।

यसको विशेषता मदिरा तयार पार्ने र बोतलमा भर्ने काममा मात्र सीमित छैन । कम्पनीसँग आफ्नै डिस्टिलेसन प्लान्ट, बोटलिङ सुविधा र गुणस्तर परीक्षण प्रयोगशाला छन् ।

कम्पनीको डिस्टिलेसन प्लान्ट अमेरिकी प्रविधि तथा इन्जिनियरिङ कम्पनी क्याटजेनले डिजाइन गरेको हो । यसको क्षमता प्रतिदिन ३० हजार लिटर अर्थात् ३० केएलपीडी छ । यसबाट वार्षिक करिब ६० लाख लिटर एक्स्ट्रा न्युट्रल अल्कोहल ९ईएनए० उत्पादन गर्न सकिने कम्पनीको विवरणमा उल्लेख छ ।

ईएनए मदिरा उत्पादनको आधारभूत कच्चा पदार्थ हो । कम्पनीले अन्न भण्डारण, सफाइ, गुणस्तर परीक्षण र पिसाइपछि त्यसलाई प्रशोधन, किण्वन र डिस्टिलेसन गरेर ईएनए उत्पादन गर्छ । त्यसपछि आवश्यक मिश्रण, प्रशोधन र गुणस्तर परीक्षण गर्दै विभिन्न ब्रान्डका मदिरा तयार पारिन्छन् ।

कम्पनीको बोटलिङ प्लान्टले वार्षिक ६० लाख लिटरभन्दा बढी मदिरा बोतलमा भर्न सक्ने क्षमता राख्छ । उत्पादन बजारमा पठाउनुअघि कम्पनीका आफ्नै गुणस्तर नियन्त्रण अधिकारीले परीक्षण गर्छन् । सरकारी अन्तःशुल्क अधिकारीको प्रत्यक्ष निगरानीमा पनि उत्पादन प्रक्रिया सञ्चालन हुने कम्पनीको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

कम्पनीले पछिल्लो समय माल्ट स्पिरिट उत्पादनमा पनि लगानी विस्तार गरेको छ । सन् २०२४ देखि सञ्चालनमा आएको माल्ट डिस्टिलेसन प्लान्टबाट आर्थिक वर्ष २०८१र८२ मा ३८ हजार ७१६ लिटर माल्ट स्पिरिट उत्पादन गरिएको थियो । त्यसमध्ये २५ हजार ६०० लिटर बिक्री भएको कम्पनीको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

माल्ट स्पिरिट कम्तीमा तीन वर्ष परिपक्व बनाएपछि उच्च गुणस्तरको सिंगल माल्ट ह्विस्की उत्पादन गर्न सकिने कम्पनीको योजना छ । यसबाट आयातित स्कचमा निर्भरता घटाउने र स्वदेशमै प्रिमियम मदिरा उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ ।

क-कसको छ लगानी ?

हिमालयन डिस्टिलरी नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत सार्वजनिक कम्पनी हो । त्यसैले यसमा संस्थापक तथा ठूला लगानीकर्तासँगै सर्वसाधारणको पनि लगानी छ ।

कम्पनीको आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार २०८२ असार मसान्तसम्म ६० हजारभन्दा बढी सेयरधनी रहेको उल्लेख छ । कुल ३ करोड ७ लाख ३४ हजार १८ कित्ता सेयर रहेको कम्पनीको सेयर स्वामित्व विवरणमा १ प्रतिशतभन्दा बढी सेयर भएका लगानीकर्ताको अवस्था यस्तो छ ।

सेयरधनी

सेयर स्वामित्व

रहिशा शाह श्रेष्ठ

२६.९७ प्रतिशत

फुड एन्ड बेभरेज टेक्नोलोजी रिसर्च सेन्टर प्रालि

१४.७७ प्रतिशत

आर एन्ड आर सप्लायर्स प्रालि

११.९० प्रतिशत

म्याजेस्टिक भेन्चर्स प्रालि

२.४१ प्रतिशत

अन्य सर्वसाधारण सेयरधनी

४३.९४ प्रतिशत

रहिशा शाह श्रेष्ठ कम्पनीकी सबैभन्दा ठूलो सेयरधनी हुन् । फुड एन्ड बेभरेज टेक्नोलोजी रिसर्च सेन्टर र आर एन्ड आर सप्लायर्सको पनि उल्लेख्य लगानी छ ।

सर्वसाधारणको स्वामित्व ४३.९४ प्रतिशत छ । यसले कम्पनीमा संस्थागत तथा व्यक्तिगत लगानीकर्ताको मिश्रित स्वामित्व रहेको देखाउँछ ।

पाण्डे र सुवेदीको नेतृत्व 

हिमालयन डिस्टिलरीको सञ्चालक समितिको अध्यक्ष शंकरराज पाण्डे छन् । उनी सन् २००९ देखि कम्पनीको सञ्चालक समितिमा आबद्ध छन् । सन् २०२५ अप्रिलमा अध्यक्षको जिम्मेवारी पाएका पाण्डेसँग सार्वजनिक, विकास र निजी क्षेत्रमा चार दशकभन्दा लामो अनुभव छ ।

उनले जेभियर विश्वविद्यालय र जर्जटाउन विश्वविद्यालयबाट अध्ययन गरेका छन् । उनी अमेरिकन युनिभर्सिटीमा हम्फ्रे फेलोसमेत भएका थिए ।

null

कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) निरज सुवेदी हुन् । उनी सन् २०२३ जुलाईमा सीईओ नियुक्त भएका थिए । चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट सुवेदीले अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर र कानुनमा स्नातक गरेका छन् । मदिरा उद्योगको वित्तीय व्यवस्थापन तथा सञ्चालनमा उनको १९ वर्षभन्दा लामो अनुभव रहेको कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

कम्पनीको सञ्चालक समितिमा अध्यक्ष पाण्डेसहित सन्तु श्रेष्ठ, याङकिला (शेर्पा) रुइत, शिखर प्रसाईं, प्रकाशमणि घिमिरे र बद्री विशाल घिमिरे छन् । प्रकाशमणि घिमिरे स्वतन्त्र सञ्चालक हुन् ।

सन्तु श्रेष्ठ लामो समयदेखि कम्पनीको सञ्चालक समितिमा छन् । याङकिला रुइत पर्यटन उद्यमी तथा पूर्वराज्यमन्त्री हुन् । शिखर प्रसाईं पर्यटन तथा आतिथ्य व्यवसायमा संलग्न छन् भने बद्री विशाल घिमिरे र प्रकाशमणि घिमिरे पनि सञ्चालक समितिमा आबद्ध छन् ।

सरकारलाई २० अर्ब कर योगदान

हिमालयन डिस्टिलरीको सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष यसको कर योगदान हो । कम्पनीको आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा सरकारलाई विभिन्न शीर्षकमा २० अर्ब कर तथा शुल्क योगदान गरेको छ ।

यसमा अन्तःशुल्क, मूल्य अभिवृद्धि कर, भन्सार, स्रोतमा कट्टी हुने कर (टीडीएस) र आयकर समावेश छन् ।

कम्पनीको नाफा-नोक्सान विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०७७/७८ देखि २०८१/८२ सम्म पाँच वर्षमा कुल कर खर्च करिब १४२ करोड २० लाख रुपैयाँ रहेको छ । यसमा चालु आयकर, स्थगित आयकर र अघिल्लो अवधिको कर समायोजन समावेश छन् ।

आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा मात्रै कम्पनीले ३२ करोड २१ लाख रुपैयाँ चालु आयकर खर्च, २६ लाख २९ हजार रुपैयाँ स्थगित आयकर र ३१ लाख ६३ हजार रुपैयाँ अघिल्लो अवधिको कर समायोजन देखाएको छ । यी शीर्षक जोड्दा कुल आयकर खर्च ३२ करोड ७९ लाख रुपैयाँ हुन्छ ।

यसमा कम्पनीले लेखा विवरणमा देखाएको आयकर खर्च र सरकारलाई वास्तवमा दाखिला गरेको नगद आयकरलाई एउटै अर्थमा बुझ्नु हुँदैन । कम्पनीले राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा गरेको योगदान शीर्षकमा पाँच वर्षको आयकर योगदान १४७ करोड ४० लाख रुपैयाँ देखाएको छ ।

करको प्रकार

२०७७/७८

२०७८/७९

२०७९/८०

२०८०/८१

२०८१/८२

अन्तःशुल्क

२,८०८

३,५२४

२,६८४

२,०७४

३,४९२

भ्याट

८३२

७८३

५३५

४०४

६९६

भन्सार

४३

६४

१००

४५

९२

टीडीएस

६२

८९

८८

५०

५२

आयकर

४२१

३७८

२२३

१३०

३२२

कुल कर

४,१६७

४,८३८

३,६३०

२,७०३

४,६५४

हिमालयन डिस्टिलरीको आर्थिक अवस्था पछिल्ला पाँच वर्षमा उतारचढावपूर्ण देखिन्छ । कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्ष २०७७र७८ मा ३ अर्ब ६९ करोड ९६ लाख रुपैयाँ रहेको खुद बिक्री आम्दानी २०७८/७९ मा बढेर ४ अर्ब ५ करोड ९१ लाख रुपैयाँ पुगेको थियो ।

त्यसपछि आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता र बजारको मागमा परेको प्रभावसँगै कम्पनीको बिक्री आम्दानी घट्न थाल्यो । आर्थिक वर्ष २०७९र८० मा २ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ र २०८०/८१ मा २ अर्ब ८ करोड १४ लाख रुपैयाँमा झरेको बिक्री आम्दानी २०८१/८२ मा पुनः बढेर ३ अर्ब ७० करोड ८७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।

आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा कम्पनीको खुद नाफा ३६ करोड ५० लाख रुपैयाँमा सीमित भएको थियो । तर २०८१/८२ मा बढेर ९४ करोड १४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको तुलनामा खुद नाफा करिब १५८ प्रतिशतले बढेको हो ।

त्यसैगरी कम्पनीको सञ्चालन नाफा पनि आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को ४८ करोड ३२ लाख रुपैयाँबाट बढेर २०८१/८२ मा १२७ करोड १३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।

कम्पनीले आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा बिक्री परिमाण ३९ प्रतिशतले बढेको र खुद बिक्री आम्दानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा ७८ प्रतिशतले बढेको उल्लेख गरेको छ ।

नयाँ उत्पादन र प्रविधिमा लगानी

हिमालयन डिस्टिलरीले पुराना ब्रान्डको बजार विस्तारसँगै नयाँ उत्पादन र प्रविधिमा लगानी गरिरहेको छ । कम्पनीले पछिल्लो समय माल्ट स्पिरिट उत्पादनका लागि छुट्टै प्लान्ट सञ्चालनमा ल्याएको छ ।

यसले नेपालमै उच्च गुणस्तरको माल्ट स्पिरिट उत्पादन गरी भविष्यमा सिंगल माल्ट ह्विस्की उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको छ । माल्ट स्पिरिट कम्तीमा तीन वर्ष परिपक्व बनाउनुपर्ने भएकाले यसबाट तत्कालभन्दा दीर्घकालीन व्यावसायिक लाभ खोजिएको देखिन्छ ।

त्यस्तै, कम्पनीले प्यासन कुलर कोलाजस्ता रेडी टु ड्रिंक पेय पदार्थ पनि बजारमा ल्याएको छ । कम्पनीका अनुसार आरटीडी उत्पादनका लागि छुट्टै बोटलिङ लाइन स्थापना गरिएको छ, जसको वार्षिक क्षमता करिब चार लाख लिटर छ ।

यसका साथै उत्पादन प्रक्रियामा स्वचालन, गुणस्तर परीक्षण र वातावरणीय व्यवस्थापनमा पनि लगानी गरिएको छ । कम्पनीले उत्पादनबाट निस्कने तरल फोहोर व्यवस्थापनका लागि जिरो लिक्विड डिस्चार्ज प्रणाली जडान गरेको जनाएको छ । 

Share News