स्पेसएक्सको वृद्धि अधिक विस्फोटक, टेस्लालाई पछि पार्ने
काठमाडौं । रकेट निर्माता स्पेसएक्सको मार्केट क्याप ३५० बिलियन डलर छ, यसले विश्वको सबैभन्दा मूल्यवान निजी स्टार्टअपहरूमध्ये एक बनाउँछ । त्यो अझै पनि मालिक एलन मस्कको इलेक्ट्रिक कार कम्पनी टेस्लाको मूल्यको एक अंश हो, जसको मार्केट क्याप १ ट्रिलियन डलर छ । तर २०२५ सम्ममा पृथ्वी-केन्द्रित योजना स्टारहरूको महत्त्वका अगाडि सानो देखिनेछ । स्पेसएक्स एक निजी अमेरिकी अन्तरिक्ष विमान, रकेट उत्पादक तथा अन्तरिक्ष बाहन कम्पनी हो । यसको स्थापना मस्कले सन् २००२ मा गरेका थिए । स्पेसएक्सले मस्कको रणनीति समेट्छ: केही फरक गर्नुहोस् र प्रतिस्पर्धालाई हराउन लागत घटाउनुहोस् । यसको मुख्य सफलता स्टारलिङ्कमा निर्भर छ, जुन यसको स्याटेलाइट नेटवर्क हो । टेस्लाको २००६ को ‘मास्टर प्लान’ समान रूपमा प्रिमियम कार उत्पादन गर्ने र त्यसपछि डाउन मार्केट ड्राइभ गर्न नाफा प्रयोग गर्ने छ । तर स्पेसएक्सको वृद्धि अधिक विस्फोटक छ र यसलाई भेट्न मुस्किलै हुन्छ । वृद्धिको सोपना हो- स्टारलिंक । यसको सफलता दोहोरो छ । पहिलो, पुन: प्रयोग गर्न सकिने ठूला रकेटहरू प्रक्षेपण लागतलाई घटाउँछन् । दोस्रो- प्रतिद्वन्द्वीहरूविरुद्ध स्टारलिङ्कको उत्कृष्ट प्रदर्शनले राजस्व प्रवाह सुनिश्चित गर्दछ जसले थप प्रक्षेपणहरूलाई औचित्य दिनेछ । कम्पनीसँग पृथ्वीको वरिपरि ७ हजार स्याटेलाइट (उपग्रह)हरू छन् र हप्तामा ६० थप्दैछन् । १९६५ देखि २०१० को सुरुवातसम्म अन्तरिक्षमा लन्च गरिएका मानव निर्मित वस्तुहरूमा अनिवार्य रूपमा कुनै वृद्धि भएको थिएन । स्पेसएक्सले २०२४ को पहिलो त्रैमासिकमा सबै कक्षीय पेलोडको ८५ प्रतिशतभन्दा बढी पूरा गरेको अनुमान गरिएको छ । स्पेसएक्सको स्टारलिङ्कसँग हाल ५० लाख प्रयोगकर्ता छन् र ११४ देशहरूमा सेवा उपलब्ध छ । राष्ट्रपति निर्वाचित डोनाल्ड ट्रम्पसँग मस्कको सम्बन्धले पहिले अनुपलब्ध भएको ४२ बिलियन डलरको अनुदान दिलाउन सक्छ, जसले ग्रामीण अमेरिकी ब्रोडब्यान्डको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नसक्छ । २०२४ सम्म स्टारलिङ्कले ६.६ अर्बको राजस्व र ३.८ अर्बको ईबीआईटीडीए (आय, ब्याज, कर, मूल्यह्रास र परिशोधन अघि कमाई) ५८ प्रतिशत मार्जिन पुर्याउने अनुमान परामर्शदाता क्विल्टी स्पेसले गरेको छ । टेलिकम मिडिया एन्ड एसोसिएट्स (टीएमफ) ले २०३० सम्म २४ अर्बको राजस्व र १८ अर्ब ईबीआईटीडीए हुने भविष्यवाणी गरेको छ। आजको अनुमानित लाभप्रदातामा यसको अर्थ १८ अर्बको ईबीआईटीडीए हो। उच्च निश्चित लागतका कारण अझ धेरै प्रयोगकर्ताहरूले कम्पनीको बटम लाइन सुधार गर्न सक्ने सम्भावना पनि छ । स्पेसएक्सको स्टारलिङ्कको सम्भावित मूल्यांकन २०३० सम्म १ ट्रिलियनभन्दा माथि पुग्न सक्छ, जबकि स्पेसएक्सका अन्य व्यवसायहरूको मूल्य अझै गणना गरिएको छैन । एलन मस्कका लागि यो स्पष्ट हुँदैछ कि तारा नै उनको वास्तविक सीमा हो । स्टारलिंकलाई चुनौती दिँदै चिनियाँ स्याटेलाइट प्रोजेक्ट, अरू पनि प्रतिस्पर्धामा होन्डासँगको मर्जरले निसान ‘नरसंहार’ को शिकार हुनसक्ने
बेल्जियममा नयाँ वर्षदेखि भेप बन्देज, ईयूमा बन्देज लगाउने पहिलो राष्ट्र
काठमाडौं । बेल्जियम नयाँ वर्षदेखि डिस्पोजेबल ई-सिगरेट (भेप) माथि प्रतिबन्ध लगाउने भएको छ । भेपमाथि प्रतिबन्ध लगाउने बेल्जियम युरोपेली संघ (ईयू) मा पहिलो देश बन्नेछ । स्वास्थ्य र वातावरणलाई ध्यानमा राखेर यो निर्णय गरिएको हो । स्वास्थ्यमन्त्री फ्रान्क भान्डेनब्रोकले सस्तो ई-सिगरेटले किशोरकिशोरीहरूलाई निकोटिनको लतको सिकार बनाउँदै आएको बताएका छन् । यो कदम पर्यावरणको लागि पनि लाभदायक हुनेछ । डिस्पोजेबल ई-सिगरेटले प्लास्टिक र ब्याट्रीको फोहोर बढाउँछ । ई-सिगरेट भनेको के हो ? यसका बेफाइदाहरु के-के छन् ? यसको बारेमा संक्षिप्त रूपमा वर्णन गर्ने कोसिस गर्नेछाैं । ई-सिगरेट भनेको के हो ? ई-सिगरेट वा इलेक्ट्रोनिक सिगरेट चुरोट होइन, तर एक प्रकारको उपकरण हो । यसलाई भेप पनि भनिन्छ । यसलाई परम्परागत चुरोटको विकल्पको रूपमा विकसित गरिएको छ । यी ब्याट्री-सञ्चालित उपकरणहरू हुन् जसले तरल तताएर भेप उत्पादन गर्दछ । यो तरल पदार्थमा निकोटिन, प्रोपाइलिन ग्लाइकोल, ग्लिसरिन आदिको प्रयोग हुन्छ । बेल्जियमले किन लगायो प्रतिबन्ध ? बेल्जियममा जनवरी १, २०२५ देखि डिस्पोजेबल ई-सिगरेटको बिक्रीमा प्रतिबन्ध लगाइनेछ । युवाको स्वास्थ्य र वातावरण जोगाउन यो निर्णय गरिएको हो । डिस्पोजेबल ई-सिगरेट विशेष गरी किशोरकिशोरीहरूलाई धुम्रपानको बानीमा पर्नको लागि सजिलो तरिका भएको छ । यसमा निकोटिन हुन्छ, जुन स्वास्थ्यको लागि हानिकारक र लत हो । डिस्पोजेबल भएकाले यी ई-सिगरेटमा प्रयोग हुने प्लाष्टिक, ब्याट्री र सर्किट वातावरणमा बोझ बन्छन् । यसबाहेक यिनीबाट निस्कने खतरनाक रासायनिक फोहोर पनि चिन्ताको विषय बनेको छ । यस वर्षको सुरुमा अष्ट्रेलियाले पनि ई-सिगरेटमा कडा प्रतिबन्ध लगाएको थियो । अब बेल्जियम यस दिशामा पहल गर्ने ईयूमा पहिलो देश बनेको छ । प्रतिबन्धले व्यवसायलाई कति घाटा हुन्छ ? बेल्जियमले प्रतिबन्धका कारण व्यापार घाटा हुने सम्भावना रहेको स्वीकार गरेको छ । तर, यसले खासै प्रभाव पार्दैन । बेल्जियमको यो निर्णयलाई ई-सिगरेट बेच्ने केही पसलहरूले पनि समर्थन जनाएका छन्, विशेष गरी वातावरणको मुद्दामा । ई-सिगरेटका बेफाइदाहरू स्वास्थ्य जोखिम: ई-सिगरेटको दीर्घकालीन प्रभावहरूको बारेमा अझै धेरै थाहा छैन, तर केही अध्ययनहरूले सुझाव दिन्छन् कि यसले फोक्सो र मुटुलाई हानि पुर्याउन सक्छ । निकोटिन लत: ई-सिगरेटमा निकोटिन प्रयोग गरिन्छ जसले लत निम्त्याउँछ । किशोरकिशोरीहरूमाझ प्रयोग: किशोरकिशोरीहरूमाझ ई-सिगरेटको लोकप्रियता ठूलो चिन्ताको विषय हो । अन्य रसायनहरू: ई-सिगरेट तरलमा धेरै अन्य रसायनहरू छन् जसको स्वास्थ्य प्रभावहरू अझै पूर्ण रूपमा बुझिएको छैन ।
माइक्रोसफ्ट, अमेजन, गुगल र मेटाजस्ता ठूला प्राविधिक कम्पनीको आणविक ऊर्जामा ठूलो लगानी किन ?
काठमाडौं । क्लाउड कम्प्युटिङ र कृत्रिम बाैद्धिकता (एआई) लाई ऊर्जा प्रदान गर्ने डाटा सेन्टरहरूले ऊर्जा माग र उत्पादनलाई नयाँ सीमामा पुर्याइरहेका छन् । अमेरिकाको ऊर्जा विभागका अनुसार सन् २०५० सम्ममा विश्वव्यापी विद्युत् प्रयोग ७५ प्रतिशतले बढ्न सक्छ, जसमा प्रविधि उद्योगको एआई महत्त्वाकांक्षाहरूले ठूलो भूमिका खेल्नेछन् । एआई र क्लाउड कम्प्युटिङलाई पावर गर्ने डाटा सेन्टरहरू चाँडै नै यति ठूला हुन सक्छन् कि उनीहरूले सम्पूर्ण सहरहरू भन्दा बढी बिजुली प्रयोग गर्न सक्छन् । एआईमा अगाडि बढ्न चाहने कम्पनीहरूले आफ्नो प्रविधि विकास र विस्तार गर्दा उनीहरूको ऊर्जा आवश्यकता र दिगोपन लक्ष्य बीचको असमानता देख्न थालेका छन् । रेडियन्ट एनर्जी ग्रुपका प्रबन्ध निर्देशक मार्क नेल्सनले, ‘एउटा नयाँ डाटा सेन्टरले सिकागोलाई चाहिने जति विद्युत् आवश्यक पर्छ । उनीहरूले आफ्ना ऊर्जा आवश्यकताहरू नबुझी त्यस समस्या समाधान गर्न सक्दैनन् ।’ ‘उनीहरूलाई बिजुली चाहिन्छ नै, २४ घन्टा, ३६५ दिन,’ उनले थपे । नवीकरणीय ऊर्जामा केन्द्रित वर्षौंपछि ठूला प्रविधि कम्पनीहरू अब आणविक ऊर्जामा आकर्षित भएका छन्, जसले धेरै ठूलो ऊर्जा प्रदान गर्न दक्ष र दिगो समाधान प्रदान गर्छ । गुगल, अमेजन, माइक्रोसफ्ट र मेटाजस्ता ठूला कम्पनीहरू आणविक ऊर्जा परियोजनाहरू अन्वेषण गर्न वा लगानी गर्न अगाडि आएका छन् । यी डाटा सेन्टर र एआई मोडलहरूको ऊर्जा मागले यी प्रविधि कम्पनीहरूलाई आणविक ऊर्जामा लगानी गर्न प्रेरित गरेको हो । गुगलका ऊर्जा तथा वातावरण निर्देशक माइकल टेरेल भन्छन्, ‘आणविक ऊर्जासँग धेरै फाइदाहरू छन् । यो कार्बन-रहित ऊर्जा स्रोत हो । यो सधैं चलिरहनसक्ने भरपर्दो ऊर्जा हो । र यसले ठूलो आर्थिक प्रभाव पनि पार्छ ।’ पहिले आणविक ऊर्जा प्रतिको डर र त्रुटिपूर्ण सूचनाले यसलाई उपेक्षा गरिएको भए पनि अहिले प्राविधिक क्षेत्रमा लगानीलाई ‘आणविक पुनरुत्थान’ को सुरुवातको रूपमा हेरिएको छ । यो परिवर्तनले अमेरिकामा र विश्वव्यापी रूपमा ऊर्जा रूपान्तरणलाई तीव्र बनाउने सम्भावना छ । पछिल्लो १० वर्षमा डेटा सेन्टरहरूको विद्युत खपत द्रुत रूपमा बढेको छ । विकासकर्ताहरू एआईको आगमनसँगै डेटा सेन्टरहरूको साइज पनि ठूलो हुँदै गएकाले तिनीहरूलाई चलाउन आवश्यक पर्ने ऊर्जा पाउन र तिनीहरूलाई राख्न उपयुक्त जग्गा खोज्न कठिन हुँदै जाने बताउँछन् । डेटा सेन्टरले एक गिगावाट वा सोभन्दा बढी विद्युत माग गर्न सक्ने पनि उनीहरू बताउँछन् । डेटा सेन्टरहरू जसले लाखौं घरपरिवार बराबरको ऊर्जा खपत गर्छन्, भविष्यमा अझ ठूलो भूमिकामा आउनसक्ने प्रक्ष्येपण छ । यो पनि पढौं : एआई सञ्चालन गर्ने डेटा सेन्टरहरूले सिंगो सहरभन्दा बढी विद्युत् प्रयोग गर्नसक्ने, यस्तो छ योजना
