विश्व

काठमाडौं । विश्वभर निकै प्रतिक्षा गरिएको अमेरिकाको राष्ट्रपतीय निर्वाचनको मतदात आज हुन गइरहेको छ । अमेरिकी जनताले मतदान गर्न अब केही घण्टा मात्र बाँकी रहेको छ । सो निर्वाचनका लागि डेमोक्र्याटिक पार्टीका तर्फबाट वर्तमान उपराष्ट्रपति कमला ह्यारिस र रिपब्लिकन पार्टीबाट पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प मैदानमा छन् । निर्वाचनको मिति आउन एक दिन बाँकी रहँदा ह्यारिस र ट्रम्प दुवैको संयन्त्र ब्याटल ग्राउण्ड स्टेट (मतदान गर्न अनिर्णित मतदाता भएको राज्य) को नामकरण गरिएका स्थानमा केन्द्रित रहेको थियो । मतदाताहरुको प्रत्यक्ष मतदान र ‘इलोक्ट्रोल कलेज’को सम्मिश्रणका आधारमा निर्वाचित गरिने अमेरिकाको राष्ट्रपतीय निर्वाचन यो पटक निकै प्रतिस्पर्धात्मक हुने अनुमान गरिएको छ । नागरिकले मतदानमार्फत प्रत्यक्ष कार्यकारी अधिकारसहितको विश्वको शक्तिशाली राष्ट्र अमेरिकाको राष्ट्रपतिको निर्वाचनमार्फत हुने सत्ताको परिवर्तनले विश्वलाई प्रत्यक्ष, अप्रत्यक्ष रुपमा प्रभाव पार्ने कतिपयको धारणा छ । आफ्नो पक्षका उमेदवारलाई विजयी गराउन दुवै पार्टीले आफ्ना सबै प्रकारका संयन्त्र परिचालन गरेका छन् । यो पटकको निर्वाचनमा पनि विगतका निर्वाचन जस्तै आप्रवासन, बन्दुकको अधिकार, महिलाको अधिकार, आर्थिक विषय र विश्वभर देखा परिरहेको अशान्त वातावरणलाई केन्द्रमा राखेर डेमोक्र्याट र रिपब्लिकन पार्टीले आफ्नो एजेण्डा तय गरेका छन् । कोभिड महामारीपश्चात् अर्थतन्त्र केही चलायमान बन्ने प्रयत्न गरेको भए पनि मूल्यवृद्धिले यहाँको हरेक तहलाई असर परेको छ । खाद्यवस्तु, इन्धनका साथै सबै खालका वस्तु तथा सेवामा परेको असरले मध्यमस्तरको आय हुनेहरुका लागि कठिन आर्थिक अवस्था सिर्जना गरेकाले यो निर्वाचनलाई महत्वका साथ हेरिएको छ । तुलनात्मक रुपमा आप्रवासीहरुप्रति नरम नीति अङ्गीकार गर्ने डेमोक्र्याट पार्टीले अमेरिकाको इतिहासमा पहिलो पटक महिलालाई सर्वोच्च कार्यकारी अधिकार प्रदान गर्नेगरी कमला ह्यारिसलाई मैदानमा उतारेको छ । उता अनेकन मुद्दा खेपिरहेका पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प दोस्रो कार्यकालमा सत्ता आरोहणका लागि कडा मेहनत गरिरहेका छन् । स्वीङ्ग राज्यहरु निर्णायक अमेरिकामा रहेका कूल ५० राज्यमध्ये मुख्य सात एरिजोना, जर्जिया, मिचिगन, नाभडा, नर्थ क्यारालिना, पेन्सलभेनिया र विसकन्सिनलाई स्विङ्ग (मतदाताले अन्तिम समयमा निर्णय गर्ने) राज्यका रुपमा परिभाषित गरिएको छ । यसमध्ये सबैभन्दा बढी ध्यान पेन्सल भेनियामा रहेको छ । यी राज्यहरुको विगतको निर्वाचनको नतिजा हेर्दा सन् २०१६ मा डोनाल्ड ट्रम्पले ५ वटा स्वीङ्ग राज्यमा जीत हासिल गरेर निर्वाचित भएका थिए । उता सन् २०२० मा जो वाइडेनले ६ वटा राज्यमा जीत हासिल गरेर राष्ट्रपति बन्न सफल भएका थिए । पेन्सलभेनिया कति महत्वपूर्ण छ भन्ने विषय उक्त राज्यमा रिपब्लिकन र डेमोक्र्याट पार्टीले सबै प्रकारका चुनावी अभियानमा सबै प्रकारका सञ्चारमध्यमहरुमा खर्च गरेका १ अर्ब २० करोड डलरको विज्ञापनले पनि पुष्टि गर्छ । सन् २०२४ को चुनावमा अमेरिकाभर कूल १० अर्ब ५३ करोड विज्ञापनमा खर्च गरिएकामा त्यसमध्ये ११ प्रतिशत एउटै राज्यमा खर्च गरिएकोबाट पनि पुष्टि हुन्छ । कूल ९१ लाख मतदाता रहेको पेन्सलभेनियामा अर्लि भोटिङमार्फत १६ लाख २० हजारले मतदान गरिसकेका छन् । उक्त राज्यमा निर्वाचनको दिन अर्थात् आज बिहान ७ बजेदेखि मतदान सुरु हुनेछ । नेपालीहरुको मत निर्णायक हुन सक्छ ? व्याटल ग्राउण्ड अर्थात् मुख्य प्रतिस्पर्धा हुने राज्यका रुपमा रहेको पेन्सलभेनियाको निर्वाचन निर्णायक हुने भनेर सरोकार भएका संयन्त्रको ध्यान केन्द्रित हुनुका साथै निर्वाचन समितिको परिचालन भइरहेको छ । सो राज्यमा करिब २५ हजार नेपाली भाषीको मतदानको अधिकार रहेकाले उनीहरु निर्णायक हुनसक्ने बताइएको छ । नेपाली मतदाताहरुलाई निर्वाचनसम्बन्धी जनचेतनाका लागि पेन्सलभेनियाको हयारिसवर्गमा आइपुगेका अमेरिकी राजनीतिज्ञ डा ह्यारी भण्डारीले यो स्थान निर्वाचन निर्यायक बनाउन सक्ने भएकाले निकै महत्वपूर्ण रहेको बताए । शनिबार मात्रै उनको अगुवाइमा मेरिल्याण्डबाट ५१ जना स्वयंसेवक परिचालन गरी भोट माग्न जुटेका भण्डारी हरेक मतको मूल्य हुने बताए । भण्डारीले भने, ‘हामीहरुले यहाँ बसेर जसरी यहाँको राजनीतिमा योगदान दिइरहेका छौँ, यो भावी पिँढीका लागि झन् बढी प्रेरक बन्नेछ । एक आप्रवासीका रुपमा जसरी दोस्रो पुस्तामा कमला ह्यारिसले एउटा गर्विलो इतिहास कोर्ने जर्मको गरिरहनुभएको छ, यसले धेरै आप्रवासीलाई प्रेरणा दिने विश्वास लिएका छौँ ।’ ‘राजनीति भनेको पद र प्रतिष्ठामात्र होइन यसले मानिसका जीवनमा आइपर्ने अनेकन समस्यालाई जुध्न एउटा अभिभावकका रुपमा, व्यवसाय गर्नेहरुका लागि रोजगारीको अवसर सिर्जना गर्ने वातावरण बनाउने र धेरै नीति गत परिवर्तनमार्फत आन्तरिक र बाह्य रुपमा एक सशक्त उपस्थिति जनाउने काम गर्छ । त्यसैले यस्तो विषयलाई सम्बोधन गर्नसक्ने सशक्त उम्मेदवार डेमोक्र्याट पार्टीकी ह्यारिस हुन सक्नुहुन्छ भन्ने मेरो विश्वास छ,’ भण्डारीले भने । पेन्सलभेनियालाई मुख्य मतदान केन्द्रका रुपमा मानिएको छ । यो व्याटल ग्राउण्ड स्टेट हो र यसमा सन् २०१६ र २०२० को मतदानको विश्लेषण गर्दा झिनो अन्तरले विजयी भएको देखिन्छ । त्यसैले नेपाली अमेरिकनहरुको मतले एउटा निर्णायक भूमिका निर्वाह गर्नसक्ने उनले धारणा राखे । स्थानीय रुपमा राजनीतिमा सहभागी अभिषेक थापाले भने, ‘राजनीतिक विश्लेषण गर्दा यो पटक निकै प्रतिस्पर्धा हुने देखिएको छ । यही प्रतिस्पर्धामा हामी नेपालीहरुको मत महत्वपूर्ण मानिने विश्वास लिएका छौँ । हामीहरुले पेन्सलभेनियामा रहेका नेपाली भाषीहरुलाई भोट हाल्नका लागि प्रेरित गर्न सम्भव भएसम्म हरेक नेपालीको घरमा पुगेका छौँ । एउटा क्षेत्रमा मात्रै पनि करिब ४ हजार ५ सय नेपाली मतदाता छन् । ती ठाउँबाट हामीहरु मतदान गर्न प्रेरित गरिरहेका छौँ ।’ पेन्सलभेनियामा सामाजिक तथा राजनीतिक काममा सक्रिय रहँदै आएकी विनिता पुरीले मतदान प्रक्रिया र राजनीतिमा सक्रिया सहभागिता जनाउन का लागि नेपाली भाषी समुदायका बीचमा विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएको बताए । ‘हामीहरुले मतदातालाई सचेत बनाउन अभियान सञ्चालन गर्दे आएका छौँ, यसैले यसपटकको मतदानमा धेरैभन्दा धेरैले मतदान प्रक्रियामा भाग लिनुहुनेछ भन्ने विश्वास लिएकी छु,’ उनले भने । पेन्सलभेनियामा नै बस्दै आएका जीवन दाहालले भने आफैँ पनि डेमोक्र्याटिक पार्टीमा विश्वास गर्ने भएकाले ह्यारिसलाई विजयी गराउन आह्वान गरे। यसैगरी प्रकाश ढुङ्गानाले भने, ‘एक नागरिकका रुपमा हामीहरुले मतदानमा भाग लिनु र आफूले मन पराएको उम्मेदवारलाई विजयी गराउनुपर्छ । हामी अमेरिकामा एक आप्रवासीका रुपमा आएका छौँ । यसलाई संवैधानिक अधिकारका रुपमा उपयोग गर्दै राजनीतिक मार्गचित्र तयार गर्नुपर्छ जसले गर्दा भावी पिँढीलाई राजनीतिमा लाग्न प्रेरणा प्रदान गरोस् ।’ नेपालीहरु पनि दुवै पक्षधर आप्रवासीहरुप्रति नरम नीति लिने डेमोक्र्याट पार्टीका पक्षमा धेरै नेपालीहरु देखिएको भए पनि रिपब्लिकन अर्थात् ट्रम्प समर्थक पनि भेटिन्छन् । नेपाली अमेरिकनहरुले भने आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा प्रशस्त टिप्पणी र पोष्टहरु राखेका छन् । ब्याटल ग्राउण्ड स्टेटको विश्लेषण अमेरिकाको राजनीतिलाई अत्यधिक प्रभाव पार्ने राज्यका रुपमा अहिले पेन्सलभेनिया रहेको छ । उक्त राज्यमा ६७ वटा क्षेत्र (काउन्टी) मध्ये केही काउन्टीका मतदाता दुवै पक्षमा रहेका पाइएको छ । समर्थकहरुले मतदानमा निर्णय भूमिका निर्वाह गर्ने चुनावी अभियानमा सहभागी स्वयंसेवकको भनाइ छ । चुनावी र्‍यालीको अन्तिम अमेरिकाको राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा चुनावी र्‍यालीको अन्तिम तयारीस्वरुप स्थानीय समयअनुसार सोमबार अपराह्न पेन्सलभेनियाको फिलाडेल्फिया म्युजियम अफ आर्ट अगाडि आयोजना हुने र्‍यालीलाई उपराष्ट्रपति ह्यारिसले सम्बोधन गर्नुभएको छ भने रिपब्लिकन उम्मेदवार ट्रम्पले पनि सोमबार साँझ पेन्सलभेनियामा आफ्ना समर्थकहरुलाई सम्बोधन गरेका छन् । अमेरिकाको यसपटकको निर्वाचनले २४८ वर्षको इतिहासमा महिला राष्ट्रपतिको इतिहास निर्माण गर्नेछ वा पूर्वराष्ट्रपति ट्रम्पको दोस्रोपटक ह्वाइट हाउसको यात्रालाई निरन्तरता दिनुहुनेछ भन्ने विषयको निक्र्यौल आज हुने निर्वाचनले गर्नेछ । कूल २३ करोड १० लाख मतदानका लागि योग्य भए पनि १६ करोड ८० लाखले मात्र मतदानका लागि दर्ता (रजिस्टर्ड) गरेका तथ्याङ्क छ । यसैगरी कूल इलेक्ट्रोल कलेजको ५३८ मध्ये २७० भोट ल्याउनेले निर्वाचनमा जीत हासिल गर्न सक्नेछन् ।

काठमाडौं । अमेरिकाका प्रशिद्ध लगानीकर्ता वारेन बफेटको कम्पनी बर्कशायर ह्याथवेले लगातार आफ्नो क्यास (नगद) वृद्धि गरिरहेको छ । तेस्रो त्रैमासिकमा कम्पनीको नगद सञ्चिति रेकर्ड ३२५.२ बिलियन डलर पुगेको छ । यो भारतको सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी रिलायन्स इन्डस्ट्रिजको मार्केट क्यापभन्दा करिब ११७ अर्ब डलर बढी हो । मुकेश अम्बानीको कम्पनीको मार्केट क्याप हाल २०८ बिलियन डलरको आसपास छ । ९४ वर्षीय बफेटले सन् १९६५ देखि बर्कशायरको नेतृत्व गर्दै आएका छन् र कम्पनीको बाघडोर उपाध्यक्ष ग्रेग एबललाई सुम्पने अपेक्षा गरिएको छ । प्रश्न यो छ- अमेरिकी बजार रेकर्ड स्तरमा छ भने बफेटले किन यति धेरै नगद जम्मा गरिरहेका छन् ? अमेरिकाको एसएन्डपी ५०० इन्डेक्स अक्टोबर २०२३ देखि ४० प्रतिशतले बढेको छ । कम्पनीको १२ महिनाको इतिहासमा यो सबैभन्दा ठूलो छलाङ हो । बफेट आफ्नो कम्पनीलाई जोखिममा राख्न चाहँदैनन् । उनले आफ्नो नगद होल्डिङ मात्र बढाएका छैनन्, उनले आफ्नो ट्रेजरी बिल पनि बढाएर २८८ बिलियन डलरमा पुर्‍याएका छन् । बर्कशायर ह्याथवेले तेस्रो त्रैमासिकमा कुनै पनि कम्पनीको सेयर किनेको छैन भने गत वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीले ३४५ मिलियन डलरकाे सेयर किनेको थियो । पछिल्लाे दुई वर्षमा कम्पनीको नगद मौज्दातमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । वर्कशायरको नगद विश्वका धेरै कम्पनीको मार्केट क्यापभन्दा बढी बर्कशायर ह्याथवेको नगद ब्यालेन्स विश्वका धेरै कम्पनीकाे मार्केट क्यापभन्दा बढी छ । तेस्रो त्रैमासिकमा कम्पनीले विश्वको सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी एप्पलको १४.३ बिलियन डलरको सेयर बेचेको छ । पछिल्ला दुई वर्षमा बफेटले १०० अर्ब डलरको एप्पलको सेयर बेचेका छन् । (एजेन्सीहरूकाे सहयोगमा)

काठमाडौं । थाइल्याण्डका राजा महा वजिरालोङकोर्नलाई राजा राम दशौं भनेर चिनिन्छ । उनी संसारकै सबैभन्दा धनी राजा हुन् । ६६ वर्षीय वजिरालोङकोर्नले आफ्ना पिता भूमिबोल अदुल्यादेजको मृत्युपछि अक्टोबर २०१६ मा राजगद्दी सम्हालेका थिए । उनका बुबाले ७० वर्ष शासन गरेका थिए । भूमिबोल संसारमा सबैभन्दा लामो समय शासन गर्ने राजा थिए । मे २०१९ मा वजिरालोङकोर्नले राज्याभिषेक गरेका थिए । अचम्मको कुरा के छ भने बेलायतका राजा चार्ल्स तृतीय संसारभरका एक प्रभावशाली राजा हुन् । तर, उनी विश्वका शीर्ष १० धनी राजाको सूचीमा भने परेका छैनन् । उनको कुल सम्पत्ति लगभग ४४७ मिलियन अमेरिकी डलर अनुमान गरिएको छ। यता महा वजिरालोङकर्नको कुल सम्पत्ति भने ४३ अर्ब डलर छ । राजा भूमिबोल अदुल्यादेज जसले ७० वर्षसम्म थाइल्यान्डको राजाकाे रूपमा शासन गरेका थिए । थाई शाही परिवारले शताब्दीयौंदेखि जम्मा गरेको विशाल सम्पत्ति र स्रोतसाधनलाई वजिरालोङकोर्नको सम्पत्तिको श्रेय मान्न सकिन्छ । रिपोर्टका अनुसार उनको ठूलो सम्पत्ति मुख्यतया रियल स्टेटमा उनकाे लगानीका साथै  थाइल्यान्डकाे सबैभन्दा ठूलो सिमेन्ट कम्पनी र बैंकको स्वामित्वबाट आएको हो । थाइल्याण्डले आफूलाई संवैधानिक राजतन्त्रको रूपमा मान्यता दिँदै आएकाे छ । फक्स बिजनेसका अनुसार राजा महा वजिरालोङकर्नको अनुमानित कुल सम्पत्ति ३० अर्ब डलरदेखि ४५ अर्ब डलरको बीचमा छ । रोयटर्सका अनुसार उनका पिता भूमिबोल अदुल्यादेजलाई २०११ मा विश्व प्रसिद्ध पत्रिका फोर्ब्सले विश्वको सबैभन्दा धनी शासकको सूचीमा राखेको थियो । शासकको अधिकांश सम्पत्ति क्राउन प्रोपर्टी ब्यूरोबाट आउँछ । स्रोतका अनुसार क्राउन प्रोपर्टी ब्यूरोसँग थाइल्याण्डमा ६ हजार ५६० हेक्टर (१६ हजार २१० एकड) जमिन छ । यसअन्तर्गत देशभर ४० हजार भाडा सम्झौता छन् । जसमध्ये १७ हजार राजधानीमा छन् । राजा वजिरालोङकोर्नले यो सम्पत्तिको एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा विरासतमा पाएका थिए । यसमा विशाल रियल स्टेट होल्डिङ, व्यापक व्यावसायिक हित र लगानीको ठूलो पोर्टफोलियो समावेश छ । चार सन्तानमध्ये एक छोरा सन् १९५२ मा जन्मेका वजिरालोङकोर्न राजा भूमिबोल र रानी सिरिकिटका चार बच्चामध्ये दोस्रो र एकमात्र छोरा हुन् । थाइल्याण्डमा आफ्नो प्राथमिक शिक्षा पूरा गरेपछि वजिरालाेङकोर्नले बेलायत र अष्ट्रेलियाका निजी विद्यालयमा पढेका थिए । उनले क्यानबेरा, अष्ट्रेलियाको रोयल मिलिटरी कलेज डन्ट्रोनमा पनि अध्ययन गरेका थिए र अस्ट्रेलियाको न्यू साउथ वेल्स विश्वविद्यालयबाट सैन्य अध्ययनमा स्नातक डिग्री हासिल गरेका थिए । राजाको आधिकारिक जीवनीका अनुसार वजिरालोङकोर्न एक योग्य हेलिकप्टर र लडाकु पाइलट पनि हुन् । उनले रोयल थाई आर्मीमा क्यारियर अफिसरको रूपमा सेवा गरेका थिए । वजिरालोङकोर्न एक योग्य हेलिकप्टर र लडाकु पाइलट पनि रहेको जनाइएकाे छ । चार विवाहको कथा के हो ? राजा महा वजिरालोङकर्नले आफ्नो वयस्क जीवनको अधिकांश समय विदेशमा बिताएका छन् । उनको जर्मनीमा घर समेत छ । उनले चार पटक विवाह गरिसकेका छन्, जसबाट उनका सात सन्तान छन् । बीबीसीका अनुसार सन् १९७७ मा राजा वजिरालोङकर्नले आफ्नी भतिजी राजकुमारी सोम्सावलीसँग विवाह गरेका थिए । डिसेम्बर १९७८ मा उनीहरूको पहिलो बच्चाकाे रूपमा राजकुमारी बज्रकितियाभाको जन्म भएको थियो । तर, त्यतिबेलासम्म उनको युवधिधा नामकी अभिनेत्रीसँग सम्बन्ध गाँसिएको थियो । १९७९ देखि १९८७ सम्म वजिरालोङकोर्नका पाँच सन्तान थिए । राजाले अभिनेत्रीसँग सन् १९९४ मा विवाह गरे । तर, १९९६ मा उनले सार्वजनिक रूपमा अभिनेत्री श्रीमतीको निन्दा गरे र आफ्ना चार छोराहरूलाई अस्वीकारसमेत गरे । उनीहरू त्यतिबेला बेलायतमा अध्ययनरत थिए । राजा महा वजिरालोङकोर्न र रानी सुथिदा । रिपोर्टमा वजिरालोङकोर्नले २००१ मा तेस्रो श्रीमती श्रीरास्मीसँग विवाह गरेको उल्लेख छ । २००५ मा तिनीहरूको अर्को छोरा राजकुमार दिपाङकोर्नको जन्म भयाे । महा वजिरालोङकोर्न आफ्नो राज्याभिषेक हुनुभन्दा केही दिनअघि मे २०१९ मा रानी सुथिदा बज्रसुधाबिम्बलक्षासँग विवाह गरेका थिए । दरबारले उनी रानी सुथिदा बन्ने र शाही परिवारको हिस्साकाे रूपमा शाही उपाधि र पदहरू धारण गर्ने घाेषणा गरेकाे थियाे । (एजेन्सीहरूकाे सहयाेगमा)