विश्व

काठमाडौं । विश्वको अधिकांश भागमा प्रदूषित हावा रहेको र केवल १७ प्रतिशत सहरहरूले विश्वव्यापी वायु प्रदूषण दिशानिर्देशहरू पूरा गरेको मङ्गलबारको एक प्रतिवेदनले पत्ता लगाएको छ । स्विट्जरल्यान्ड स्थित वायु गुणस्तर अनुगमन डाटाबेस आइक्युएयरले एक सय ३८ देशका ४० हजार वायु गुणस्तर अनुगमन स्टेसनबाट प्राप्त डाटा विश्लेषण गरेको थियो र चाड, कङ्गो, बङ्गलादेश, पाकिस्तान र भारतमा सबैभन्दा प्रदूषित हावा रहेको पत्ता लगाएको थियो । भारतमा नौ सबैभन्दा प्रदूषित सहरहरू मध्ये छ वटा छन् । तीमध्ये उत्तरपूर्वी भारतको औद्योगिक सहर बिरनिहाट सबैभन्दा खराब स्थानमा छ । विशेषज्ञहरूका अनुसार वास्तविक वायु प्रदूषणको मात्रा धेरै बढी हुनसक्छ किनकि विश्वका धेरै भागमा अधिक सटीक डाटाका लागि आवश्यक अनुगमन छैन । उदाहरणका लागि अफ्रिकामा प्रत्येक ३७ लाख मानिसका लागि केवल एउटा अनुगमन स्टेसन छ । प्रतिवेदनअनुसार यस समस्याको सामना गर्न थप वायु गुणस्तर अनुगमनकर्ताहरू स्थापित गरिँदैछन् । यस वर्ष प्रतिवेदनका लेखकहरूले वायु प्रदूषणको राम्रो अनुगमन गर्ने प्रयासको परिणामस्वरूप आठ हजार नौ सय ५४ नयाँ स्थान र लगभग एक हजार नयाँ अनुगमनकर्ताबाट प्राप्त डाटा समावेश गर्न सक्षम भए । तर गत हप्ता अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले विश्वभरका आफ्ना दूतावास र वाणिज्य दूतावासहरूबाट प्राप्त डाटा सार्वजनिक नगर्ने घोषणा गरेपछि वायु प्रदूषणका लागि डाटा अनुगमनलाई धक्का लागेको छ । मलेसिया स्थित सनवे सेन्टर फर प्लानेटरी हेल्थकी मुख्य वैज्ञानिक तथा वायु प्रदूषण विशेषज्ञ फातिमा अहमदका अनुसार लामो समयसम्म प्रदूषित हावा सास फेर्नाले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोग, अल्जाइमर्स र क्यान्सर हुन सक्छ । विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) ले वायु प्रदूषणले वार्षिक रूपमा लगभग ७० लाख मानिसको ज्यान लिने अनुमान गरेको छ । अहमदले वायु प्रदूषणको स्तर घटाउन अझ धेरै गर्न आवश्यक रहेको बताए । डब्लुएचओले विश्वको ९९ प्रतिशत जनसङ्ख्या सिफारिस गरिएको वायु गुणस्तर स्तर पूरा नगर्ने ठाउँमा बसोबास गर्ने गरेको पाएको थियो । ‘यदि तपाईंसँग खराब पानी छ, पानी नै छैन भने, तपाईं मानिसहरूलाई दिनको आधा घण्टा पर्खनू भन्न सक्नुहुन्छ, पानी आउनेछ । तर यदि तपाईंसँग प्रदूषित हावा छ भने, तपाईं मानिसहरूलाई सास फेर्न रोक्नू भन्न सक्नुहुन्न’, अहमदले भने । बेइजिङ, दक्षिण कोरियाको सियोल र पोल्यान्डको रिबनिक जस्ता धेरै सहरले सवारी साधन, बिजुली प्लान्ट र उद्योगहरूबाट हुने प्रदूषणमा कडा नियमहरू मार्फत आफ्नो वायु गुणस्तर सफलतापूर्वक सुधार गरेका छन् । उनीहरूले स्वच्छ ऊर्जालाई प्रवद्र्धन गरेका छन् र सार्वजनिक यातायातमा लगानी गरेका छन् । गम्भीर वायु प्रदूषण नियन्त्रण गर्ने अर्को उल्लेखनीय प्रयास दक्षिणपूर्वी एसियाली राष्ट्र सङ्घको सीमापार धुवाँ प्रदूषणसम्बन्धी सम्झौता थियो । यद्यपि यसले अहिलेसम्म सीमित सफलता पाए पनि यस क्षेत्रका दश देशले ठूला वन डढेलोहरूबाट हुने प्रदूषणको अनुगमन र नियन्त्रण गर्न एकसाथ काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । वन डढेलो सुक्खा मौसममा यस क्षेत्रमा सामान्य घटना हो । ग्लोबल क्लाइमेट एन्ड हेल्थ एलायन्सको अभियानको नेतृत्व गर्ने श्वेता नारायणले सबैभन्दा खराब वायु प्रदूषणको सामना गर्ने धेरै क्षेत्रहरू पनि कोइला, तेल र ग्यास जलाएर पृथ्वी–तताउने ग्यासहरू व्यापक रूपमा निस्कने ठाउँहरू हुन् भने । पृथ्वीको तापक्रम कम गर्न पृथ्वी–तापन उत्सर्जन कम गर्दा वायु गुणस्तर पनि सुधार गर्न सकिने उनले बताए । ‘वायु प्रदूषण र जलवायु सङ्कट एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन्’, उनले भने । रासस

काठमाडौं । फिलिपिन्सका पूर्वराष्ट्रपति रोड्रिगो डुटेर्टेलाई मानवता विरुद्धको अपराधको मुद्दामा अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (आइसिसी) को आदेशमा मङ्गलबार मनिलाको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पक्राउ गरिएको फिलिपिन्स सरकारले जनाएको छ । हङकङबाट आइपुगेपछि डुटेर्टेलाई पक्राउ गरिएको थियो र प्रहरीले आइसिसीको आदेशमा उनलाई हिरासतमा लिएको थियो । पूर्वराष्ट्रपतिको अवैध लागुपदार्थ विरुद्धको घातक कारबाहीमा भएको सामूहिक हत्याको अनुसन्धान गरिरहेको राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोसको कार्यालयले विज्ञप्तिमा बताएको छ । ‘उहाँ आइपुगेपछि महान्यायाधिवक्ताले पूर्वराष्ट्रपतिलाई मानवता विरुद्धको अपराधका लागि गिरफ्तारी वारेन्टका लागि आइसिसीको सूचना तामेल गर्नुभयो’, सरकारले भन्यो, ‘उहाँ अहिले अधिकारीहरूको हिरासतमा हुनुहुन्छ ।’ आकस्मिक गिरफ्तारीले विमानस्थलमा हङ्गामा मचायो । त्यहाँ वकिल र डुटेर्टेका सहयोगीहरूले उहाँलाई प्रहरी हिरासतमा लिएपछि चिकित्सक र वकिलहरूसँगै उनलाई नजिक आउनबाट रोकेको भन्दै चर्को स्वरमा विरोध गरे । ‘यो उहाँको संवैधानिक अधिकारको उल्लङ्घन हो’, डुटेर्टेका निकट सहयोगी सेन बोङ गोले पत्रकारहरूलाई भने । डुटेर्टेको गिरफ्तारी र पतनले अवैध लागुऔषधविरुद्ध उहाँको रक्तपातपूर्ण दमनका पीडितहरूका परिवारलाई स्तब्ध पार्यो र रुवायो । ‘यो न्यायका लागि ठूलो, लामो समयदेखि प्रतीक्षा गरिएको दिन हो’, मनिला महानगरमा सन् २०१७ अगस्टमा लागुऔषध विरोधी कारबाहीका क्रममा प्रहरीले मारेका किशोरका काका र्‍यान्डी डेलोस सान्तोसले भने, ‘अब हामीले न्याय चलिरहेको महसुस गरेका छौँ । शीर्ष प्रहरी अधिकारीहरू र गैरकानूनी हत्यामा संलग्न सयौँ प्रहरी अधिकारीहरूलाई पनि हिरासतमा लिइनुपर्छ र दण्डित गरिनुपर्छ भन्ने हामीले आशा गरेका छौँ ।’ उनका भतिजा कियान डेलोस सान्तोसको हत्या गर्ने तीन प्रहरी अधिकारीलाई सन् २०१८ मा उच्च प्रोफाइल हत्याका लागि दोषी ठहर गरिएको थियो । उच्च प्रोफाइल हत्याका कारण डुटेर्टेलाई त्यस समयमा उहाँको क्रूर लागूऔषध विरोधी कार्यवाही अस्थायी रूपमा निलम्बन गर्न प्रेरित गरेको थियो । फिलिपिन्समा न्याय नपाइने भएकाले आइसिसीको सहयोग लिने निर्णय गरेका शङ्कास्पद न्यायेतर हत्याका पीडितहरूका परिवारका चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दै लागुऔषध विरोधी अभियानमा संलग्न कानून प्रवर्तकहरू विरुद्ध यो सजाय अहिलेसम्म कम्तीमा तीनमध्ये यो एक थियो । डुटेर्टेलाई प्रहरीले कहाँ लगेको भन्ने तुरून्त स्पष्ट भएन । सरकारले ७९ वर्षीय पूर्वराष्ट्रपतिको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो रहेको बताएको छ । सन् २०११ नोभेम्बर १ देखि सन् २०१९ मार्च १६ सम्म डुटेर्टे दक्षिणी सहर दावाओका मेयर रहेका बेला आइसिसीले उनीअन्तर्गत लागूऔषध हत्याहरूको अनुसन्धान सुरु गरेको थियो । डुटेर्टेले सन् २०१९ मा फिलिपिन्सलाई रोम विधानबाट फिर्ता लिनुभयो । यो मानव अधिकार कार्यकर्ताहरूका अनुसार जवाफदेहिताबाट बच्ने उद्देश्यले गरिएको थियो । डुटेर्टे प्रशासनले सन् २०२१ को अन्त्यमा विश्वव्यापी अदालतको अनुसन्धानलाई निलम्बन गर्न कदम चालेको थियो र फिलिपिन्सका अधिकारीहरूले पहिले नै उही आरोपहरू हेरिरहेका थिए भन्ने तर्क गर्दै आइसिसी–अन्तिम उपायको अदालत–को क्षेत्राधिकार नभएको तर्क गरेको थियो । आइसिसीका अपिल न्यायाधीशहरूले सन् २०२३ मा अनुसन्धान पुनः सुरु गर्न सकिने फैसला गरे र डुटेर्टे प्रशासनको आपत्तिलाई अस्वीकार गरे । नेदरल्यान्ड्सको हेगमा रहेको आइसिसीले नरसंहार, युद्ध अपराध र मानवता विरुद्धको अपराध लगायतका सबैभन्दा जघन्य अन्तर्राष्ट्रिय अपराधमा संदिग्धहरूलाई मुद्दा चलाउन देशहरू अनिच्छुक वा असमर्थ हुँदा कदम चाल्न सक्छ । सन् २०२२ मा डुटेर्टेको उत्तराधिकारी बनेका र पूर्वराष्ट्रपतिसँगको कटु राजनीतिक विवादमा फसेका राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियरले विश्वव्यापी अदालतमा पुनः सामेल नहुने निर्णय गरेका छन् । तर मार्कोस प्रशासनले यदि आइसिसीले अन्तर्राष्ट्रिय प्रहरीलाई तथाकथित रेड नोटिसमार्फत डुटेर्टेलाई हिरासतमा लिन आग्रह गर्‍यो भने सहयोग गर्ने बताएको छ । यो विश्वव्यापी कानून प्रवर्तन एजेन्सीहरूलाई अपराध संदिग्ध पत्ता लगाउन र अस्थायी रूपमा पक्राउ गर्न गरिएको अनुरोध हो । रासस

माकाटो उचिदा काठमाडौं । निसानको सञ्चालक समितिको बैठक मंगलबार बस्न लागेको छ । निसानका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) माकाटो उचिदाको सम्भावित उत्तराधिकारीबारे छलफल हुन बैठक बस्न लागेको हो । निसानको आर्थिक अवस्था कमजोर हुँदै गएको र होन्डासँगको विलय वार्ता असफल भएको कारण उचिदालाई राजीनामा दिन दबाब परेको छ । उनी आफ्नो पदमा बस्न असम्भवजस्तै देखिएको छ, तर उनले तत्काल राजीनामा दिने निश्चित नभएको स्रोतले बताएको छ । नयाँ सीईओ बन्ने व्यक्ति छ वर्षभित्र निसानको चौथो सीईओ हुनेछन् । उनले अस्थायी रूपमा कार्यभार सम्हाल्न सक्छन् जबसम्म सञ्चालक समितिले स्थायी उत्तराधिकारी चयन गर्दैन । जापानी मिडियाका रिपोर्टहरू अनुसार सम्भावित उत्तराधिकारीहरूमा प्रमुख वित्तीय अधिकृत (सीएफओ) जेरिमी पापिन, प्रमुख योजना अधिकृत (सीपीओ) इवान एस्पिनोसा र प्रमुख प्रदर्शन अधिकृत (सीपीओ) गिलियूम कार्टियर रहेका छन् । निसानका एक प्रतिनिधिले सञ्चालक समितिको बैठकपछि पत्रकार सम्मेलन वा प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्ने योजनाबारे कुनै जानकारी दिएका छैनन् । निसानले लामो समयदेखि बिक्री घट्नुका साथै व्यवस्थापनमा अस्थिरता झेल्दै आएको छ । सन् २०१८ मा पूर्वअध्यक्ष कार्लोस गोसनलाई टोकियोका अभियोजनकर्ताहरूले वित्तीय अनियमिततामा दोषी ठहर गरेपछि निसानको ब्रान्ड छविमा ठूलो धक्का लागेको थियो, जसले गर्दा कम्पनी अझै पूर्ण रूपमा उठ्न सकेको छैन । हालको आर्थिक वर्ष (मार्च अन्त्यसम्म) भित्र निसानले आफ्नो नाफा पूर्वानुमान तीन पटकसम्म घटाइसकेको छ । जापानको तेस्रो ठूलो कार निर्माता कम्पनीलाई उचिदाले पुनः स्थापनाका लागि विभिन्न योजनाहरू अघि सारेका थिए । उनले नोभेम्बरमा हजारौं रोजगारी कटौती र उत्पादन क्षमतामा कमी ल्याउने घोषणा गरेका थिए । उचिदाले आफ्नो पुनरुत्थान योजनाबारे यस समय आसपास अद्यावधिक जानकारी दिने संकेत गरेका थिए । हालको पुनर्गठन योजनाअनुसार निसानले थाइल्यान्डमा रहेको एक कारखाना र दुई अन्य अज्ञात कारखानाहरू बन्द गर्ने योजना बनाएको छ । तर जापानमा रहेका पाँचवटा कारखानाहरू बन्द गर्ने योजना नभएको क्योडो न्यूजले सोमबार जनाएको छ। परम्परागत अटो ब्रान्डहरू हाल चिनियाँ विद्युतीय सवारी निर्माता कम्पनीहरूको चुनौती सामना गरिरहेका छन् । चिनियाँ प्रविधियुक्त कारहरूले बजारमा प्रभाव जमाइरहेका बेला निसानले थप गम्भीर संरचनागत समस्याहरूको सामना गरिरहेको छ। वर्षौंसम्म कम्पनी मूल्यभन्दा बढी संख्यामा केन्द्रित रहँदा यसको ब्रान्ड इमेज कमजोर बनायो । निसानले पहिले इलेक्ट्रिक सवारी लिफमार्फत अग्रणी भूमिका खेले पनि टेस्लाले जस्तो उछाल वा नाफा कहिल्यै पाउन सकेन । यसका साथै निसानले मेक्सिकोबाट अमेरिका निर्यात गरिने गाडीहरूमा सम्भावित उच्च करको जोखिम पनि झेल्नुपरेको छ । निसानको प्रमुख साझेदार रेनोले निसानलाई कठिन समयबाट बाहिर निकाल्न सहयोग गर्न तयार रहेको बताएको छ । कम्पनीका अध्यक्ष जीन–डोमिनिक सेनार्डले सोमबार भने, ‘निसानलाई नयाँ साझेदारी गर्न कुनै समस्या छैन भने रेनोले त्यसलाई स्वीकार गर्नेछ ।’ गत महिना उचिदाले कम्पनीमा देखिएको अस्थिरता हटाउनु पहिलो प्राथमिकता रहेको र त्यसपछि आफू बाहिरिने संकेत गरेका थिए । यदि शीर्ष व्यवस्थापनमा परिवर्तन भयो भने यो निर्णय होन्डा र निसानबीचको विलय वार्ता टुटेको केही हप्तापछि आउनेछ । यदि विलय सफल भएको भए निसान–होन्डाको संयोजन विश्वको चौथो ठूलो अटो निर्माता बन्ने थियो । तर स्रोतहरूका अनुसार निसानले आफ्नो स्थिति गम्भीर रूपमा नबुझेको र होन्डाले निसानलाई आफ्नो सहायक कम्पनी बनाउने प्रस्ताव अचानक राखेपछि वार्ता भंग भएको थियो । त्यस्तै, निसानले ताइवानको इलेक्ट्रोनिक्स कम्पनी फक्सकनसँग साझेदारी गर्ने सम्भावनाबारे पनि अड्कल गरिएको छ । फक्सकनको विद्युतीय सवारी व्यवसाय हाल पूर्व निसान कार्यकारी जुन सेकीले नेतृत्व गरिरहेका छन् । सेकीलाई पनि सम्भावित उत्तराधिकारीको रूपमा लिइएको छ । यदि निसान होन्डा, फक्सकन र मित्सुबिशी मोटर्ससँग चार-पक्षीय सम्झौतामा जाने हो भने सेकी सम्भावित सीईओ बन्न सक्ने जापानी सञ्चारमाध्यमहरूले बताएका छन् । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा) संकटमा निसान : ६ वर्षमै चौथो सीईओको खोजी