पालिका

काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर हुन् बालेन्द्र शाह (बालेन) । स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएर काठमाडौं महानगरको मेयर चुनिएका बालेन सुरुवातीदेखि नै चर्चामा छन् । एक सामान्य इञ्जिनियर र र्याप गीत गायक बालेन महानगरको मेयरको उम्मेदवारीदेखि निर्वाचित भइसकेपछि पनि चर्चामै रहे । अहिले पनि उनको चर्चा रोकिएको छैन । नकारात्मक होस् वा सकारात्मक उनी सबैको केन्द्रबिन्दुमा छन् । बालेनले उम्मेदवारी दिँदा नै काठमाडौंको फोहोर व्यवस्थापनलाई प्रमुख एजेण्डा बनेर अगाडि बढे । उनको एजेण्डामा फोहोरको सास्ती भोगेका काठमाडौंवासी झुम्मिए । अर्थात् उनलाई अत्याधिक मत दिएर विजयी गराए । हुन पनि उनले काम नगर्दासम्म फुलमाला तथा खादा नलगाउने प्रतिबद्धता विजय भइसकेपछि गरेका छन् । मेयर बालेन निर्वाचित भएको भोलिपल्ट ओखरपौवास्थित डम्पिङ साइटमा काठमाडौंको फोहोरको समस्या समाधान नगरेसम्म माला र खादा नलगाउने तथा कुनै उत्सव नमनाउने बाचा गरेका थिए । सोही बाचामा अडिग रहँदै उनले आज सपथग्रहणमा समेत माला लगाएनन् । उनले निर्वाचित भएपछि काठमाडौंको फोहोर व्यवस्थापनमा धेरै प्रयास गरे । तर, सिसडोलवासीले फोहोर व्यवस्थापन गर्न दिएनन् । प्रहरी र स्थानीयबीच ठूलो झडप भयो । लामो समयसम्म काठमाडौंको फोहोर उठेन । बालेनले फोहोर उठाउने काम प्रदेश र संघीय सरकारको पनि भएको भन्दै केही दिन चुप्प लागे । लामो समयसम्म काठमाडौंको फोहोर नउठेपछि मेयर बालेनको आलोचना सुरु भयो । पछि उनले सिसडोलवासीलाई कन्भिन्स गर्दै फोहोर उठाउन त सफल भए तर काठमाडौंको फोहोरको दीर्घकालिन व्यवस्थापन गर्नतर्फ उनको प्रयास देखिएन । अहिलेसम्म पनि पुरानै प्रक्रिया अनुसार काठमाडौंको फोहोर उठिरहेको छ । यसको दीर्घकालिन व्यवस्थापन गर्ने विषयमा काठमाडौं महानगरले कामा गर्न सकेको छैन । मेयर बालेनले चर्चा पाएको अर्को विषय हो काठमाडौंको फुटपाथ व्यवस्थापन । फोहोर उठेपछि उनी काठमाडौंको फुटपाथ व्यवस्थापनमा लागे । उनले महानगर प्रहरीलाई लगाएर फुटपाथका व्यापारीलाई हटाउन थाले । जुन विषयले उनले ठूलो आलोचना खेप्नु पर्यो । फुटपाथ व्यापारीले महानगर घेर्नेसम्मको काम समेत गरे । महानगर प्रहरीले फुटपाथ व्यापारीलाई हटाउँदा र सामान खोस्दाका केही भावुक दृशयहरु त्यतिखेर बाहिरिए । ती दृश्यले मेयर बालेनको आलोचनामा थप मलजल गर्यो । नगर प्रहरीले जबरजस्ती रुपमा ठेला व्यापारीहरुको सामान खोसेका भिडियोहरुको कारण बालेनको सञ्चारमाध्यममा समेत आलोचना भयो । महानगरपालिकाको उक्त शैलीप्रति धेरैले आक्रोश पोखे । तर, बालेनको उक्त कदमले पनि सफलता पाएन । अहिले पनि अधिकांश फुटपाथमा व्यापार भइरहेको छ । महानगरले त्यसतर्फ खासै ध्यान दिएको छैन । फुटपाथ व्यापारको विषय सेलाउन नपाउँदै बालेनले अनाधिकृत संरचना तथा अण्डर ग्राउण्ड पार्किङमा हात हाले । उनले सोही क्रममा धेरै ठाउँका संरचना हटाए पनि । डोजर लिएर आफै फिल्डमा उत्रिए । सुरुमा उनले वाहीवाही पाए । महानगरबाट भूमिगत पार्किङको स्वीकृति लिएर नक्सा पास गरेका तर त्यस्ता पार्किङलाई अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गर्नेलाई कारवाही गर्ने संरचना भत्काउने काम उनले गरे । उनले सुरुमा अल्फाबिटामा निर्माण भएको अनधिकृत संरचनामा डोजर चलाएपछि त्यसको आलोचनासँगै प्रशंसा भएको थियो । सुरुमा महानगरपालिकाले ३५ दिने सूचना प्रकाशित गर्दै त्यस्ता संरचनाहरूलाई पार्किङ बाहेक अन्य प्रयोजनमा प्रयोग नगर्न भनेको थियो । तर, पछि अटेर गरेपछि अधिकांश अनधिकृत संरचना हटाउन उनी अघि सरे । तर, उनी त्यसको निरन्तरतामा चुकेका छन् । त्यसबेला हटेका संरचना पनि पुनः बनेका छन् भने हटाउनका लागि ताकेता गरेका संरचनाहरु पनि हटेका छैनन् । यस विषयमा अहिले बालेन मौन छन् । बालेनको प्रशंसा पाउने श्रृङ्खला त्यतिमै रोकिएन । जमिनभित्र लुकाएर राखेको टुकुचा खोला खोज्ने विषयले उनलाई चर्चाको ‘क्लाइमेक्स’मा पुर्यायो । हुनपनि उनले टुकुचा खोला भेटाए । सुरुमा उनले विभिन्न क्षेत्रमा टुकुचा खोलामाथि बनेका संरचनाहरू भत्काउने योजना अगाडि सारे । त्यस योजनाको सुरुवात उनले जय नेपाल हलबाट सुरु गरे । टुकुचा खोला पनि भेटियो । महानगरले तत्काल जय नेपाल हलदेखि काठमाडौं प्लाजासम्मको करिब ४ सय ५० मिटर टुकुचा खोला खोल्ने कार्ययोजना बनायो । बालेनको उक्त कदमले सबैको चर्चाको पात्र उनी बने । यति मात्रै होइन, महानगरले बेसमेन्ट खाली गराउने र टुकुचा खोला खोज्ने क्रममा हातिसारको लक्ष्मी बैंकको भवनमा एउटा गाडी भेटियो । विगतमा राजदरबारले प्रयोग गर्ने मर्सिडिज गाडी काठमाडौं हात्तिसारमा रहेको लक्ष्मी बैंकको बेसमेन्टमा भेटिएपछि त्यो घटनाले बालेनलाई थप चर्चामा ल्यायो । सो गाडीको विषयमा उनले सोधखोज गरेर त्यसलाई निष्कर्शमा ल्याउलान् भन्ने धेरैको अपेक्षा थियो । तर, विडम्वना त्यो विषय बिचमै सेलायो । टुकुचा खोला उत्खनन्को विषय पनि बिचमै रोकियो । बालेनले नयाँ विषयहरुको उजागर गर्दै गए । भनिन्छ नि ‘हिड्दै पाइँला मेट्दै’ हो, त्यसरी नै बालेनको योजना मर्दै गयो । उठान भएको विषयका निदान नहुँदै त्यो विषय सेलाउँदै गयो । केही दिन चर्चाका पात्र मात्रै बालेन बनिरहे । त्यसको अर्को उदाहरण हो, थापाथलीका सुकुम्वासी हटाउने प्रयास । केही साताअघि साता थापाथलीस्थित बागमती नदी किनारामा रहेको सुकुम्वासी बस्ती हटाउने उनको प्रयास पनि विफल बन्यो । सुरुमा महानगर डोजर लिएर सुकुम्वासी बस्तीमा पसेपछि ठूलो विवाद भयो । सुकुम्बासीहरु हातमा तरबार, खुकुरी तथा विभिन्न हतियारहरु लिएर सडकमा निस्किए । महानगर प्रहरी र सुकुम्वासीको झडप पनि भयो । दर्जनौं मानिस घाइते भए । तयारी बिनै गरेको बालेनको उक्त प्रयासको पनि सामाजिक सञ्जालमा आलोचना र प्रशंसा भयो । धेरैले कुनै विकल्प विना सुकुम्वासीलाई हटाउनु पपुलिष्ट काम भने । कतिले बालेनले राम्रो काम गरेको भन्दै उनको तारिफ पनि गरे । एमालेका अध्यक्ष तथा पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र बालेनको समाजिक सञ्जालमार्फत् यो विषयमा भनाभन समेत भयो । बालेन यस विषयको समाधान भन्दै प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र गृहमन्त्री बालकृष्ण खाँडसमेतलाई सहयोग माग्न पुगे । तर, विडम्वना यो विषय पनि बिचमै सेलायो । यी विषयले बालेनलाई चर्चा कमाउन सहयोग गर्यो तर उठान गरेका विषयको निदान हुन सकेन ।

काठमाडौं । विश्वमा प्रविधिको उच्चतम् प्रयोग भइरहेको छ । अत्यन्तै झन्झटिला कामहरू पनि प्रविधिले निकै स्मार्ट तरिकाले सम्पन्न गर्न सक्षम छ । प्रविधिको प्रयोगले सेवाग्राहीलाई सेवा प्रदान गर्न सक्ने हो भने सेवाग्राहीको समय र पैसा दुवै जोगिन्छ । घण्टौँ लाइन बसेर सरकारी सेवा लिन बाध्य आमसर्वसाधारणलाई प्रविधिको माध्यमबाट सेवा दिन सक्ने हो भने घरमै बसी बसी आफ्नो काम गर्न सक्छन् । सर्वसाधारणलाई बिना झन्झट प्रविधिका माध्यमबाट सेवा प्रदान गर्ने सेवादाता बन्ने अभियानमा जुटेको छ काठमाडौं महानगरपालिका । लामो समय लाइनमा बसेर वडा कार्यालयबाट लिने विभिन्न सिफारिससँगै कर तिर्न भोगिरहेको झन्झटबाट काठमाडौं महानगरबासीले राहत पाउने भएका छन् । महानगरपालिकाले सेवाग्राहीको सहजीकरणका लागि ‘काठमाडौं महानगरपालिका सेवा प्रवाह’ नामक एपबाट सर्वसाधारणलाई ‘अनलाइन’ सेवा प्रदान गर्ने तयारी पूरा गरेको छ । सेवाग्राहीलाई स्मार्ट सेवा प्रदान गर्न महानगरपालिकाले २८ औं महानगर दिवसको अवसरमा सो एप सार्वजनिक गरेको हो । महानगरवासीलाई अधिकतम सेवा सहजरूपमा प्रदान गर्न डिजिटल सेवा शुरु गरिएको महानगर प्रमुख बालेन्द्र शाहले बताए । ‘सेवाग्राहीले आफूलाई चाहिएको सिफारिस तत्काल उपलब्ध गराउन सकिन्छ’, १७ नं वडाका वडाअध्यक्ष नवीन मानन्धरले भने । सेवालाई सहजीकरण गर्न लागु गरिएको एपको प्रयोग गर्न सबै वडाका अध्यक्ष र कर्मचारीलाई तालिम प्रदान गरिसकिएको महानगर सूचना प्रविधि समितिका संयोजकसमेत रहेका मानन्धरले जानकारी दिए । उनले सामान्य खालका सिफारिस मोबाइल एपबाटै लिन सकिने बताए । आवश्यक कागजात अपलोड गरेर महानगरले तोकेको सेवा शुल्क तिरेपछि डाउनलोड या प्रिन्ट गरी लिन सकिने गरी स्मार्ट सेवा दिन एप निर्माण गरिएको महानगर सूचना विभागका विभागीय प्रमुख नवराज ढकालको भनाइ छ । सेवाग्राहीको काममा प्रविधिको अधिकतम् प्रयोगलाई सहज गराउन हरेक वडाध्यक्षलाई ट्याबसमेत प्रदान गरिसकेको ढकालले बताए । स्मार्ट पालिका सफ्वेयर डेभलपरले तयार गरेको एपमा महानगरका विभिन्न महत्त्वपूर्ण जानकारी, आकस्मिक सम्पर्क, जनगुनासोलगायतका विषय पनि समेटिएको एप डेभलपर मनोहर भट्टराईले बताए । उनले जनताले एउटै एपबाट अधिकतम सुविधाको उपयोग गर्न पाउने गरी तयार भएको बताउँदै यसको प्रयोगबाट महानगरबासीले स्मार्ट पालिकाको स्मार्ट सेवा प्राप्त गर्ने दावी गरे । उनका अनुसार यसअघि यस्तै प्रकृतिको सेवा वालिङ नगरपालिकामा सञ्चालन र प्रयोग भइसकेको छ भने त्यसको परिष्कृत संस्करणमा तयार गरिएको एप महानगरले सञ्चालनमा ल्याएको हो । एकदमै राम्रो शुरुआत भएको भन्दै वडाअध्यक्षहरूले यसलाई पूर्णरूपमा कार्यान्वयनमा ल्याउनुपर्ने बताएका छन् । उनीहरूका अनुसार यसले वडा कार्यालयको ६० देखि ७० प्रतिशत सेवाग्राहीको चाप कम हुनेछ । ‘यो एप पूर्णरूपले सञ्चालनमा आयो भने वडा कार्यालयमा हुने ७० प्रतिशत सेवाग्राहीको चाप घट्छ’, वडा नं वडाध्यक्ष ख्यामराज तिवारी भन्छन्, ‘साना साना कामका लागि पनि वडा कार्यालयमा आउनु पर्ने बाध्यता हट्ने भएकोले सेवाग्राही र महानगर दुवैका लागि यो अत्यन्तै उपयोगी छ ।’

चौतारा । सिन्धुपाल्चोकको बाह्रबिसे नगरपालिकाले कक्षा ६ सम्म दिँदै आएको दिवाखाजालाई बढाएर आठ कक्षासम्म उपलब्ध गराउने भएको छ । साथै १२ कक्षासम्म कुनै पनि प्रकारको शुल्क नलिने घोषणा गरेको छ । नगरपालिका प्रमुख बालकृष्ण बस्नेतका अनुसार नगरभित्र रहेका ५४ विद्यालयलमा दिवाखाजा र निःशुल्क शिक्षाको सुरूआत गरिएको बताए । ‘नगरभित्र यो शैक्षिक सत्रमा भर्ना भएका छ हजार सात सय विद्यार्थीले कुनै किसिमको शुल्क तिर्नुपर्दैन’, नगरप्रमुख बस्नेतले भने, ‘कुनै पनि विद्यालयले नगरको परिपत्रविपरीत शुल्क लिए कारबाही गरिनेछ ।’ माध्यमिक विद्यालयलाई आवश्यक सबै शैक्षिक सामग्री नगरले उपलब्ध गराएपछि विद्यार्थीसँग शुल्क लिन नपाउने उनले बताए । दिवाखाजा, परीक्षा शुल्क र विज्ञान सङ्कायको प्रयोगशालालाई लाग्ने अतिरिक्त खर्च नगरपालिकाले बेहोर्ने भएको छ । जसका लागि दुई करोड ६० लाख रकम छुट्याइएको छ । शिक्षा शाखा प्रमुख विनोद कार्कीले राज्यले संविधानमा उल्लेख गरेको शिक्षासम्बन्धी प्रावधान नगरपालिकाले यो वर्षदेखि कार्यान्वयन गरेको बताए । रासस