मन्त्री मेहताले गरिन् ६ स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपतिसँग कार्यसम्पादन सम्झौता
काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छतामन्त्री निशा मेहताले ६ वटा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपतिसँग आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि कार्यसम्पादन सम्झौता गरेकी छन् । उनले बिहीबार (आज) अस्पतालको सरसफाइ, शय्या उपलब्धता, बिरामीको प्रतीक्षा समय न्यूनीकरण र स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर सुधारलाई प्राथमिकतामा राख्दै कार्यसम्पादन सम्झौता गरेकी हुन् । मन्त्री मेहताले चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स), पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान र पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका उपकुलपतिसँग कार्यसम्पादन सम्झौता गरेकी हुन् । सम्झौताका क्रममा अस्पतालको सरसफाइ तथा स्वच्छता कायम गर्ने, बिरामीले आवश्यकताअनुसार समयमै शय्या पाउने व्यवस्था मिलाउने, उपचारका लागि लामो समय प्रतीक्षा गर्नुपर्ने अवस्थाको न्यूनीकरण गर्ने तथा स्वास्थ्यकर्मीको सेवाग्राहीप्रतिको व्यवहारलाई थप सेवामैत्री र जिम्मेवार बनाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्नेमा उनले जोड दिएकी छन् । त्यसैगरी, स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तर अभिवृद्धि, प्रभावकारी सेवा प्रवाह, संस्थागत सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गर्दै बिरामीले सहज रूपमा स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । कार्यसम्पादन सम्झौतामार्फत प्रतिष्ठानहरूको जिम्मेवारी र लक्ष्यलाई थप स्पष्ट गर्दै स्वास्थ्य सेवामा सुधार ल्याउने तथा सेवाग्राहीले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने गरी सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउने मन्त्रालयले अपेक्षा गरेको छ । त्यस्तै मन्त्रालयका सचिव डा. विकास देवकोटाले समेत १९ वटा सङ्घीय अस्पतालका प्रमुखसँग आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि कार्यसम्पादन सम्झौता गरेका छन् ।
बालबालिका, गर्भवती तथा सुत्केरीलाई इनर्जी ड्रिंक्स सेवन नगर्न मन्त्रालयको आग्रह
काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयअन्तर्गतको खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले बालबालिका, गर्भवती तथा सुत्केरी मधुमेहलगायतका रोग भएका व्यक्ति र क्याफिनप्रति संवेदनशील व्यक्तिलाई इनर्जी ड्रिंक्स सेवन नगर्न आग्रह गरेको छ । विभागले इनर्जी ड्रिंक्सको सुरक्षित उपभोगबारे उपभोक्ता,उत्पादक तथा सरोकारवालालाई जानकारी गराउँदै यस्तो आग्रह गरेको हो । विभागले इनर्जी ड्रिंक्स सेवन गर्न मिल्ने व्यक्तिलाई समेत एक दिनमा दुई क्यानभन्दा बढी सेवन नगर्न सुझाव दिएको छ । विभागका अनुसार नेपालमा हाल १७ वटा उद्योगले सम्बन्धित निकायबाट अनुमति लिएर इनर्जी ड्रिंक्स उत्पादन तथा बिक्रीवितरण गरिरहेका छन् । उत्पादनको लेबल विवरण र प्रयोगशाला विश्लेषण प्रतिवेदनअनुसार प्रतिक्यान १०० मिलिग्राम क्याफिन प्रयोग गरिएको पाइएको छ । युरोपेली खाद्य सुरक्षा प्राधिकरण (ईएफएसए) र अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन (यूएसएफडीए) लगायतका संस्थाले स्वस्थ वयस्कका लागि सबै खाद्य तथा पेय पदार्थबाट प्राप्त हुने कुल क्याफिनको मात्रा दैनिक ४०० मिलिग्रामभन्दा बढी नहुने गरी सेवन गर्न सकिने वैज्ञानिक आधार प्रस्तुत गरेका छन् । विभागले नेपालमा उत्पादित इनर्जी ड्रिंक्समा प्रयोग गरिएको क्याफिनको मात्रा उक्त दैनिक सीमाको २५ प्रतिशतभन्दा कम रहेको जनाएको छ । विभागले इनर्जी ड्रिंक्सलाई पानी,जुस,दूध,मोहीलगायतका पौष्टिक पेय पदार्थको विकल्पका रूपमा प्रयोग नगर्न र अन्य पेय पदार्थमा मिसाएर सेवन नगर्न पनि अनुरोध गरेको छ । त्यस्तै,उत्पादक तथा विक्रेतालाई प्रचलित कानुनअनुसार आवश्यक अनुमति लिएर मात्र विज्ञापन तथा प्रचारप्रसार गर्न र उत्पादनको लेबलमा उल्लेख गरिएका चेतावनी सन्देश तथा सुरक्षित उपभोगसम्बन्धी जानकारी स्पष्ट रूपमा सम्प्रेषण गर्न आग्रह गरिएको छ । खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर कायम गर्ने कार्यलाई प्राथमिकतामा राख्दै विभागले वैज्ञानिक तथ्य र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डका आधारमा खाद्य पदार्थको गुणस्तरसम्बन्धी विषयमा जानकारी सम्प्रेषण गर्न सरोकारवालालाई अनुरोध गरेको छ । खाद्य स्वच्छता तथा गुणस्तर ऐन,२०८१ विपरीत कार्य गर्ने व्यवसायीलाई कानुनअनुसार कारबाही गरिने विभागले जनाएको छ ।
सुत्दा बर्बराउने बानीलाई सामान्य नठान्नूहोस्, यी लक्षण देखिए सतर्क हुनूस्
काठमाडौं । राति सुतिरहेको बेला बर्बराउने वा अचानक बोल्ने बानी धेरै मानिसमा देखिन्छ । प्रायः यस्तो हुनु सामान्य मानिन्छ र यसका लागि विशेष उपचार आवश्यक पर्दैन । तर, बारम्बार निद्रामा बोल्ने, चिच्याउने, हातखुट्टा चलाउने वा दिनभर अत्यधिक थकान महसुस हुनेजस्ता लक्षण देखिए चिकित्सकको सल्लाह लिनु आवश्यक हुन्छ । सुतिरहेको बेला अनजानमै शब्द बोल्ने, वाक्य भन्ने, कसैले सोधेको प्रश्नको जवाफ दिएजस्तो गर्ने वा अस्पष्ट आवाज निकाल्ने अवस्थालाई चिकित्सकीय भाषामा ‘स्लिप टकिङ’ भनिन्छ । यसलाई ‘सोम्निलोकी’ पनि भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा व्यक्ति ब्युँझिएपछि आफूले बोलेको कुरा सम्झन नसक्न सक्छ । निद्रामा बोल्नुको अर्थ हरेक पटक सपना देखिरहेको छ भन्ने हुँदैन । निद्राका विभिन्न चरणमा यस्तो हुन सक्छ । तनाव, निद्राको कमी र राति पटक–पटक निद्रा खुल्ने समस्याले पनि निद्रामा बर्बराउने बानी बढाउन सक्छन् । सुत्दा मस्तिष्क पूर्ण रूपमा निष्क्रिय हुँदैन । निद्राका विभिन्न चरणमा मस्तिष्कको गतिविधि परिवर्तन भइरहन्छ । यस क्रममा निद्रा र जाग्राम अवस्थाबीचको प्रक्रियासँग सम्बन्धित गतिविधि सक्रिय हुँदा व्यक्ति अनजानमै बोल्न सक्छ । निद्रामा बोल्नुलाई ‘प्यारासोम्निया’अन्तर्गतको एक व्यवहारका रूपमा लिइन्छ । प्यारासोम्निया भनेको सुत्ने क्रममा, निद्रामा प्रवेश गर्दा वा ब्युँझिने आसपास देखिन सक्ने असामान्य व्यवहार वा अनुभव हो । निद्रामा बोल्ने समस्या हल्का आवाज निकाल्ने, अस्पष्ट शब्द बोल्ने, हाँस्ने, फुसफुसाउनेदेखि स्पष्ट वाक्य बोल्ने वा चिच्याउनेसम्मका रूपमा देखिन सक्छ । अनुसन्धानअनुसार निद्रामा बोल्ने प्रक्रिया र सपनाबीचको सम्बन्धबारे अध्ययन भइरहे पनि यसका सबै पक्ष पूर्ण रूपमा बुझिसकिएको छैन । त्यसैले निद्रामा बोल्ने प्रत्येक अवस्थालाई कुनै रोगको संकेत मान्नु उचित हुँदैन । धेरैलाई निद्रामा बोलिरहेको व्यक्ति सपना देखिरहेको हुन्छ भन्ने लाग्न सक्छ । केही अवस्थामा सपना र निद्रामा बोल्ने प्रक्रियाबीच सम्बन्ध हुन सक्छ । तर, हरेक पटक निद्रामा बोल्नुको कारण सपना नै हो भन्ने छैन । सपना प्रायः ‘आरईएम’ निद्राको चरणमा बढी स्पष्ट र जीवन्त हुन्छन् । तर, निद्रामा बोल्ने समस्या आरईएमसँगै ‘नन–आरईएम’ निद्राको चरणमा पनि देखिन सक्छ । त्यसैले सपना सम्झना नभए पनि व्यक्ति निद्रामा बोल्न सक्छ । निद्रामा बोल्दा कसैले अस्पष्ट आवाज निकाल्न सक्छ भने कसैले स्पष्ट शब्द, वाक्य वा चिच्याएको आवाज निकाल्न सक्छ । यसको स्वरूप व्यक्तिअनुसार फरक हुन सक्छ । त्यसैगरी, निद्रामा बोलेका कुरालाई व्यक्तिको लुकेको सोच, गोप्य कुरा वा वास्तविक मनसायको प्रमाणका रूपमा लिनु हुँदैन । दिनभरको चिन्ता, कामको दबाब, पारिवारिक समस्या वा कुनै घटनाबारे लगातार सोचिरहने बानीले निद्राको गुणस्तरमा असर पार्न सक्छ । तनावका कारण कतिपय मानिसलाई निदाउन कठिन हुने, राति पटक–पटक निद्रा खुल्ने वा बेचैन सपना देख्ने समस्या हुन्छ । निद्रा बारम्बार बाधित हुँदा केही व्यक्तिमा निद्रामा बोल्ने समस्या पनि बढ्न सक्छ । यद्यपि, तनाव र चिन्ता नै निद्रामा बोल्नुको कारण हो भन्ने निश्चित हुँदैन । तनाव बढेसँगै यस्तो समस्या पनि बढेको देखिए त्यसबीच सम्बन्ध हुन सक्छ । तर, निद्रामा बर्बराउने एउटै लक्षणका आधारमा चिन्तासम्बन्धी मानसिक रोग भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन । धेरैजसो अवस्थामा निद्रामा बोल्ने समस्या हानिकारक हुँदैन । तर, पहिले यस्तो समस्या नभएको व्यक्तिमा वयस्क अवस्थामा अचानक निद्रामा बोल्ने समस्या सुरु भएर नियमित रूपमा दोहोरिन थालेमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ । निद्रामा जोडले चिच्याउने, हातखुट्टा चलाउने, हिर्काउने वा सपना देखिरहेको जस्तै गरी शरीर चलाउने लक्षण देखिए पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । निद्रामा बेचैन हुने, डराएर ब्युँझिने वा बिहान उठ्दा पर्याप्त आराम नभएको महसुस हुने समस्या पनि देखिए जाँच गराउनु उपयुक्त हुन्छ । पर्याप्त समय सुते पनि दिनभर थकान महसुस हुने, आलस्य लाग्ने वा निद्रा लागिरहने समस्या भए निद्राको गुणस्तरमा असर परेको हुन सक्छ । त्यसैगरी, ठूलो स्वरमा घुर्ने, सुतिरहेको बेला सास रोकिएजस्तो हुने वा हावाका लागि हतारिँदै ब्युँझिने लक्षण देखिए चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ । यस्ता लक्षण निद्रामा सास फेर्नेसम्बन्धी समस्यासँग पनि सम्बन्धित हुन सक्छन् । यी लक्षण देखिँदैमा गम्भीर रोग नै भएको भन्ने हुँदैन । तर, अन्य निद्रासम्बन्धी समस्या छ कि छैन भनेर जाँच गर्नुपर्ने संकेत हुन सक्छन् । चिकित्सकले लक्षण, औषधिको प्रयोग, निद्राको बानी र स्वास्थ्यसम्बन्धी इतिहासका आधारमा आवश्यक परीक्षण तय गर्न सक्छन् । निद्रामा बर्बराउने समस्या कम गर्न नियमित समयमा सुत्ने र उठ्ने बानी बसाल्नु, पर्याप्त निद्रा लिनु तथा सुत्नुअघि तनाव कम गर्ने गतिविधि अपनाउनु उपयोगी हुन सक्छ । सुत्ने कोठालाई शान्त र आरामदायी बनाउने तथा निद्रामा बाधा पुर्याउने बानी कम गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ । समग्रमा, निद्रामा बर्बराउनु प्रायः सामान्य व्यवहार हो । तर, यो बारम्बार दोहोरिने, निद्राको गुणस्तर बिगार्ने वा चिच्याउने, असामान्य शारीरिक गतिविधि र सास फेर्न कठिनाइजस्ता लक्षणसँगै देखिने भए बेवास्ता गर्नु हुँदैन । यस्तो अवस्थामा चिकित्सकसँग परामर्श लिनु उचित हुन्छ ।
