सेवा : शिक्षा

काठमाडौं । समस्याभित्रको सकस अत्यास लाग्दो हुन्छ । कतिपयलाई त्यो सकसले थित्छ । अगाडि बढ्न र सफल हुन दिँदैन । त्यही विवशताले विवश हुँदै धेरैले हार खान्छन् र पछाडि पर्छन् । समस्या देखाउँदै दिनहरु गुजार्छन् । तर, कतिपय व्यक्ति या संस्था भने त्यही समस्याभित्रको सकसलाई पार गर्दै सफल बन्छन् । अल्झनलाई आत्मसाथ गर्दै अब्बल बन्छन् । हो, त्यही व्यक्ति वा संस्था समाजको एक उदाहरणीय र परिचित पात्र बन्छ । अहिले देशमा हजारौं निजी तथा सरकारी विद्यालयहरु छन् । काठमाडौं उपत्यकामै पनि सयौं विद्यालयहरु छन् । तर, काठमाडौंको बाफलमा रहेको ज्ञानोदय माद्यामिक विद्यालयको नाम नसुन्नेहरु बिरलै होलान् । सो विद्यालयमा तपाईंलाई सुन्दै अचम्म लाग्ने विद्यार्थी संख्या छ । ज्ञानोदयमा नर्सरीदेखि कक्षा १२ सम्म ४ हजार भन्दा बढी विद्यार्थीले अध्ययन गर्छन् । सीमित जमिन, सीमित जनशक्ति, सीमित भौतिक पूर्वाधार र सीमित प्रविधिका बाबजुत पनि ज्ञानोदय काठमाडौंको एक अब्बल र नमुना विद्यालयका रुपमा परिचित छ । हुत त सबै चिजहरुमा अभाव खेपिरहेको यो विद्यालयलाई काम गर्न समस्या नभएको होइन तर त्यही समस्याको सकसभित्र रहेर अब्बल शैक्षिक संस्थाको रुपमा परिचित हुने दौडमा ज्ञानोदय माबि छ । भौतिक पूर्वाधारको सिमितताको कारणले गर्दा विद्यालयले कक्षालाई धेरै सेक्सनमा विभाजन गरेको छ । प्रधानाध्यापक नातिकाजी महर्जनका अनुसार नर्सरी देखि कक्षा १२ सम्म ८० वटा सेक्सन छन् । एक सय भन्दा कम विद्यार्थी कुनै पनि कक्षामा छैनन् । चालू शैक्षिक सत्रमा सबभन्दा कम कक्षा १ मा एक सय र सबैभन्दा धेरै कक्षा ११ मा छ सय १० जना विद्यार्थीले अध्ययन गर्छन् । ज्ञानोदयमा एक सय १० जना शिक्षकले अध्यापन गराउँछन् । जसमध्ये ४५ जना शिक्षकको व्यवस्थापन विद्यालयले आन्तरिक स्रोतबाट गरिरहेको छ । ‘हामीले अभिभावकहरुसँग विद्यालय सञ्चालन गर्ने विषयमा छलफल गर्छौं र उहाँहरुसँग नै सहयोग संकलन गरेर आन्तरिक स्रोत जुटाउन काम गर्छौं’, महर्जनले भने ‘ सहयोग गर्न नसक्नेहरुसँग भने विद्यालयले सहयोग माग्दैन ।’ इजोन कम्पनीले स्कुलको दैनिकी कामलाई सहज होस् भन्ने हिसाबले सफ्टवेयर जडान गरिदिएको छ । प्रध्यानाध्यापक महर्जनका अनुसार सो कम्पनीले जोडिदिएको सफ्टवेयरले शिक्षक–विद्यार्थीको हाजिरी, स्कुलको एकाउन्ट तथा बिलिङ, विद्यार्थीको तथ्यांक र विद्यार्थीको नतिजा सम्बन्धी सम्पूर्ण काम गर्न सकिन्छ । तर, सबै कक्षाकोठामा आवश्यक अनुसार इन्टरनेट जडान गर्न नसकेको कारण सो सफ्टवेयरलाई पूर्ण रुपमा प्रयोगमा ल्याउन नसकिएको उनी बताउँछन् । ‘हामीले यसलाई ट्रायल गर्यौं तर यसलाई पूर्ण रुपमा प्रयोग गर्न सबै कक्षाकोठामा इन्टरनेट पुग्नुपर्छ, त्यसको व्यवस्था गर्न सकेका छैनौैं’, उनले भने, ‘यदी इजोनले दिएको सफ्टवेयर प्रयोग गर्ने हो भने विद्यालयमा अनुपस्थित भएको विद्यार्थीको अभिभावकलाई तुरुन्त एसएमएसमार्फत् जानकारी दिन सकिन्छ ।’ ज्ञानोदय माबिका प्राधानाध्यापक नातिकाजी महर्जन । ज्ञानोदयलाई माइक्रोसफ्ट कम्पनीले पनि माइक्रोसफ्ट टिमको एकाउन्ट निःशुल्क उपलब्ध गराएको छ । जसलाई ग्रुपमा अर्थात् ठूलो संख्यामा विद्यार्थीहरु एकैपटक अनलाइनमा पढाउन सकिने सकिन्छ । सन् २०१७ मा दक्षिण कोरिया सरकारले स्कुलमा आइटी ल्याब बनाइदिएको छ । पाकिस्तान राजदुतबासले पनि दर्जनौको संख्यामा कम्प्युटर दिएको छ । तर, स्कुलमा आइटी जनशक्ति भने छैन । महर्जनका अनुसार विद्यालयले ५ जना कम्प्युटर शिक्षक राखेको छ । तिनै शिक्षकहरुबाट कम्प्युटरसम्बन्धी सम्पूर्ण विषयहरुलाई सञ्चालन गर्ने काम भइरहेको छ । परम्परागत ढंगले अध्यापन गर्दै आएका शिक्षकहरुलाई एकैपटक आधुनिक बनाउन नसकिने तर विस्तारै अभ्यस्त बनाउन सकेमा त्यो सम्भव हुने देखिएको महर्जन बताउँछन् । ‘लकडाउन अगाडि दशैं विदाको समयमा हामीसँग भएको ४० वटा ट्याब मैले शिक्षकहरुलाई दिएँ, उहाँहरु कसैलाई त्यस विषयमा ज्ञान थिएन, मैले घरमा लिएर सिक्नुस्, छोराछोरीबाट भए पनि सिक्नुस् भनेपछि उहाँहरुले लिनु भयो, एक महिनापछि उहाँहरु त्यसलाई प्रयोग गर्न सक्षम हुनु भयो, त्यसले पनि हामीलाई सघाउ पुग्यो,’ उनी भन्छन्, ‘विद्यालयमा आईटीको सामानहरु भएपनि जनशक्ति छैन ।’ उनी आईटीको शिक्षक नै नभएपनि आइटी पढाउन सुरु गरेको बताउँछन् । ज्ञानोदयमा धेरै राजनीतिकर्मी, अभिभावक र संस्थाहरुको पनि सहयोगको लागि ध्यान पर्ने गरेको देखिन्छ । विद्यालयले १५ वटा कक्षामा प्रोजेक्टर जोडेको छ । प्रअ महर्जन केही विषयहरु प्रोजेक्टरबाट पढाउन निकै सजिलो भएको बताउँछन् । ‘विज्ञान, अंग्रेजी, सामाजिक लगायतका विषयहरुमा राम्रोसँग प्रयोग भएको छ’, उनी भन्छन् । पढाउँदा एउटै विधि र प्रविधि प्रयोग गर्ने विषय पनि उपयुक्त नहुन सक्ने उनको धारणा छ । उनी स्वयं आफूले विज्ञान विषयको अध्यापन गर्दा प्रोजेक्टरको प्रयोग नगर्ने सुनाउँछन् । ‘कुनै शिक्षकले प्रोजेक्टर प्रयोग गर्नुहुन्छ, कसैले यसै आफ्नो तरिकाले पढाउनुहुन्छ, प्रविधिको नाममा दिनभरी विद्यार्थीलाई एउटै विधिबाट पढायो भने पनि त वाक्क हुनसक्छ नी होइन ?’ उनी भन्छन् । स्कुलका ९ वटा कक्षामा टिभी बोर्ड पनि जडान गरिएको छ । एउटा स्मार्ट कक्षा कोठा छ । आइसिटी कक्षामा पनि इन्ट्रयाक्टिभ बोर्ड छ । भिजुअलाइज गरेर अध्यापन गर्नको लागि स्मार्ट प्रविधि निकै उपयोगी हुने गरेको उनी बताउँछन् । महर्जनले अध्यापन पेशा थालेको वि.स. २०४६ सालदेखि हो । ज्ञानोदयमा उनले २०७१ सालबाट प्रधानाध्यापकको जिम्मेवारी लिएका हुन् । आफुले बुझेदेखि विद्यालयको अवस्थामा धेरै परिवर्तन आएको उनी सुनाउँछन् । ‘खोलाको छेउको जग्गामा सुरु भएको विद्यालयको आफ्नै जग्गा समेत थिएन, कतिपय दाताहरुले दिनुभो र कतिपय किनेर अहिलेको अवस्थामा आइपुगेको हो’, महर्जन भन्छन् । अहिले विद्यालयलाई आवश्यक बनेको भवनले आवश्यकताअनुसारको कक्षाकोठा बनाउन नै नपुगेको उनी गुनासो गर्छन् । क्यान्टिन चलाउनको लागि दुईवटा कोठा छुट्याएका छन् । विद्यार्थीको संख्याले क्यान्टि पनि धान्न मुस्किल भएको उनी सुनाउँछन् । झण्डै साढे चार हजार पढ्ने स्कुलले गाडीको व्यवस्था गरेको छैन । कतिपय अभिभावकहरुले गाडी राख्ने सुझाव दिने गरेको तर त्यसका लागि विद्यालयसँग धेरै समस्या रहेको उनी बताउँछन् । ‘गाडी राख्नलाई हामीसँग ठाउँ नै छैन, गाडी राखेपछि चलाउने मान्छे चाहियो, चलाउने मान्छे एउटा शिक्षक भन्दा महंगो हुँदा रहेछ, ड्राइभर पाल्ने पैसाले बरु एउटा शिक्षक आउँछ जस्तो लाग्छ’, प्रअ महर्जन भन्छन् । विद्यालयको प्राङ्गण विद्यार्थी संख्याको अनुपातमा निकै साँघुरो छ । विद्यार्थी स्कुल आउने समय, मध्यान्तर समय र छुट्टी हुने समय विद्यार्थी नै अट्दैनन् । ‘हामीलाई कक्षाकोठा पुगेको छैन, प्राङ्गण पुगेको छैन तर बनाउने ठाउँ छैन’, उनी थप्छन्, ‘सरकारले भवन बनाउने पैसा दिन्छ तर जमिन किन्ने पैसा दिँदैन ।’ दुई/चार पटक भवन बनाउनको लागि सरकारमार्फत् आएको पैसा फिर्ता गएको उनी सुनाउँछन् । ‘नजिकै केही जग्गा पाइएको छ, विद्यालयलाई दिने भनेका छन् तर हामीसँग किन्ने पैसा छैन,’ उनी भन्छन्, यसमा हामीलाई सरकारको सहयोग चाहिएको छ ।’ शिक्षा पेशामा ३३ वर्ष काम गरेका महर्जन विद्यालयलाई व्यवस्थित डिजिटलाइज्ड गर्न चाहन्छन् । तर, उनीसँग ज्ञानोदयको सरकारी सेवामा रहिरहन अब उमेरले धेरै दिँदैन । उनी अर्को वर्ष रिटायर्ड हुँदैछन् ।

काठमाडौं । पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त भएको झण्डै १ महिना समय हुनलाग्दा उनले मन्त्रीपरिषदको विस्तार गरेका छन् । आज मंगलबार प्रधानमन्त्री प्रचण्डले १६ जना मन्त्रीहरु थप गर्दै मन्त्रीपरिषद विस्तार गरेका हुन् । नयाँ विस्तारित मन्त्रीमण्डलमा अधिकांश नयाँ अनुहार आएका छन् । जसमध्ये शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रीको जिम्मेवारी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका शिशिर खनालले पाएका छन् । नवनियुक्त शिक्षामन्त्री खनाल तनहुँमा जन्मिएका हुन् । बुवा सरकारी जागिरे भएका कारण उनको बाल्यकालको उमेर बुवासँगै धेरै जिल्लामा अध्ययन गर्दै वितेको थियो । खनालले काठमाडौंको बनस्थलीबाट एसएलसी परीक्षा उत्तिर्ण गरेका थिए । उनले काठमाडौंको त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी, अमेरिकाको ब्रिजपोर्ट युनिभर्सिटी विश्वविद्यालयबाट राजनैतिक अर्थशास्त्रमा स्नातक र अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ विस्कन्सनबाट सार्वजनिक नीतिमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। अहिले उनी टोखा १० काठमाडौंका स्थायी बासिन्दा हुन् । गत मंसिरमा भएको निर्वाचनमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फबाट काठमाडौं निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ६ बाट खनाल निर्वाचित भएका हुन् । विद्यार्थी जीवनदेखि नै विभिन्न सामाजिक तथा अतिरिक्त क्रियाकलापमा रुची राख्ने खनाल सामाजिक र शैक्षिक क्षेत्रका अभियन्ता र उद्यमीको रुपमा समेत परिचित छन् । खनालसँग सर्वोदय अभियानअन्तर्गत विश्वका केही मुलुकमा सामाजिक विकास र प्राकृतिक प्रकोप व्यवस्थापन सम्बन्धी काम गरेको अनुभव छ । उनले नेपालमा ‘टिच फर नेपाल’ संस्थाको सहसंस्थापक भएर सरकारी विद्यालयको क्षेत्रमा हजारौं विद्यार्थीहरुसँग काम गरेका थिए । जसले गर्दा उनी नेपालको शिक्षा क्षेत्रसँग पनि नजिकबाट परिचित रहेका छन् । ०७४ मा स्थानीय तहको निर्वाचन पश्चात उनले तुल्सीपुर उपमहानगरपालिका दाङको शिक्षा सल्लाहकार भएर पनि काम गरेका थिए । कोरोना महामारीको समयमा उनले साथीहरुसँग मिलेर ‘पिक एण्ड ड्रप’ नामको कम्पनी समेत स्थापना गरेर काम गरेका छन् । समयमा नै शिक्षा ऐन नबन्दा लाखौं विद्यार्थीहरुको भविष्यमा खेलबाड भइरहेको विषय उठाउँदै आएका खनालले नयाँ सरकारसँगै आँफैले सो जिम्मेवारी पाएका छन् । संघीय तहमा शिक्षा ऐन नबन्दा प्रदेश र स्थानीय तहमा समेत अन्यौलता भइरहेको छ । संसदमा बोल्न पाउँदा पहिलो दिन नै शिक्षाको विषयमा बोल्ने बताएका खनालले नेपालको शैक्षिक क्षेत्रमा रहेको भिमकाय समस्यालाई कसरी समाधान गर्छन, त्यो भने व्यवहारबाट नै हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

काठमाडौं । काठमाडौंको पद्मोदय मोडदेखि सिंहदरवार अगाडिसम्मको फूटपाथमा बिहानैदेखि ठूलो भीड लाग्छ । त्यो भीडमा नेपालका बेष्ट ब्रेन भएका युवायुवतीहरु हुन्छन् । डाक्टर, नर्स, इन्जिनियर बन्ने वा लोकसेवा पास गरेर सरकारी जागिर खाने लक्ष्य बोकेका मानिसहरुको भीड हुन्छ त्यहाँ । जो पढ्नको लागि बिहान सबेरै उठेर त्यहाँ पुगेका हुन्छन् । तर, त्यहाँ कुनै विश्वविद्यालय छैन । नेम नामको ट्यूशन इन्स्टिच्यूट छ । जहाँ वर्षमा १० हजारभन्दा बढी युवाहरु एमबीबीएस, नर्सिङ, लोकसेवा तयारी लगायतको विषयमा अध्ययन गर्न पुग्छन् । नेमका प्रबन्धक निर्देशक नवीन कुमार शर्मा भन्छन्, ‘बैशाखदेखि साउनसम्म नेपालभरीमा सबैभन्दा धेरै मान्छे आउने संस्था नेम नै हो, फिल्म हलमा पनि यति मान्छे जम्मा हुँदैनन् ।’ नेमले गत आर्थिक वर्षमा करिब ४८ करोड रुपैयाँ ब्रिजकोर्स पढाएर शुल्क संकलन गरेछ । इन्स्टिच्यूटको क्षेत्रमा नेम एक्लैले ७० प्रतिशत स्थान ओगटेको शर्माको भनाइ छ । नेम कसरी बन्यो ? यसले छोडेका पदचिन्ह के हुन् ? सफलताको कथा रिर्पोटिङ गर्न हामी नेममा पुग्यौं । रिसेप्सनमा नवीन कुमारलाई भेट्न चाहेको कुरा ग¥यौं । ‘ऊ उहाँ हुनुहुन्छ’ रिसेप्सनकी कर्मचारीले गेट बाहिर उभिएर अभिभावकसँग कुरा गर्दै गरेको मोटो, अग्लो र फूर्तिलो मान्छेलाई चिनाइन् । हामीले भेटेर आफ्नो परिचय दियौं, अन्तरवार्ता लिन चाहेको कुरा गर्यौं । ‘म बैङ्कमा जान लागेको, ल भनिहाल्नुहोस्, के छ प्रश्न’ मोटरसाइकल पार्किङ क्षेत्रतर्फ लम्कँदै भने । हामीले कार्यकक्षमा बसेर अन्तर्वार्ता गर्दा सहज हुने प्रस्ताव गर्यौं । ‘मेरा कार्यकक्ष छैन, भित्र चिसो छ, एसी पनि छैन, यहाँ घाम ताप्दै कुरा गर्दा राम्रो हुन्छ’ उनले भने । क्यान्टिनवालासँग कुर्सी मगाए । प्लास्टिकको कुर्सीमा बसेर हत्केलाले अनुहारमा घाम छेक्दै उनी पत्रकारसँग कुरा गर्न थाले । पार्किङ क्षेत्रबाट मोटरसाइकल स्टार्ट गर्नेको घ्यारघ्यार, विद्यार्थीहरुले गर्ने हल्लाकै बीचमा हामीले नवीनको सफलताको कथा कैद गर्न थाल्यौं । नवीन कुमार शर्मा सन् १९८९ एमबीबीएसमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयको टपर रहेछन् । त्यसपछि उनलाई एमडीस्तरको अध्ययन गर्नको लागि अमेरिका जाने इच्छा भयो । त्यो समयमा एमडी अध्ययन गर्नको लागि ७/८ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्दथ्यो । उक्त रकम जुटाउनको लागि उनले विभिन्न योजना बनाए । त्यही क्रममा एमबीबीएसको ब्रिजकोर्स अध्यापन गराउनको लागि इन्स्टिच्युट खोले, जुन अहिले नेपालको सबैभन्दा ठूलो ब्रिजकोस सेन्टर बनेको छ । बुवाको पालामा नै शर्माको परिवार पाँचथरबाट बिराटनगर झरेको थियो । तर, शर्माको जन्म भने बुटवलमा भएको हो । शर्माले स्कूल शिक्षादेखि आइएससीसम्मको अध्ययन विराटनगरमा हासिल गरे । एमबीबीएस अध्ययन उनले त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जबाट पूरा गरे । एमबीबीएस पढ्दा पनि ट्युसन पढाएर आफ्नो खर्च धान्दै आएका शर्मा घरबाट पैसा मागिरहनु हुँदैन भन्ने मान्यतामा थिए । अध्ययनकै क्रममा अभ्यास गर्न कलेजले ३ महिना पोखरा पठायो । उनले त्यहाँ पनि विद्यार्थीलाई ट्यूशन पढाउन थाले । ट्यूशन सेन्टर चलाउँदा राम्रो आम्दानी हुने सम्भावना उनले त्यही देखे । र, एमडी पढ्नको लागि आवश्यक रकम जुटाउने उद्देश्य राखेर ब्रिजकोर्स पढाउन शुरु गरे । सन् १९९६ मा शर्माले आफ्नी दिदीसँग १२ हजार ऋण लिएर इन्स्टिच्युटको शुरुवात गरेका थिए । २ वटा कोठामा फर्निचर राखेर सो इन्स्टिच्यूटको प्रारम्भ भएको थियो । ‘शुरुको २ वर्ष निकै दुःख भयो, राम्रोसँग फर्निचरको व्यवस्था गर्न सकेनौं, शिक्षकहरुलाई तलब दिने अवस्था पनि बनेन ।’ शुरुको २ महिना इन्स्टिच्युटमा पढ्ने ५ जना विद्यार्थी मात्रै थिए । थोरै विद्यार्थी भएकाले शिक्षक राख्ने अवस्था थिएन । शर्माले आँफैले पढाए । उनका अनुसार ६/७ महिनासम्म अन्य स्टाफ राखिएन । दिन बित्दै गए । विद्यार्थी बढ्दै गए । ‘पहिलो वर्ष हामीले २ सय ५० जना विद्यार्थी पढायौं, दोस्रो वर्ष ५/७ सय भयो भने तेस्रो वर्षमा १५ सय जति विद्यार्थी पढ्न आएका थिए’ शर्माले भने । केही वर्षसम्म कोठाहरु भाडामा लिने र त्यही कक्षा सञ्चालन गर्ने गर्दथे । विद्यार्थी संख्या बढ्दै गएपछि नेपाल ल क्याम्पसमा कोठा भाडामा लिएर कक्षा सञ्चालन गरेको शर्मा बताउँछन् । नवीन शर्मालाई लामो समय व्यवसाय गर्छु भन्ने पनि लागेको थिएन । तर बिस्तारै यसले व्यावसायिक आकार लियो । नेमलाई संस्थागत बनाउँदै लगे । ब्रिजकोर्स पढ्नेमध्ये सबैभन्दा धेरै विद्यार्थी नेममा जान थाले । ५ वर्ष पार गर्दा नेम नेपालकै टप लेभलको ब्रिजकोर्स पढाई हुने इन्स्टिच्युटको रुपमा स्थापित हुन पुग्यो । ०५२ सालमा सञ्चालनमा आएको नेमले ०६२ सालमा काठमाडौं पुतलीसडकमा ३७ आना जग्गा किन्यो । त्यसपछि नेमको व्यावसायिक गतिले रफ्तार लियो । त्यही जग्गा धितो राखेर भवन बनाउन शर्माले नबिल बैङ्कबाट ऋण लिए । ‘जग्गाको मूल्यभन्दा अलि बढी नै कर्जा पाए, त्यसपछि मलाई भवन बनाउनेदेखि व्यवसाय सञ्चालन गर्न सजिलो भयो’ उनले खुलस्त बताए । नेम इन्स्टिच्युटभित्र ३/४ वटा कार्यक्रम सञ्चालन भएका छन् । जसको नेतृत्व शर्माको पारिवारिक टिमले नै गर्दै आएको छ । ‘नेमले मेडिकल इन्ट्रान्स र नर्सिङ इन्ट्रान्सको कक्षा सञ्चालन गर्छ, सेडेपले लोकसेवा र बैंकिङ क्षेत्रको विषयमा कक्षा सञ्चालन गर्छ र नर्सिङ प्लसले नर्सिङको लोकसेवा कक्षा सञ्चालन गर्छ,’ शर्माले भने । आम्दानीको विस्तारसँगै शर्माले लगानीको क्षेत्र पनि विस्तार गर्दै लगेका छन् । जसमध्ये उनले बानेश्वरमा रहेको ह्वाइट हाउस इन्टरनेशनल कलेजको ७० प्रतिशत सेयर लिएका छन् । त्यस्तै गत सालदेखि अर्वाना स्कुल अफ साइन्स नामको प्लस टु कलेज स्थापना गरेका छन् । नेम अगाडिको जग्गा किनेर उनले बहुउद्देश्य भवन बनाउने तयारी थालेका छन् । साथै, शर्माले वीरगञ्जमा चिनियाँ लगानीकर्तासँग मिलेर स्लटर हाउस पनि सञ्चालन गरेका छन् । इन्स्टिच्युट व्यवसायको प्रकृति भनेको मौसमी हुने शर्माको भनाइ छ । मौसमी र दैनिक आंशिक समय मात्रै कक्षा सञ्चालन हुने भए पनि भौतिक पूर्वाधारको पर्याप्त व्यवस्था गर्नुपर्ने भएकाले सोही पूर्वाधारमा प्लस टु सञ्चालन गर्ने गरी अगाडि बढेको उनी बताउँछन् । ‘बैशाखदेखि ४ महिना बिहानदेखि साँझसम्म सञ्चालन हुन्छ, त्यसपछि भने बिहान चल्छ, दिउँसो खाली हुन्छ’, उनले भने । त्यसैले खाली भएको समयलाई लक्षित गरेर प्लस टु सञ्चालनमा जोड दिएका छन् । आफूलाई व्यवसायको विषयमा छिटो निर्णयकर्ताको रुपमा शर्मा परिचय गराउँछन् । ‘म प्रचण्ड जस्तै हो, राती दिमागमा आयो भने बिहान काम गरिसक्छु’, उनले भने । पछिल्लो समयसम्म आउँदा व्यवसायको कारोबार र नाफा राम्रो भएको र त्यसकै आधारमा नयाँ लगानीको क्षेत्रमा लगानी गरिएको उनले बताए । शर्मा इन्स्टिच्युटमा प्रायः बिहान साढे ५ बजे नै आउने गर्छन् । सरसफाइ गर्ने कर्मचारी आउन केही ढिला हुने हुँदा उनी आँफैले सामान्य सरसफाइको काम गर्छन् । ‘कामदार साढे ६ बजे आउँछन्, उनीहरुलाई पर्खेर त भएन, साढे ५ बजे नै आएर एउटा हातमा कुचो र एउटा हातमा पोछा लिएर तुफान गतिमा सफा गर्ने काम गर्छु,’ उनी भन्छन् । ‘निरन्तर मिहिनेत गर्दा सफल हुन सकिन्छ, व्यवसायले तुरुन्त नाफा दिँदैन’, उनले भने, ‘एउटा जागिर खाने मान्छेले भन्दा व्यवसाय गर्ने मान्छेले बढी दुःख गर्नुपर्छ ।’ व्यवसाय गर्ने मान्छे आफ्नो व्यावसायिक स्थलमा अरुभन्दा अगाडि आउनुपर्ने र अरुभन्दा पछाडि घर फर्कनु पर्ने बताउँछन् । उनका अनुसार अमेरिका लगायत अन्य विकसित देशमा पनि सो अभ्यास हुन्छ । नेपालमा कुनै व्यवसायको क्षेत्रमा लामो समयसम्म प्रतिस्पर्धी नभएको र व्यवसाय गर्न सजिलो पनि भएको शर्माको अनुभव छ । नेम जस्तै गर्छु भनेर धेरै संस्था आए । नेपाली र विदेशी धेरैले लगानी पनि गरे । ठूला लगानीकर्ताहरुले पनि राम्रो गर्न सकेनन् । पछिल्लो २० वर्षमा नेमसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने गरी कोही पनि बजारमा नआएको उनी बताउँछन् । ‘धेरै पैसा लगानी गरेर मात्रै इन्स्टिच्युट सञ्चालन गर्न सकिन्न, यो क्षेत्रको विषयमा ज्ञान र काम गर्ने इच्छा हुनुपर्छ’ उनले भने– ‘पहिलो, विद्यार्थीलाई चाहिने राम्रो शिक्षक हो, दोस्रो, राम्रो शिक्षकले पनि नचाहिँदो विषय पढाउने चलन छ, त्यसलाई करेक्सन गर्न आँफैले जान्नुपर्छ, त्यसैले विषयकै ज्ञान हुनुपर्छ ।’ पाकिस्तानमा करोड डुब्यो सन् १९९९ मा शर्माले पाकिस्तानमा मेडिकल कलेज सञ्चालन गर्न लगानी गरे तर त्यो डुव्यो । ‘पाकिस्तानको एउटा कलेजमा लगानी गरेँ, पछि रिकग्नाइज भएन, मैले गल्ती गरेँ, १ करोड पैसा डुव्यो, त्यो त्यतिबेलाको ५/७ वर्षको आम्दानी थियो,’ उनले भने । नेपालमा निजी क्षेत्रका मेडिकल कलेज नभएको अवस्थामा नेपाली विद्यार्थी चिकित्सा शिक्षा पढ्न जाने कलेज बनाउने उनको सोच रहेछ । ‘त्यतिबेला नेपालमा विद्यार्थीले डाक्टर पढ्नको लागि मेडिकल कलेजमा भर्ना पाउँदैन थिए, पाकिस्तानमा प्राइभेट मेडिकल कलेजमा लगानी गर्यो भने राम्रो हुन्छ भन्ने सल्लाह आयो विश्वास गरेर ५०/५० लाख गरेर दुई पटक पैसा लगानी गरेँ, तर सबै स्वाहा भयो,’ उनले भने– ‘पछि कानुनी प्रक्रियामा पनि गएँ, त्यसमा पनि थप खर्च भयो तर पाकिस्तानको अदालतमा मुद्दा नै हारियो’ उनले ठूलो असफलतासहितको कथा सुनाए । नेपालको कानुनले विदेशमा लगानी गर्न प्रतिबन्ध लगाएकोले उनले नेपालको अदालतमा न्याय खोज्न पनि सकेनन् । त्यस्तै, शर्माले फिल्म क्षेत्रमा पनि लगानी गरेर डुबाए । सन् २००० अगाडि उनले आफ्नो साथीमार्फत ‘के भो लौ न नि’ फिल्ममा लगानी गरेका थिए । सो फिल्मले ३५ लाख घाटा खाएको र १७ लाख रुपैयाँ आफ्नो डुबेको उनले सुनाए । ‘धेरै क्षेत्रमा हात हालेर हुँदैन, धेरै कम्पनी खोल्ने व्यवसायीले पनि १/२ वटा कम्पनीबाट राम्रो कमाएका हुन्छन्, बाँकी कम्पनी नोक्सानमा हुन्छन्’ उनले केही कर्पोरेट हाउसहरुको उदाहरण पनि प्रस्तुत गरे । अमेरिकामा ट्याक्सी ड्राइभर व्यवसायले धेरै ठूलो आकार लिइसकेपछि पनि शर्माभित्र एमडी गर्ने इच्छा मरेको छैन । आफ्ना सहपाठीहरुले सोही विधाका विभिन्न क्षेत्रको नेतृत्व तहमा पुगेको कुराले उनलाई चुक–चुक बनाइरहेको छ । पैसा वा व्यवसायको आकारले मात्रै सन्तुष्टी नदिने धारणा सुनाउँछन् शर्मा । ‘ओभरल कारोबारको परिणाम हेर्नुहुन्छ भने त धेरै छ, तर यसमा मेन्टल सेटिस्फ्याक्सन हुँदैन्, २५ वर्षदेखि नै कहिले विद्यार्थी क्लासमा आएन भन्ने हुन्छ, कहिले शिक्षक,’ उनले भने, ‘मेरो यो पेसा नै होइन भन्ने लाग्छ ।’ शर्माको पारिवारिक बसोवास अमेरिकामा पनि छ । उनी अमेरिका जाँदा आवश्यक खर्चको लागि डलर साटेर लैजाने विषय आफ्नो मनले नमान्ने बताउँछन् । पछिल्लो समय ३ महिनाको लागि शर्मा अमेरिका गएका थिए । सो क्रममा उनले आफ्नो जाने आउने र आवश्यक खर्चको लागि वासिङटन डीसीमा ट्याक्सी चलाएको बताउँछन् । ‘मैले ३ महिनासम्म बिहान साँझ ट्याक्सी चलाएँ, दैनिक ३ सय डलरसम्म आम्दानी गर्थें,’ उनले भने, ‘दिनको २/३ सय डलर कमाउँथे, त्यहाँ दिनको २/३ सय डलर कमाउँदा जुन आराम छ यहाँ वर्षको ५/७ करोड कमाउँदा पनि त्यो आराम छैन ।’ अमेरिकामा कामको सम्मान गर्ने वातावरण भएको र नेपालमा नभएको उनको अनुभव छ । ठूलो व्यवसाय गर्दैमा गुणस्तरीय जीवन नहुने उनको भनाइ छ । मान्छेलाई पोजिसनको आधारमा सम्मान गर्नेभन्दा पनि उसको योगदानको आधारमा सम्मान गर्नुपर्ने धारणा शर्माको छ । उनी भन्छन्, ‘देश विकास भनेको सबै मान्छेको भ्यालु हो ।’ सबै मान्छेलाई भ्यालु दियो भने मात्रै काम गर्ने वातावरण हुने उनी बताउँछन् । ‘अमेरिकामा जुनसुकै स्तरको काम गर्ने मान्छेलाई बराबर सम्मान गरिन्छ ।’ नेपालमा विकास भनेको सरकारले गर्छ भन्ने भ्रम परेको तर त्यसो नभएको उनको भनाइ छ । नेपालको विकासमा धेरै योगदान उद्यम गर्ने र राज्यलाई धेरै कर बुझाउनेहरुको भएको उनी बताउँछन् । करदाताहरुले कर बुझाएकै कारणले राज्यले जनतालाई विभिन्न विषयमा सुविधा दिन सकेको बताउँदै शर्माले कर बुझाउनेले त्योभन्दा अगाडि उत्पादन र रोजगारीको क्षेत्रमा ठूलो योगदान पु¥याएको बताउँछन् । जुन मान्छेले जुन क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ, सोही क्षेत्रलाई सफल बनाउने कोशिस गर्दा नै देशको विकास हुने उनको तर्क छ ।  (देशविकास पत्रिकाको  वर्षअङ्क बाट) सम्बन्धित सामग्री : जसले नेपालमा केबलकार क्रान्ति ल्याए गाडी र जग्गा बेचेर बैंक किनेँ, नेपालीले पनि बैंक चलाउन सक्छन् भन्ने स्थापित गरेँ सेयरबाट उद्यमी, ‘१० वर्षपछि अर्कै हुन्छ अम्बिका’ अर्बपति सन्यासी, पोल्ट्रीका फादर चम्किँदै चन्द्र, चौतर्फी प्रशंसा हजारबाट सुरु भएको अल्फाबिटा अर्बको पुग्यो, कन्सल्टेन्सीमा यसरी बन्यो सफल