प्रिमियममा आईपीओ ल्याएका ३ कम्पनी : सन नेपाल, सिटिजन र आइएमई लाइफलाई तुलना गर्दा
काठमाडौं । बीमा कम्पनीहरू चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को ६ महिनासम्मको वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरिरहेका छन् । पछिल्लो समय प्रिमियम मूल्यमा आईपीओ निष्काशन गरेका कम्पनीहरूमध्ये आइएमई लाइफ, सन नेपाल लाइफ र सिटिजन लाइफले दोस्रो त्रैमासको वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरिसकेका छन् । यी तीन वटा बीमा कम्पनीहरूले प्रिमियमा आईपीओ सार्वजनिक गरेकोले पनि यी कम्पनीको वित्तीय स्वास्थ्यको विषयमा धेरैको चासो छ । प्रिमियममा आईपीओ ल्याएका यी कम्पनीप्रति बीमित तथा लगानीकर्ताको चासो पनि उत्तिकै छ । यी कम्पनीहरूको वित्तीय विवरण केलाउँदा पुँजीका हिसाबले आइएमई लाइफको ४ अर्ब रुपैयाँ पुगे पनि नाफामा भने सन नेपाल लाइफ अगाडि छ । ६ महिनामा सबैभन्दा धेरै नाफा सन नेपाल लाइफले ३२ करोड ८४ लाख रुपैयाँ गरेको छ । आइएमई लाइफले २३ करोड ४७ लाख रुपैयाँ र सिटिजन लाइफले १२ करोड ३६ लाख रुपैयाँ खुद नाफा गरेको तथ्याङ्क छ । जबकी आइएमई लाइफको पुँजी ४ अर्ब रुपैयाँ, सिटिजन लाइफको ३ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ र सन नेपाल लाइफको ३ अर्ब २० करोड रुपैयाँ पुँजी छ । समीक्षा अवधिमा सबैभन्दा धेरै खुद बीमा शुल्क सिटिजन लाइफले आर्जन गरेको छ । सिटिजन लाइफले २ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ, आइएमई लाइफले १ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ र सन नेपाल लाइफले १ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ खुद बीमा शुल्क आर्जन गरेका हुन् । ६ महिनाको अवधिमा सबैभन्दा धेरै दाबी भुक्तानी सिटिजन लाइफले गरेको देखिन्छ । सिटिजन लाइफले २ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ, आइएमई लाइफले १ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ र सन नेपाल लाइफले १ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ खुद दाबी भुक्तानी गरेको तथ्याङ्क छ । याे अवधिमा अभिकर्ता कमिसनमा सबैभन्दा धेरै खर्च सिटिजन लाइफले गरेको छ । सिटिजन लाइफले अभिकर्तालाई २७ करोड ५५ लाख रुपैयाँ, आइएमई लाइफले २० करोड ४४ लाख रुपैयाँ र सन नेपाल लाइफले १४ करोड ९० लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ । जीवन बीमा कोषको आकारमा हिसाबले सिटिजन लाइफ बलियो देखिन्छ । पुस मसान्तसम्म सिटिजनले १२ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ, आइएमई लाइफले ७ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ र सन नेपाल लाइफले ६ अर्ब ५१ करोड रुपैयाँ जीवन बीमा कोषमा सञ्चिति छ । महाविपत्ति कोषमा आइएमईको १५ करोड ३५ लाख रुपैयाँ, सिटिजन लाइफको १४ करोड ९६ लाख रुपैयाँ र सन नेपालको १२ करोड ३५ लाख रुपैयाँ छ । रिटेन्ड अर्निङमा सन नेपाल लाइफले १ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ, आइएमई लाइफले ८५ करोड २ लाख रुपैयाँ र सिटिजन लाइफको ६८ करोड ९५ लाख रुपैयाँ छ । यस्तै, अन्य इक्विटीमा सिटिजनको ६५ करोड १२ लाख रुपैयाँ, आइएमईको ५५ करोड ३६ लाख रुपैयाँ र सन नेपालको ३४ करोड ९० लाख रुपैयाँ रहेको छ । पुस मसान्तसम्म प्रतिसेयर आम्दानी सन नेपाल लाइफको २०.५३ रुपैयाँ, आइएमई लाइफको ११.७४ रुपैयाँ र सिटिजन लाइफको ६.६ रुपैयाँ छ । यस्तै, नेटवर्थ प्रतिसेयरमा सन नेपालको १८७.०४ रुपैयाँ, सिटिजनको १८१.१३ रुपैयाँ र आइएमईको १७७.२७ रुपैयाँ छ । तथ्याङ्क अनुसार कर्मचारीका लागि आइएमई लाइफले १४ करोड १६ लाख रुपैयाँ, सिटिजनले १५ करोड ८० लाख रुपैयाँ र सन नेपालले १५ करोड १५ लाख रुपैयाँ खर्च गरेका छन् । नेपाल स्टक एक्सचेञ्जका अनुसार सन नेपालको सेयरमूल्य ५८२ रुपैयाँ छ भने सिटिजनको ४४९ रुपैयाँ र आइएमई लाइफको ५३८ रुपैयाँ रहेको छ । सिटिजन लाइफ समीक्षा अवधिमा सिटिजन लाइफले १२ लाख ३५ हजार ९०१ कुल बीमालेख जारी गरेको छ । कम्पनीले बोनस दर न्यूनतम २५ रुपैयाँदेखि अधिकतम ७७ रुपैयाँ तोकेको छ । कम्पनीका अनुसार दीर्घकाल लगानी १६ अर्ब १० करोड रुपैयाँ र सर्टटम लगानी ६५ करोड ३२ लाख गरेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले बीतिलाई दिएको कर्जाबाट ४ करोड २ लाख रुपैयाँ ब्याज आम्दानी र कर्जा तथा लगानीबाट ७४ करोड ८ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । आइएमई लाइफ समीक्षा अवधिमा आइएमई लाइफले ४ लाख १५ हजार ४९४ कुल बीमालेख जारी गरेको छ । कम्पनीले बोनस दर न्यूनतम २२ रुपैयाँदेखि अधिकतम ८० रुपैयाँ तोकेको छ । कम्पनीका अनुसार दीर्घकाल लगानी १० अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ र सर्टटम लगानी २ अर्ब ८६ करोड गरेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले बीतिलाई दिएको कर्जाबाट १ करोड ४२ लाख रुपैयाँ ब्याज आम्दानी र कर्जा तथा लगानीबाट ६३ करोड ९२ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ । सन नेपाल लाइफ समीक्षा अवधिमा सन नेपाल लाइफले ८ लाख ९३ हजार ९३० वटा कुल बीमालेख जारी गरेको छ । कम्पनीले बोनस दर न्यूनतम २२ रुपैयाँदेखि अधिकतम ७५ रुपैयाँ तोकेको छ । कम्पनीका अनुसार दीर्घकाल लगानी ७ अर्ब ३१ करोड २१ लाख रुपैयाँ र सर्टटम लगानी २ अर्ब ९८ करोड ५० लाख गरेको कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले बीतिलाई दिएको कर्जाबाट १ करोड ८ लाख रुपैयाँ ब्याज आम्दानी र कर्जा तथा लगानीबाट ४३ करोड ५४ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेका छन् ।
इण्डियन आइडलबाट बाहिरिएपछि मेनुकाले भनिन्ः नसोचेको सफलता हात पारेँ
काठमाडौं । गायन रियालिटी शो इण्डियन आइडल सिजन १४ बाट बाहिरिएकी गायिका मेनुका पौडेलले नेपालको सांगीतिक क्षेत्रले आफूलाई अझ बढी मेहनत गर्न सिकाएको बताएकी छिन् । आइतबारको एपिसोडमा शोबाट बाहिरिएको घोषणा भएलगत्तै सोमवार गृहजिल्ला झापा आइपुग्नुभएकी गायिका पौडेलले नेपालले संगीत क्षेत्रमा अझ धेरै मेहनत गर्ने प्रेरणा दिएको बताइन् । उनले भारतको रियालिटी शोमा आफू उत्कृष्ट दशमा पुग्नु नै आफ्नो लागि ठूलो सफलता भएको बताइन् । आफूले नसोचेको सफलता हात पार्दा धेरै नै खुशी मिलेको बताउँदै उनले यस्तो सफलता आफूले बिरलै पाउने समेत भनाई राखिन् । साथै, बलिउडमा धेरै गीतहरु गाउनका लागि आफूलाई अफर आइरहेको जानकारी गराइन् । गायिका पौडेललाई सोमबार झापामा साहित्य चौतारी तथा सप्तक संगीत विद्यालयले सम्मान तथा अभिनन्दन गरेका थिए । उनले २०७४ सालमा नेपाल आइडलमासमेत प्रतिष्पर्धा गरेकी थिइन् ।
सिउरी न्यादीले आईपीओ जारी गर्ने, बिक्री प्रबन्धकमा एनएमबि क्यापिटल
काठमाडौं । सिउरी न्यादी पावरले सर्वसाधारणमा प्राथमिक सार्वजनिक निष्काशन (आईपीओ) जारी गर्ने भएको छ । आईपीओ निष्काशनको लागि कम्पनीले सेयर निष्काशन तथा बिक्री प्रबन्धकमा एनएमबि क्यापिटललाई नियुक्त गरेको छ । सो सम्बन्धी माघ २२ गते दुई संस्थाबीच सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको छ । उक्त सम्झौता–पत्रमा सिउरी न्यादी पावरका तर्फबाट कार्यकारी अध्यक्ष शैलेन्द्र गुरागाईँ तथा धितोपत्र निष्काशन तथा बिक्री प्रबन्धक एनएमबि क्यापिटलको तर्फबाट प्रमुख कार्यकारी अधिकृत दीपेशकुमार वैद्यले हस्ताक्षर गरेका छन् । हाल अधिकृत तथा जारी पूँजी ६ अर्ब १९ करोड ६० लाख रुपैयाँ उक्त हाइड्रोपावरले जारी पूँजीको ४९ प्रतिशत अर्थात् ३ अर्ब ३ करोड ६० लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर निष्काशन गर्दै छ । कम्पनीले प्रतिअंकित मूल्य एक सय रुपैयाँ दरका ३ करोड ३ लाख ६० हजार ७८४ कित्ता सेयर आयोजना प्रभावित क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दा, वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीहरु, सामूहिक लगानी कोष योजनाहरु, कम्पनीमा कार्यरत कर्मचारीहरु तथा सर्वसाधारणमा तोकिए अनुरुप जारी गर्ने छ । नियामक निकायबाट तोेकिएका सम्पूर्ण प्रक्रिया तथा आवश्यकताहरु पूरा गरी यथासम्भव छिटो निष्काशनको प्रक्रिया अगाडी बढाईने कार्यकारी अध्यक्ष शैलेन्द्र गुरागाईँले बताएका छन् । ४०.२७ मेगावटको उक्त आयोजनाको हालसम्म करिब ५५ प्रतिशत भौतिक निर्माण कार्य सम्पन्न भइसकेको तथा सन् २०२५ सालदेखि सञ्चालनमा ल्याउने योजनाका साथ तीव्र गतिमा निर्माण कार्य भइरहेको छ ।
मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीको सञ्चालक बनिन् पूर्व मिस नेपाल सुगारिका केसी
काठमाडौं । मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीको सञ्चालकमा पूर्व मिस नेपाल सुगारिका केसी नियुक्त भएकी छन् । माघ २२ गते सम्पन्न कम्पनी सञ्चालक समितिको बैठकले केसीलाई सर्वसाधारण समूहबाट सञ्चालकमा नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो । रिक्त रहेको सञ्चालक पदमा कम्पनी ऐनको दफा ९० को उपदफा ३ र मुक्तिनाथ कृषि कम्पनीको नियमावलिको नियम २७ को उपनियम ४ बमोजिम केसीलाई आगामी वार्षिक साधारण सभाबाट अनुमोदन गर्ने गरि नियुक्ति गरिएको कम्पनीले जानकारी गराएको छ । कृषिमा आधारित अर्थतन्त्र भएको नेपालमा केसीको नियुक्तिले आम कृषक, उपभोक्ता, व्यवसायिक साझेदार, लगानीकर्ता र सम्पूर्ण सरकारी तथा गैरसरकारी सरोकारवालाहरुमा कृषि क्षेत्रप्रति थप आकर्षण र सकारात्मक सन्देश प्रवाह हुने कम्पनीको अपेक्षा छ ।
त्रिविको वेबसाइट ‘ह्याक’ बारे छानबिन गर्न तीन सदस्यीय समिति गठन
काठमाडौं । त्रिभुवन विश्वविद्यालयले परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयको वेबसाइट ‘ह्याक’ भएको विषयमा अध्ययन गर्न छानबिन समिति गठन भएको छ । गत शुक्रबार नै इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान (आईओएम) का डिन प्रा.डा. शशीधर राम जोशीको संयोजकत्वमा तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन भएको हो । त्रिविका निमित्त रजिष्ट्रार कृष्णप्रसाद बस्यालका अनुसार उक्त संगठित समितिलाई १५ दिनको समय दिइएको छ । यससँगै उक्त समितिले वेबसाइट ह्याक हुनुको कारण, ह्याक हुन नदिने उपाय र चुनौतीको विषयमा सुझावसहित प्रतिवेदन पेश गर्ने उनले जानकारी गराए । त्रिुभवन विश्वविद्यालय परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयले विद्यार्थीका प्रमाणपत्रहरु अनलाइनबाटै दिने निर्णय गरी गत माघ १५ गतेबाट सेवा सुरु गरेको थियो । तर सेवा सुरु पहिलो दिनमै वेबसाइट ह्याक भएको थियो । जुन हालसम्म सञ्चालन हुन सकेको छैन । ‘यस विषयमा ह्याकर’ रोहित रोकायाले वेबसाइटमा ‘बग’ भेटिएकोले सचेत गराउनका लागि तथ्यांकलाई असर नगरी ‘ह्याक’ गरेको बताउँदै आएका छन् ।
इच्छाराज तामाङले कहाँबाट तिर्छन् ९ अर्ब रुपैयाँ ?
काठमाडौं । सिभिल सहकारीका सञ्चालक इच्छाराज तामाङ सम्पत्ति शुद्धीकरण मुद्दामा दोषी ठहरिएसँगै आइतबार तीन वर्षका लागि जेल चलान भए । पूर्वसांसद समेत रहेका सिभिल ग्रुपका अध्यक्ष तामाङसँगै उनकी श्रीमती सिर्जना शाक्य तामाङ, इच्छाराजका मामा ससुरा केशबराज श्रेष्ठलाई पनि विशेष अदालतले जेल चलान गरेको छ । अदालतले सिर्जना र केशबलाई डेढ वर्ष कैद सजाय सुनाएको छ । जेल सजायसँगै विशेष अदालतले इच्छाराजलाई १ अर्ब ७२ करोड ४४ लाख ५९ हजार रुपैयाँ, सिर्जनालाई १ अर्ब ३ करोड ५४ लाख ४३ हजार रुपैयाँ र केशबलाई २५ करोड ६५ लाख ८६ हजार रुपैयाँ जरिवाना तोकेको छ । उनीहरूले जेलमुक्त हुनका लागि अब कुल ३ अर्ब १ करोड ६४ लाख ८८ हजार रुपैयाँ जरिवाना तिर्नु पर्ने हुन्छ । १६ भदौ २०७९ मा सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले दायर गरेको मुद्दामा विशेष अदालतले इच्छाराज तामाङलाई दोषी ठहर गर्दै कसुर निर्धारणका लागि २१ माघ आइतबारका लागि इजलास तोकेको थियो । सिभिल बचत तथा ऋण सहकारी संस्थामा पैसा बचत गरेकाहरूले आफ्नो रकम फिर्ता नपाएको भन्दै तामाङविरुद्ध प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान व्यूरो (सीआईबी) मा उजुरी गरेका थिए । १ हजार ५०३ जनाको उजुरीको आधारमा प्रहरीले अनुसन्धान गरेर ५ अर्ब ६७ करोड बिगो माग दाबीसहित अनुसन्धान प्रतिवेदन सरकारी वकिलमा बुझाएको थियो । अनुसन्धानपछि प्रहरीले तामाङलाई ठगी गरेर संगठित अपराध गरेको कसुरमा मुद्दा चलाउन माग गरेको थियो । सोही आधारमा जिल्ला सरकारी वकिलको कार्यालयले मुद्दा दायर गरेको थियो । २०७८ असोज १८ गते पक्राउ परेका तामाङमाथि ५ अर्ब ६७ अर्ब ५५ लाख रुपैयाँ बिगो र ८ वर्षको कैद सजाय दाबीसहित ०७८ मंसिर १७ गते काठमाडौं जिल्ला अदालतमा मुद्दा दायर भएको थियो । जुन मुद्दा अहिले पनि विचाराधीन अवस्थामा छ । विशेष अदालतले तोकेको ३ अर्ब १ करोड रुपैयाँ जरिवना तिर्न सकेमा उनी आगामी एक वर्षभित्रै जलेमुक्त हुनेछन् । तर, उनले त्यतिमा मात्रै सुख पाउने छैनन् । उनले बचतकर्ताको अर्बौं रकम ठगेको मुद्दा अदालतमै छ । सरकारी वकिल कार्यालयले माग गरेको बिगोका आधारमा उनलाई जरिवाना गरिएमा उनले थप ५ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ तिर्नु पर्ने हुन्छ । उनले विशेष अदालतले तोकेको ३ अर्ब बढी जरिवाना र बचतकर्ताको ५ अर्ब ६७ करोड गरेर कुल ८ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँ तिर्नु पर्ने हुन्छ । अदालतले यसमा थप जरिवाना पनि गर्न सक्नेछ । बचतकर्ताको रकम तिर्ने दायित्व आफ्नो नभएको भन्दै पन्छिएका बरु जेल जान बाध्य भएका तामाङले अब यति धेरै रकम कसरी तिर्लान् भन्ने चासो पनि बढेको छ । उनी ३ अर्ब जरिवाना तिरेर जेलमुक्त हुने भएसँगै सहकारीका बचतकर्ताको बचत के हुन्छ ? बचतकर्ताले आफ्नो पैसा पाउँछन् वा पाउँदैनन् ? पाए भने कसरी पाउँछन् ? यी र यस्तै चासो आम जनमानसमा बढेको छ । तर, विशेष अदालतले यस विषयमा पनि स्पष्ट पारेको छ । विशेष अदालतले इच्छाराजको सम्पत्ति जफत गरेर बिक्री गर्ने र सम्पत्ति बिक्रीबाट आएको पैसा बचतकर्तालाई फिर्ता गर्न सकिने बताएको छ । ‘यी प्रतिवादीहरू उपर काठमाडौं जिल्ला अदालतमा विचाराधीन ठगी मुद्दामा कसुर ठहर भएमा पीडितको बिगो भराउने गर्ने कार्यले नै प्राथमिकता पाउने ठहर्छ,’ विशेष अदालतको आदेशमा भनिएको छ । विशेष अदालतका अध्यक्ष टेकनारायण कुँवर, सदस्यहरू तेजनारायण सिंह राई र मुरारीबाबु श्रेष्ठको इजलासले आइतबार कसुर निर्धारण गर्दै उक्त टिप्पणी गरेको हो । यस्तै, सहकारी विभागका उपरजिष्ट्रार तथा सूचना अधिकारी टोलराज उपाध्याय पनि सरकारले उनको सम्पत्ति जफत गरी सम्पत्ति बिक्री गर्ने र बिक्री गरेको पैसाले बचतकर्ताको बचत फिर्ता हुने बताउँछन् । ‘सरकारले उनीसँग के–कति सम्पत्ति छ भनेर अनुसन्धान गर्छ, त्यो सम्पत्ति जफत गरेर दायित्व फरफार गर्छ,’ उपाध्यायले भने, ‘बचतकर्ताले यस विषयमा चिन्ता लिनुपर्दैन ।’ कति छ सम्पत्ति ? एउटा समान्य व्यवसायी एकाएक अर्बपति बन्ने व्यक्ति हुन् इच्छाराज । उनी सहकारी संस्थामा एकलौटीरूपमा हाबी हुँदा समस्यामा परेका व्यवसायीमध्येमा पर्छन् । उनी घरजग्गा व्यवसायबाटै उदय भएका व्यवसायी हुन् । तर, उनको घरजग्गा व्यवसाय नफापेपछि सहकारीको पैसा घरजग्गामा डुब्यो । तामाङको सहकारीमा एकलौटी राज थियो । उनको निर्णय नै सहकारीको निर्णय हुन्थ्यो । उनी सहकारीमा आफैं साहु र आफै ऋणी बने । सिभिल सहकारीका बचतकर्ताको पौने ६ अर्ब बढी रकम हिनामिना गरेको आरोप उनीमाथि छ । अहिले उनको व्यवसाय तहसनहस बनेको छ । उनले सहकारीकै पैसा प्रयोग गरेर लगानीमा विविधिकरण पनि गरे । उनले उच्च ब्याजको लोभ बचतकर्तालाई देखाउँदै अर्बौंको सहकारी खडा गरे । सहकारीमा बचत गर्नेलाई सुनको सिक्का उपहारसम्मको योजना ल्याउनसम्म भ्याए । तर, त्यतिखेर घरजग्गा क्षेत्र समस्यामा परेपछि उनी पनि त्यसको प्रत्यक्ष मारमा परे । परिणामस्वरूप उनको व्यवसायिक साम्राज्य ढल्यो । सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले गरेको अनुसन्धानमा इच्छाराजको विभिन्न २२ वटा कम्पनीमा लगानी रहेको खुलेको थियो भने विभिन्न कम्पनीमा एक अर्ब बढी सेयर रहेको बुझिएको थियो । नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरोले गरेको अध्ययनले पनि उनीसँग १० अर्ब बढी सम्पत्ति रहेको खुलेको थियो । तर, त्यसमध्ये उनको अधिकांश सम्पत्ति यो बिचमा विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाले लिलाम गरिसकेका छन् । यदि जिल्ला अदालत काठमाडौंले उनलाई दोषी ठहर्याएर ५ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ जरिवाना गरेमा उनको कुल सम्पत्ति जरिवाना र बचत फिर्तामै सकिनेछ । एकताका अर्बपति व्यवसायीकारूपमा महलमा बसेका इच्छाराज तामाङको जीवन त्यसपछि सडकमा हुने निश्चित छ । सम्बन्धित सामग्री: जसलाई सहकारीले अर्बपति बनाएर सडकमा पुर्यायो सहकारी खोलेर रातारात अर्बपति, संस्था डुबाएर नातेदारलाई नेतृत्व हाई प्रोफाइल व्यवसायी आर्थिक संकटमा पर्दा बैंकरलाई तनाव, २२ अर्ब ऋण डिफल्ट भीआईपी व्यवसायी : जो आफू पनि डुबे, बैंकलाई पनि फसाए सहकारी ठग्ने अर्बपतिको नक्कली डिभोर्स, सदस्य दम्पत्तिहरुको दुःखदायी बिच्छेद कमल, राजेन्द्र, सुधिरपछि इच्छाराजको नजिरः रातारात अर्बपति बनाउँदै जेल पठाउँदै घरजग्गा व्यवसाय
बागलुङ नगरपालिकाद्वारा बाँझो जग्गामा फलफूलखेती
गलकोट । बसाइँरसाइका कारण खेतीयोग्य जमिन बाँझो बन्दै गएपछि बागलुङ नगरपालिकाले बाँझो जग्गा सदुपयोगको अभियान थालेको छ । नगरपालिकाले बाँझो जग्गामा रहेका कुकाठ हटाइ सुक्खा फलफूलखेतीका लागि स्थानीयलाई प्रेरित गर्दै आएको छ । फलस्वरुप नगरपालिकाका तित्याङ, मालिका, सिगाना र रायडाँडालगायतमा ओखर र किबीखेती सुरु गरिएको हो । बसाइँसराइलगायतका कारणले जनशक्ति अभावसँगै खेतीयोग्य जमिन बाँझिदै गएको छ । बाँझो जग्गामा उम्रेका रुख तथा झाडी हटाएर ओखर र किबीखेती गर्न थालिएको हो । वडा नं ९ तितङमा दुई वर्षदेखि फलफूल प्रवद्र्धनात्क कार्यक्रम गर्दै आएको नगरपालिकाले यसवर्ष ओखर खेती सुरु गरेको हो । तित्याङको ४२ रोपनी खेतीयोग्य जग्गामा ओखरखेतीका लागि दुई सय ५० बिरुवा लगाइसकिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । साथै सिगाना, मालिका र रायडाँडामा कूल एक सय ५० रोपनी जग्गामा पहिलो चरणमा ओखरखेती सुरु गरिएको नगरपालिकाका प्रमुख वसन्तकुमार श्रेष्ठले जानकारी दिए । ‘पहिलो चरणमा ओखरखेती गरिएको र दोस्रो चरणमा किबीखेतीका लागि स्थानीयलाई बिरुवा वितरण गर्ने नगरपालिकाको योजना छ’ प्रमुख श्रेष्ठले भने, ‘यसको उद्देश्य बाँझो जग्गा सदुपयोगसँगै स्थानीयवासीलाई आयआर्जनमा जोड्नु हो ।’ चालु आर्थिक वर्षमा २० लाख ४० हजार रुपैयाँ बजेटबाट ओखर र किबीखेती विस्तार गर्न थालिएको नगरपालिकाका आर्थिक विकास समितिका संयोजक नारायण शर्मा पौडेलले बताए । सिँचाइको समस्या रहेका स्थानमा फलफूलखेती राम्रो गर्न सकिने भएकाले स्थानीयलाई त्यसतर्फ अग्रसर गराइएको नगरपालिकाका कृषि प्राविधिक राहुल केसीले बताए । ‘गाउँमा धेरै जग्गा बाझिँदै गएको छ, बाँझो जग्गामा फेरि खाद्यबाली लगाउन समस्या हुन्छ, उब्जानी थोरै हुनेभएपछि किसान खाद्यबालीमा आर्कषित छैनन्’, उनले भने, ‘फलफुलखेतीमार्फत स्थानीयलाई गाउँमै टिकाउने प्रयास पनि हो ।’ फलफूल प्रबद्र्धन तथा ड्राइफ्रुट खेती विस्तार अभियान अन्तर्गत ७० प्रतिशत नयाँ बिरुवा लगाउने र ३० प्रतिशत पुरानो बगैँचा व्यवस्थापन गर्न सकिने केसीको भनाइ छ । नगरपालिकाले यसवर्ष लगाउने भनेको एक हजार पाँच सयमध्ये दुई सय ५० बिरुवा लुम्बिनी वल्र्ड पिस फोरमले उपलब्ध गराएको हो । तित्याङमा दुई सय ५० ओखरका बिरुवा लगाइएको छ भने मालिकामा पाँच सय ओखरका बिरुवा लगाउन पठाइएको छ । ओखरका विरुवा सुक्खा फलफुल विकास केन्द्र बैतडीबाट ल्याइएको केसीको भनाइ छ । सुक्खा फलफूल खेती अभियान प्रत्येक वडामा क्रमशः लागू हुने नगरपालिकाले जनाएको छ । प्रत्येक वडाको भूगोल र हावापानी सुहाउँदो फलफूलका बिरुवा रोप्ने कार्यक्रम अन्तर्गत समुद्र सतहदेखि एक हजार पाँच सय मिटरभन्दा माथिल्लो भागमा सुक्खा फलफूलखेती गर्न थालिएको छ । ओखरले पाँच वर्षमा उत्पादन दिन थाल्ने कृषि प्राविधिक बताउँछन् । रासस
सवारी दुर्घटनाको कहाली लाग्दो तस्वीर
चालु आर्थिक वर्षको छ महिनामा देशभर भएका सवारी दुर्घटनामा १ हजार १३७ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । चालु आवको साउनदेखि पुस मसान्तसम्म देशभरका विभिन्न स्थानमा भएका सडक दुर्घटनामा १ हजार १३७ ले ज्यान गुमाएका हुन् । ज्यान गुमाउनेमा पुरुष ८५४, महिला २०९, बालक ५० र बालिका २४ रहेका छन् । साथै यस अवधिमा भएका दुर्घटनामा परी १६ हजार ३३५ जना घाइते भएका छन् । ३ हजार २१३ गम्भीर र १३ हजार १२२ जना सामान्य घाइते भएका छ । सो अवधिमा देशभर १२ हजार ८५६ वटा सवारी दुर्घटना भएका छन् । काठमाडौं उपत्यकामा ५ हजार ८६५, कोशी प्रदेशमा १ हजार ६३९, मधेसमा ३ हजार १९०, बागमतीमा ७०६, गण्डकीमा १९५, लुम्बिनीमा ६०६, कर्णालीमा ४९५ र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १६० सवारी दुर्घटना भएका छन् । दुर्घटनामा १० हजार ३५३ वटा सवारी साधनमा क्षति पुगेको छ । सबैभन्दा बढी दुर्घटना हुने सवारी साधनमा मोटरसाइकल रहेको छ । दुर्घटनामा भएको मानविय क्षति मात्र कुनै ठूलो महामारी वा प्रलयमा भएको क्षति जस्तो देखिन्छ । त्यसभित्रको आर्थिक पक्ष हेरिएको छैन । सवारी दुर्घटना हुँदा हुने आर्थिक क्षतिबारे रिपोटिङ गर्ने अभ्यास छैन । यदि आर्थिक नोक्सानीको पनि हिसाव राख्ने हो भने अर्बौ रुपैयाँ बराबरको नोक्सान भएको रिपोर्ट बन्ने थियो । यस वर्ष मात्र होइन, हरेक वर्ष सवारी दुर्घनाको ग्राफ बढ्दो छ । सडक सञ्जाल विस्तार, सवारी संख्या वृद्धिसँगै सवारी दुर्घटना वृद्धिलाई सरकारी निकायले सामान्यकरण गर्न खोजेको पाइन्छ । अधिकांश ठूला दुर्घटना खराव सडक भएको कारण हुने गरेको छ । कच्ची सडक, जीणर् सडक, ज्यादा उकालो ओरालो भएको सडक ज्यादा घुम्ती भएको सडकमा बढी दुर्घटना हुने गरेको छ । यस्ता दुर्घटना हुुनुमा सरकारी निकाय नै मुख्य जिम्मेवार हुन्छ । ट्राक खोलेपछि सवारी गुड्न दिने तर वर्षौसम्म त्यसको स्तरवृद्धि नगर्ने, पुराना सडक जीणर् हुँदा, जताततै खाल्टखुल्टी हुँदा, सडक बनाउने तर खोला नदिमा पुल नबनाउने जस्ता लापारवाहीका कारण पनि धेरै सडक दुर्घटना हुने गरेका छन् । सवारी चालकलाई प्रयाप्त तालिम तथा सिकाई नहुनु, तीव्र गतिमा सवारी चलाउने जस्ता चालकका कमजोरी, जहाँबाट मन लाग्यो त्यहिबाट बाटो काट्ने यात्रुको जीवनशैली पनि सवारी दुर्घटनाको अर्को प्रमुख कारण हो । मादक पदार्थ सेवन तथा लागु पदार्थ सेवन गरी सवारी चलाउने जस्ता लापरवाहीले पनि धेरै दुर्घट्ना हुने गरेका छन् । ट्राफिक नियम उल्लङ्घन, सवारी चालक अनुमतिपत्र विना सवारी चलाउँदा हुने दुर्घट्नाले पनि ठूलो नोक्सान हुने गरेको छ । ओभरटेक, ओभरलोड, ब्रेक फेल, मोबाइल फोनको प्रयोग तथा यान्त्रिक गडबडी पनि दुर्घटना हुन्छ । झुण्डिएर यात्रा गर्नु, हुस्सुकुहिरो, बाढीपहिरो र चौपायलगायत कारणले दुर्घटना हुने गरेको छ । यस्ता प्रकृतिको दुर्घटना कम गर्न सरकारी प्रयास मात्र काफी छैन । जनस्तरका चेतना फैलाउने, जीवनशैलीमा सुधार ल्याउने, सडकमा निस्कदा यात्रु र चालक दुबै पक्ष जिम्मेवार बन्ने बनाउनेतर्फ सबैको ध्यान जानुपर्छ ।
