पहाडी भेगमा वर्षाको सम्भावना
काठमाडौं । सोमबार देशका पहाडी भेगका थोरै स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना देखिएको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ। विभागका अनुसार पश्चिमी वायु केही बलियो देखिँदा कर्णाली र सुदूरपश्चिममा थोरै तथा बाँकी पहाडी भेगका १(२ स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना देखिएको हो । आज दिउँसो लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमलगायत देशको पहाडी भेगमा आंशिकदेखि साधारणतया बदली रही बाँकी भूभागमा मौसम आंशिक बदलीदेखि मुख्यतया सफा रहने पूर्वानुमान छ। सुदूरपश्चिमका थोरै तथा बाँकी पहाडी भेगका १–२ स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना छ। यस्तै, सुदूरपश्चिम, कर्णाली र गण्डकीका उच्च पहाडी र हिमाली भेगका थोरै तथा बाँकी उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रका १–२ स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना छ। आज राति गण्डकी, लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिमलगायत देशको पहाडी भेगमा साधारणतया बदली रही बाँकी भूभागमा आंशिक बदलीदेखि मौसम मुख्यतया सफा रहनेछ । सुदूरपश्चिम र कर्णालीका थोरै स्थानमा हल्कादेखि मध्यम तथा लुम्बिनीलगायत देशका बाँकी पहाडी भेगका १(२ स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना छ । यस्तै, सुदूरपश्चिम र कर्णालीका उच्च पहाडी र हिमाली भेगका केही ठाउँमा हल्कादेखि मध्यम, गण्डकीका उपल्लो भेगका थोरै र बाँकी उच्च पहाडी र हिमाली इलाकाका १–२ स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना छ।
सम्पत्ति शुद्धीकरण मुद्दामा माओवादी नेता पुरीलाई ४ करोड बढी जरिवाना
काठमाडौं । विशेष अदालतले सम्पत्ति शुद्धीकरण मुद्दामा दोषी ठहर भएका नेपाल कम्युनिनष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) का नेता रेवतराज पुरी (गगन) लाई चार करोड तीन लाख ३४ हजार रुपैयाँ जरिवाना हुने फैसला गरेको छ । विशेष अदालतका अध्यक्ष टेकनारायण कुँवर, न्यायाधीशहरू तेजनारायण सिंह राई र मुरारीबाबु श्रेष्ठको इजलासले आज सजाय निर्धारण गरी नेता पुरी र निजकी श्रीमती सीमा भनिने केशावती पुरीलाई चार करोड तीन लाख ३४ हजार आठ सय ९४ रुपैयाँ जरिवाना सुनाइएको हो । विशेष अदालतका प्रवक्ता धनबहादुर कार्कीले अभियोगपत्रमा जफत गर्न भनी दाबी गरिएको सम्पत्तिबाट बिगो बराबरका सम्पत्ति जफत हुने फैसला भएको जानकारी दिए । प्रतिवादी बनाइएका मनमाया पुरी र देवकुमार पुरीलाई अदालतले सफाइ दिएको छ भने कृष्णकुमारी पुरी र सङ्गीता पुरीको नामको जग्गा जफत नहुने फैसला गरेको छ । झापाको ‘बालुवाटार काण्ड’ भनेर चिनिने दमक–१३ मा सरकारी जग्गा हडपेर सम्पत्ति आर्जन गरेको निष्कर्षसहित सम्पत्ति शुद्धीकरण विभागले उनीहरूविरुद्ध मुद्दा दायर गरेको थियो ।
सगरमाथा क्षेत्र घुम्न आउने पर्यटक बढे, व्यवसायी उत्साहित
सोलुखुम्बु । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा क्षेत्रमा पर्यटक आउने क्रम सुरु भएको छ । चिसोका कारण हिउँदमा केही महिना पर्यटक आवागमन प्रायः ठप्प बनेको खुम्बु क्षेत्रमा फागुन लागेसँगै स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक आउने क्रम सुरु भएको हो । पर्यटक प्रहरी कार्यालय नाम्चेको तथ्यांकअनुसार अहिले दैनिक ५० देखि ६० जनासम्म विदेशी पर्यटक खुम्बु प्रवेश गरिरहेका छन् । फागुन लागेसँगै पर्यटक आवागमनमा वृद्धि भइरहेको पर्यटक प्रहरी इन्चार्ज प्रहरी हबल्दार शंकर खत्रीले जानकारी दिए । उनले भने, ‘सगरमाथा क्षेत्रमा विदेशीको चाप बढिरहेको छ ।’ उनका अनुसार पर्यटक आगमनसँगै घरबास, होटल बन्द गरेर न्यानोस्थलमा गएका उद्यमी तथा होटल व्यवसायी पनि काममा फर्केका छन् । ‘सगरमाथा क्षेत्र विदेशीमय हुन थालेको छ, अब सिजन सुरु भयो र मौसम पनि अनुकूल भएकाले व्यवसाय वृद्धि पनि अपेक्षा गरिएको छ,’ स्थानीय तोयाकुमार श्रेष्ठले भने । ‘विदेशी धमाधम आउन थाले, तर यो वर्ष दुःखको कुरा डाँडा आसपासका क्षेत्र सुक्खा छन्, खासै हिउँ परेन । हिउँ परेको भए पर्यटक दङ्ग पर्थे,’ उनले भने । यस क्षेत्रमा सर्वोच्च शिखर सगरमाथासहित ६ हजार मिटरभन्दा अग्ला ल्होत्से, नुप्से, चोयू, ल्होत्सेसार, पुमोरी, आमादब्लम, थामसेर्कुजस्ता हिमचुचुरा छन् । यहाँ कस्तुरी मृग, थार, घोरल, लङ्गुुर बाँदर, मोनाल, हाँइटे, हर्न लार्क, टिबेटन स्नो कक, चुगजस्ता पक्षी पाइन्छन् । सगरमाथा क्षेत्रमा आउने पर्यटकले यहाँको दृश्यावलोकन, वन्यजन्तुको अवलोकनलाई प्राथमिकतामा राखेर भ्रमण गर्ने गरेका छन् । लुक्लाको हवाई सेवामा चाप खुम्बु क्षेत्रमा पर्यटक आगमन सुरु भएसँगै तेन्जिङ हिलारी विमानस्थल लुक्लामा हवाई यात्रुको चाप वृद्धि भएको छ । काठमाडौंबाट सगरमाथा क्षेत्र आउने विदेशी तथा स्वदेशी पर्यटकको सङ्ख्या बढेसँगै काठमाडौं–लुक्लाको जहाजमा यात्रुको चाप बढेको नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण लुक्लाले जनाएको छ । कार्यालयका एअर ट्राफिक कन्ट्रोलर सञ्जय श्रेष्ठका अनुसार काठमाडौंबाट अहिले दैनिक १० देखि १२ उडान भइरहेका छन् । रामेछापबाट हेलिकप्टर चार्टर गरेर पनि पर्यटक आउने गरेका छन् ।
बेनी-दरवाङ-ढोरपाटन सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्ग बनाउने प्रधानमन्त्रीको प्रतिबद्धता
म्याग्दी । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले म्याग्दी-बागलुङ-पुर्वी रुकुम जोड्ने सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्ग बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन् । प्रतिनिधिसभाको आइतबार बसेको बैठकमा म्याग्दीबाट निर्वाचित सांसद खमबहादुर गर्बुजाले गरेको प्रश्नको जवाफ दिँदै प्रधानमन्त्री दाहालले पूर्व–पश्चिम जोड्ने राष्ट्रिय गौरवको मध्य पहाडी लोकमार्गको वैकल्पिक मानिएको बेनी–दरवाङ–मुना–जलजला–ढोरपाटन सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्ग बनाउने प्रक्रिया अघि बढेको जानकारी दिए । ‘बेनी–दरवाङ–ढोरपाटन सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्ग बनाउने प्रक्रिया अघि बढेको छ,’ उनले भने, ‘साथै म्याग्दीलगायत हिमाली जिल्लाले राज्यबाट विशेष सहुलियत पाउनुुपर्छ भन्नेमा सरकार सकारात्मक रहेको जानकारी गराउँदछु ।’ सांसद गर्बुजाले २०७६ सालमा म्याग्दीलाई नेपालको २१औं हिमाली जिल्लामा सूचीकृत गरे पनि स्थानीय तहले पाउने बजेट, यहाँका नागरिक र कर्मचारी, सेना, प्रहरीले सुविधा पाउन नसकेको, मध्य पहाडी लोकमार्गको बागलुङ खण्डको विकल्प मानिएको बेनी–दरवाङ–ढोरपाटन सडक ओझेलमा परेको र सेवानिवृत्त ब्रिटिस गोर्खा सैनिकको समस्यामा विषयमा प्रधानमन्त्री दाहालको ध्यानाकर्षण गराएका थिए । भौगोलिक रूपमा म्याग्दीको मङ्गला, मालिका र धवलागिरि गाउँपालिकाका बासिन्दा लाभान्वित हुने र दीर्घकालीन रुपमा राष्ट्रिय महत्व राख्ने बेनी–दरवाङ–ढोरपाटन सडकको म्याग्दीतर्फ थप १९ किलोमिटर मार्ग खोल्न बाँकी छ । काठमाडौं र पोखरादेखि बेनी हुँदै ढोरपाटन र पूर्वी रुकुम जोड्ने यो छोटो दुरीको सडक भएको सांसद गर्बुजाले बताए । बेनीदेखि मुना हुँदै खोरीयासम्म ५० किलोमिटर सडकको मार्ग खुलिसकेको र ढोरपाटनदेखि जलजलासम्म पनि १० किलोमिटर कच्ची सडक बनेको धवलागिरि गाउँपालिकाका अध्यक्ष प्रेमप्रसाद पुनले बताए । ‘बेनीदेखि दरवाङ–मुना–जलजला–ढोरपाटन हुँदै पूर्वी रुकुमको टकसेरा जोड्ने सडकको मार्ग खोल्ने काम सकिए मध्य पहाडी लोकमार्गको बागलुङ खण्डभन्दा ७० किलोमिटर दुरी छोटिन्छ,’ उनले भने, ‘पूर्वी रुकुमको टकसेरादेखि ढोरपाटनको निसिलढोरसम्म आठ किलोमिटर सडकले जोडिन बाँकी छ ।’ १९ किलोमिटर सडकको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन बनाएर प्रदेश र संघीय सरकारसँग योजना तथा बजेटको प्रस्ताव गरिएको धवलागिरि गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष रेशम पुनमगरले बताए । म्याग्दीका सरोकारवालाले खोरिया पुगेको सडकलाई ढोरपाटन हुँदै पूर्वी रुकुम जोडेर मध्यपहाडी लोकमार्गको बागलुङ खण्डको वैकल्पिक मार्गका रूपमा यो सडकलाई प्रयोगमा ल्याउन लुम्बिनी प्रदेश र पूर्वी रुकुमका जनप्रतिनिधिसँग छलफल र पहल थालेका छन् । गण्डकी प्रदेश सरकारले बेनी–दरबाङ–धारापानी–ताकम–मुनासम्मको सडक कालोपत्र गर्ने र मुनादेखि जलजला हुँदै ढोरपाटनलाई सडकले जोड्ने योजनालाई प्राथमिकता दिएर संघीय सरकारलाई सिफारिस गरेको गण्डकी प्रदेशका भौतिक पूर्वाधार विकास तथा यातायात व्यवस्थामन्त्री रेशमबहादुर जुग्जालीले बताए । सडक यातायातसँगै पर्यटन विकासका हिसाबले पनि यो मार्गको आवश्यकता देखिएको उनको भनाइ छ । ‘म्याग्दी हुँदै ढोरपाटन पुगेर बुर्तिबाङ हुँदै लुम्बीनी र पोखरा पुग्ने पर्यटन मार्ग पनि बन्ने भएकाले यो सडकलाई प्रदेशको महत्वपूर्ण योजनामा समेटेका छौँ,’ उनले भने, ‘बेनीदेखि दरवाङ हुँदै धवलागिरि गाउँपालिकाको केन्द्र मुनासम्मको सडक कालोपत्र गर्ने योजना अघि बढेको छ । ढोरपाटनलाई सडकले जोड्ने योजनाका लागि संघीय सरकारलाई प्रस्ताव गरेका छौं ।’ प्रदेश सरकारमार्फत बेनीदेखि मङ्गला गाउँपालिका–२ सिमसम्म १२ किलोमिटर सडक कालोपत्र भइसकेको छ । सिमदेखि लाम्पाटा–४ किलोमिटर र लाम्पाटादेखि दरवाङको आठ किलोमिटर सडक कालोपत्र गर्न सञ्चालित योजना निर्माणले तीव्रता पाएको छ । दरवाङदेखि धारापानीसम्म सात किलोमिटर सडक ग्राभेल भएको छ । दरवाङ–मुना जोड्ने १८ किलोमिटर सडक कालोपत्र गर्न रु एक अर्ब ६६ लाख लागत अनुमान गरिएको विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) तयार भएको धवलागिरि गाउँपालिकाले जनाएको छ । विसं २०६४ मा मार्ग खुलेको २४ किलोमिटर दूरीको बेनी–दरवाङ सडक विसं २०७४ देखि स्तरोन्नतिको काम थालिएको थियो । पश्चिम म्याग्दीको ‘लाइफ लाइन’ मानिएको यो सडक खण्डलाई अहिले चासोका साथ हेरिएको छ । मध्यपहाडी लोकमार्गको वैकल्पिक मार्ग र पूर्वी रुकुमसम्म जोडिने पश्चिम म्याग्दीको लाइफ लाइन मानिएको यो सडकको बाँकी मार्ग खोल्ने, विस्तारसँगै मर्मत, स्तरोन्नति र कालोपत्रका लागि बजेटको व्यवस्थापन तथा योजना कार्यान्वयनमा सरोकारवालाको चासो बढेको छ । रासस
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको उपकुलपतिमा ३ जनाको नाम सिफारिस
काठमाडौं । त्रिभुवन विश्वविद्यालयको उपकुलपतिमा ३ जनाको नाम सिफारिस भएको छ । शिक्षा तथा विज्ञान प्रविधि मन्त्री अशोक राई नेतृत्वको सिफारिस समितिले त्रिभुवन विश्वविद्यालयको उपकुलपतिमा ३ जनाको नाम प्रधानमन्त्री समक्ष सिफारिस गरेको हो । समितिले उपकुलपतिका लागि चित्रबहादुर बुढाथोकी, टंकनाथ धमला र केशरजंग बरालको नाम सिफारिस गरिएको मन्त्रालय स्रोतले जनाएको छ । विश्वविद्यालयको उपकुलपतिको लागि ४३ जनाले आवेदन गरेकोमा समितिले १४ जनाको नाम अल्पसूचीमा निकालेको थियो । समितिले सिफारिस गरेका ३ जना व्यक्ति मध्ये प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले एकजनालाई उपकुलपतिमा नियुक्ति गर्नेछन् ।
देउवा निकट भट्टलाई निगमको जिम्मा, रेखाका सल्लाहकार प्राधिकरणको अध्यक्ष
काठमाडौं । नेपाल आयल निगमको कार्यकारी निर्देशकमा डा. चण्डिका भट्ट नियुक्त भएका छन् । आइतबार बसेको मन्त्रिपरिषद बैठकले भट्टलाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको सरकारकी प्रवक्ता सञ्चारमन्त्री रेखा शर्माले जानकारी दिइन् । डा. भट्ट यसअघि पनि नेपाल आयल निगमको कार्यकारी निर्देशकका रुपमा काम गरिसकेका छन् । उनी दुईपटक विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकका रुपमा समेत काम गरेका छन् । अहिले पनि उनी सेज प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशककै रुपमा कार्यरत छन् । डा. भट्ट इञ्जिनियर हुन् । उनले जापानको इहिमे विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधी गरेका छन् । उनी काँग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवा निकट मानिन्छन् । सरकारले गठन गरेको सिफारिस समितिमा १३ जनाले आवेदन दिए पनि समितिले भट्टसहित डा. डोलप्रसाद चापागाईं र शत्रुघ्नप्रसाद पुडासैनीलाई सिफारिस गरेको थियो । यस्तै, मन्त्रिपरिषद् बैठकले नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण (एनटीए)को अध्यक्षमा भुपेन्द्र भण्डारीलाई नियुक्त गरेकाे छ । भण्डारी सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री रेशा शर्माका सल्लाहकार पनि हुन् । तर, उनले अध्यक्षका लागि आवेदन दिँदै सल्लाहकारबाट राजीनामा दिएका थिए । माओवादी पार्टी निकट उनी रेखा शर्माका विश्वासिला पात्र हुन् । भण्डारीसँग सूचना प्रविधि क्षेत्रमा लामो अनुभव छ । उनले सन् २००८ देखि २०१५ सम्म स्मार्ट मोबाइल बुरुण्डीको सीईओ भएर काम गरेका थिए । त्यसपछि उनले डेढ वर्ष इन्टरग्रुप टेलिकम, सियरा लियोनमा सीईओ भएर काम गरेका थिए । ती दुवै कम्पनीमा गैरआवासीय नेपाली सङ्घका संस्थापक अध्यक्ष समेत रहेका उपेन्द्र महतोको लगानी छ ।
यूनाइटेड अजोडको १०.८० प्रतिशत लाभांश पारित, ५ जना सञ्चालक निर्वाचित
काठमाडौं । यूनाइटेड अजोड इन्स्योरेन्स कम्पनीको वार्षिक साधारण सभाले १०.८० प्रतिशत लाभांश पारित गरेको छ । आइतबार सम्पन्न ३० औं वार्षिक साधारण सभाले गत आर्थिक वर्ष २०७९/८० को नाफाबाट हाल कायम चुक्ता पुँजीको १०.२६ प्रतिशत बोनश सेयर र कर प्रयोजनार्थ ०.५४ प्रतिशत नगद लाभांश पारित गरेको हो । कम्पनीको सभाले सञ्चालक समितिमा समूह ‘क’बाट प्रतिनिधित्व गर्ने अजाद श्रेष्ठ, प्रणव कुमार दास (सीजी फुड्स नेपाल), बलराम खनाल (चौधरी ग्रप) र समूह ‘ख’बाट प्रतिनिधित्व गर्ने पानु दत्त पौडेल र शम्भु अधिकारीको निर्वाचित गरेको छ । सभाले संचालक समितिका अध्यक्षको आर्थिक वर्ष २०७९/८० को वार्षिक प्रतिवेदन, लेखापरीक्षण प्रतिवेदन सहित आर्थिक वर्ष २०७९/८० को वासलात, नाफा नोक्सान हिसाब तथा नगद प्रवाह विवरण, इक्यूटीमा भएको परिवर्तन र वित्तीय विवरणसँग सम्बन्धित अनुसूचीहरु छलफल गरी पारित गरेको छ । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को हिसाब किताब लेखापरीक्षण गर्नका लागि बाह्य लेखापरीक्षक नियुक्ति गर्ने तथा निजको पारिश्रमिक निर्धारण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ ।
व्यावसायिक अस्तित्वको दोसाँधमा कमलादी, लाखौं तिर्दा पनि सटर नपाइने ठाउँ यसरी बन्दैछ खाली
काठमाडौं । लामो समयदेखि व्यावसायिक हबका रूपमा चर्चित छ कमलादी । अझ विभिन्न वाणिज्य बैंकका केन्द्रीय कार्यालय रहेकाे ठाउँ भएकाले पनि धेरैले कमलादीलाई बैंकिङ हबका रूपमा चिन्छन् । कुनै समय यस्तो थियो, मासिक लाखौं भाडा तिर्छुभन्दा पनि व्यवसायीले व्यवसायका लागि सानो सटर पाउँदैनथे कमलादीमा । खाली हुन लागेको सटर पाउन पनि ठूलो रकम सलामी तिर्नुपर्थ्याे । तर, अब त्यो दिन रहेन । कमलादी खाली हुँदैछ । एउटा होइन, दुइटा होइन, कमलादी क्षेत्रका अधिकांश व्यावसायिक भवन तथा सटर अहिले खाली छन् । वर्षौंदेखि व्यवसाय गर्दै आएका व्यवसायी घर खाली गरेर हिँडिसकेका छन् । विडम्बना, हिजो सानो सटरका लागि लाखौं तिर्न तयार हुने व्यवसायीहरूको नजरमा अहिले कमलादी पर्दैन । त्यसको एउटै कारण हो अर्थतन्त्रमा देखिएको सकस । मुलुकको अर्थतन्त्रमा देखिएकाे सकस अझै पार लागेको छैन । देशका विभिन्न सहर तथा व्यापारिक क्षेत्रको चहलपहल सुस्त नै छ । लामो समयदेखि व्यापार व्यवसाय तथा उद्योगधन्दा सञ्चालन गरिरहेका व्यवसायीहरू व्यापार भएन र खर्च धान्न पनि समस्या भयो भन्दै गुनासो गरिरहन्छन् । तर, प्रधानमन्त्री, अर्थमन्त्री र गभर्नर लगायतका सार्वजनिक निकायका जिम्मेवार व्यक्तिहरू भने अर्थतन्त्रले एउटा लय समातिसकेको धारणा राखिरहेका छन् । आइतबार प्रतिनिधिसभा बैठकमा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले ठूलो ‘आर्थिक संकट’ टरेको दाबी गर्न भ्याए । तर, उनले सँगसँगै अर्थतन्त्रलाई माथि उकास्ने चुनौतीका चाङ भने बाँकी रहेको बताउन भने भुलेनन् । केही समययता व्यापार-व्यसायमा एक किसिमको मन्दी छाएको छ । सहर बजारका व्यापारिक केन्द्रका सटर धमाधम खाली भइरहेका छन् । यसले नजानिँदो पारामा निरन्तरता पाइरहेको छ । त्यसमाथि व्यवसाय नै छाडेर पलायन हुनेहरूको संख्या पनि बढिरहेको छ । अझै भन्नुपर्दा निजी क्षेत्र निराश अवस्थामा छ । अर्थतन्त्रमा छाएको सुस्तताबीच सरकारका जिम्मेवार निकायहरू भने अर्थतन्त्रको संकट टरेको रटान लगाइरहेको देखिन्छन् । के अर्थतन्त्रको सुस्तताले समाधानकाे बाटाे देखाएकै हाे ? के अर्थतन्त्रले लय समातेकै हो ? पक्कै होइन, एउटा ताजा घटना हेर्दा सरकारले दाबी गरेको कुरा मिथ्या सावित हुन्छ । कुनै बेला सटर भाडामा लिनकै लागि ‘तँछाडमछाड’ हुने राजधानी काठमाडौंका अधिकांश व्यावसायिक हबहरूका भवन तथा गोदाम फेरि खाली हुन थालेका छन् । लामो समयदेखि सुरु भएको समस्या अहिले पनि जारी नै छ । यसमा राजधानीको एक प्रमुख व्यापारिक केन्द्र कमलादीको रित्तिदै गएको स्वरूपले थप पुष्टि गर्छ । तीन-चार वर्ष अघिसम्म व्यावसायिक सटर र अफिसका लागि फ्ल्याट भाडामा पाउन मुस्किल पर्ने कमलादी अहिले पसल भाडामा, पसल बिक्रीमा, सटर खाली, फ्ल्याट खाली र टु–लेट लेखिएका सूचनाले भरिभराउ छ । काठमाडौंको मुख्य व्यापारिक हबमा नै अधिकांश भवन भाडामा भनेर सूचना टाँसिदा मुलुकले ‘आर्थिक संकट’बाट पार पायो भन्नुको कुनै तुक नहुने सम्बद्ध व्यवसायी बताउँछन् । व्यापारमा नै मन्दी छाएका कारण अधिकांश सटर खाली भएको व्यापारीहरू स्वयं बताउँछन् । कमलादीमात्रै होइन न्यूरोड, सुनधारा, दरबारमार्ग, बानेश्वरलगायत क्षेत्रका अधिकांश सटर खाली हुन थालेका छन् । एकातिर महँगी र अर्कातिर लागत बढ्दा उद्योग, कलकारकाखाना र व्यवसाय बन्द हुने क्रम बढेकाले व्यवसाय नै छाड्न बाध्य भएको गुनासो व्यवसायीकै छ । कमलादीमा एक दशकदेखि व्यापार गर्दै आएका दोलखाका राम खड्का विगत दुई-तीन वर्षको तुलनामा व्यापार ६० देखि ७० प्रतिशतसम्म खस्केको गुनासो गर्छन् । ‘पहिला सात वर्ष साउदीमा पसिना बगाएर केही रकम जम्मा गरेको थिएँ, त्यही ल्याएर यहाँ फर्निचर व्यवसायमा लगानी गरेँ, ‘केही समयअघि कोरोना महामारी आयो र व्यवसाय ठप्प पार्यो , अहिले फेरि आर्थिक मन्दी भन्छन्, ग्राहक पनि आउँछन् तर मूल्य मात्रै सोधेर फर्किन्छन्,’ दुःखी हुँदै उनी भन्छन्, ‘अब व्यवसाय नै छाड्ने योजनामा छु ।’ फर्निचर व्यवसायमा करोड बढी लगानी गरेका खड्काले लगानी पनि उठ्ने स्थिति नरहेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरे । त्यस्तै, कमलादीमै पर्दा, सोफा तथा कार्पेट पसल सञ्चालन गरिरहेका अंकित अग्रवाल पनि अहिले मासिक आम्दानीको हिसाब गर्न नमिल्ने अवस्था रहेको बताउँछन् । ‘यहाँको भाडा पनि महिनाकै डेढ लाख रुपैयाँ पर्छ,’ अग्रवाल भन्छन्, ‘घरबेटीले पनि व्यवसाय चलेको छैन भनेर भाडा घटाउने होइनन्, भाडासम्म नउठ्ने गरी के व्यवसाय गर्नु भन्ने अवस्थामा पुगियो ।’ कमलादीमै इलेक्ट्रिक तथा लाइट हाउस सञ्चालन गरिरहेका विकास चौलागाईंले विगतका वर्षमा जस्तो व्यापार गर्न नसकिएको भन्दै नैराश्यता व्यक्त गरे । ‘देशमा महँगी दिनहुँ बढेको बढ्यै छ, नागरिकको आम्दानी बढेको छैन,’ उनी भन्छन्, ‘मन फुकाएर खर्च गर्ने अवस्था कसैको छैन, अनि सटर बन्द गर्ने अवस्था आउने नै भयो ।’ आठ वर्षअघि दोलखा चरिकोटबाट कामको सिलसिलामा चौलागाईं काठमाडौं पसेका थिए । व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर गरेका उनीसँग तीन महिना एउटा विकास बैंकमा काम गरेको अनुभव पनि छ । जागिरमात्रै गरेर प्रगति नहुने देखेपछि उनले साथीसँगको साझेदारीमा यो व्यवसाय सुरु गरेका थिए । तीन वर्षपछि उनका साथीले व्यवसाय छाडे । ‘साथीले छाडिहाले पनि मैले निरन्तरता दिन बैंकबाट ५ लाख ऋण लिएँ,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसपछि बजारमा मन्दी सुरु भयो, अहिले त्यही ऋण तिर्न सकेको छैन, पसल बेच्न खोज्दै छु, किन्ने कोही छैन, भए पनि सस्तोमा खोज्छन्, अहिलेको अवस्थामा भाडा र बैंकको ऋण तिर्न पाए त्यही नै राहतको विषय हुन्थ्यो ।’ व्यवसायीहरू यी सबै अवस्थाको कारक कोभिड, बैंक ब्याजदर र आर्थिक मन्दी रहेको बताउँछन् । कमलादीमा व्यापारिक सटर मात्रै होइन, कर्पोरेट भवन पनि धमाधम खाली भइरहेका छन् । आम्दानी घटेपछि अत्यावश्यकबाहेक अन्य वस्तुको खरिद घट्नु स्वाभाविक भएकोे उनीहरूको अनुभव छ । सरकारको आँखाले अर्थतन्त्र चलायमान भएको देखिइरहँदा व्यापारीको भने उठीबास हुने अवस्था आएको नेपाल व्यापार संघका अध्यक्षकुमार कार्की बताउँछन् । ‘अहिले व्यापारमा सुक्खा लागेको छ, जताततैका सटर खाली भइरहेका छन्, यो-त्यो ठाउँ भन्ने भएन,’ अध्यक्ष कार्की भन्छन्, ‘सानादेखि ठूलासम्मका व्यवसायी तनावमा छन्, बैंकको ब्याज चर्काे छ, ब्याजको पनि ब्याज तिर्नुपर्दा व्यापारीको ढाड सेकिएको छ ।’ कोरोनापछि नै खस्किएको व्यापार व्यवसाय बिस्तारै लयमा फर्किएला भन्ने आशा राखेका व्यवसायीको अवस्था नाजुक बन्दै गएको कार्की बताउँछन् । कार्कीका अनुसार घरधनीको भाडा वृद्धि, बैंकको उच्च ब्याजदर र ऋणको किस्ता तिर्न नसक्दा ५० देखि ६० प्रतिशत व्यापारिक सटर खाली भएका छन् । ‘बजार चलायमान नहुँदा व्यवसायीसँग सटर भाडा तिर्न सक्ने क्षमता छैन, बैंकको ब्याज कसरी तिर्ने ?,’ उनी प्रश्न गर्छन्, ‘बाध्य भएर व्यवसायबाट नै पलायन हुने अवस्था आयाे ।’ सरकारले रेमिट्यान्स बढेको देखेरमात्रै अर्थतन्त्रमा सुधार भएको भन्न नमिल्ने अध्यक्ष कार्कीको तर्क छ । ‘देशमा रोजगारी सिर्जना हुन नसकेर परिवार पाल्नका लागि युवा जनशक्ति बाहिरिएको अवस्था छ,’ उनी दुःखी हुँदै भन्छन्, ‘अब देशका युवा व्यवसायीको आत्महत्या गर्ने स्थिति बनेको छ, कतिले आत्महत्या नै गरे पनि, यो पीडा कसले देख्ने, कसले सुन्ने ?’ पर्यटन क्षेत्रमा केही सुधारको संकेत देखिए पनि उद्योग क्षेत्रको स्थिति भने नाजुक रहेको कार्कीको भनाइ छ । बजार चलायमान बनाउन सबैभन्दा पहिले बैंकको ब्याजदर घट्नुपर्ने उनी बताउँछन् । अध्यक्ष कार्कीका अनुसार उपभोक्ताको आम्दानी नबढ्दा बजार सुनसान छ । चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ का लागि सार्वजनिक बजेट चलायमान बनाउनभन्दा सरकार राजस्व उठाउनमै केन्द्रित रहेकाले समस्याको समाधान हुन नसकेकाे कार्कीको भनाइ छ । महँगीको तुलनामा उपभोक्ताको आम्दानी नबढेपछि बजारमा वस्तुको मागमा कमी आएको व्यवसायी बताउँछन् । काठमाडौं उपत्यका मात्रै होइन, देशका अधिकांश ठाउँका धेरै व्यापारिक केन्द्रका सटर खाली छन् । सटर खाली हुनुले उपभोक्ता र व्यावसायी पनि पलायन भएको बुझ्न सकिन्छ । कालोसूचीमा पर्ने बढे आर्थिक शिथिलता हुँदा उद्योगी-व्यवसायी कालोसूचीमा पर्ने क्रम बढेको छ । ऋणीले बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट लिएको ऋणकाे साँवा ब्याज तिर्न नसकेर तथा चेक बाउन्सका कारण कालोसूचीमा पर्नेको संख्या दिनानुदिन बढिरहेको छ । खाद्य किरानासँगै अत्यावश्यक व्यवसाय चले पनि अन्य व्यवसायका कारोबार न्यून रहेको भन्दै सरकारले तत्काल यो समस्या समाधानमा प्राथमिकता दिनुपर्ने अध्यक्ष कार्की बताउँछन् । प्रत्येक वर्ष १० प्रतिशतका दरले भाडा बढ्ने हुँदा त्यसले पनि व्यवसायीलाई गाह्रो पारेको गुनासो कार्कीको छ । काठमाडौं उपत्यकामा सटर वा घर नै भाडामा लिएर व्यवसाय गरिरहेकाप्रति घरधनीले सहानुभूति नदेखाउँदा व्यवसायीहरू पलायन भइरहेको व्यवसायीहरूकै भनाइ छ । घरधनी सटर वा घर भाडामा लागेन भनेर गुनासो गर्ने तर आर्थिक मन्दीको सामना गरिरहेका बेला छुट तथा सहुलियत दिनुपर्छ भन्नेतर्फ उनीहरूले सोच्न नसकेको व्यवसायीहरूको गुनासो छ । कर्जा सूचना केन्द्रका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पुससम्म २७ हजार २ सय ५ जना कालोसूचीमा परेका छन् । दैनिक २ सय जना कालोसूचीमा परिरहेको केन्द्रले जनाएको छ । गत आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा ३४ हजार व्यवसायी कालोसूचीमा परेका थिए । व्यापार-व्यवसायमा मन्दी र उद्योग-कलकारखाना पूर्णक्षमतामा चल्न नसक्दा लिलामी र कालोसूचीमा पर्नेको संख्या दिनहुँ बढेको यो तथ्यांकले प्रष्ट पार्छ । वर्तमान अवस्थामा खर्च धान्न नसकेपछि ४/५ वटा सटर लिएर व्यवसाय गर्ने व्यवसायीको २ सटरमा व्यवसाय गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । सम्बन्धित सामग्री : महँगो सटर भाडा, अनलाइन सपिङ र पार्किङले कसरी डुबे व्यापारिक केन्द्र ?
