काठमाडौं । विश्वकै अग्रणी कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) चिप निर्माता कम्पनी एनभीडीया अहिले गम्भीर संकटमा छ । कम्पनीका सहसंस्थापक तथा लामो समयदेखि प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) रहेका जेन्सन हुवाङको राजीनामा, चीनसँग सम्बन्धित जासुसीको आरोप, अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा चासो र कम्पनीको आन्तरिक अनुसन्धानले विश्व प्रविधि क्षेत्रको ध्यान खिचेको छ ।
हुवाङले कम्पनीको नेतृत्व छाडेपछि उनलाई पुनः सीईओ बनाउनुपर्ने मागसमेत उठेको थियो । विश्वका चर्चित प्रविधि उद्यमी, एनभीडीयाका कर्मचारी र लगानीकर्ताको एउटा हिस्साले उनको पुनरागमनको पक्षमा आवाज उठाएका थिए ।
तर, नोभेम्बर १७ मा कम्पनीको सञ्चालक समितिले हुवाङलाई पुनः सीईओ बनाउने कुनै योजना नरहेको स्पष्ट पारेको छ ।
उता, चीनसँग सम्बन्धित भनिएको जासुसी प्रकरणको अनुसन्धान अझै जारी छ । अमेरिकी अधिकारीहरूले एनभीडीयाका उन्नत एआई चिप चीनसम्म पुर्याउने सम्भावित अवैध सञ्जालमाथि पनि अनुसन्धान गरिरहेका छन् ।
तर, यस प्रकरणमा एउटा महत्त्वपूर्ण तथ्य छुटाउन हुँदैन । अहिलेसम्म सार्वजनिक भएका विवरणले एनभीडीयाको गोप्य प्राविधिक डेटा वा राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित सूचना चीनलाई हस्तान्तरण भएको पुष्टि गरेका छैनन् ।
अनुसन्धानको केन्द्रमा विदेशी गुप्तचर निकायसँग सम्बन्ध रहेको आशंका, हुवाङसँगको व्यक्तिगत सम्बन्ध र चीनतर्फ चिपको सम्भावित अवैध आपूर्ति रहेका छन् ।

जेन्सन हुवाङ ।
यसरी सुरु भयो जासुसी प्रकरण
यो विवादको केन्द्रमा छिन् एलिस हुवाङ । उनी जेन्सन हुवाङकी पत्नी होइनन् । उनी चीनकी पूर्व टेलिभिजन पत्रकार तथा सिंगापुरमा मुख्यालय रहेको डेटा सेन्टर कम्पनी मेगास्पिड इन्टरनेसनलकी पूर्व उच्च अधिकारी हुन् ।
अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले एलिसको सम्बन्ध चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालय (एमएसएस) सँग रहेको आशंका गरेका छन् । एमएसएस चीनको प्रमुख गुप्तचर निकाय हो ।
अमेरिकी अधिकारीहरूको आशंकाअनुसार एलिस चीनको गुप्तचर सञ्जालका लागि काम गरिरहेकी थिइन् । उनको जेन्सन हुवाङसँग निकट व्यक्तिगत सम्बन्ध रहेको विवरण सार्वजनिक भएपछि यो विषयले थप गम्भीर रूप लिएको हो ।
द न्युयोर्क टाइम्स र सीबीएस न्युजका रिपोर्टअनुसार अमेरिकी अधिकारीहरूले एलिसको गतिविधिमाथि अनुसन्धान गरिरहेका थिए । यसबीच एनभीडीयाका प्रमुखसँग उनको सम्बन्ध सार्वजनिक भएपछि कम्पनीको नेतृत्व र राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी प्रश्न एकै ठाउँमा जोडिए ।
सीबीएस न्युजका अनुसार अमेरिकी अधिकारीहरूले एलिसलाई चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालयको इन्टेलिजेन्स एसेटका रूपमा हेरेका छन् । तर, यसलाई उनी पूर्ण रूपमा प्रशिक्षित गुप्तचर अधिकारी थिइन् भन्ने प्रमाणका रूपमा बुझ्न मिल्दैन ।

एलिस हुवाङ ।
रोयटर्सले नोभेम्बर १६ मा प्रकाशित रिपोर्टमा अमेरिकी गुप्तचर निकायले एलिसले बेइजिङलाई कुन सूचना उपलब्ध गराइन् भन्ने विषयमा अनुसन्धान गरिरहेको उल्लेख गरेको छ । प्रारम्भिक प्रमाणले उनी पूर्ण रूपमा प्रशिक्षित जासुसभन्दा पनि सूचना बाँड्ने गुप्तचर सम्पत्ति हुन सक्ने संकेत गरेको स्रोतहरूले बताएका छन् ।
यहाँ अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा छ । एलिसमाथि लागेको आरोप र अनुसन्धानबाट प्राप्त प्रमाण एउटै कुरा होइनन् । अमेरिकी गुप्तचर निकायले अनुसन्धान गरिरहेको विषयलाई चीनले अस्वीकार गरेको छ ।
चिनियाँ विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता गुओ जियाकुनले नोभेम्बर ९ मा चीनमाथि लगाइएको जासुसीको आरोपलाई निराधार र बदनाम गर्ने प्रयास भएको बताएका थिए ।
अर्थात्, अहिलेको विवादमा अमेरिकी गुप्तचर निकायको आशंका, एनभिडियाको आन्तरिक अनुसन्धान र चीनको खण्डन तीनवटै पक्ष छन् । तर, सार्वजनिक रूपमा प्रमाणित भएको निष्कर्ष अझै आएको छैन ।
जासुसले चीनमा कुन–कुन डेटा पुर्याइन् ?
यो प्रकरणको सबैभन्दा संवेदनशील र धेरै चासो राखिएको प्रश्न यही हो ।
एनभीडीया विश्वको एआई उद्योगका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण कम्पनी हो । यसले उत्पादन गर्ने ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (जीपीयू) र एआई एक्सेलेरेटर चिपहरू ठूला डेटा सेन्टर, एआई मोडेल प्रशिक्षण तथा उच्च क्षमताका कम्प्युटिङ प्रणालीमा प्रयोग हुन्छन् ।
एनभीडीयाका उन्नत चिपहरू अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणको दायरामा छन् । चीनको एआई क्षमतालाई सीमित गर्ने अमेरिकी नीतिका कारण यी चिपको आपूर्ति राजनीतिक र राष्ट्रिय सुरक्षा दुवै दृष्टिले संवेदनशील बनेको छ ।
त्यसैले एलिस ह्वाङको सम्बन्ध र मेगास्पिडको व्यावसायिक गतिविधिमाथि उठेका प्रश्नले अमेरिकी अधिकारीहरूको ध्यान खिचेका हुन् ।
तर, अहिलेसम्म सार्वजनिक रिपोर्टहरूले एलिसले चीनलाई हस्तान्तरण गरेको भनिएको कुनै निश्चित गोप्य फाइल, चिपको डिजाइन, स्रोत कोड, एआई मोडेल, उत्पादन प्रविधि वा एनभिडियाको आन्तरिक डेटाबेसको विवरण पुष्टि गरेका छैनन् ।
सार्वजनिक रिपोर्टमा देखिएका मुख्य आशंकाहरू यी हुन् :
एनभीडीयाका उन्नत एआई चिपको आपूर्ति र उपलब्धतासम्बन्धी सूचना ।
चीनमा एआई कम्प्युटिङ क्षमता विस्तार गर्न सक्ने चिपहरूको पहुँच ।
एनभिीडीया र मेगास्पिडबीचको व्यावसायिक सम्बन्ध तथा चिप खरिदको विवरण ।
अमेरिकी निर्यात नियन्त्रण छल्दै चीनमा चिप पुर्याउने सम्भावित सञ्जाल ।
एनभीडीयाको नेतृत्वसँगको व्यक्तिगत सम्बन्धबाट प्राप्त हुन सक्ने संवेदनशील व्यावसायिक सूचना ।
यी विषय अनुसन्धानका सम्भावित क्षेत्र हुन् । यी सबै डेटा एलिसले चीनलाई पुर्याइसकेको प्रमाणित तथ्य भने होइनन् ।
सीबीएस न्युजका अनुसार मेगास्पिडले पछिल्ला दुई वर्षमा एनभीडीयाबाट ४.८ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी मूल्यका चिप खरिद गरेको थियो । यो तथ्यले कम्पनीबीचको व्यावसायिक सम्बन्धको ठूलो आकार देखाउँछ । तर, खरिद गरिएको सबै चिप चीनमा पुगेको वा सबै खरिद अवैध भएको अर्थ लाग्दैन ।
अमेरिकी अधिकारीहरूले मेगास्पिडको चिप आपूर्ति र निर्यात नियन्त्रण उल्लङ्घनको सम्भावनामाथि अनुसन्धान गरिरहेका छन् । यसमा एनभीडीयाका चिप तेस्रो पक्षमार्फत चीनमा पुर्याइए कि पुर्याइएनन् भन्ने प्रश्न पनि महत्त्वपूर्ण छ ।
अहिलेसम्म सार्वजनिक भएको जानकारीका आधारमा एलिसले एनभीडीयाको कुन गोप्य डेटा चीनलाई दिइन् भन्ने जानकारी आएको छैन ।
एनभीडीयाले सुरु गरेको अनुसन्धान कहाँ पुग्यो ?
एनभीडीयाको सञ्चालक समितिले नोभेम्बर ८ मा आधिकारिक वक्तव्य जारी गर्दै स्वतन्त्र अनुसन्धान सुरु गरेको घोषणा गरेको थियो ।
कम्पनीको वक्तव्यअनुसार स्वतन्त्र सञ्चालकहरूको एउटा समितिले बाह्य स्वतन्त्र कानुनी सल्लाहकारको सहयोगमा अनुसन्धानको नेतृत्व गर्नेछ । अनुसन्धानको उद्देश्य जेन्सन हुवाङ विदेशी गुप्तचर गतिविधिको लक्ष्य बनेको भन्ने रिपोर्टमा उठेका सबै प्रश्नको छानबिन गर्नु हो ।
एनभीडीयाले उक्त वक्तव्यमा राष्ट्रिय सुरक्षा वा कम्पनीको गोप्य सूचना चुहिएको विश्वास गर्ने कुनै कारण नरहेको पनि उल्लेख गरेको थियो । तर, उपलब्ध सबै सूचनाको समीक्षा गरिने कम्पनीको भनाइ थियो ।
हुवाङले पनि अनुसन्धानलाई पूर्ण सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । कम्पनीको अनुसन्धानसँगै अमेरिकी सरकारी निकायहरूको छानबिन पनि अघि बढेको छ ।
सीबीएस न्युजका अनुसार अमेरिकी न्याय मन्त्रालयको राष्ट्रिय सुरक्षा विभागले मेगास्पिडमाथि अनुसन्धान गरिरहेको छ । अनुसन्धानमा अमेरिकी निर्यात नियन्त्रण उल्लङ्घन गरी उन्नत एआई चिप चीनमा पुर्याइएको हुन सक्ने विषय समेटिएको छ ।
यसका अतिरिक्त रोयटर्सले नोभेम्बर १७ मा सार्वजनिक गरेको रिपोर्टअनुसार एनभिडियाले राष्ट्रिय सुरक्षा, निर्यात नियन्त्रण र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार जोखिमको निगरानीका लागि सञ्चालक समितिस्तरको नयाँ समिति बनाउने निर्णय गरेको छ ।
एनभीडीयाको अनुसन्धान एक व्यक्तिको व्यक्तिगत सम्बन्धमा मात्र सीमित छैन । कम्पनीको व्यावसायिक कारोबार, चीनसँगको सम्बन्ध र अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिसँग जोडिएका जोखिमको पनि समीक्षा भइरहेको छ ।
त्यस्तै, द वाल स्ट्रिट जर्नलले अमेरिकी धितोपत्र तथा विनिमय आयोग (एसईसी) ले एनभिडियामाथि नागरिक अनुसन्धान सुरु गरेको रिपोर्ट प्रकाशित गरेको छ । अनुसन्धानले कम्पनीले लगानीकर्तालाई दिएको विवरण भ्रामक थियो कि थिएन भन्ने विषय पनि समेटेको बताइएको छ ।
तर, एसईसीको अनुसन्धानको पूर्ण दायरा सार्वजनिक भइसकेको छैन । एनभिडियाले लगानीकर्तालाई गलत सूचना दिएको निष्कर्ष पनि अहिलेसम्म आएको छैन ।
जेन्सन हुवाङ फेरि सीईओ बन्लान् ?
एनभीडीयाका संस्थापक तथा लामो समयदेखि कम्पनीको नेतृत्व गर्दै आएका हुवाङको राजीनामाले कम्पनीभित्र ठूलो हलचल ल्याएको थियो । नोभेम्बर १२ मा उनले सीईओ पदबाट राजीनामा दिएका थिए । व्यक्तिगत सम्बन्धसम्बन्धी विवाद र कम्पनीको आन्तरिक मापदण्ड उल्लङ्घन गरेको आरोपबीच उनले नेतृत्व छाडेका हुन् ।
हुवाङले कर्मचारीलाई पठाएको सन्देशमा आफूले पत्नीप्रति बेइमानी गरेको स्वीकार गर्दै परिवार र कर्मचारीलाई दुःख दिएकोमा माफी मागेका थिए ।
उनको राजीनामापछि एनभीडीयाकी प्रमुख वित्तीय अधिकारी (सीएफओ) कोलेट क्रेसलाई अन्तरिम सीईओको जिम्मेवारी दिइएको छ ।
हुवाङको पुनरागमनको माग भने त्यसपछि सुरु भएको हो । ‘स्ट्यान्ड विथ जेन्सन’ नामको अभियानले उनलाई पुनः सीईओ बनाउन माग गरेको थियो । रोयटर्सका अनुसार नोभेम्बर १६ सम्म उक्त अभियानमा १ लाख ८० हजारभन्दा बढीले हस्ताक्षर गरेका थिए ।
टेस्ला र स्पेसएक्सका प्रमुख एलन मस्क, एपिक गेम्सका प्रमुख टिम स्वीनी र अन्य चर्चित प्रविधि क्षेत्रका व्यक्तिहरूले पनि हुवाङको पुनरागमनको पक्षमा समर्थन जनाएका थिए ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले समेत हुवाङ पुनः सीईओ बने आफूलाई आपत्ति नहुने बताएका थिए । तर, यी सबै समर्थनका बाबजुद एनभिडियाको सञ्चालक समितिले हुवाङलाई पुनः सीईओ बनाउने कुनै योजना नरहेको स्पष्ट पारेको छ ।
नोभेम्बर १७ मा कम्पनीको त्रैमासिक वित्तीय नतिजा सार्वजनिक गर्ने क्रममा सञ्चालक समितिका अध्यक्ष हार्भे जोन्सले हुवाङले स्वेच्छाले राजीनामा दिएको र समितिले सर्वसम्मत रूपमा उनको राजीनामा स्वीकार गरेको बताएका थिए ।
उनले हुवाङलाई पुनः सीईओ नियुक्त गर्ने योजना नरहेको स्पष्ट पारे ।
रोयटर्सका अनुसार ह्वाङले आफूलाई पुनः नियुक्त गर्न सञ्चालक समितिले आग्रह गरेमा फर्कन तयार रहेको बताएका थिए । तर, बोर्डको पछिल्लो निर्णयले तत्काल उनको पुनरागमनको सम्भावना निकै कमजोर बनाएको छ ।
यसको अर्थ हुवाङ एनभीडीयामा कहिल्यै फर्कन सक्दैनन् भन्ने होइन । तर, अहिलेको अवस्थामा कम्पनीको आधिकारिक निर्णय उनको पुनरागमनको पक्षमा छैन । कम्पनीले नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइरहेको छ ।
विवाद बढे पनि वित्तीय अवस्था बलियै
एनभीडीयाको नेतृत्व र जासुसी प्रकरणमा विवाद बढे पनि कम्पनीको वित्तीय अवस्था भने बलियो देखिएको छ ।
नोभेम्बर १७ मा सार्वजनिक भएको कम्पनीको वित्तीय विवरणअनुसार एनभिडियाले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमासिक अवधिमा ११५.८ अर्ब अमेरिकी डलर राजस्व कमाएको छ ।
यो अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा कमाएको ५७ अर्ब डलरभन्दा दोब्बरभन्दा बढी हो ।
कम्पनीको खुद नाफा पनि ६५.३ अर्ब डलर पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा कम्पनीको खुद नाफा ३१.९ अर्ब डलर थियो । एनभीडीयाले लगातार १७औं त्रैमासिक अवधिमा विश्लेषकहरूको अपेक्षाभन्दा राम्रो बिक्री नतिजा दिएको रोयटर्सले जनाएको छ ।
तर, कम्पनीको वित्तीय नतिजा बलियो भए पनि नेतृत्व विवाद र चीनसँगको सम्बन्धले लगानीकर्तामा अनिश्चितता बढाएको छ ।
एनभीडीयाको सेयर मूल्य ह्वाङको राजीनामापछि घटेको थियो । कम्पनीको बजार मूल्यमा आएको गिरावटले विश्व एआई उद्योगमा एनभीडीयाको नेतृत्व कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने देखाएको छ ।
कम्पनीको वित्तीय नतिजा सार्वजनिक भएपछि सेयर बजारमा केही सुधार देखिए पनि विवादको दीर्घकालीन असरबारे अझै निश्चित निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन ।
चीनमा एआई चिप बिक्री रोक्ने निर्णय
एनभीडीयाको चीनसँगको कारोबार पनि अहिले पुनरावलोकनको चरणमा छ । नोभेम्बर १७ मा कम्पनीकी अन्तरिम सीईओ कोलेट क्रेसले चीनमा एच २०० चिप बिक्री नगर्ने निर्णय सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।
एच २०० एनभिडियाको उच्च क्षमताको एआई चिप हो । अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणका कारण चीनमा उन्नत चिपको बिक्री लामो समयदेखि विवादित विषय रहँदै आएको छ ।
टेकक्रन्चका अनुसार एनभिडियाले चीनमा एच २०० चिप बिक्री रोक्ने निर्णयले कम्पनीको चीन कारोबारमा थप अनिश्चितता बढाएको छ ।
त्यसै दिन कम्पनीले राष्ट्रिय सुरक्षा, निर्यात नियन्त्रण र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार जोखिमको निगरानीका लागि सञ्चालक समितिस्तरको समिति गठन गर्ने निर्णय पनि गरेको थियो । जसले एनभीडीयाले चीनसँगको कारोबारलाई व्यापारिक अवसरका रूपमा मात्र नभई राष्ट्रिय सुरक्षा जोखिमका रूपमा पनि हेर्न थालेको देखाउँछ ।
अब के हुन्छ ?
एनभीडीयाको जासुसी प्रकरणमा अहिले तीनवटा मुख्य प्रश्न बाँकी छन् ।
पहिलो, एलिस हुवाङले चीनको राज्य सुरक्षा मन्त्रालयसँग वास्तवमै सम्बन्ध राखेकी थिइन् कि थिइनन् ? अमेरिकी गुप्तचर निकायले यसबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ ।
दोस्रो, एनभीडीयाका गोप्य सूचना वा अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित डेटा चीनमा पुगेका छन् कि छैनन् ?
कम्पनीले अहिलेसम्म त्यस्तो सूचना चुहिएको विश्वास गर्ने कुनै कारण नरहेको बताएको छ । तर, अनुसन्धान जारी छ ।
तेस्रो, जेन्सन हुवाङ फेरि एनभिडियाको नेतृत्वमा फर्कन सक्छन् कि सक्दैनन् ? अहिलेको अवस्थामा कम्पनीको सञ्चालक समितिले उनको पुनरागमन अस्वीकार गरेको छ ।
तर, अनुसन्धानको निष्कर्ष र कम्पनीको भविष्यको नेतृत्व चयनले यस विषयमा थप प्रभाव पार्न सक्छ ।
एपस्टिनको मृत्यु आत्महत्या नभई हत्या भएको नयाँ दाबी
सुन एक वर्षयताकै सस्तो, मूल्य घट्ने क्रम जारी