विश्व

काठमाडौं । विश्वप्रसिद्ध कम्पनी टोयोटाको स्वामित्वमा रहेको कार निर्माता कम्पनी डाइहात्सुले सुरक्षा परीक्षणमा अनियमितता भएको स्वीकार गर्दै आगामी जनवरीको अन्त्यसम्ममा आफ्ना चारवटै प्लान्ट बन्द गर्ने घोषणा गरेको छ । डाइहात्सुले तीन दशकदेखि ६४ उत्पादनहरूमा सुरक्षा परीक्षणहरू हेरफेर गरिरहेको स्वीकार गरेको हो । जापानको ओसाकामा रहेको यसको मुख्यालय अन्तिमपटक डिसेम्बर २५ मा बन्द गरिएको थियो । यो घोटालाले देशका ९ हजार कर्मचारीहरूलाई जोखिममा पार्छ र विश्वव्यापी विशाल कार निर्माता कम्पनी टोयोटाको प्रतिष्ठालाई असर गर्न सक्छ । घोटालामा संलग्न ६४ मोडेलहरूमध्ये २४ मोडेल टोयोटा ब्रान्डिङमार्फत बिक्री गरिएका थिए । ओसाका प्लान्ट बन्द भएपछि ओटा, शिगा र क्योटो प्रान्तहरूमा यसको उत्पादन लाइनहरू बन्द गरिएका छन् । डाइहात्सुले बुधबार यातायात मन्त्रालयको अनुसन्धानपछि आफ्ना सबै सवारीसाधनहरूको आपूर्ति रोकेको छ । उत्पादन जारी राख्नुपर्ने दबाबका कारण परीक्षणको नतिजा झुटो भएको देखिएको पत्ता लागेको थियोे । कम्पनीले घोटालाबाट हुने नतिजा सम्बोधन गर्न आफ्ना मुख्य आपूर्तिकर्ताहरूसँग काम गर्ने जनाएको छ । यसले जापानको यातायात मन्त्रालयबाट सहयोग रकम पहुँचमार्फत क्षतिपूर्ति प्राप्त नगर्ने आफ्ना साना उपठेकेदारहरूलाई पनि मद्दत गर्न सक्छ । प्लान्टहरू निष्क्रिय रहेको समयमा यसले प्रत्यक्ष व्यापारिक सम्बन्ध भएका ४ सय २३ स्वदेशी आपूर्तिकर्तालाई क्षतिपूर्ति दिने जनाएको छ । सन् १९०७ मा स्थापना भएको डाइहात्सुले वर्षमा लगभग ११ लाख युनिट कार बिक्री गर्छ, जुन टोयोटाको १ करोड युनिट गाडीको वार्षिक बिक्रीको १० प्रतिशत हो । अटो उद्योग विश्लेषक डेभिड बेलीले बीबीसीसँग भने, ‘यो पहिलोपटक अप्रिलमा सुरु भएको थियो जहाँ यो मुद्दा विभिन्न परीक्षणहरूपछि झुटो भएको थियो।’ त्यसपछि टोयोटाले एक स्वतन्त्र आयोगमार्फत एयर ब्याग र गति परीक्षणसहित थप समस्याहरू फेला पार्यो । ‘यस समयमा त्यहाँ कुनै सुझाव छैन किनकि वास्तविक उत्पादनहरू असुरक्षित थिए, तर यो देखिन्छ कि तिनीहरूले कम्पोनेन्टहरूसहित कार परीक्षण गरे,’ उनले भने, ‘र, त्यसपछि विभिन्न कम्पोनेन्टहरूसहित कार बेचे, त्यसैले यसले ठूलो समस्या खडा गरेको छ ।’ टोयोटाको प्रतिष्ठा २००९ मा केही फ्लोर म्याट र एक्सिलिरेटर प्याडलहरूमा त्रुटिका कारण रिकलमा क्षति पुगेको थियो । जसका कारण २०१२ मा यसले विश्वभरिबाट ७० लाखभन्दा बढी सवारीसाधन फिर्ता लिएको थियो, जसमा केही यारिस, कोरोला र क्यामरी मोडेलहरू पनि समावेश थिए । ‘रिकलले टोयोटामा आधारभूतरूपमा परिवर्तन ल्यायो,’ बेलीले भने, ‘यो यति छिटो बढ्न बन्द भयो कि यसले फेरि गुणस्तरमा ध्यान केन्द्रित गर्यो । यसले वास्तवमा कम्पनी बाहिरका मानिसहरूलाई गुणस्तर जाँच गर्न ल्यायो । तर, यो यसको सहायक डाइहात्सुमा लागू हुने देखिँदैन।’ फक्सवागनको उदाहरण उद्धृत गर्दै धेरै विश्लेषकहरूले सुझाव दिएका छन् कि बढ्दो दबाबले धेरै कार निर्माताहरूलाई असर गरेको छ । जसको डिजेल गाडीहरूले विज्ञापनभन्दा बढी उत्सर्जन गरेको पाइयो । २०१५ मा अमेरिकाले भनेको थियो, ‘फक्सवागनले यसको पर्यावरण संरक्षण ऐन उल्लङ्घन गरेको छ ।

काठमाडौं । तीन दिनअघि अरब सागरमा शंकास्पद ड्रोन आक्रमणको शिकार भएको व्यापारिक जहाज ‘एमभी केम प्लुटो’ डिसेम्बर २५ मा मुम्बई पुगेपछि भारतीय नौसेनाको विस्फोटक डिस्पोजल टोलीले प्रारम्भिक अनुसन्धान गरेको थियो । उक्त जहाजमा लाइबेरियाको झण्डा फहराइएको थियो र चालक दलमा २१ भारतीय र एक भियतनामी थिए । आक्रमण भएको जहाजको भाग र त्यहाँ रहेको भग्नावशेष हेर्दा ड्रोनले आक्रमण गरेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसबारे भने अनुसन्धान भइरहेको छ । साउदी अरबबाट मङ्गलुरु आउँदै गरेको त्यो जहाजमा शनिबार अरब सागरमा आक्रमण भएको थियो । तर, यसबीच व्यापारिक जहाजमा आक्रमणको घटनापछि भारतीय नौसेनाले अरब सागरका विभिन्न क्षेत्रमा आईएनएस मोर्मुगाओ, आईएनएस कोची र आईएनएस कोलकाता नामक गाईडेड मिसाइल विनाशक तैनाथ गरेको छ । यसअघि अफ्रिकी देश गाबोनको झण्डा बोकेको जहाजमा आक्रमण भएको थियो । उक्त जहाज तेलले भरिएको थियो । एम साई बाबा नामको यो जहाज भारततर्फ आइरहेको थियो र त्यसमा चालक दलका २५ सदस्य सवार थिए । ती सबै भारतीय थिए । यो जहाजमा आइतबार ड्रोनले आक्रमण गरिएको थियो । यसअघि नर्वेको झण्डा बोकेको जहाजमा आक्रमण भएको थियो । आइतबार हमला भएको ग्याबोन जहाजको सम्बन्धमा सबैभन्दा पहिले भारतीय झण्डा बोकेको जहाजमा आक्रमण भएको खबर आएको थियो । अमेरिकाले भारतीय जहाजमा आक्रमण भएको दाबी गरेको थियो । तर, पछि भारतीय नौसेनाले यसमा ग्याबोनको झण्डा रहेको स्पष्ट पारेको थियो । अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्डले ग्याबोनको झण्डा फहराउने जहाजमा आइतबार हुथी विद्रोहीले आक्रमण गरेको जनाएको छ । शनिबार एमभी केम प्लुटोमा इरानबाट आएको ड्रोनले आक्रमण गरेको थियो । तर, इरानले भारत आउँदै गरेको जहाजलाई आफ्नो भूमिबाट आक्रमण नगरेको बताएको थियो । भारतको प्रतिक्रिया भारत आउँदै गरेका जहाजहरूमा यस्तो बेला आक्रमण भएको हो, जुन लालसागरमा यमनका हुथी विद्रोहीहरूद्वारा मिसाइल र यूएभी आक्रमण जारी थियो । इजरायल र हमासबीचको युद्धपछि इजरायलतर्फ गइरहेका जहाजहरूमा यी आक्रमणहरू भइरहेका हुन् । अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्डले ट्वीट गर्दै यी आक्रमणको गम्भीरतातर्फ ध्यानाकर्षण गराएका छन् । उनले यस्ता आक्रमणले अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक मार्गको सुरक्षामा खतरा हुन सक्ने बताए । अक्टोबर ७ मा हमासले इजरायलमा आक्रमण गरेपछि इजरायलले आफ्नो पक्षबाट जवाफी कारबाही गरेको थियो । सबैभन्दा पहिले नोभेम्बर २१ मा इजरायली कार्गो जहाज ग्यालेक्सी लिडरमा हमला भएको थियो  । यो जहाज पनि टर्कीबाट भारततर्फ आइरहेको थियो । इरानको सहयोगी हुथी विद्रोहीले जहाजमा सवार २५ जनालाई अपहरण गरेका थिए । त्यसबेला हुथी विद्रोहीका मुख्य वार्ताकार र प्रवक्ता मोहम्मद अब्दुल सलामले इजरायलका शत्रुका सबै जहाजले एउटै नियति भोग्ने बताएका थिए । यसअघि हुथी विद्रोहीका प्रवक्ताले ती देशहरूलाई इजरायली जहाजबाट आफ्ना नागरिक फिर्ता लिन आग्रह गरेका थिए । हमासलाई सहयोग गर्ने इरानले हुथी विद्रोहीलाई ड्रोन, ब्यालेस्टिक र क्रुज मिसाइल सञ्चालन गर्ने तालिम दिइरहेको बताइएको छ । नोभेम्बर २५ मा कार्गो जहाज ग्यालेक्सी लिडरमा आक्रमण भएपछि डिसेम्बर ३ सम्म दुई इजरायली जहाज र अर्को व्यापारिक जहाजमा आक्रमण भएको थियो । र, अहिले पछिल्ला दुई–तीन दिनमा भारततर्फ आउने दुईवटा जहाजमा आक्रमणका कारण अवस्था निकै गम्भीर बनेको छ । लाइबेरिया र ग्याबोनको झण्डामुनि आफ्नो क्षेत्रीय जलक्षेत्रतर्फ उड्ने विमानमा आक्रमण भएपछि भारत सरकारले अरब सागरका विभिन्न क्षेत्रमा आईएनएस मोर्मुगाओ, आईएनएस कोची र आईएनएस कोलकाता नामक गाईडेड मिसाइल विनाशकहरू तैनाथ गर्नुपरेको थियो। ‘भारतको बढ्दो आर्थिक र रणनीतिक शक्तिले केही शक्तिहरूलाई इर्ष्यालु बनाएको छ,’ भारतका रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले यस विषयमा प्रतिक्रिया दिँदै भने, ‘अरब सागरमा हालै भएको एमभी केम प्लुटोमा भएको ड्रोन आक्रमण र केही दिनअघि लालसागरमा एमभी साईबाबामाथि भएको आक्रमणलाई भारत सरकारले गम्भीरतापूर्वक लिएको छ । यो आक्रमण कसले गराएको हो उसलाई समुन्द्रमुनिबाट पनि पत्ता लगाइने छ र सजाय दिइनेछ।’ लालसागरको महत्व भारतीय नौसेनाका एक वरिष्ठ अधिकारीले हमास र इजरायलबीचको द्वन्द्व अब अरब सागरतर्फ बढ्दै गएको बताएका छन् । यस्तो युद्ध मोर्चा खोल्दा भारतमा ठूलो असर पर्न सक्ने उनको भनाइ छ । ‘बरु भारत यसबाट प्रभावित हुन थालेको छ,’ उनले भनेका छन्, ‘यसै कारण भारतले क्षेप्यास्त्र नष्ट गर्ने जहाज तैनाथ गरेको हो । भारतको अधिकांश आयात र निर्यात मुम्बई, कोची, मंगलुरु, गोवा र चेन्नई हुँदै जान्छ। त्यसैले यो अवस्था भारतका लागि चिन्ताजनक छ ।’ भारतको ८० प्रतिशत व्यापार समुद्री मार्गबाट ​​हुने गरेको छ । यसबाहेक यसको ९० प्रतिशत इन्धन समुद्री मार्गबाट ​​आउँछ । यस्तो अवस्थामा समुद्री मार्गमा हुने कुनै पनि आक्रमणले भारतको व्यापार र यसको आपूर्ति शृङ्खलालाई सिधै खतरामा पार्ने छ । आज विश्वको ढुवानी ट्राफिकको १२ प्रतिशत लालसागर र स्वेज नहर हुँदै जान्छ । लालसागर इडेनको खाडीमा खुल्छ र एडेनको खाडी अरब महासागरमा खुल्छ । स्वेज नहर भूमध्यसागरमा खुल्छ । भूमध्यसागर र यसको पछाडि सम्पूर्ण युरोप र यसको छेउमा, एट्लान्टिक सागर, उत्तर र दक्षिण अमेरिका पछाडि छ । यो व्यापार मार्गहरूको सम्पूर्ण श्रृंखला हो । यसमा कुनै पनि समस्याले सम्पूर्ण विश्वव्यापी व्यापारलाई हानि पुर्‍याउन सक्छ । भारतमा यी आक्रमणको प्रभाव के हुन्छ ? भारत र यो मार्गबाट ​​आयात निर्यात प्रायः मुम्बई, कोची, मंगलुरु, गोवा र चेन्नई हुँदै जान्छ । त्यसपछि दक्षिण पूर्वी एसियाली देशहरू जस्तै सिंगापुर, मलेसिया, इन्डोनेसिया, थाइल्याण्ड, भियतनाम र चीन, जापान, कोरिया, अष्ट्रेलिया जाने सबै जहाजहरू छन् जुन अरब सागरमार्फत भित्र आउँछन् । पहिले हिन्द महासागर र त्यसपछि अरब महासागरमा पुग्छन् । अरब महासागरबाट यो अडेनको खाडी, लालसागर र त्यसपछि स्वेज नहर र भूमध्यसागरमा जान्छ र त्यसपछि यहाँबाट युरोप र त्यसपछि जिब्राल्टरको जलडमरू हुँदै एट्लान्टिक सागर र त्यसपछि अमेरिकासम्म पुग्छ । यिनीहरूमा कुनै समस्या भए पूरै रुट परिवर्तन गरिने छ । यसपछि सम्पूर्ण सामान केप अफ गुड होपबाट ल्याउनुपर्ने छ । यसले सम्पूर्ण व्यापार मार्गको लम्बाइ ४० प्रतिशतले बढाउने छ । अब लामो दूरीका लागि थप इन्धन खर्च गर्नुपर्ने छ र व्यापार लागत बढ्ने छ। यो भारतका लागि ठूलो आर्थिक दबाब हुनेछ । यसअघि इजरायल वा यसका व्यापारिक वा सहयोगी मुलुकका व्यापारी जहाजमा आक्रमण हुने गरेको थियो भने अहिले भारतमा आउने जहाजमाथि आक्रमण भइरहेको छ । आखिर भारततर्फ आउने जहाजमाथि हमला भइरहेको छ । के यो इजरायलको आक्रमण रोक्न हमासमाथि दबाब बढाउनका लागि गरिएको हो ? हुथी विद्रोहीहरूले हमासमाथिको आक्रमण नरोकिएसम्म यी आक्रमणहरू जारी रहने बताएका छन् । वास्तवमा, हमास र यससँग सम्बन्धित सेनाहरूले इजरायललाई आक्रमण रोक्न दबाब दिइरहेका छन् । रुस र चीनले इजरायललाई आक्रमण गर्नबाट रोक्ने प्रयास गरिरहेका छन् । अहिले भारतमाथि दबाब बढेको छ । भारतको हितमा हानि पुर्‍यायाउने प्रयास भए इजरायल र हमासबीचको युद्ध बन्द होस् भन्ने चाहन्छ । नेतन्याहुसँग भारतको राम्रो सम्बन्ध छ र यस दिशामा पहल गर्न सक्छ । यही कारणले भारतमाथि दबाबको रणनीति बनिरहेको छ । बीबीसी हिन्दी 

काठमाडौं । हमास र इजरायलबीचको युद्ध अहिले लालसागरमा पुगेको छ । हमासलाई समर्थन गर्ने यमनका हुथी विद्रोहीहरूले लालसागर हुँदै जाने जहाजहरूलाई निशाना बनाउन थालेका छन् । हुथी विद्रोहीहरूले गाजामा इजरायलको आक्रमणविरूद्ध लालसागरलाई युद्धको मैदानमा परिणत गरेका छन् । उनीहरूले इजरायलसँग कुनै पनि हिसाबले जोडिएका जहाजहरूलाई निशाना बनाएका छन् । लालसागरमा यी आक्रमणहरू थप चिन्ताजनक छन् किनभने हुथीहरूले यी आक्रमणको बहानामा विश्व अर्थतन्त्रलाई चोट पुर्‍याइरहेका छन् । यो अर्थतन्त्रमाथिको प्रहारले भारतलाई पनि असर गर्ने छ । भारतले यस मार्गबाट ​​अफ्रिका र युरोपजस्ता देशहरूसँग आयात र निर्यात गर्छ। यस्तो अवस्थामा यी आक्रमणबाट व्यापार–व्यवसाय प्रभावित हुनेछ । यी आक्रमणको डरले शिपिङ कम्पनीहरूले या त निर्यात बन्द गर्नुपर्छ वा सामान ढुवानी गर्न लामो मार्गहरू लिनुपर्छ। लामो बाटो समय र लागत दुवै हिसाबले महँगो छ । हुथी आक्रमणका कारण शिपिङ कम्पनीहरूले अब लालसागरको विकल्प खोजिरहेका छन् । त्यहाँ लालसागरको विकल्प छ, जुन सम्पूर्ण अफ्रिकाको वरिपरि जान्छ । यो मार्ग स्वेज नहर मार्गभन्दा धेरै महँगो र लामो छ । यस रुटबाट ट्रेडिङ समय १५ दिनले बढ्ने छ । समयसँगै माल ढुवानीको लागत पनि बढ्ने छ । अफ्रिकी मार्गबाट ​​व्यापार गर्नुपर्‍यो भने दूरी हजारौं माइलले बढ्छ । लालसागरको वैकल्पिक मार्गबाट ​​व्यापार गर्दा लागत र समय दुवैमा उल्लेखनीय वृद्धि हुनेछ । जसको प्रत्यक्ष असर अर्थतन्त्रमा पर्नेछ । लामो बाटोबाट व्यापार गर्ने हो भने सामान पुग्न १० देखि १४ दिन बढी लाग्ने र यसले व्यापार लागत ३० देखि ४० प्रतिशतले बढेर सर्वसाधारणलाई प्रत्यक्ष असर पार्छ । भारतले आफ्नो आवश्यकताको ८० प्रतिशत यही मार्गबाट आयात गर्छ । हुथी आक्रमणले कच्चा तेलको आपूर्तिलाई असर गर्ने छ । जहाजले लामो रुट लिँदा मूल्यमा पनि असर पर्ने छ । सामान ढुवानीमा ढिलाइ हुन सक्छ । लामो बाटो लिँदा ढुवानी लागत बढ्छ र कम्पनीहरूमा आर्थिक भार बढ्छ । र, अन्ततः आमजनतालाई असर गर्छ । एजेन्सी