भारतमा नेपालका प्रधानमन्त्रीलाई नगरिएको स्वागत रविलाई
काठमाडौं । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति रवि लामिछाने भारत भ्रमणका क्रममा मंगलबार भारतीय जनता पार्टी (भाजपा)को कार्यालय पुगेका छन् । भारतको सत्ताधारी दल भाजपाको कार्यालयमा मंगलबार उनको भव्य स्वागत गरिएको छ । भाजपाको निमन्त्रणामा पाँचदिने भ्रमणमा रहेका लामिछानेलाई दिल्लीस्थित भाजपा मुख्यालयमा विशेष स्वागत गरिएको हो । सोमबार दिल्ली पुगेका लामिछानेले मंगलबार भाजपा अध्यक्ष नितिन नवीनसँग भेटवार्ता सुरु गरेका छन् । भेटअघि भाजपा कार्यालय परिसरमा पञ्चेबाजा, पुष्प वर्षा तथा सांस्कृतिक झाँकीसहित उनको स्वागत गरिएको छ । स्वागत कार्यक्रममा भारतीय तथा नेपाली समुदायका उल्लेख्य व्यक्तिहरूको उपस्थिति रहेको थियो । भारत प्रस्थानअघि त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा सञ्चारकर्मीहरूले प्रतिक्रिया माग्दा लामिछानेले भ्रमणपछि विस्तृत रूपमा बोल्ने बताएका थिए । भ्रमणका क्रममा उनले भाजपा नेतृत्वसँगै भारतीय सरकारका उच्च पदाधिकारीहरूसँग पनि छलफल गर्ने कार्यक्रम रहेको बताइएको छ । भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार लामिछाने र भारतीय विदेशमन्त्री एस. जयशंकरबीच पनि भेटवार्ताको तयारी गरिएको छ । उक्त भेट भाजपा कार्यालयमै हुन सक्ने जनाइएको छ । त्यस्तै, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँगको भेट बुधबारका लागि तय भएको भए पनि समय भने अन्तिम रूपमा टुंगिएको छैन । भारतीय सञ्चारमाध्यम ‘आजतक’ले प्रधानमन्त्री मोदीको उपलब्ध समयअनुसार भेटघाट हुने भएकाले त्यस दिन नेपाली प्रतिनिधिमण्डलका अन्य औपचारिक कार्यक्रम नराखिएको जनाएको छ । राजनीतिक वृत्तमा लामिछानेको भारत भ्रमणलाई विशेष चासोका साथ हेरिएको छ । विगतमा नेपालका प्रधानमन्त्रीलाई नगरिएको स्वागत र सम्मान सभापति लामिछानेलाई गरिएको छ । तत्काली प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ भारत भ्रमणमा जाँदा उनलाई विमानस्थलमा स्वागत गर्न भाजपा विदेश विभाग प्रमुख विजय चौथाइवा पुगेका थिए । यसपटक भने भाजपा नेतृत्वका उच्च तहका पदाधिकारीहरू नै स्वागतमा सक्रिय देखिनुले भ्रमणलाई विशेष महत्व दिइएको संकेत मानिएको छ । यस पटक लामिछानेलाई स्वागत गर्न भाजपाका राष्ट्रिय महासचिव तथा राज्यसभा सांसद अरुण सिंह आइपुगेका थिए । सभापति रवि लामिछानेसँग भाजपाका राष्ट्रिय महासचिव तथा राज्यसभा सांसद अरुण सिंह । भारतले रविलाई विगतका प्रधानमन्त्री भन्दा बढी प्राथमिकता दिएको स्वागतबाट बुझ्न सकिन्छ । नेपालमा रास्वपाको बढ्दो राजनीतिक प्रभाव तथा नयाँ परिस्थितिका कारण भारतीय पक्षले फरक ढंगले वर्तमान नेपाल सरकारलाई हेरिरहेको विश्लेषण कुटनीतिका जानकारहरु बताउँछन् । लामिछानेको भ्रमणलाई सामान्य राजनीतिक भेटघाटभन्दा बढी महत्वको रूपमा हेरिएको छ । भारतले नेपालका प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरूसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने आफ्नो परम्परागत नीति अनुरूप रास्वपासँग पनि निकट संवाद बढाउन खोजेको हुन सक्ने टिप्पणी कुटनीतिक जानकारहरुके छ । सभापति लामिछानेले मंगलबार भारतको हिन्दुस्थान टाइम्समा एउटा लेखमार्फत नेपाल र भारतको सम्बन्ध नयाँ ढंगबाट अगाडि बढाउनुपर्ने धारणा राखेका छन् । उनले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई परम्परागत राजनीतिक र भू राजनीतिक बहसभन्दा माथि उठाएर विकास, व्यापार, लगानी र आर्थिक साझेदारीमा केन्द्रित गर्नुपर्ने उल्लेख गरेका छन् । लामिछानेले नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा भएको राजनीतिक परिवर्तनलाई ‘मतपेटिका क्रान्ति’ को संज्ञा दिँदै लोकतान्त्रिक प्रक्रियामार्फत नयाँ पुस्ताको नेतृत्व स्थापित भएको उल्लेख गरेका छन् । उनले रास्वपाले प्राप्त गरेको जनादेश परिवर्तनको पक्षमा जनताको स्पष्ट सन्देश भएको दाबी गरेका छन् । सभापति लामिछाने र भाजपाका अध्यक्ष नितिन नविन । तस्बिर : एएनआई लेखमा उनले नेपाल र भारतबीच रेल, हवाई सेवा, ऊर्जा, सूचना प्रविधि, पर्यटन र शिक्षाजस्ता क्षेत्रमा व्यापक सहकार्यको सम्भावना औंल्याएका छन् । प्रस्तावित रक्सौल र काठमाडौं रेलमार्ग निर्माणले दुई देशबीचको व्यापार, पर्यटन र आर्थिक गतिविधिमा ऐतिहासिक परिवर्तन ल्याउने उनको भनाइ छ । लामिछानेले पोखरा र लुम्बिनीबाट दिल्ली, मुम्बई तथा बेङ्गलुरुसम्म प्रत्यक्ष उडान सञ्चालन गर्नुपर्ने, काठमाडौं र बेङ्गलुरु डिजिटल करिडोर निर्माण गर्नुपर्ने तथा नेपालमा आईआईटी जस्ता प्रतिष्ठित भारतीय शैक्षिक संस्थाहरू विस्तार गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन् । उनले नेपालको जलविद्युत् सम्भावना भारतको ऊर्जा सुरक्षासँग जोडिएको बताएका छन् । सीमापार व्यापार सहज बनाउन आधुनिक पूर्वाधार, डिजिटाइज्ड एकीकृत जाँच चौकी र उन्नत पारवहन प्रणालीको आवश्यकता रहेको उनको धारणा छ । भाजपा कार्यालयमा रवि लामिछाने । लामिछानेले नेपाल र भारतबीच रहेका विवादहरूलाई ऐतिहासिक तथ्य, प्रमाण र संवादका आधारमा समाधान गर्नुपर्ने उल्लेख गरेका छन् । उनले अतिराष्ट्रवादी भाषणभन्दा व्यावहारिक संवाद र पारस्परिक विश्वासलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन् ।
साना तथा मझौला उद्योगको प्रवर्द्धनबिना देशमा आर्थिक क्रान्ति असम्भव : सुरकृष्ण वैद्य
काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष सुरकृष्ण वैद्यले साना तथा मझौला उद्यमीहरूको प्रवद्र्धन र विकास बिना देशमा आर्थिक क्रान्ति सम्भव नभएको बताएका छन् । घरेलु तथा साना उद्योग महासंघका पदाधिकारीहरूसँगको भेटघाटका क्रममा उनले मुलुकको आर्थिक समृद्धिका लागि साना उद्योगहरूको व्यवस्थापन र औद्योगिक क्रान्ति अनिवार्य शर्त रहेको उल्लेख गरेका हुन् । वरिष्ठ उपाध्यक्ष वैद्यले साना तथा घरेलु उद्योग महासंघले जिल्ला तहसम्म पुगेर गरिरहेको कार्यको प्रशंसा गर्दै सरकारले यस क्षेत्रलाई प्रत्यक्ष रूपमा सम्बोधन गर्नुपर्नेमा जोड दिए । महासंघको वरिष्ठ उपाध्यक्षको हैसियतले अबका दिनमा वस्तुगत संघ, जिल्ला नगर उद्योग वाणिज्य संघ र साना तथा मझौला व्यवसायीहरूलाई समेटेर अगाडि बढ्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरे । विशेषगरी वस्तुगत संघका सदस्यहरूको सक्रियताले महासंघलाई चलायमान बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको उनको भनाइ छ । सरकारी बजेट र तालिम कार्यक्रमहरूको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाउँदै उपाध्यक्ष वैद्यले हाल सञ्चालित सीपमूलक कार्यक्रमहरूले लक्षित वर्गलाई समेट्न नसकेको टिप्पणी गरे । आर्थिक, सीपमूलक र आयमूलक तालिमहरू (महिला, युवा तथा कृषक लक्षित) स्थानीय सरकारको अगुवाइमा भएपनि त्यसको प्राविधिक समन्वय र कार्यान्वयन निजी क्षेत्रका छाता संगठनहरूमार्फत हुनुपर्ने उनको प्रस्ताव छ । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ र नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघबीचको समन्वयमा जिल्लास्तरका तालिमहरू सञ्चालन गरिए मात्र वास्तविक उद्यमीले अवसर पाउने र तालिमपश्चात रोजगारी सिर्जना हुने वैद्यले बताए । आगामी दिनमा दुवै महासंघले साझा समिति बनाएर सरकारसँग प्रभावकारी रूपमा समन्वय गर्ने योजना रहेको समेत बताए । ‘हामी के भन्छौँ भने, नेपालमा ठूला उद्योग घरानाभन्दा पनि जबसम्म साना तथा मझौला उद्यमहरूको प्रवर्द्धन हुँदैन, जबसम्म साना उद्योगहरूको व्यवस्थापन हुँदैन र साना उद्यमीहरूको औद्योगिक क्रान्ति हुँदैन, तबसम्म देशमा आर्थिक क्रान्ति सम्भव हुँदैन भन्नेकुरा सबैले स्पष्ट रूपमा बुझेका छन्,’ उनले भने ।
नीतिगत प्रभावमार्फत विशेष सुविधा खोज्ने निजी क्षेत्रको प्रवृत्ति हट्नुपर्छ : उपाध्यक्ष भट्ट
काठमाडौं । राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष गुणाकर भट्टले नेपालको अर्थतन्त्रमा निजी क्षेत्रको योगदान महत्वपूर्ण रहेको भन्दै अब निजी क्षेत्रले नीतिगत प्रभावमार्फत विशेष सुविधा खोज्ने (रेन्ट–सिकिङ) प्रवृत्ति त्याग्नु पर्ने बताएका छन् । राजधानीमा आयोजित एक कार्यक्रममा उनले निजी क्षेत्रको प्रवृत्ति नीतिगत प्रभावमार्फत विशेष सुविधा खोज्ने रहेको बताउँदै अब यो प्रवृत्ति रहन नहुने बताए । उनका अनुसार विगत तीन–चार दशकदेखि भइरहेको उदारीकरण र नीतिगत सुधारमा निजी क्षेत्रको भुमिका उल्लेखनीय रहेको छ तर निजी क्षेत्रबारे आलोचनात्मक रूपमा हेरिने केही प्रवृत्तिबाट बाहिर निस्कन आवश्यक छ । भट्टकाअनुसार निजी क्षेत्रले अनावश्यक रूपमा नीतिमा लबिङ गरेर रेन्ट–सिकिङ व्यवहारलाई प्रोत्साहन गर्नु हुँदैन । उत्पादनशील लगानीभन्दा सट्टेबाजीमा केन्द्रित हुने प्रवृत्तिबाट पनि माथि उठ्न आवश्यक छ । उनले सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछि चर्चामा आएको ‘फिसिङ विथ डायनामाइट’ अवधारणाको उदाहरण दिँदै अल्पकालीन लाभका लागि दीर्घकालीन क्षति हुने गतिविधिबाट निजी क्षेत्र र राज्य दुवै टाढा रहनुपर्ने बताए । भट्टले निजी क्षेत्रले सुशासनयुक्त कर्पोरेट संस्कार (गुड कर्पोरेट गभर्नेन्स) प्रवद्र्धन गर्नुपर्ने र सरकारले पनि सुशासनलाई बलियो बनाउँदै लैजानुपर्ने बताए । सरकारको ‘सुशासन र समृद्धि’ लाई सँगसँगै अघि बढाउने लक्ष्यको परिपूरकका रूपमा निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गरिने उनको भनाइ थियो । ‘निजी क्षेत्र भनेको नेपालको अर्थतन्त्रमा इमानदारीपूर्वक योगदान गरिरहेको क्षेत्र हो । विगत तीन–चार दशकदेखि हामीले उदारीकरण र नीतिगत सुधारका कुरा गरिरहेका छौँ, त्यसमा निजी क्षेत्रको योगदान पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ,' उनले भने । उनले निजी क्षेत्रलाई अघि बढाउन सकिए देश उच्च आर्थिक वृद्धिको मार्गमा अघि बढ्ने र त्यो सबैको साझा चाहना भएको बताए । उपाध्यक्ष भट्टले मुलुकको विकासका लागि छिमेकी देशहरूजस्तै प्रविधिको प्रयोग बढाउन, सरकारी तथा निजी दुवै क्षेत्रमा कार्यक्षमता वृद्धि गर्न आवश्यक रहेको बताए । त्यसो गर्नसके सार्वजनिक हितका कार्यक्रमहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दै पछाडि परेका क्षेत्र, वर्ग र नागरिकलाई पनि विकासको साझेदार बनाउन सकिने उनको भनाइ थियो ।
