अमेरिकामा टिकटक बन्द
काठमाडौं । अमेरिकामा टिकटकमाथि प्रतिबन्ध लगाउने तयारी भइरहेका समय टिकटकले सेवा अवरूद्धताका लागि आफ्ना प्रयोगकर्ताहरूसँग क्षमा याचना गर्दै हाललाई अमेरिकामा यो सेवा अवरूद्ध भएको घोषणा गरेको छ । केही अमेरिकी प्रयोगकर्ताले टिकटकलाई गुगल एप स्टोरबाट पनि हटाइएको बताएका छन् । अमेरिकामा प्रतिबन्ध लागू हुनुभन्दा केही घण्टाअघि नै सामाजिक सञ्जाल टिकटक बन्द गरिएको हो । प्रयोगकर्ताले अमेरिकामा टिकटक खोल्दा उनीहरूको टिकटक पेजमा ‘तपाईं अहिले टिकटक प्रयोग गर्न सक्नुहुन्न’ भन्ने एउटा सन्देश देखिन्छ । यो सन्देश टिकटकले अमेरिकामा आफ्नो सेवा बन्द भएको घोषणा गरेपछि देखिन थालेको हो । धेरै प्रयोगकर्ताले एप स्टोरबाट पनि टिकटक हटाइएको बताएका छन् । अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले शुक्रबार टिकटकमाथि प्रतिबन्ध लगाउने कानुनको पक्षमा फैसला सुनाएको थियो । टिकटकको मूल कम्पनी बाइटडान्सले अमेरिकी फर्म वा कम्पनीलाई टिकटकको स्वामित्व बेचेको खण्डमा मात्र टिकटक प्रतिबन्धबाट बच्न सक्ने फैसलामा उल्लेख छ । त्यसपछि टिकटकले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै जो बाइडेन, ह्वाइट हाउस र न्याय मन्त्रालयले हामीलाई स्पष्टता र आश्वासन दिन असफल भएकाले सेवा अर्को व्यवस्था नभएसम्मका लागि बन्द गरिएको छ । ‘सौभाग्यवश, अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचित हुनुभएका रिपब्लिकन नेता डोनाल्ड ट्रम्पले पदभार ग्रहण गरेपछि टिकटक पुनः सुरु गर्ने समाधान खोज्न हामीसँग मिलेर काम गर्ने सङ्केत गर्नुभएको छ,’ टिकटकले भनेको छ। अमेरिकाका नवनिर्वाचित राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले टिकटकलाई ९० दिनको प्रतिबन्धबाट छुट दिन सक्ने आश्वासन दिएको टिकटकले जनाएको छ ।
घरमा पाइने सस्ता पोषक खानेकुराको हेला गरिँदै, महँगा भिटामिनका पछाडि दौडिनेक्रम बढ्दै
‘डाक्टर साहेव, मलाई कमजोरी भइरहेछ, कुनै भिटामिन वा टनिक लेखिदिनुस् न ।’ यो वाक्य अस्पताल, हेल्थपोष्ट र क्लिनिकमा काम गर्ने डाक्टर वा स्वास्थ्य कार्यकर्ताले प्रायः सुन्नुपर्छ । हातमा ठूला राम्रा टनिकका सिसी लिएर घरपरिवारका बालबालिका वा बिरामीबाट भर्खर तङ्ग्रिन लागेका व्यक्तिलाई खुवाउने प्रचलन अहिले गाउँ सहर सबै ठाउँमा बढ्दो छ । पहिले सुत्केरीलाई ज्वानोको झोल खुवाएर दूध पर्याप्त मात्रामा आउँथ्यो । क्याल्सियम पनि हुन्थ्यो । तर अहिले ज्वानोको नाममा नाक खुम्च्याइन्छ तर महँगा क्याल्सियमका चक्की भने मज्जासँग खुवाइन्छ । त्यसैगरी बढी भिटामिन ख्वाउनुपर्छ भनेर मानिसहरु जताततै भिटामिनको खोजीमा छन् । कतिचोटी ग्राहक आफैँ औषधि पसलमा गएर भन्छन्, ‘मलाई कमजोरी भएको छ कुनै तागतको झोल दिनुस् न ।’ औषधि पसलेले कुनै ‘कुनै रङ्गीन झोल’ निकालेर दिन्छ र ग्राहक खुसी हुँदै ‘तागतको सिसी’ लिएर फर्कन्छन् । विशेषगरी गाउँघरतिर महिला ढाड दुख्नेदेखि लिएर मुटु पोल्नेसम्म जुनसुकै प्रकारको शारीरिक अस्वस्थतामा पनि भिटामिन प्रयोग गर्छन् । सहरका महिलाले पनि आफैँ ‘दुब्लो भएँ, मोटाउने भिटामिन दिनुस् न’ भन्दै औषधि पसलबाट किनेर ल्याउँछन् । गाउँमा स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्दा कतिचोटी महिला खास कुनै समस्या नभए पनि कमजोरी भयो भनेर आउँछन् र भिटामिनको माग गर्छन् । यदि उनीहरुलाई भिटामिन नदिने हो भने ‘कस्तो डाक्टर होला । केही रोग छैन भनेर भिटामिन दिएन’ भनेर गुनासो गरेको पनि सुनिन्छ । त्यसैगरी बच्चाले भात खाएन भनेर बजारको औषधि खुवाए भात र रोटीले पाउने पोषण पुग्छ भन्ने ठान्छन् । भिटामिन मानव शरीरको लागि एकदमै नभई नहुने तत्व हो । त्यस शब्दको उत्पत्ति नै ल्याटिनको भाइटल (अत्यन्त आवश्यक) शब्दबाट भएको हो । भिटामिन मानव शरीरलाई अत्यन्त कममात्रामा चाहिन्छ भन्ने त सबैलाई थाहा छ तर यो हामीले दिनदिनै खाने भोजनबाट नै प्राप्त हुन्छ र यसको बढी प्रयोग गरेर ज्यादा फाइदा हुँदैन भन्ने कुराचाहिँ कमैलाई थाहा छ । त्यसैले त उनीहरु त्यसको पूर्ति हेर्दा आकर्षक देखिने तर महँगा र अनावश्यक झोलहरुले हुन सक्दैन भन्ने तथ्यतर्फ कमैको ध्यान गएको पाइन्छ । गर्भवती र सुत्केरी आमालाई सबै पौष्टिक तत्व एवं भिटामिनहरु बढी चाहिन्छन् भन्ने कुरा पनि प्रायःलाई थाहा हुन्छ, तर ती आवश्यक तत्वहरु प्राकृतिक भोजनमै धेरै हुन्छ भन्ने कुरामा कमैले ध्यान पुर्याएको देखिन्छ । आमा पनि चाहे काखको बच्चा होस् चाहे बढ्ने बच्चा सबैलाई भिटामिन झोल र टनिक दिएर सन्तुष्ट हुन्छन्, बच्चालाई पोषण दिइरहेको ठान्छन् । बाबु आमा कमैलाई थाहा छ-भान्छामा भएको भोजन नै बच्चालाई सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ । आधुनिक चिकित्सा विज्ञानका पिता हिपोक्र्याटस भनेका थिए, ‘भोजन नै औषधि हो ।’ विभिन्न विज्ञापनका भरमा औषधि किनेर खाने प्रचलन र घरको खानेकुराले मात्रै हाम्रो शरीर कमजोर हुन्छ भन्ने गलत मानसिकताका कारणले नै मानिसहरु सिसी र चक्की भिटामिन औषधि किनेर खान्छन् । हाम्रा करेसाबारीमा फलेका हरिया तरकारी, बजारमा पाइने मौसमअनुसारका फलफूल आदिलाई बेवास्ता गरेर हामीहरु धेरैजसो स्वास्थ्य राम्रो पार्नका लागि बजारका टनिक किनेर खान्छौँ । भिटामिनको प्रयोग गर्दा चक्कीभन्दा रङ्गीन झोल वा टनिकहरु बढी फाइदाजनक र झोलभन्दा बढी भिटामिन सुई फाइदाजनक हुन्छन् भन्ने गलत धारणाले गर्दा गाउँघरमा प्रत्येक रोगको लागि भिटामिन सुई लिने प्रचलन पनि धेरै मात्रामा छ । अनेक भ्रामक र अज्ञानताको कारणले पछिल्लो समय गाउँघरमा पनि सस्ता पोषक खानेकुराहरु छोडेर महँगो झोल तथा सुईका पछाडि दौडिनेक्रम बढ्दै गएको छ । यस्तो चलन बढ्नुको एउटा कारण रेडियो, पत्रपत्रिका र टिभीजस्ता सञ्चार माध्यमहरुमा हर्लिक्स्, बुष्ट, बोर्नभिटाजस्ता भिटामिनहरुको प्रचारप्रसार अत्यधिक हुनु पनि हो । भिटामिन ‘ए’ को कमीले हुने राति अन्धो हुने रोगको लागि ‘भिटामिन ए’ को क्याप्सुल बाँडिन्छ । तर तपाईको घरको बारीको फल मेवा वा अम्बा खाउँ है भनेर भनिदैन । जुन ठाउँमा पर्याप्त मात्रामा अमला पाइन्छ त्यो ठाउँमा भिटामिन सी’ को चक्की बेचिन्छ महँगोमा । सस्तोमा पाइने अमला भिटामिन सीकोभन्दा धेरै सस्तो भएर पनि बेवास्ता गरिन्छ । डा. अरुणा उप्रेती मानिसहरुले आफ्नो धेरै कमाई भ्रममा परेर यस्ता रङ्गीन झोलमा खर्च गरिरहेका छन् । औषधि पसलमा गएर रङ्गीन झोल किन्नुभन्दा अगाडि तपाईं डाक्टरलाई सोध्नुस्, ‘के वास्तवमा नै मलाई भिटामिन जरुरी छ र?’ भोक लगाउने टनिक आफूले खानुभन्दा अघि वा परिवारका सदस्यहरुलाई दिनुभन्दा अघि सोच्नुस्, ‘के यो वास्तवमा तपाईंलाई चाहिन्छ ? के यसका सम्पूर्ण कुप्रभावहरुबारे तपाईंलाई जानकारी दिइएको छ ? कतिपय विकसित देशहरुमा कुप्रभाव पर्छ भनेर भनिएका यस्ता भिटामिनका चक्की वा झोलहरु नेपालमा प्रश्रयका साथ बिक्री वितरण भइरहेको छ । सन्तुलित भोजनबाट नै सबैखाले भिटामिनहरु पाउन सकिन्छ भनेर बुझ्नसक्यो भने भिटामिन झोल र टनिकको कसैलाई पनि जरुरत हुँदैन । त्यसैगरी धेरै मानिसहरु भोजन भनेर पाचन गराउने रस किनेर खान्छन् । तर घरमै भएका खानेकुरा ज्वानो, हिङजस्ता तत्वहरुको प्रयोग गरे पनि पच्ने प्रक्रिया राम्रो हुन्छ भनेर धेरै थोरैलाई मात्र थाहा हुन्छ होला । युवा पुस्तामा त यस्ता कुराहरुमा कमैले चासो दिएको पाइन्छ । तराईमा घरघरमा पाइने मेवा पाकेर झरिरहेका हुन्छन् । त्यसलाई हेरेर आँखा तर्काएर हिँड्नेहरुलाई थाहा छैन कि मेवा कस्तो औषधि, पाचन रस र भिटामिनले भरिएको खानेकुरा हो भनेर । खाना पचाउने भनेर थरिथरिका सिसीहरु बजारबाट किनेर ल्याउनेहरुलाई थाहा छ कि छैन मेवामा शरीरका भोजन पचाउन चाहिने सबै पाचन रसहरु जस्तै– पापायीन, खिम्मोपापिन आदि हुन्छ । मेवालाई विभिन्न ठाउँमा विभिन्न तरिकाले प्रयोग गरिन्छ । कतै पाकेको, कतैकतै पाकेको फललाई झोल बनाएर खाइन्छ, कतै काँचो मेवालाई तरकारी वा अचार बनाएर खाइन्छ जसरी खाए पनि यसले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक शक्ति बढाउने मात्रा होइन कि शरीरमा रहेका अन्य समस्या जस्तो कब्जियत हुने, खाना नपच्ने समस्या हुने आदि हटाउन पनि सक्छ । मेवामा भिटामिन ‘सी’ को मात्रा प्रचुर रहेको हुन्छ । आधुनिक पाचन रसका बारेमा जानिफकार प्रोफेसर म्यकस वोल्फले क्यानेडियन सिपाहीहरुमा अनुसन्धान गरेका थिए । उनले पर्याप्त मात्रामा पाचन रस भएका फलफूलहरुको खान दिएका सिपाहीहरुको स्वास्थ्यमा मात्र सुधार भएन कि उनीहरुमध्ये जसलाई धेरै रुघाखोकी लागि रहन्थ्यो दुई तिहाईलाई त लामो समयसम्म रुघाखोकी नै लागेन । एक तिहाई सिपाहीलाई रुघाखोकी लागे पनि कडा रुपले लागेन । प्रोफेसर वोल्फले आफ्ना विभिन्न अनुसन्धानबाट यो निष्कर्ष निकाले कि, शरीरमा पर्याप्तमात्रामा पाचन रस हुने हो भने व्यक्तिहरुको शरीरमा किटाणुहरुले आक्रमण गरेर रोग लाग्ने सम्भावना कम हुन्छ । पाचन रस प्राप्त गर्न टाढा जानै पर्दैन । मेवामा रहेका पर्याप्त तत्वहरु नै खानेकुरा पचाउन पर्याप्त छन् । तरै प्रायः मानिसहरु घरमा फलेको मेवा खान छोडेर, औषधि पसलमा गएर पाचन गर्ने औषधि, विभिन्न भिटामिनका झोल, शक्ति दिने झोल, सुत्केरी महिलालाई दूध बढाउने झोल, बालबालिकालाई भोक लगाउने झोल भनेर अनेकथरीका थरीथरीका बट्टाहरु किनेको पाइन्छ । नेपाली उखान ‘नजिकको तीर्थ हेला’ भने झैँ आफूसँग भएको वस्तुको बेवास्ता गरेर त्यसको सट्टामा महँगा झोलहरु किन्नेक्रम बढिरहेको छ । यसले आर्थिक रुपमा मात्र नभई स्वास्थ्यका हिसाबले पनि फाइदा पुगेको छैन । रासस (लेखक जनस्वास्थ्य तथा पोषणविद् हुन्)
ट्रम्पको योजनाले रकेट बन्यो क्रिप्टो, भोलिदेखि झन् बढ्नसक्ने प्रक्ष्येपण
काठमाडौं । क्रिप्टोकरेन्सी फेरि चर्चामा आएको छ । यसको कारण हो- अमेरिकाका नवनिर्वाचित राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको भोलि अर्थात् जनवरी २० मा हुने शपथग्रहण । ट्रम्पले जनवरी २० मा अमेरिकी राष्ट्रपति पदको शपथ लिनेछन् । उनले शपथ लिएपछि क्रिप्टोकरेन्सीसँग सम्बन्धित केही घोषणा गर्न सक्ने बुझिएको छ । यही कारणले नै पछिल्ला ५ दिनमा क्रिप्टोकरेन्सीमा ठूलो उछाल आएको छ । त्यसैगरी, ट्रम्पले शुक्रबार ट्रम्प मिम कोइन लन्च गरेका थिए । यो कोइन लन्च हुनासाथ यसमा ८ हजार प्रतिशत उछाल आएको थियो । ट्रम्पका साथी एलन मस्क लगायत धेरै व्यक्तिहरू ट्रम्प प्रशासनसँग जोडिएका छन् । यिनीहरू पनि क्रिप्टोकरेन्सीका समर्थक हुन् । जानकारहरूका अनुसार यस्तो अवस्थामा बिटकोइनलगायत अन्य क्रिप्टोकरेन्सीमा पनि आउने समयमा तीव्र उछाल आउन सक्छ । ट्रम्पको योजना जानकारहरूका अनुसार ट्रम्पले आफ्नो कार्यकालको पहिलो केही दिनमा क्रिप्टोकरेन्सी कम्पनीहरूमाथि लाग्ने नियामक बोझलाई कम गर्न सक्छन् । साथै उनले डिजिटल करेन्सी अपनाउन प्रोत्साहन गर्नेसम्बन्धी केही घोषणा गर्न सक्छन् । ट्रम्पले अमेरिकी राष्ट्रपतिको सत्ता सम्हालेपछि क्रिप्टो सल्लाहकार परिषद् बनाउन एक कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गर्न सक्छन् । ब्लुमबर्ग न्युजले पनि स्रोतमार्फत यसबारे समाचार प्रकाशित गरेको थियो । यो परिषद्ले सरकारलाई क्रिप्टोमैत्री नीतिमा सल्लाह दिन मद्दत गर्नेछ । यसमा २० सदस्य हुन सक्छन् । क्रिप्टोमा कति आयो उछाल ? पछिल्ला ५ दिनमा क्रिप्टोकरेन्सीमा ठूलो उछाल देख्न पाइएको छ। हेरौं, ५ दिनमा कुन प्रमुख क्रिप्टोकरेन्सीमा कति उछाल आयो । बिटकोइन बिटकोइनले फेरि एक लाख डलरको आँकडा पार गरिसकेको छ । आइतबार बिहान ११ बजे यसको मूल्य १.०५ लाख डलर थियो । यसमा पछिल्लो ५ दिनमा ८ प्रतिशतभन्दा बढीको उछाल आएको छ । डगकोइन यो क्रिप्टोकरेन्सीले पनि उचाइ लिन थालेको छ । अहिले यसको मूल्य ०.३९ डलर छ । पछिल्लो ५ दिनमा यसमा करिब १० प्रतिशतको उछाल आएको छ । लाइटकोइन यसमा पनि पछिल्लो केही समयदेखि निकै तेजी देखिएको छ । अहिले यसको मूल्य करिब १२० डलर छ । ५ दिनमा यसमा १७ प्रतिशतभन्दा बढी उछाल आएको छ । रिपल यो क्रिप्टोकरेन्सी पनि पछिल्लो केही समयदेखि रकेट बनेको छ । अहिले यसको मूल्य ३.१८ डलर छ । ५ दिनमा यसमा १९ प्रतिशतभन्दा बढीको उछाल आएको छ । सोलाना यो क्रिप्टोकरेन्सी निकै तीव्र गतिका साथ अघि बढिरहेको छ । पछिल्लो २४ घण्टामा यसमा जबरजस्त उछाल आएको छ । अहिले यसको मूल्य २६९.६० डलर छ । ५ दिनमा यसमा करिब ४५ प्रतिशतको तेजी आएको छ ।
सैफ अलि खानलाई चक्कु हान्ने व्यक्ति पक्राउ
काठमाडौं । बलिउड अभिनेता सैफ अलि खानलाई चक्कु प्रहार गर्ने व्यक्तिलाई प्रहरीले पक्राउ गरेर सार्वजनिक गरेको छ । पक्राउ पर्नेमा मोहम्मद सरीफुल अस्लाम असजाद रहेको प्रहरीले जनाएको छ । उनी विजोय दास नाम राखेर मुम्बइमा बस्दै आएको बताइएको छ । उनी भारतीय नागरिक भएको प्रमाण फेला नपरेको प्रहरीको भनाइ छ । तर, प्रहरीले उनी बांङ्लादेशी नागरिक हुन सक्ने अनुमान गरेको छ । तर उनीसँग पासपोर्ट वा अरु कुनै परिचयपत्र केही पनि फेला नपरेकाले अनुसन्धान जारी छ । पत्रकार सम्मेलनमा मुम्बई प्रहरीका डिसीपी दीक्षित गेदमले भने, ‘उनी अवैध तरिकाले भारत आएका थिए । विगत चार महिनादेखि मुम्बइको ठाणेमा बसेर हाउस किपिङ एजेन्सीमा काम गरिरहेका थिए ।’ उनको साथबाट प्राप्त केही कागजात हेर्दा उनी बांङ्लादेशी नागरिक भएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको प्रहरीले जनाएको छ । उनीविरुद्ध राहदानी दुरुपयोग लगायतका मुद्दामा पनि आरोप पत्र दायर गर्ने तयारी प्रहरीले गरेको छ । उनलाई आज अदालत पेस गरिँदै छ । दिएको जानकारी अनुसार ती व्यक्ति सैफ अलि खानको घरमा चोरी गर्ने उद्देश्यले घुसेका थिए । त्यही क्रममा १६ जनवरीको दिन राति २ बजे सैफ अलि खानमाथि चक्कु प्रहार भएको थियो । शल्यक्रियापछि सैफ अलि अस्पतालबाट डिस्चार्ज भइसकेका छन् ।
गीतकार शुभ मुकारुङको गीतीसंग्रह ‘यतै अल्मलिएँ’ बिमोचन
काठमाडौं । वरिष्ठ गीतकार शुभ मुकारुङको दोस्रो गीतीसंग्रह पुस्तक ‘यतै अल्मलिएँ’ सार्वजनिक भएको छ । काठमाडौंको पुतलीसडकमा रहेको ग्रीन लिफ फूड होटलमा गीतकार संघ नेपालको आयोजनामा कार्यक्रमबीच उनको पुस्तक लोकार्पण भएको हो । यो भन्दा अगाडि उनको पुस्तक ‘पुग्नु कहाँ थियो’सार्वजनिक भैसकेको छ । कार्यक्रममा गीतकार पुर्वमन्त्री एसपि कोइराला, गीतकार गीतकार संघ पुर्व अध्यक्ष चुडामणिा देवकोटा, गीतकार अमर बान्तु, सास्कृतिक विद भक्त राई, हेमराज राई, गीतकार श्रवण मुकारुङ, गायक दिलेन्द्र मुकारुङ, गीतकार शितल कादम्बिनी, चर्चित कवि गीतकार चन्द्र रानाहोङछा, चर्चित गीतकार बिपिन किरण लगायतका अतिथिहरुको उपस्थिती रहेको थियो । करिब साढे तीन दशकको साहित्यिक यात्राको क्रममा गीतकार संघ पुर्व अध्यक्ष समेत रहेका वरिष्ठ गीतकार मुकारुङले ल्याएको यो गीति संग्रह जीवन यापन, लोक सन्दर्भमा रहेको छ। कार्यक्रमको अध्यक्षता गीतकार संघ नेपाल अध्यक्ष गीतकार वसन्त बित्यासी थापाले गरेका थिए भने गीतकार संघ उपाध्यक्ष वरिष्ठ गीतकार रमेश कोइरालाले उद्घोषण गरेका थिए । कार्यक्रममा विभिन्न गीतकार, संगीतकार, सन्चारकर्मी लगायतको उपस्थिति रहेको थियो ।
सरकारले तिर्न बाँकी ऋण २५ खर्ब ३६ अर्ब
काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को अर्धवार्षिक समीक्षा अवधिसम्म सरकारको तिर्न बाँकी ऋण २५ खर्ब ३६ अर्ब रुपैयाँ नाँघेको छ । सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयले प्रकाशित गरेको गत पुस मसान्तसम्मको ऋणको प्रतिवेदनअनुसार पछिल्लो छ महिनामा मात्र एक खर्ब दुई अर्ब रुपैयाँ सरकारी ऋण थपिएको छ । ‘चालु आर्थिक वर्षको सुरुमा सार्वजनिक ऋण २४ खर्ब ३४ अर्ब नौ करोड रुपैयाँ रहेकामा पुस मसान्तसम्ममा एक खर्ब दुई अर्ब तीन करोड रुपैयाँ थप वृद्धि भई कूल सार्वजनिक ऋणको दायित्व २५ खर्ब ३६ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । जुन कूल गार्हस्थ्य उत्पादनको ४४ दशमलव ४६ प्रतिशत हुन आउँछ’, कार्यालयको प्रतिवेदनमा भनिएको छ । कूल सार्वजनिक ऋणमा वैदेशिक ऋणको हिस्सा ५१ दशमलव ३१ प्रतिशत अर्थात् १३ खर्ब एक अर्ब ४१ करोड ७३ लाख रुपैयाँ बराबर छ । कूल गार्हस्थ्य उत्पादनसँग बाह्य ऋणको अनुपात २२ दशमलव ८१ प्रतिशत हो । त्यस्तै, कूल सार्वजनिक ऋणमा आन्तरिक ऋणको हिस्सा ४८ दशमलव ६८ अर्थात् १२ खर्ब ३४ अर्ब ७१ करोड ४१ लाख रुपैयाँ बराबर छ । कूल गार्हस्थ्य उत्पादनको आधारमा आन्तरिक ऋणको प्रतिशत २१ दशमलव ६४ प्रतिशत हो । सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा कूल पाँच खर्ब ४७ खर्ब रुपैयाँ ऋण उठाउने लक्ष्य राखेकामा गत पुस मसान्तसम्ममा दुई खर्ब ४० अर्ब आठ करोड रुपैयाँ ऋण प्राप्ति भएको कार्यालयले जनाएको छ । वार्षिक लक्ष्यको तुलनामा हालसम्मको ऋण प्राप्ति ४३ दशमलव ८९ प्रतिशत हो । चालु आर्थिक वर्षका लागि तीन खर्ब ३० अर्ब रुपैयाँ आन्तरिक ऋण उठाउने सरकारको लक्ष्य रहेकोमा पुस मसान्तसम्ममा एक खर्ब ८१ अर्ब पाँच करोड रुपैयाँ अर्थात् वार्षिक लक्ष्यको ५४ दशमलव ८६ प्रतिशत ऋण उठाइएको छ । त्यस्तै दुई खर्ब १७ अर्ब रुपैयाँ आन्तरिक ऋण उठाउने वार्षिक लक्ष्य रहेकामा पुस मसान्तसम्ममा २७ दशमलव २० प्रतिशत अर्थात् ५९ अर्ब तीन करोड रुपैयाँ प्राप्ति भएको छ । सार्वजनिक ऋणको साँवा ब्याज तिर्नका लागि सरकारले चालु आर्थिक वर्षका लागि चार खर्ब दुई अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । गत पुस मसान्तसम्ममा साँवा ब्याज तिर्न एक खर्ब ८२ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ । यो वार्षिक बजेट विनियोजनको आधारमा ४५ दशमलव २८ प्रतिशत हो । कूल गार्हस्थ्य उत्पादनका आधारमा पुस मसान्तसम्ममा कूल ऋण सेवा खर्च तीन दशमलव २० प्रतिशत रहेको कार्यालयले जनाएको छ ।
भारतीय कार निर्माताले २०२५ मा ईभी बजार बिस्तार गर्ने, मागको भने कमी
काठमाडौं । भारतमा कार्यरत अटोमेकरहरूले सन् २०२५ मा करिब एक दर्जन नयाँ इलेक्ट्रिक कार मोडलहरू लन्च गर्ने योजना बनाएका छन् । विश्वव्यापी रूपमा इलेक्ट्रिक सवारी (ईभी) को माग घट्दै गए पनि खरिदकर्तालाई आकर्षित गर्न धेरैजसो प्रिमियम बजारमा लामो ड्राइभिङ रेन्ज र छिटो चार्जिङ समय भएका मोडलहरू ल्याउन लागेका हुन् । शुक्रबारदेखि नयाँ दिल्लीमा सुरु भएको पाँच दिने अटो शोमा ईभी कारहरूले मुख्य स्थान पाएका छन् । यहाँ भियतनामी नवप्रवेशी भिनफास्ट, स्वदेशी ब्राण्ड मारुति सुजुकी र महिन्द्रा एण्ड महिन्द्राका साथै विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धी बीवाईडी, टोयोटा र हुन्डाइका मोडलहरू प्रदर्शन गरिएको छ । भारतको ईभी बजारका अग्रणी टाटा मोटर्स र चीनको एसएआईसी मोटरको आंशिक स्वामित्व भएको जेएसडब्लु-एमजी मोटरले विश्वको तेस्रो ठूलो कार बजारमा विस्तारित लाइनअप प्रदर्शन गरे । भारतको ईभी बजार सानो छ, जहाँ २०२४ मा बिक्री भएका ४० लाख ३० हजार कारहरूमध्ये इलेक्ट्रिक मोडलहरूको हिस्सा करिब २.५ प्रतिशत मात्र छ । उच्च मूल्य र अपर्याप्त चार्जिङ नेटवर्कले खरिदकर्तालाई रोकिरहेको जनाइएको छ । सरकारले यसलाई २०३० सम्ममा ३० प्रतिशत पुर्याउन चाहन्छ । विश्वव्यापी रूपमा ईभी बिक्रीको वृद्धिदर २०२४ मा गत वर्षको तुलनामा १३ प्रतिशतमा झरे पनि यसले पहिलो पटक एक लाख युनिट नाघेको छ । भारतमा पनि ईभी बिक्री वृद्धि सुस्त गतिमा भइरहेको छ । २०२४ मा गत वर्षको तुलनामा २० प्रतिशतले बढेर करिब १ लाख युनिट पुगेको छ, जुन समग्र कार बजारको सोही अवधिको ५ प्रतिशत वृद्धिभन्दा बढी हो । अटो उद्योगका कार्यकारीहरूका अनुसार लामो रेन्ज र छिटो चार्ज हुने नयाँ मोडलहरूले माग बढाउन सक्छन् । विश्लेषकहरूले भारतमा २०२५ मा ईभी बिक्री दोब्बर हुने अनुमान गरेका छन् । भारतमा पहिलेका इलेक्ट्रिक सवारीहरू जसमध्ये धेरैजसो टाटा मोटर्सका थिए, पेट्रोल कारलाई इलेक्ट्रिकमा रूपान्तरण गरिएका थिए, जसले एक पटक चार्ज गर्दा ३०० किलोमिटर (१८६ माइल) सम्म मात्र गुड्न सक्थे । जसलाई धेरैले बाहिर यात्राका लागि अपर्याप्त मान्थे । नयाँ लन्च हुने अधिकांश मोडलहरू सुरुदेखि नै इलेक्ट्रिक सवारीको रूपमा डिजाइन गरिएका छन् र न्यूनतम ४०० किलोमिटरको रेन्ज दिन्छन् । महिन्द्राजस्ता केही अटोमेकरहरूले ६०० किलोमिटरभन्दा बढीको रेन्ज र २० मिनेटभन्दा कममा २० देखि ८० प्रतिशतसम्म फास्ट चार्जिङको सुविधा दिइरहेका छन् । महिन्द्राका यस वर्षका दुई इलेक्ट्रिक एसयूभी लन्चको मूल्य २२ देखि ३५ हजार डलर छ । भारतमा कारको औसत मूल्य करिब १२ हजार डलर छ, जहाँ सस्ता मोडलहरूको तुलनामा महँगा मोडलहरूको वृद्धि तीव्र छ । इलेक्ट्रिक सवारी निर्माता भिनफास्ट जसले दक्षिण भारतमा कार कारखाना निर्माण गरिरहेको छ, आफ्नो मिनी-एसयूभी भिएफ थ्री, तीन पङ्क्तिको एमपीभी, भिएफ नाइन लगायत प्रदर्शन गर्नेछ । ‘भारतको बढ्दो मध्यम वर्ग र इलेक्ट्रिक सवारी अपनाउन सरकारी प्रोत्साहनले भिनफास्टको विश्वव्यापी विस्तारका लागि यो स्वाभाविक केन्द्र बनेको छ,’ कार निर्माताले भन्यो । दक्षिण कोरियाली हुन्डाईले भारतमा निर्मित आफ्नो लोकप्रिय क्रेटा एसयूभीको इलेक्ट्रिक संस्करण प्रदर्शन गर्यो, जसले प्रतिस्पर्धीहरूलाई टक्कर दिन मद्दत गर्ने आशा गरेको छ । यता बीवाईडीले आफ्नो सिलायन सेभेन इलेक्ट्रिक एसयूभी प्रदर्शन गर्यो । भारतको सबैभन्दा ठूलो कार निर्माता मारुतिले आफ्नो पहिलो इलेक्ट्रिक सवारी, ई भिटारा एसयूभी प्रदर्शन गर्यो, जुन यस वर्षको अन्त्यतिर लन्च हुनेछ । यो कार मारुतिको मूल कम्पनी सुजुकी मोटर र टोयोटाले संयुक्त रूपमा विकास गरेका हुन् । केही कार निर्माताहरूले इलेक्ट्रिक सवारीका साथै प्लग-इन हाइब्रिड कार, फ्लेक्स-फ्युल मोडल, हाइड्रोजन फ्युल सेल सवारी र ग्यासमा आधारित कारहरू पनि प्रदर्शन गर्ने योजना बनाएका छन् । ‘छिटो इलेक्ट्रिक अपनाउने बाटो सबै इलेक्ट्रिफाइड सवारीलाई समानुपातिक रूपमा प्रोत्साहन गर्दा राम्रोसँग काम गर्छ,’ टोयोटाको भारतीय एकाइका कन्ट्री हेड र कर्पोरेट मामिला तथा गभर्नेन्सका कार्यकारी उपाध्यक्ष विक्रम गुलाटीले भने । बीवाईडीको ‘याङवाङ यू नाइन’ सुपरकार जो ६ मिटर उफ्रिन सक्छ (भिडियोसहित) अटो उद्योगको निद्रा बिथोल्ने बीवाईडी, जसको रोकिने नामोनिशान छैन चीनमा इभीको वर्चश्व बढ्दै, अरू विदेशी कम्पनी टिक्न सकस
साना लगानीकर्तामा संशय : १० कित्ते नीति हट्न लागेको हो ?
काठमाडौं । नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले ‘साना तथा मझौला संगठित संस्थाको धितोपत्र निष्कासन तथा कारोबार नियमावली, २०८१’ लागू गरेको छ । लामो समय अर्थमन्त्रालयमा अड्किएको यो नियमाली मन्त्रिपरिषद् बैठकले स्वीकृत गरेपछि अब साना तथा मझौला संगठित संस्था (एसएमईज प्लेटफर्म) मा प्रवेश गर्ने बाटो खुलेको हो । यस नियमालीअनुसार कम्तीमा २५ करोडभन्दा कम चुक्तापुँजी भएका कम्पनीहरू यसमा समावेश हुनेछन् । तर, संगठित संस्थाको उपस्थिति र बजारको अवस्था हेरी नेपाल सरकार, अर्थमन्त्रालयको स्वीकृति लिई बोर्डले अधिकतम सीमा घटाउन वा बढाउन मिल्ने नियमालीमा उल्लेख छ । एसएमईजले जारी पूँजीको ३० देखि ४९ प्रतिशतसम्म आईपीओ जारी गर्न सक्ने नियमावलीमा उल्लेख छ । आईपीओ जारी गर्नुअघि १५ प्रतिशत संस्थागत लगानीकर्ता र ५ प्रतिशत मर्चेन्ट बैंकरले खरिद गरेको हुनुपर्ने व्यवस्था नियमावलीमा छ । दुवैले खरिद गरेको सेयरको ‘लकइन पिरियड’ तीन वर्ष राखिएको छ । नियमालीअनुसार अब लगानीकर्ताले एसएमईजको आईपीओमा कम्तीमा पाँच सय कित्ताका लागि आवेदन दिनुपर्ने छ । अर्थात् आईपीओमा कम्तीमा पचास हजार रुपैयाँ लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ । सेबोनले यसअघि तयार पारेको मस्यौदामा न्यूनतम साढे दुई सय कित्ता आवेदन दिनुपर्ने उल्लेख थियो । कम्तीमा पनि पाँच सय कित्ताको आवेदन दिनुपर्ने व्यवस्था लागू हुने भएपछि केही लगानीकर्ताले यसमा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन् । सेयर बजार जानकार देव गुरागाईं साना तथा मझौला प्लेटफर्म भनेर नियमावली ल्याउने तर त्यही नियमालीद्वारा नै नियामक निकायले साना लगानीकर्तालाई आईपीओमा बन्देज गर्न खोजिएको बताउँछन् । यो व्यवस्थाले १० कित्ते नीतिलाई हटाउन खोजेको संकेत देखिएको उनको तर्क छ । उनले भने, ‘१० कित्ते नीति हटाउने भन्ने बजारमा हल्ला चलेकै हो, अहिले एसएमईजमार्फत कम्तीमा पाँच सय कित्ता लगानी गर्नुपर्ने व्यवस्था बनाएको छ । यो व्यवस्थाले १० कित्ते नीतिलाई हटाउन मलजल गरेको स्पष्ट देखिन्छ ।’ एसएमईजका नाममा साना पुँजी भएका कम्पनीहरू बजारमा प्रवेश गर्दा यसले झन् जोखिम निम्तिन सक्ने गुरागाईंले बताए । उनले भने, ‘पछिल्लो तीन/चार वर्ष रियल सेक्टर भनेर जस्तो पनि कम्पनी प्रवेश गरेको देखिन्छ । कतिपय कम्पनीहरू प्रिमियममा पनि आएको देखियो । तिनीहरूको वित्तीय विवरण हेर्दा आईपीओको लागि स्वीकृत नै गर्न नहुने भनेर हामीले अनुभव गरेका छौं । अहिले एसएमईजमा पनि साना पुँजी भएका जस्तो कम्पनी पनि आउने देखिन्छ । यसले विकृति दोहोरिएला कि भन्ने आशंका देखिएको छ ।’ एसएमई प्लाटफर्म पुँजीबजारको लागि आवश्यकता औंल्याउँछन् गुरागाईं । ‘स-साना व्यवसाय गर्नेलाई पुँजी जुटाउन सजिलो माध्यम हो एसएमईज । स्वपुँजी नहुँदा बजारबाट पुँजी जुटाएर यो खालको प्लेटफर्ममा सहभागी हुँदा यसले रोजगार सिर्जना हुनुका साथै अर्थतन्त्रमा टेवा पुग्छ,’ उनले भने । नेपाल पुँजीबजार लगानीकर्ता संघका अध्यक्ष राधा पोखरेल आईपीओ भनेकै इनिसियल लगानीकर्ताहरू सहभागी हुने भएको हुँदा यसरी लगानीकर्ताले ठूलो रकम हालेर जोखिम लिन नसक्ने बताउँछिन् । उनले भनिन्, ‘आईपीओ नवप्रवेशी लगानीकर्ताको लागि हुनुपर्ने हो, निम्न आर्जन भएकाहरूले कम्तीमा एक हजार रुपैयाँ छुट्याएर भोलिका दिनमा जम्मा हुँदै जाँदा भविष्यमा गएर राम्रो हुन्छ भन्ने सोच हुन्छ । एसएमईजमार्फत पाँच सय कित्ता भर्नुपर्ने व्यवस्थाले साना लगानीकर्तालाई सिधै निरुत्साहित गर्न खोजिएको देखिन्छ ।’ पोखरेल जोखिम लिएर लगानी गर्नको लागि दोस्रो बजार भएकाले आईपीओ भर्खर प्रवेश गरेका, बजारबारे बुझ्दै गरेका लगानीकर्ताको लागि हुनुपर्ने बताउँछिन् । उनले कम्तीमा पचास हजार लगानी गर्नुपर्ने व्यवस्थाले साना लगानीकर्तालाई बजार प्रवेशमा बन्द गर्न खोजेको अभिव्यक्ति दिइन् । १० कित्ते नीतिले बजारलाई भोलाटाइल बनायो भन्ने कुरा पनि आइरहन्छ । १० कित्ता समातेर बसेका लगानीकर्ताले भन्दा करोडौं, लाखौंको कारोबार गर्नेले बजारलाई भोलाटाइल बनाउने पोखरेल बताउँछिन् । नियामक निकायको ध्यान १० कित्ते नीति हटाउनका लागि गृहकार्य गर्नुभन्दा बजारलाई भोलाटाइल गर्ने, इन्साइडर ट्रेडिङ गर्नेलाई कारबाही गर्नेतर्फ हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । १० कित्ते नीति ठीक छैन, यसलाई विस्तारै विस्थापित गर्दै जानुपर्छ भन्ने बजारमा एक खालको तर्क छ । धितोपत्र बोर्डमा १० कित्ते नीति बनाउँदा आफै संलग्न रहेका नेपाल धितोपत्र बोर्डका पूर्वकार्यकारी निर्देशक निरज गिरी यो नीति सधैको लागि नबनाएको बताउँछन् । ‘आस्वा लागू भएपछि लगानीकर्ता सबैमा पुँजीबजार फैलियोस्, सेयर बजारसम्बन्धी जानकार होस् भनेर यो नीति ल्याएको हो । यो नीति ल्याएपछि चार/पाँच वर्षमा रिभ्यु गरेर हटाउनुपर्छ भनेर त्यतिबेला नै हामी क्लियर थियौं, ’उनले भने । एसएमईज प्लेटफर्म साना लगानीकर्ताको लागि भन्दा पनि जोखिम लिन सक्ने लगानीकर्ता केन्द्रित प्लेटफर्म भएको हो । जोखिम लिन सक्नेले नै लगानी गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास देखिन्छ । लगानीकर्ताले यो मान्यतलाई बुझेर लगानी गर्नुपर्ने पूर्वकार्यकारी निर्देशक गिरी बताउँछन् । एसएईजमा जोखिम भएका हुनाले साना लगानीकर्ता नफसून् भन्ने हिसाबले कम्तीमा ५०० कित्ताको व्यवस्था गरेको हुनसक्ने गिरीको तर्क छ । के भन्छ नियामक निकाय ? साधारणताया एसएईजमा जाने कम्पनीहरू जोखिमयुक्त नै हुन्छ । यस्ता कम्पनीमा लगानी गर्दा बुझेर जोखिम लिन सक्नेले मात्रै लगानी गर्न उपयुक्त हुन्छ भन्ने मान्यताले आईपीओमा आवेदन न्युनतम पाँच कित्ता राखिएको बताउँछन् सेबोनका प्रवक्ता निरञ्जय घिमिरे । यो व्यवस्थाले साना लगानीकर्तालाई निरुत्साहित गर्न खोजेका भन्दा पनि लगानी गर्नुभन्दा अघि सोचून् र लगानी नफसून् भन्ने उद्देश्य रहेको प्रवक्ता घिमिरेले स्पष्ट पारे । ‘५०० कित्ता भनेपछि लगानीकर्ताले बुझेर मात्रै लगानीको निर्णय गरिन्छ । साना लगानीकर्तालाई निरुत्साहित गर्न खोजेको होइन, ’उनले भने । प्रवक्ता घिमिरे ५०० कित्ता आवेदन दिनुपर्ने भन्ने व्यवस्था २५ करोडभन्दा कम चुक्तापुँजी भएको कम्पनीको लागि मात्रै लागू हुने भएकाले सबै कम्पनीको लागि भनेर नबुझ्न आग्रह गर्छन् । २५ करोडभन्दा माथि कम्पनीको लागि पहिलेकै व्यवस्था अर्थात् एक हजार कित्ता नै भर्न पाउने व्यवस्था भएकाले १० कित्ते नीति हटाउने रणनीति नभएको बताए । प्रवक्ता घिमिरे नियमाली लागू भएपनि कार्यान्वयनमा जान समय लाग्ने बताउँछन् । उनले भने, ‘माघ ३ गतेबाट नियमाली लागू भयो, यसको अर्थ नियमावली आयो । कार्यान्वनमा जानुअघि नेप्सेले पनि त्यहीअनुसारको पूर्वाधार बनाउनुपर्छ । बाइलजमा केही परिमार्जन गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसका लागि नेप्सेसँग हामीले पत्राचार गरेका छौं।’ के हो एसएईज प्लेटफर्म ? साना पुँजी भएको कम्पनीहरूले पनि पुँजीबजारमा फाइदा लिन सकून् भनेर अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै छुट्टै व्यवस्था छ । जुन कम्पनीहरूको हकमा धेरै ठूलो पुँजी आवश्यक नपर्नुका साथै सूचना दिने, विवरण बनाउने कुरामा न्यूनतम व्यवस्था गरेको हुन्छ । जसले गर्दा ती कम्पनीहरूले सहजै अफोर्ड गर्न सक्छन् । जसलाई एसएमईज प्लेटफर्म भनिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा जहींतहीं स्टक एक्सचेञ्जले नै सेयर निष्काशन गर्ने अधिकार दिएको हुन्छ । यसमा साधरणतया नयाँ कम्पनी, स्टार्टअप कम्पनी हुन्छन् । यस्ता कम्पनीका लागि नियम, नियमावली लचक खालको हुन्छ । जुन कम्पनीहरू भोलि गएर राम्रा गर्न पनि सक्छन्, घाटामा जान पनि सक्छन् । यसको अर्थ यसमा जोखिम उच्च हुन्छ । यो प्लेटफर्मममा जोखिम उच्च भएको हुँदा साना लगानीकर्ताभन्दा पनि ‘हाई नेटवर्थ इन्ड्युभिजुल’ लगानीकर्ता जसले ठूलो परिमाणमा सेयर किन्न सक्छन् । छिमेकी मुलुक भारतमा पनि एसएमईज् प्लेटफर्मको व्यवस्था छ । त्यहाँ लगानीकर्ताले कम्तीमा एक लाखको सेयर किन्नुपर्छ । विभिन्न देशमा एसएईजको लागि छुट्टै बजारको व्यवस्था गरेको हुन्छ । विश्वका केही देशहरूमा भएका व्यवस्थाअन्तर्गत स्वतन्त्र तथा विशिष्टिकृत बजार, मूख्य एक्सचेञ्जअन्तर्गतको सहायक बोर्ड र मुख्य एक्सचेञ्जको साहयक कम्पनीको रुपमा भिन्न बजार । नेपाल धितोपत्र बोर्डले पनि एसएमईजको लागि छुट्टै काउन्टरको व्यवस्था हुनपर्छ भनेर लागिपरेको छ । नेपाल स्टक एक्सचेञ्जमा साना तथा ठूला कम्पनीहरु एउटै प्लेटफर्ममा सूचीकरण तथा कारोबार हुँदा साना पुँजी भएका कम्पनीहरूको मूल्यमा चलखेल हुन सक्ने भएकाले छुट्टै काउन्टरको व्यवस्था हुनुपर्ने बोर्डका कार्यकारी निर्देशक नवराज अधिकारी बताउँछन् । वित्तीय क्षेत्रको वर्चस्व रहेको नेपालको पुँजी बजारमा पछिल्लो समयमा सूचीकरण भएका जलविद्युत समूहका कम्पनीहरूको उपस्थितिले बजार विविधिकरणमा योगदान पुगेको छ । तर उत्पादनमूलक तथा प्रविधिसम्बन्धी कम्पनीहरूको पुँजी बजारमा नगन्य प्रतिनिधित्व भएकाले यस किसिमका उद्यमहरूलाई पुँजी बजारमा आकर्षित गरी सरल र सहज पूँजी प्रवाहमार्फत विकास र विस्तार गर्न एसएमईज् प्लेटफर्म आवश्यक रहेको अधिकारीले प्रष्ट्याए ।
