नेपालका जलवायु अनुकूलनका तीन परियोजना स्वीकृत
काठमाडौं । जलवायु परिवर्तनका असर न्यूनीकरण तथा अनुकूलन क्षमता अभिवृद्धिका लागि नेपालले प्रस्ताव गरेका तीनवटा परियोजनाका अवधारणापत्र अनुकूलन कोषको ४७औँ बोर्ड बैठकबाट स्वीकृत भएका छन् । स्वीकृत परियोजनाले कोशी क्षेत्रमा पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण, हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा बाढीपहिरोको पूर्वसूचना प्रणाली सुदृढीकरण र लुम्बिनी प्रदेशमा स्थानीय समुदायको जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धिमा जोड दिनेछन् । विश्वव्यापी रूपमा जलवायु अनुकूलनका लागि वित्तीय स्रोतको माग बढिरहेको तर उपलब्ध स्रोत सीमित रहेको अवस्थामा नेपालका तीनवटै परियोजना स्वीकृत हुनु महत्त्वपूर्ण उपलब्धि भएको कृषि, वन तथा पर्यावरणमन्त्री गीता चौधरीले बताइन् । उनका अनुसार यी परियोजनाले जलवायु परिवर्तनका असर व्यवस्थापन गर्न, प्राकृतिक विपद्को जोखिम न्यूनीकरण गर्न तथा वातावरणीय क्षेत्रमा परेको आर्थिक भार कम गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । कोशीदेखि लुम्बिनीसम्मका परियोजना स्वीकृत स्वीकृत परियोजनामध्ये ‘ग्रिन कोशी’ एक हो । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषले कार्यान्वयन गर्ने यस परियोजनाको ९९ लाख २७ हजार ७५० अमेरिकी डलरको अवधारणापत्र स्वीकृत भएको छ । प्रकृतिमा आधारित समाधानमार्फत कोशी क्षेत्रमा पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण तथा जलवायु उत्थानशीलता अभिवृद्धि गर्नु परियोजनाको मुख्य उद्देश्य हो । त्यसैगरी, हिन्दुकुश हिमालय क्षेत्रमा जलवायु अनुकूलन क्षमता बढाउने र बाढीपहिरोको पूर्वसूचना प्रणाली सुदृढ गर्ने उद्देश्यसहित ‘सेफ निब’ परियोजनाको पूर्वअवधारणापत्र स्वीकृत भएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) ले कार्यान्वयन गर्ने यस परियोजनाको प्रस्तावित बजेट ३० करोड अमेरिकी डलर रहेको छ । तेस्रो परियोजना लुम्बिनी प्रदेशमा केन्द्रित छ । संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय मानव बस्ती कार्यक्रम (यूएन–ह्याबिटाट) ले कार्यान्वयन गर्ने यस परियोजनाको करिब ४९ लाख ९८ हजार ७०७ अमेरिकी डलरको अवधारणापत्र स्वीकृत भएको हो । स्थानीय नेतृत्वमा प्रकृतिमा आधारित जलवायु कार्य सञ्चालन गरी समुदायको उत्थानशीलता बढाउनु यस परियोजनाको उद्देश्य रहेको छ । यी परियोजनाले पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण, विपद्को पूर्वतयारी तथा स्थानीय समुदायको जलवायु अनुकूलन क्षमता अभिवृद्धिमा सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ । यसअघि भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीबाट प्रभावित परिवार तथा समुदायको राहत, पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणका लागि हानि–नोक्सानी कोषले नेपाललाई दुई करोड अमेरिकी डलर अर्थात् तीन अर्ब दुई करोड रुपैयाँ बराबरको अनुदान सहयोग दिने निर्णय गरेको थियो । जलवायु परिवर्तनका असर र प्राकृतिक विपद्को जोखिम बढिरहेका बेला यी वित्तीय स्रोतले नेपालमा जलवायु अनुकूलन तथा विपद् व्यवस्थापनका प्रयासलाई थप सहयोग पुग्ने विश्वास मन्त्री चौधरीले व्यक्त गरेकी छन् ।
पूरानो व्यावसायिक घरानाले हाँकेको १५ अर्बको बैंक
काठमाडौं । एनआईसी एशिया बैंकको सञ्चालक समितिमा विशाल समूह र सांघाई समूहसँग आबद्ध व्यवसायीदेखि पूर्वाधार वित्त, बैंकिङ तथा ऊर्जा क्षेत्रका अनुभवी व्यक्तिसम्म रहेका छन् । बैंकको सञ्चालक समितिको नेतृत्व अशोककुमार अग्रवालले गरिरहेका छन् । नेपालका दुई वाणिज्य बैंक नेपाल इन्डस्ट्रियल एन्ड कमर्सियल बैंक लिमिटेड र बैंक अफ एसिया नेपाल लिमिटेड गाभिएपछि एनआईसी एशिया बैंक स्थापना भएको हो । बैंकको चुक्ता पुँजी १४ अर्ब ९१ करोड ७५ लाख ६७ हजार रुपैयाँ रहेको छ । बैंकमा संस्थापक सेयरधनीको स्वामित्व ५१ प्रतिशत र सर्वसाधारण सेयरधनीको स्वामित्व ४९ प्रतिशत छ । अध्यक्ष अशोककुमार अग्रवाल एनआईसी एशिया बैंकका अध्यक्ष अशोककुमार अग्रवाल नेपालका पुराना व्यावसायिक समूहहरूमध्ये एक विशाल समूहका निर्देशक हुन् । उनी सन् १९८५ जनवरीदेखि विशाल समूहसँग आबद्ध छन् । चार दशकभन्दा बढी समयदेखि नेपाली व्यवसाय क्षेत्रमा सक्रिय अग्रवालले समूहको व्यवसाय विस्तार र व्यवस्थापनमा भूमिका निर्वाह गर्दै आएका छन् । विशाल समूहअन्तर्गत विभिन्न व्यावसायिक गतिविधिमा संलग्न रहँदै आएका अग्रवालसँग व्यवसाय सञ्चालन, व्यवस्थापन र संस्थागत विकासको लामो अनुभव छ । समूहको व्यावसायिक विस्तारसँगै उनले व्यवस्थापनका विभिन्न पक्षमा काम गरेका छन् । भारतको एचआर कलेज अफ कमर्स एन्ड इकोनोमिक्समा अध्ययन गरेका अग्रवालको नेतृत्वमा बैंकको सञ्चालक समिति सञ्चालन भइरहेको छ । रामचन्द्र सांघाई रामचन्द्र सांघाई सांघाई समूहसँग आबद्ध अनुभवी व्यवसायी हुन् । उनले २३ वर्षको उमेरदेखि पारिवारिक व्यवसायमा संलग्न भएर व्यावसायिक यात्रा अघि बढाएका थिए । बुबासँगै काम गर्दै व्यवसायका आधारभूत पक्ष सिकेका सांघाईले तल्लो तहबाटै काम सुरु गरेर क्रमशः विभिन्न जिम्मेवारी सम्हालेका हुन् । व्यवसाय सञ्चालनमा पारिवारिक मूल्य, इमानदारी र कामप्रतिको प्रतिबद्धतालाई महत्त्व दिँदै आएका सांघाई हाल त्रिवेणी समूहअन्तर्गत एलपीजी तथा धागो व्यवसाय हेर्दै आएका छन् । आदित्यकुमार अग्रवाल बैंकका सञ्चालक आदित्यकुमार अग्रवालसँग विभिन्न व्यापारिक कम्पनी तथा मार्केटिङ क्षेत्रमा १० वर्षभन्दा बढीको अनुभव छ । ३८ वर्षीय अग्रवालले व्यापार र बजार व्यवस्थापनसम्बन्धी क्षेत्रमा काम गर्दै व्यावसायिक अनुभव हासिल गरेका छन् । विभिन्न व्यापारिक गतिविधिमा संलग्न रहेको अनुभवलाई उनले बैंकको सञ्चालक समितिमा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन् । केशवप्रसाद लम्साल केशवप्रसाद लम्साल बैंकिङ क्षेत्रमा अनुभव भएका एनआईसी एशिया बैंकका सञ्चालक हुन् । उनले राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा उपकार्यकारी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (डीसीईओ) का रूपमा काम गरिसकेका छन् । बैंकिङ क्षेत्रको अनुभव हासिल गरेका लम्सालले स्नातकोत्तरसम्मको अध्ययन गरेका छन् । रामकृष्ण खतिवडा सञ्चालक रामकृष्ण खतिवडा पूर्वाधार वित्त, विकास वित्त, सार्वजनिक–निजी साझेदारी (पीपीपी), जलवायु वित्त तथा ऊर्जा क्षेत्रका अनुभवी हुन् । पूर्वाधार विकास, वित्तीय संस्था व्यवस्थापन, पुँजी बजार, लगानी बैंकिङ र ठूला परियोजनाको विकास तथा वित्तीय व्यवस्थापनमा उनीसँग २५ वर्षभन्दा बढीको नेतृत्व अनुभव छ । खतिवडा सन् २०२१ देखि २०२४ सम्म नेपाल इन्फ्रास्ट्रक्चर बैंक लिमिटेड (निफ्रा) का प्रमुख कार्यकारी अधिकृत थिए । निफ्राको नेतृत्व गर्दा उनले बैंकको समग्र व्यवस्थापनसँगै ठूला पूर्वाधार परियोजनाको लगानी तथा वित्तीय व्यवस्थापनसम्बन्धी कामको नेतृत्व गरेका थिए । त्यसअघि उनले नेपाल विद्युत् नियमन आयोगमा आयुक्त र लगानी बोर्डको कार्यालयमा आयोजना विकास तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रमुख प्रबन्धकका रूपमा काम गरेका थिए । विद्युत् नियमन आयोगमा रहँदा खतिवडाले विद्युत् महसुल निर्धारण, विद्युत् खरिद सम्झौता, प्रसारण शुल्क, सेयर निष्कासन, पुँजी संरचना परिवर्तन तथा गाभ्ने र प्राप्तिसम्बन्धी विषयमा काम गरेका थिए । लगानी बोर्डमा रहँदा ठूला पूर्वाधार परियोजनाको सम्भाव्यता अध्ययन, परियोजना संरचना निर्माण, सहुलियत सम्झौता वार्ता, व्यवस्थापन र अनुगमनमा भूमिका निर्वाह गरेका थिए । हाल उनी रिन्यु होल्डिङ्स प्रालिका कार्यकारी निर्देशक तथा अन्नपूर्ण स्क्वायर प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक छन् । रिन्यु होल्डिङ्समा उनले ब्याट्री ऊर्जा भण्डारण प्रणालीसहित करिब १ हजार ८०० मेगावाट क्षमताका जलविद्युत् तथा सौर्य ऊर्जा परियोजनामा काम गर्दै आएका छन् । अन्नपूर्ण स्क्वायरमा होटल, खुद्रा व्यापारिक क्षेत्र, कार्यालय र मनोरञ्जन सुविधासहितको मिश्रित परियोजनाको पुनर्विकासको नेतृत्व गरिरहेका छन् । खतिवडा नेपाल उद्योग परिसंघको पूर्वाधार समितिका अध्यक्षसमेत हुन् । उनी आईसीटी पार्क तथा डाटा सेन्टर परियोजनासम्बन्धी इन्फ्रा होल्डिङ्सका अध्यक्ष, श्रीनगर एग्रिटेक इन्डस्ट्रिज लिमिटेडका अध्यक्ष तथा गार्मेन्ट गियर प्रालिका सञ्चालकका रूपमा पनि आबद्ध छन् । यसका अतिरिक्त उनी एग्रिभास्तु कोल्ड स्टोरेज प्रालिका सञ्चालकसमेत हुन् । उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट वित्त तथा वित्तीय संस्था र बजार विषयमा एमबीए गरेका छन् । साथै, आईसीएफएआई विश्वविद्यालयबाट वित्त तथा लगानीमा स्नातकोत्तर, चार्टर्ड फाइनान्सियल एनालिस्ट (सीएफए) तथा चार्टर्ड इकोनोमिस्ट (सीएचई) योग्यता हासिल गरेका छन् । उनले ग्लोबलएनएक्सटी विश्वविद्यालयबाट पूर्वाधार वित्त विषयमा व्यवसाय प्रशासनमा विद्यावारिधि (डीबीए) समेत गरेका छन् । अनुपा प्रधान राजभण्डारी बैंककी सञ्चालक अनुपा प्रधान राजभण्डारी सर्वसाधारण सेयरधनी समूहबाट प्रतिनिधित्व गर्छिन् । उनी बैंकिङ क्षेत्रमा झन्डै तीन दशकको अनुभव हासिल गरेकी बैंकर हुन् । व्यवसाय प्रशासनमा स्नातकोत्तर गरेकी राजभण्डारीले तत्कालीन बैंक अफ काठमाण्डूमा विभिन्न विभागको नेतृत्व सम्हालेकी थिइन् । बैंकिङ क्षेत्रको लामो अनुभवसहित सञ्चालक समितिमा प्रवेश गरेकी उनको नियुक्तिले बैंकको बोर्डमा सर्वसाधारण सेयरधनीको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरेको छ । जयन्तकुमार अग्रवाल एनआईसी एशिया बैंकका सञ्चालक जयन्तकुमार अग्रवाल विभिन्न व्यावसायिक संस्थाको व्यवस्थापनमा संलग्न छन् । उनी रोबिन पोलिमर्स प्रालि, रोबिन फोमिङ एन्ड पेपर प्रोडक्ट्स प्रालि तथा रोबिन कमर्सियल सेन्टरका प्रबन्ध निर्देशक हुन् । यी संस्थाको समग्र व्यवस्थापन तथा व्यावसायिक सञ्चालनको नेतृत्व गर्दै आएका अग्रवाल यसअघि सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सको सञ्चालकसमेत बनेका थिए ।
मंगलबारभित्र धानबाली भित्र्याउन सुझाव, एनपीएल प्रभावित हुन सक्ने
काठमाडौं । जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आगामी साता देशको मौसममा पुनः बदली आउने चेतावनी दिएको छ । विभागका अनुसार मंगलबारसम्म मौसम सामान्यतया सफा रहने भए पनि बुधबारदेखि बङ्गालको खाडीमा विकसित हुँदै गरेको न्यून चापीय प्रणालीको प्रभाव नेपालमा पर्ने देखिएको हो । गत २४ घण्टामा देशभर कतै पनि उल्लेख्य वर्षा नभएको र मौसम सामान्य रहेको विभागले जनाएको छ । हाललाई देशको मौसम स्थिर रहे पनि कात्तिक १० गतेदेखि १५ गतेसम्म मौसमी प्रणालीमा फेरबदल आउने संकेत देखिएको छ । मौसमविद् रोजन लामिछानेका अनुसार उक्त न्यून चापीय प्रणालीका कारण देशका अधिकांश भूभागमा प्रभाव पर्न सक्ने सम्भावना छ । यद्यपि, वर्षाको मात्रा र प्रभावको यकिन अवस्थाबारे अहिले नै भन्न सकिने अवस्था नरहेको विभागले स्पष्ट पारेको छ । यो मौसमी फेरबदलले विशेष गरी कृषि र पर्यटन क्षेत्रलाई प्रभावित पार्न सक्ने आँकलन गरिएको छ । हाल धान भित्र्याउने समय भएकाले किसानलाई मंगलवारसम्मको अनुकूल मौसमको सदुपयोग गर्दै बाली भित्र्याइसक्न विभागले विशेष आग्रह गरेको छ । कात्तिक ८ गतेपछि कुनै पनि बाह्य कार्यक्रम, भ्रमण वा कृषि कार्यको योजना बनाउँदा मौसमी अवस्थालाई ध्यानमा राख्न र पछिल्ला अद्यावधिक सूचनाहरू नियमित रूपमा लिन सचेत गराइएको छ । उनले भने, ‘आगामी कार्तिक ७ गतेसम्म हिमाली तथा पहाडी भूभागमा आंशिक बदली रहनेछ । कोशी, बागमती, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका हिमाली भूभागका केही स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना छ । अन्य भूभागमा वर्षाको सम्भावना न्यून छ । कार्तिक १० देखि १५ गतेसम्म बंगालको खाडीमा विकसित भइरहेको न्यून चापीय प्रणालीको प्रभाव नेपालमा पर्न सक्ने देखिन्छ । वर्षाको मात्रा र प्रभावबारे अहिले नै यकिन गर्न सकिने अवस्था छैन । यसबाट कृषि, पर्यटन तथा खेलकुद गतिविधि प्रभावित हुनसक्ने भएकाले मौसमको अवस्था बुझेर मात्र योजना बनाउन अनुरोध छ । धान काट्ने तथा बाली भित्र्याउने काम सम्भव भएसम्म कार्तिक ७ गतेभित्रै सम्पन्न गर्नुहोला ।’ उक्त प्रणालीका कारण सञ्चालन हुन लागेको नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) लगायतका खेलकुद प्रतियोगिताहरूमा समेत असर पर्न सक्ने देखिएको छ । आम नागरिकलाई आधिकारिक मौसमी सूचनाका लागि जल तथा मौसम विज्ञान विभागको वेबसाइट र सामाजिक सञ्जालहरू नियमित हेर्न वा ११५५ मा फोन गरेर जानकारी लिन अनुरोध गरिएको छ ।
हिमाली देशबीच जलवायु सहकार्य विस्तार गर्न पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीको जोड
काठमाडौं । पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नेपालमा हालै भएका प्राकृतिक विपद्का घटनाले जलवायु परिवर्तनको असरलाई पुनः उजागर गरेको भन्दै नेपालको जलवायु न्यायको मागलाई गम्भीरतापूर्वक लिन विश्व समुदायसँग आग्रह गरेकी छन् । चाइना इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेसनल स्टडिजद्वारा चीनमा आयोजित सन् २०२६ को ग्लोबल गभर्नेन्स फोरम (स्योङआन) सम्मेलनलाई शनिबार सम्बोधन गर्दै उनले जलवायु परिवर्तनका असर न्यूनीकरण र जोखिममा रहेका मुलुकलाई न्याय सुनिश्चित गर्न अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक रहेको बताएकी हुन् । उनको सचिवालयले दिएको जानकारीअनुसार भण्डारीले विश्वव्यापी शासन प्रणाली र जलवायु न्यायबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको उल्लेख गरिन् । उनले हिमालय क्षेत्रलाई क्षेत्रीय जलचक्र, जैविक विविधता र पर्यावरणीय सन्तुलनसँग जोडिएको साझा प्राकृतिक सम्पदाका रूपमा व्याख्या गर्दै यसको संरक्षणमा जोड दिइन् । भण्डारीले जलवायु परिवर्तनका असर न्यूनीकरण तथा अनुकूलनका लागि चीन, नेपाल, भारतलगायत हिमाली देशबीच मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्क आदानप्रदान, हिमनदीको अनुगमन, पूर्वसूचना प्रणाली र विपद् प्रतिकार्यमा सहकार्य विस्तार गर्नुपर्ने बताइन् । त्यस्तै, जलवायु जोखिम न्यूनीकरणका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घ तथा अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाबाट दीर्घकालीन र भरपर्दो सहयोग सुनिश्चित गर्नुपर्ने उनको भनाइ थियो । उनले क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई थप सुदृढ बनाउन पनि आग्रह गरिन् । सम्बोधनका क्रममा भण्डारीले शक्ति केन्द्रित नभई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा आधारित विश्वव्यवस्थाको आवश्यकता औँल्याइन् । सबै राष्ट्रको आवाजको सम्मान हुने तथा कमजोर र जोखिममा रहेका मुलुकका सरोकारले उचित स्थान पाउने व्यवस्था निर्माण गर्नुपर्ने उनले बताइन् । त्यसका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घलाई समकालीन विश्वको विविधता र आकाङ्क्षा प्रतिबिम्बित गर्ने प्रभावकारी संस्थाका रूपमा सुदृढ बनाउनुपर्नेमा उनले जोड दिइन् । शान्ति र विकास एकअर्काका परिपूरक भएको उल्लेख गर्दै भण्डारीले गरिबी र भोकमरी अन्त्य, मानव कल्याण प्रवर्द्धन तथा हतियारको होडमा खर्च हुने स्रोतसाधनलाई विकासमा परिचालन गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको साझा दायित्व भएको बताइन् । उनले समावेशी, उत्थानशील र वातावरणमैत्री विकासका लागि सहकार्य प्रभावकारी बनाउनुपर्ने उल्लेख गर्दै गरिबी न्यूनीकरण, गुणस्तरीय शिक्षा तथा स्वास्थ्य, रोजगारी, सामाजिक न्याय र वातावरण संरक्षणलाई अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका प्रमुख प्राथमिकता बनाउनुपर्ने धारणा राखिन् । पूर्वराष्ट्रपति भण्डारीले नेपाल–चीन सम्बन्ध प्राचीनकालदेखि सांस्कृतिक आदानप्रदान, बौद्ध दर्शन र जनस्तरको आत्मीयताबाट विकसित हुँदै आएको पनि बताइन् । विश्वमा देखिएका साझा चुनौतीको समाधान कुनै एक राष्ट्रको प्रयासबाट मात्र सम्भव नहुने भन्दै उनले संवाद, सहकार्य र सामूहिक प्रतिबद्धतामा जोड दिइन् । संयुक्त राष्ट्रसङ्घको बडापत्र, अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र बहुपक्षीयतामा आधारित विश्वव्यवस्थाले अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति, सुरक्षा र विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान गरेको उल्लेख गर्दै उनले उक्त फोरमले विश्वव्यापी शासन प्रणालीलाई न्यायपूर्ण, समावेशी र प्रभावकारी बनाउने दिशामा सार्थक विमर्श अघि बढाउने विश्वास व्यक्त गरिन् । विश्वशान्ति, दिगो विकास र साझा समृद्धिका लागि सहकार्यका नयाँ अवसर सिर्जना गर्न पनि सम्मेलनले योगदान पुर्याउने अपेक्षा उनले व्यक्त गरिन् ।
दशैँको समापन नजिकिएसँगै उपत्यकामा फर्किँदै चहलपहल, न्युरोडका बजारमा उपभोक्ता बाक्लिए
काठमाडौं । नेपालीहरूको महान् चाड बडादशैँ समापनतर्फ धकेलिँदै गर्दा सुनसान बनेको संघीय राजधानी काठमाडौं उपत्यका पुनः सामान्य दैनिकी र व्यावसायिक लयमा फर्किन थालेको छ । मुख्य चाडपर्व मनाउन गाउँघर पुगेका नागरिकहरू राजधानी भित्रिने क्रम बढेसँगै असन, इन्द्रचोक, न्युरोड लगायतका प्रमुख व्यापारिक केन्द्रहरूमा सर्वसाधारणको चहलपहल उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएको हो । विजयादशमीका मुख्य दिनहरू सकिएसँगै काठमाडौँ उपत्यकाका सडक तथा बजारहरू फेरि गुल्जार बन्न थालेका छन् । दशैँको टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्न आफ्नो पुर्ख्यौली घर गएका सर्वसाधारणहरू कार्यथलो फर्किन थालेपछि राजधानीका सडकहरूमा सवारीसाधनको चाप क्रमशः बाक्लिन थालेको छ । सार्वजनिक तथा निजी यातायातको आवागमन बढेसँगै बजारका व्यवसायहरू पनि धमाधम खुल्न थालेका हुन् । काठमाडौँका ऐतिहासिक तथा प्रमुख व्यापारिक केन्द्र मानिने असन, इन्द्रचोक, भोटाहिटी र न्युरोड क्षेत्रमा उपभोक्ता तथा सर्वसाधारणको उपस्थिति बाक्लिएको छ । दशैँको अवधिमा बन्द रहेका खुद्रा तथा थोक पसलहरू खुल्ने क्रम जारी छ । विशेषगरी खाद्यान्न, लत्ताकपडा, दैनिक उपभोग्य वस्तु र नजिकिँदै गरेको तिहार पर्वका सामग्री खरिद–विक्रीका लागि ग्राहकहरू बजार निस्किएका छन् । व्यवसायीहरूका अनुसार दशैँको टीकाको भोलिपल्टदेखि नै राजधानी फर्किनेहरूको संख्या बढेको र यसले बजारलाई पुनः सक्रिय बनाएको छ । न्युरोड क्षेत्रका व्यापारीहरूले दशैँको मुख्य चाप हटे पनि तिहार, छठजस्ता आगामी पर्वहरूलाई लक्षित गरी नयाँ सामान भित्र्याउन र बजार व्यवस्थित गर्न थालेको बताएका छन् । अर्कातर्फ लामो बिदापछि सरकारी कार्यालय, बैंक तथा वित्तीय संस्था र निजी प्रतिष्ठानहरू सुचारु हुन थालेकाले सडकमा पैदलयात्रु र कर्मचारीहरूको उपस्थिति थप बाक्लो देखिएको छ । ट्राफिक प्रहरीका अनुसार उपत्यका भित्रिने मुख्य नाकाहरू नागढंगा–थानकोट, जगाती, साँखु र फर्पिङमा सवारीसाधनको आगमन निरन्तर बढिरहेको छ । दशैँमा सुनसान बनेको उपत्यकाका बस्ती तथा मुख्य चोकहरूमा चहलपहल फर्किएसँगै जनजीवन पुरानै लयमा फर्किएको छ ।
साइबर सुरक्षामा उत्कृष्ट देखिए नबिल, माछापुच्छ्रे र प्राइम बैंक
काठमाडौं । पीएचपी प्रविधिमा देखिएको सुरक्षा जोखिमका कारण अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका बैंकका अनलाइन सेवा पुनः सञ्चालनमा आएका छन् । सेवा पुनः सञ्चालन गर्ने वाणिज्य बैंकहरुमा नबिल, प्राइम कमर्सियल र माछापुच्छ्रे बैंक रहेका छन् । पीएचपीको साइबर जोखिम भन्दै सबै वाणिज्य र विकास बैंकहरुले अनलाइन सेवा बन्द भएको जानकारी सामाजिक सञ्जालमार्फत गराएका थिए । यो समाचार तयार पार्दासम्म तीन वटा वाणिज्य बैंक र दुइटा विकास बैंकलेमात्रै अनलाइन सेवा पुनः सुचारु भएको जानकारी गराएका हुन् । विकास बैंकहरुमध्ये मुक्तिनाथ विकास बैंक र लुम्बिनी विकास बैंकले पनि सेवा सुरु भएको जानकारी गराएका हुन् । वेबसाइट तथा वेबमा आधारित प्रणालीमा सम्भावित साइबर आक्रमणको जोखिम देखिएपछि बैंकहरूले ग्राहकको विवरण र डिजिटल प्रणालीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न केही सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेका थिए । आवश्यक प्राविधिक सुधार तथा सुरक्षा प्रणाली अद्यावधिकपछि केही बैंकहरूले सेवा सञ्चालनमा ल्याएका हुन् । पीएचपी वेबसाइट तथा वेबमा आधारित प्रणाली निर्माणमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो । यसमा देखिएका सुरक्षा कमजोरीको दुरुपयोगबाट अनधिकृत पहुँच स्थापित हुन सक्ने जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै नेपाल राष्ट्र बैंकले पनि बैंक तथा वित्तीय संस्था, भुक्तानी प्रणाली सञ्चालक र सेवा प्रदायकलाई सुरक्षा व्यवस्था सुदृढ बनाउन निर्देशन दिएको थियो । प्राइम कमर्सियल बैंकले ग्राहक सुरक्षा र प्रणालीको जोखिम न्यूनीकरणका लागि अनलाइन खाता खोल्ने, मुद्दती निक्षेप, ग्राहक पोर्टललगायत केही सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेको थियो । अहिले बैंकले सूचना नै जारी गरेर सेवा पुनः सुरु भइसकेको जानकारी गराएको छ । यस्तै, नबिल बैंकले प्रविधिगत सुधारका क्रममा एनबैंक माइक्रोसाइट, जेनअल्फा एप तथा अनलाइन कार्ड अनुरोध र मुद्दती निक्षेप कर्जासम्बन्धी केही सेवा प्रभावित भएको जनाएको थियो । बैंकको प्रमुख वेबसाइट अद्यावधिक गरी पुनः सञ्चालन गरिएको र बैंकिङ प्रणालीमा समस्या नरहेको सूचना सार्वजनिक गरेको छ । माछापुच्छ्रे बैंकले पनि पीएचपीमा आधारित प्रणाली अद्यावधिक गर्न बैंकको वेबसाइट तथा केही वेबमा आधारित सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेको जानकारी गराएको थियो । आवश्यक प्राविधिक काम पूरा भएपछि वेबसाइट र अवरुद्ध सेवा पुनः सञ्चालनमा आएको बैंकले जनाएको छ । जोखिमपछि सुरक्षा अद्यावधिकमा जोड पीएचपीमा देखिएको सुरक्षा कमजोरीले नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाको डिजिटल प्रणालीमा सतर्कता बढाएको छ । सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि विभिन्न बैंकले वेबसाइट तथा वेबमा आधारित सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेर सुरक्षा परीक्षण र प्रणाली अद्यावधिक गरेका थिए । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार वेबसाइट बन्द गर्नु सम्भावित जोखिम नियन्त्रण गर्ने पूर्वसावधानीको उपाय हो । वेबसाइट वा अनलाइन सेवा बन्द हुँदैमा सम्बन्धित प्रणालीमा साइबर आक्रमण भइसकेको वा ग्राहकको विवरण चोरी भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन ।
दोस्रो पटक च्याम्पियन बन्ने दाउ
काठमाडौं । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को दोस्रो संस्करणको उपाधि जितेको लुम्बिनी लायन्स तेस्रो सिजनमा पनि च्याम्पियन बन्ने लक्ष्यसहित मैदानमा उत्रिँदैछ । पहिलो पटक उपाधि जितेर आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरिसकेको लुम्बिनी यसपटक पनि उपाधि जोगाउने योजनामा छ । त्यसका लागि उसले नेपाली खेलाडीको मुख्य समूहलाई निरन्तरता दिँदै विदेशी खेलाडीसमेत भित्र्याएको छ । एनपीएलको तेस्रो संस्करण कात्तिक ९ गतेदेखि सुरु हुँदैछ । प्रतियोगिताको उद्घाटन खेलमै लुम्बिनीले गत संस्करणको फाइनल प्रतिद्वन्द्वी सुदूरपश्चिम रोयल्ससँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ । गत सिजनको फाइनलमा सुदूरपश्चिमलाई ६ विकेटले पराजित गर्दै लुम्बिनीले पहिलो पटक उपाधि जितेको थियो । त्यसैले यसपटकको उद्घाटन खेल लुम्बिनीका लागि उपाधि रक्षाको अभियान सुरु गर्ने अवसर मात्रै नभई पुरानो प्रतिद्वन्द्वीसँग आफ्नो क्षमता पुनः प्रमाणित गर्ने परीक्षा पनि हुनेछ । एनपीएलको दोस्रो संस्करणमा लुम्बिनीको सफलताको मुख्य आधार सामूहिक प्रदर्शन थियो । कप्तान रोहित पौडेलको नेतृत्व, बलरहरूको प्रभावकारी प्रदर्शन र दबाबपूर्ण अवस्थामा पनि सम्हालिएर खेल्ने क्षमताले टोलीलाई उपाधिसम्म पु¥याएको थियो । फाइनलमा सुदूरपश्चिमलाई केवल ८५ रनमा समेट्न रोहित पौडेल, शेर मल्ल र रुबेन ट्रम्पेलम्यानले समान तीन विकेट लिएका थिए । त्यसपछि लुम्बिनीले नौ ओभरमै लक्ष्य पूरा गर्दै उपाधि जितेको थियो । फाइनलमा दिनेश अधिकारीले १३ बलमा ४२ रन बनाउँदै आक्रामक ब्याटिङ गरेका थिए । अघिल्लो संस्करणको यही प्रदर्शनले लुम्बिनीलाई यसपटक पनि बलियो दाबेदारका रूपमा उभ्याएको छ । तर उपाधि रक्षा गर्नु उपाधि जित्नुभन्दा कम चुनौतीपूर्ण हुँदैन । अन्य टोलीले पनि आफ्नो कमजोरी सुधार्दै अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव भएका खेलाडी भित्र्याएकाले लुम्बिनीले पुरानो सफलतालाई दोहो¥याउन निरन्तर राम्रो प्रदर्शन गर्नुपर्नेछ । रोहित पौडेलको नेतृत्व लुम्बिनीको टोलीमा नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका निवर्तमान कप्तान रोहित पौडेल मुख्य खेलाडीका रूपमा छन् । ब्याटिङमा जिम्मेवारी सम्हाल्न सक्ने र आवश्यक पर्दा बलिङसमेत गर्न सक्ने रोहितको नेतृत्व टोलीका लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ । टोलीमा सन्दीप जोरा, आसिफ शेख, दिलीप नाथ, आकाश त्रिपाठी, शेर मल्ल, दिनेश अधिकारी, तिलक भण्डारी, अभिषेक गौतम, किशोर महतो, दुर्गेश गुप्ता, अर्निको यादव र अजय चौहानलगायत नेपाली खेलाडी छन् । आसिफ शेख र दिलीप नाथ विकेटकिपिङ तथा ब्याटिङका विकल्प हुन् । सन्दीप जोरा आक्रामक ब्याटिङका लागि उपयोगी हुन सक्छन् भने शेर मल्लले बलिङ र अलराउन्ड प्रदर्शनमार्फत टोलीलाई योगदान दिन सक्छन् । दिनेश अधिकारीले अघिल्लो संस्करणको फाइनलमा देखाएको आक्रामक ब्याटिङ पनि टोलीका लागि सकारात्मक पक्ष हो । नेपाली खेलाडीको प्रदर्शनमा निरन्तरता कायम रहन सके विदेशी खेलाडीमाथिको निर्भरता कम गर्न र टोलीको समग्र सन्तुलन कायम राख्न लुम्बिनीलाई सहज हुनेछ । आठ विदेशी खेलाडी भित्र्यायो लुम्बिनीले उपलब्ध गराइएको विदेशी खेलाडी सूचीअनुसार आठ खेलाडीलाई टोलीमा समावेश गरेको छ । यसमा ब्याटिङ, तीव्र बलिङ र अलराउन्ड प्रदर्शन गर्न सक्ने खेलाडी छन् । १. रुबेन ट्रम्पेलम्यान- नामिबिया २. निरोशन डिकवेला- श्रीलङ्का ३. डी’आर्सी शर्ट- अस्ट्रेलिया ४. गुलबदिन नाइब- अफगानिस्तान ५. थोमस ड्राका- इटाली ६. शाड्ली भान शाल्कविक - अमेरिका ७. जे जे स्मिट- नामिबिया ८. मोभिन सुबासिङ्घे- श्रीलङ्का यी खेलाडीको भूमिका फरक-फरक भएकाले टोलीले परिस्थितिअनुसार ब्याटिङ र बलिङको संयोजन मिलाउन सक्नेछ । यद्यपि, आठै खेलाडीको अन्तिम दर्ता तथा उपलब्धता प्रतियोगिताको आधिकारिक विवरणबाट पुष्टि गर्नुपर्नेछ । अस्ट्रेलियाका डी’आर्सी शर्ट आक्रामक ओपनिङ ब्याटिङ र स्पिन बलिङ गर्न सक्ने खेलाडी हुन् । श्रीलङ्काका निरोशन डिकवेला विकेटकिपर ब्याटर हुन् । उनले शीर्षक्रममा आक्रामक ब्याटिङ गर्न सक्छन् । नामिबियाका रुबेन ट्रम्पेलम्यान बायाँहाते तीव्र गतिका बलर हुन् । उनले नयाँ बलबाट विकेट लिने र डेथ ओभरमा दबाब सिर्जना गर्ने क्षमता राख्छन् । नामिबियाकै जे जे स्मिट अलराउन्डर हुन् । अफगानिस्तानका गुलबदिन नाइब पनि ब्याटिङ र बलिङ दुवैमा योगदान दिन सक्ने खेलाडी हुन् । अमेरिकाको प्रतिनिधित्व गर्ने शाड्ली भान शाल्कविकले सन् २०२६ को टी–२० विश्वकपमा उत्कृष्ट बलिङ गरेका थिए । उनले चार इनिङ्समा १३ विकेट लिएका थिए । लुम्बिनीले उनलाई भित्र्याउनुको एउटा प्रमुख कारण उनको यही प्रभावकारी प्रदर्शन हो । थोमस ड्राका बलर हुन् भने श्रीलङ्काका मोभिन सुबासिङ्घे अलराउन्डर हुन् । यी खेलाडीले आफ्नो क्षमताअनुसार योगदान दिन सके लुम्बिनीको टोलीलाई थप विकल्प उपलब्ध हुनेछ । लुम्बिनीका सबल पक्ष लुम्बिनीको पहिलो सबल पक्ष अघिल्लो संस्करणको उपाधि जितेको अनुभव हो । दबाबपूर्ण अवस्थामा कसरी खेल्ने र निर्णायक खेलमा कसरी प्रदर्शन गर्ने भन्ने अनुभव टोलीसँग छ । दोस्रो पक्ष कप्तान रोहित पौडेलको नेतृत्व हो । नेपाली राष्ट्रिय टोलीको अनुभव भएका रोहितले ब्याटिङसँगै खेलको रणनीति र मैदानमा खेलाडी परिचालनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन् । तेस्रो पक्ष नेपाली र विदेशी खेलाडीबीचको संयोजन हो । डी’आर्सी शर्ट, निरोशन डिकवेला र गुलबदिन नाइबजस्ता ब्याटिङ गर्न सक्ने खेलाडी तथा ट्रम्पेलम्यान र शाड्लीजस्ता बलरले आफ्नो क्षमताअनुसार योगदान दिन सके टोलीको सन्तुलन बलियो हुन सक्छ । चौथो पक्ष बलिङ हो । अघिल्लो संस्करणको फाइनलमा लुम्बिनीले देखाएको प्रदर्शनले उसको बलिङ क्षमता प्रमाणित गरेको थियो । शेर मल्ल, ट्रम्पेलम्यान र रोहित पौडेलको प्रभावकारी बलिङले सुदूरपश्चिमलाई कम स्कोरमा रोकेको थियो । यसपटक पनि बलरहरूले त्यही लय कायम राख्न सके लुम्बिनीलाई फाइदा पुग्नेछ । कमजोरी र चुनौती पनि कम छैनन् उपाधि रक्षा गर्ने अभियानमा लुम्बिनीका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती प्रदर्शनमा निरन्तरता कायम राख्नु हुनेछ । विदेशी खेलाडीको नाम र अनुभव मात्रले खेल जितिँदैन । उनीहरूले नेपाली खेलाडीको शैली बुझ्ने, मैदानको अवस्था अनुकूल खेल्ने र टोलीको योजनाअनुसार प्रदर्शन गर्ने क्षमता देखाउनुपर्छ । त्यस्तै, शीर्षक्रमको ब्याटिङमा सुरुआती विकेट छिटो गुमे टोली दबाबमा पर्न सक्छ । मध्यक्रमले जिम्मेवारी सम्हाल्नु र डेथ ओभरमा रन बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक हुनेछ । बलिङमा सुरुआती विकेट लिनुका साथै अन्तिम ओभरमा रन नियन्त्रण गर्न सके लुम्बिनीको सम्भावना बलियो हुनेछ । आठ विदेशी खेलाडी टोलीमा रहे पनि प्लेइङ-११ मा सबैलाई खेलाउन पाइँदैन । त्यसैले उपलब्ध खेलाडीमध्ये परिस्थितिअनुसार उपयुक्त संयोजन छान्नु प्रशिक्षक र व्यवस्थापनका लागि महत्त्वपूर्ण निर्णय हुनेछ । पहिलो खेलमै पुरानो प्रतिद्वन्द्वीसँग परीक्षा कात्तिक ९ गते हुने उद्घाटन खेलमा लुम्बिनीले सुदूरपश्चिम रोयल्ससँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछ । गत संस्करणको फाइनलमा पराजित सुदूरपश्चिम यसपटक बदला लिने लक्ष्यमा हुनेछ भने लुम्बिनी विजयी सुरुआत गर्दै उपाधि रक्षा अभियानलाई गति दिन चाहन्छ । सुदूरपश्चिमसँग पनि अनुभवी नेपाली र विदेशी खेलाडी छन् । त्यसैले उद्घाटन खेलमा दुवै टोलीबीचको प्रतिस्पर्धा रोमाञ्चक हुने अपेक्षा गरिएको छ । लुम्बिनीका लागि ब्याटिङमा राम्रो सुरुआत, बलिङमा अनुशासित प्रदर्शन र फिल्डिङमा गल्ती कम गर्नु निर्णायक हुन सक्छ । एनपीएलको तेस्रो संस्करणमा आठ टोलीबीच प्रतिस्पर्धा हुँदै गर्दा लुम्बिनीको लक्ष्य उपाधि जोगाउनु मात्रै होइन, अघिल्लो संस्करणको सफलता संयोग नभएको प्रमाणित गर्नु पनि हुनेछ । रोहित पौडेलको नेतृत्व, नेपाली खेलाडीको योगदान र विदेशी खेलाडीको अनुभव एकै ठाउँमा मिल्न सके लुम्बिनी फेरि उपाधिको बलियो दाबेदार बन्न सक्छ । तर, त्यो लक्ष्य पूरा गर्न टोलीले नाम चलेका खेलाडीको उपस्थितिलाई मैदानमा नतिजामा बदल्नुपर्नेछ । सुदूरपश्चिमविरुद्धको पहिलो खेलले लुम्बिनीको तयारी, टोलीको सन्तुलन र उपाधि रक्षा गर्ने सम्भावनाको प्रारम्भिक संकेत दिनेछ ।
दशैंपछि राजधानी फर्किए उपभोक्ताः कालीमाटी तरकारी बजारमा बढ्यो चहलपहल र कारोबार
काठमाडौं । बडादशैं मनाउन आ-आफ्नो गृह जिल्ला पुगेका नागरिकहरू कर्मथलो काठमाडौँ उपत्यका फर्किएसँगै यहाँको प्रमुख कृषि उपज केन्द्र कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजारमा व्यापारिक चहलपहल ह्वात्तै बढेको छ । दशैंका कारण केही दिन सुनसान प्रायः बनेको थोक तथा खुद्रा बजारमा उपभोक्ता र खुद्रा व्यापारीको चाप बढ्न थालेपछि कारोबार पुरानै लयमा फर्किन थालेको हो । दशैँको मुख्य दिनहरूमा उपत्यका प्रायः खाली हुँदा तरकारीको माग र आपूर्ति दुवै न्यून बिन्दुमा झरेको थियो । टीकाको भोलिपल्टदेखि नै राजधानी भित्रिने यात्रुहरूको संख्यामा वृद्धि भएसँगै दैनिक उपभोग्य वस्तु, विशेषगरी हरियो तरकारीको माग एकाएक बढेको कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिले जनाएको छ । हाल बिहानैदेखि थोक विक्रेता, खुद्रा व्यापारी र सर्वसाधारण उपभोक्ताहरूको बाक्लो उपस्थितिले बजार चलायमान बनेको छ । माग बढेसँगै काठमाडौं वरिपरिका जिल्लाहरू धादिङ, काभ्रेपलाञ्चोक, नुवाकोट, मकवानपुर तथा चितवनबाट हरियो तरकारी र अन्य कृषि उपज भित्रिने क्रम पनि तिब्र भएको छ । चाडपर्वका बेला ढुवानी तथा संकलन प्रभावित हुँदा आपूर्ति खस्किए पनि अहिले नियमित रूपमा तरकारीका ट्रकहरू कालीमाटी प्रवेश गरिरहेका छन् । स्थानीय उत्पादनका साथै तराईका जिल्लाहरूबाट समेत नियमित आपूर्ति सुरु भइसकेको छ । बजारमा प्याज, आलु, गोलभेडा, काउली, बन्दा र हरिया सागपातको कारोबार बढी देखिएको छ । व्यापारीहरूका अनुसार दशैँको बिदाका कारण बन्द रहेका होटल, रेस्टुरेन्ट तथा होस्टेलहरू पुनः सञ्चालनमा आउन थालेपछि तरकारीको दैनिक खपतमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको हो । माग र आपूर्तिको सन्तुलन क्रमशः मिल्दै गएकाले मूल्य पनि सामान्य अवस्थातर्फ उन्मुख भइरहेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ । आगामी तिहार र छठ पर्व नजिकिँदै गर्दा बजारमा चहलपहल अझै बढ्ने अनुमान गरिएको छ । कालीमाटी बजार विकास समितिले उपभोक्ताको हितलाई ध्यानमा राखी आपूर्ति व्यवस्थापनलाई सहज बनाउने र अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउने तयारी गरिरहेको जनाएको छ ।
