विकासन्युज

यी हुन् राष्ट्र बैंकको कमाण्ड सम्हालेका १७ गभर्नर

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंक विसं २०१३ वैशाख १३ गते स्थापना भएको हो । त्यसको १ दिनपछि राष्ट्र बैंकको प्रथम गभर्नरका रूपमा हिमालयन शमशेर जबरा नियुक्त भए । नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, १९५५ अनुसार स्थापना भएको हो भने हाल राष्ट्र बैंक ऐन २०५८ लागू छ ।  मुलुकको मूल्य तथा बाह्य क्षेत्र स्थायित्व कायम गर्ने, वित्तीय स्थायित्व कायम गर्ने र वित्तीय प्रणालीप्रति सर्वसाधारणको विश्वास अभिवृद्धि गर्ने जिम्मेवारी राष्ट्र बैंकको हो । उक्त जिम्मेवारी पूरा गर्न मौद्रिक नीति, नियामकीय नीति, विदेशी विनियम नीतिलगायतका नीतिगत व्यवस्था तर्जुमा गरी कार्यान्वयन गर्दै आएको छ । वित्तीय स्थायित्व कायम गर्न विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय असल अभ्यास अवलम्बन गर्दै वित्तीय संस्थाको नियमन तथा सुपरीवेक्षणलाई प्रभावकारी बनाउँदै आएको छ ।  ६९ वर्षको इतिहास बोकेको राष्ट्र बैंकका १७औं गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीको पाँच वर्षे कार्यकाल सकिएर बिदा भएपछि यतिबेला १८औं गभर्नरको पर्खाइमा छ । राष्ट्र बैंकको आगामी गभर्नर बन्न आकांक्षीहरू शक्तिकेन्द्र दौडधूप गरिरहेका छन् । नयाँ गभर्नरको पर्खाइमा रहेको राष्ट्र बैंकमा विगतमा कस्ता व्यक्ति गभर्नर थिए र कसले कति वर्ष नेतृत्व सम्हाले भन्ने विषयमा यहाँ उल्लेख गर्न खोजिएको छ ।  हिमालयन शमशेर जबरा स्व.हिमालय शमशेर जङ्गबहादुर राणा राष्ट्र बैंकको पहिलो गभर्नर हुन् । उनी विसं २०१३ वैशाख १४ गते पहिलो गभर्नरको रूपमा पदमा नियुक्त भएका थिए । जबराले ४ वर्ष ९ महिना ११ दिन गभर्नर पदमा कार्यकाल बिताए । उनी विस. २०१७ माघ २५ गते सो पदबाट बाहिरएका थिए ।  हिमालय शमशेर राणा प्रधानमन्त्री श्री ३ देव शमशेरका नाति हुन् । सोही कारण उनले जन्मँदै कर्नेल उपाधि पाएका थिए भने प्रधानमन्त्री बन्ने रोलक्रममा थिए । तर, देशमा प्रजातन्त्र आएपछि भने उनले सो अवसर गुमाए । उनी नेपालको पहिलो अर्थिसचिव पनि हुन् । जबराको ९५ वर्षको उमेरमा २०७९ माघ २२ गते निधन भएको हो ।  लक्ष्मीनाथ गौतम लक्ष्मीनाथ गौतम राष्ट्र बैंकको दोस्रो गभर्नर हुन् । उनी विसं २०१७ माघ २६ गते गभर्नर पदमा नियुक्त भई ४ वर्ष ४ महिना ७ दिन  उनी सो पदमा कार्यरत रहे । गौतम विसं २०२२ असार ३ गतेसम्म गभर्नर पदमा रहेका थिए । प्रद्युम्नलाल राजभण्डारी प्रद्युम्नलाल राजभण्डारी नेपालको तेस्रो गभर्नर हुन् । उनी विसं २०२२ असार ४ गते गभर्नर पदमा नियुक्त भएका थिए भने विसं २०२३ साउन २९ गते सम्म गभर्नरको पदमा रहेका थिए । उनले १ वर्ष १ महिना २५ दिन मात्रै गभर्नर पदमा बसेर काम गरे ।  डा.भेषबहादुर थापा चौथो गभर्नरका रूपमा विसं २०२३ साउन ३० गते डा. भेषबहादुर थापा राष्ट्र बैंकको गभर्नरमा नियुक्त भएका थिए । उनी पनि छोटो समय मात्रै गभर्नर बने । ११ महिना ११ दिन मात्र पदमा रहेका उनी सबैभन्दा कम कार्यकाल बिताउने गभर्नर हुन् । उनी विसं २०२४ साउन ११ गते पदबाट बिदा भए । उनी राजाको पालामा अर्थसचिव, अर्थमन्त्री र विभिन्न देशको राजदूतसहित परराष्ट्रमन्त्रीसमेत बनेका थिए ।  डा. यादवप्रसाद पन्त  डा. यादवप्रसाद पन्त विसं २०२५ वैशाख १२ गते गभर्नरमा नियुक्त भए । पन्तले गभर्नर पदमा ५ वर्ष ४ दिन कार्यकाल बिताए । ५ वर्ष कार्यकाल पुरा गर्ने उनी पहिलो गभर्नर पनि हुन् । पन्त विसं २०३० वैशाख १६ गते पदबाट बाहिरिएका थिए । उनी जापानसहित अस्ट्रेलिया, फिलिपिन्स, दक्षिण कोरियाका राजदूतसमेत बनेका थिए।  कुलशेखर शर्मा कुलशेखर शर्मा नेपालको छैटौं गभर्नर हुन् । उनी विसं २०३० वैशाख १७ गभर्नरमा नियुक्त भएका थिए । उनले ५ वर्ष ७ महिना १० दिन गभर्नर पदमा रहेर काम गरे । सबैभन्दा धेरै गभर्नर पदमा बस्ने उनी पहिलो व्यक्तिसमेत हुन् । विसं २०३५ मंसिर २७ गते उनी गभर्नर पदबाट बाहिरिए ।  कल्याणविक्रम अधिकारी कल्याणविक्रम अधिकारी विसं २०३६ जेठ ३० गते सातौं गभर्नरका रूपमा राष्ट्र बैंकको नेतृत्व सम्हालेका थिए । ५ वर्ष ६ महिना १३ दिन गभर्नर पदमा रहेका उनी विसं २०४१ मंसिर २३ गते पदबाट बाहिरिए ।  गणेशबहादुर थापा आठौं गभर्नर बनेका गणेशबहादुर थापा विसं २०४१ चैत्र १२ गते नियुक्त भएका थिए । थापाले ५ वर्ष १ महिना २६ दिन गभर्नर पदमा रहेर काम गरे । विसं २०४७ जेठ ८ गते उनी सो पदबाट बाहिरिएका थिए ।  हरिशंकर त्रिपाठी  हरिशंकर त्रिपाठी विसं २०४७ साउन २६ गते नवौं गभर्नर बनेका हुन् । ४ वर्ष ५ महिना ७ दिन गभर्नरको पदमा रहेर काम गरेका त्रिपाठी विसं २०५१ माघ ३ गते बाहिरिए ।  सत्येन्द्र प्यारा श्रेष्ठ सत्येन्द्रप्यारा श्रेष्ठ विसं २०५१ माघ ४ गते १०औं गभर्नर बने । ४ वर्ष ११ महिना २९ दिन काम गरेका उनी विसं २०५६ माघ ३ गते गभर्नर पदबाट बाहिरिए ।  डा.  तिलकबहादुर रावल डा. तिलकबहादुर रावल राष्ट्र बैंकको ११औं गभर्नर हुन् । विसं २०५६ माघ १७ गते गभर्नरमा नियुक्त भएका रावल विसं २०६१ माघ १६ गते बाहिरिएका थिए । तर, उनलाई सरकारले विसं २०५७ भदौ १२ गते निलम्बन गर्‍यो  । ६ महिना २५ दिन निलम्बनमा परेका उनी २०५७ चैत्र २६ गते पुनः गभर्नर पदमा फर्किएका थिए । उनीमाथि राष्ट्र बैंकमा भ्रष्टाचार गरेको आरोप लागेको थियो । साथै निलम्बनमा पर्ने उनी पहिलो गभर्नर समेत हुन् ।​​​​​​ दीपेन्द्रपुरुष ढकाल दीपेन्द्रपुरुष ढकाल नेपालको १२औं गभर्नर हुन् । विसं २०५७ भदौ १३ गते गभर्नरमा नियुक्त भएका उनी ७ महिना १३ दिन मात्रै काम गरेर विसं २०५७ चैत्र २६ गते बाहिरिएका थिए । भ्रष्टाचारको आरोपमा रावललाई वर्खास्ति गर्दा ढकाललाई गभर्नरको जिम्मेवारी दिएको थियो । सफाइ पाएर रावल पुनर्बहाली भएपछि ढकाल स्वतः बाहिरिएका थिए ।  विजयनाथ भट्टराई विसं २०६१ माघ १८ गते नियुक्त भएका १३औं गभर्नर हुन् विजयनाथ भट्टराई । गणतान्त्रिक नेपालका पहिलो गभर्नर बनेका उनी विसं २०६६ साल माघ १७ गतेसम्म गभर्नर पदमा रहे । तर, उनलाई पनि भ्रष्टाचारको आरोपमा सरकारले विसं २०६५ माघ २ गते निलम्बन गरेको थियो । छानबिनपश्चात् सफाइ पाएपछि विसं २०६६ साउन ११ गते उनी पुनर्बहाली भएका थिए ।  दीपेन्द्रबहादुर क्षेत्री  दीपेन्द्रबहादुर क्षेत्री विसं २०६५ माघ २ गते गभर्नरमा नियुक्त भएका थिए । ६ महिना ९ दिनसम्म गभर्नर पदमा रहेका उनी विसं २०६६ साउन ११ गते बाहिरिएका थिए । भट्टराई बर्खास्त हुँदा नियुक्त उनी पुनर्बहाली भएपनि बाहिरिएका थिए । क्षेत्री राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष समेत हुन् ।  डा. युवराज खतिवडा  विसं २०६६ चैत्र ९ गते नियुक्त भएका राष्ट्र बैंकको १५औं गभर्नर हुन् डा. युवराज खतिवडा । पाँच वर्ष गभर्नर बनेका उनी विसं २०७१ चैत्र ५ गते सो पदबाट बाहिरिएका थिए । राष्ट्रिय योजना आयोगमा पूर्वउपाध्यक्ष समेत रहेका डा. खतिवडा पूर्वअर्थमन्त्रीसमेत हुन् । हाल उनी प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीका आर्थिक सल्लाहकार समेत हुन् ।  डा. चिरञ्जीवी नेपाल  डा. चिरञ्जीवी नेपाल विसं २०७१ चैत्र ५ गते राष्ट्र बैंकको गभर्नर नियुक्त भई विसं २०७६ चैत्र ५ गते बाहिरिएका थिए । ५ वर्षे कार्यकाल पुरा गरी बाहिरिएका उनी भर्नरमा नियुक्ति हुनुअघि तत्कालीन प्रधानमन्त्री स्व. सुशील कोइरालाका आर्थिक सल्लाहकार थिए । साथै गभर्नरबाट बाहिरिएको केही समयपछि उनी राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलको आर्थिक सल्लाहकार बनेका थिए ।  महाप्रसाद अधिकारी महाप्रसाद अधिकारी राष्ट्र बैंकको १७औं गभर्नर हुन् । विसं २०७६ चैत्र २४ गते नियुक्त भएका अधिकारी पाँच वर्षे कार्यकाल पूरा गरी चैत्र २४ गतेदेखि बाहिरिएका छन् । निवर्तमान गभर्नर अधिकारी विसं २०७८ चैत्र २५ गते निलम्बनमा परेका थिए । तर, सर्वाेच्च अदालतबाट पुनर्बहाली भएका थिए । 

महानगरमा तलब वितरण : बालेनसहित सबैले पाए १ अर्ब १३ करोड तलब

काठमाडौं । काठमाडौं महानगरपालिकाका कर्मचारीहरूले तीनदेखि छ महिनासम्म रोकिएको तलब पाएका छन् । प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईं काममा फर्किएपछि सोमबार तलब वितरण गरिएको महानगरका प्रवक्ता नवीन मानन्धरले जानकारी दिए । महानगरले मेयर शाहदेखि सबै जनप्रतिनिधि र करिब २९ सय कर्मचारीको तलब निकासा गरेको हो । कुल १ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ बराबरको तलब वितरण गरिएको मानन्धरले बताए । गुरागाईंले कार्यालयमा हाजिर गरेसँगै ‍राजस्व खाता सञ्चित कोषमा रहेको रकम खर्च खातामा सारेपछि कर्मचारीहरूले तलब पाएका हुन् । यसको निर्णय प्रमुख प्रशासकीय अधिकृतलाई मात्रै हुन्छ । गत केही महिना यता काठमाडौं टावरको नक्सा स्वीकृति विवादका कारण प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत गुरागाईं र मेयर बालनबीच तनाव सिर्जना भएको थियो । बालेनले अनुसन्धान समिति गठन गरेका थिए भने गुरागाईंलाई कार्यालय प्रवेशमा समेत रोक लगाएका थिए । प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत गुरागाईं कार्यालयमा हाजिर भएको भोलिपल्ट नै कर्मचारी र जनप्रतिनिधिलाई तलब दिन तोक लगाइदिएका थिए । गत पुस ७ गतेदेखि बिदामा बसेका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत गुरागाईं गत बिहीबार जबरजस्ती कार्यालय प्रवेश गरेका थिए । केहीबेर स्थिति तनावग्रस्तसमेत भएको थियो ।  उनलाई उपप्रमुख सुनिता डंगोलसहित जनप्रतिनिधिहरूले उनकाे कार्यकक्षमा झ्यालको सिसा फुटाएर प्रवेश गराएका हुन् ।  शुक्रबार भने उनी कार्यालय पुग्दा कुनै रोकतोक भएको थिएन ।   

कामुको जिम्मेवारी पाएकी नीलम ढुंगानाले के-के काम गर्न पाउँछिन् ?

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकको गभर्नर को हुने भन्ने अझै टुंगो लागेको छैन । पाँच वर्षको कार्यकाल सकेर महाप्रसाद अधिकारी गभर्नरबाट पदबाट बिदा भएपनि सरकारले अहिलेसम्म गभर्नर नियुक्त गर्न सकेको छैन । प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका अनुसार सोमबार अपरान्ह ३ बजे सिंहदरबारमा बस्ने मन्त्रिपरिषद बैठकले राष्ट्र बैंकमा गभर्नर नियुक्त गर्ने सम्भावना रहेको छ ।  राष्ट्र बैंकले ऐनमा सामान्यतः पद रिक्त हुनु एक महिनाअघि नै गभर्नर नियुक्ति गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । गत फागुनमा अर्थमन्त्री तथा उपप्रधानमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेलको नेतृत्वमा गभर्नर छनोट समिति महिना दिनअघि नै बनिसकेको छ तर अहिलेसम्म समितिले गभर्नर छान्न सकेको छैन ।   राष्ट्र बैंक ऐनअनुसार गभर्नरको काम, कर्तव्य अधिकार भित्र बैंकको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन गर्ने, बैंकले गर्नुपर्ने कार्यहरू व्यवस्थित गर्ने, अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थामा बैंकको तर्फबाट प्रतिनिधित्व गर्ने, गराउने, मौद्रिक तथा विदेशी विनिमय सम्बन्धी नीति कार्यान्वयन गर्ने, गराउने, वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको निक्षेप तथा कर्जाको ब्याज दर सम्बन्धमा आवश्यक नीति निर्धारण गर्ने जिम्मेवारी दिएको छ । वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कर्जा वा निक्षेपमा लिने वा दिने ब्याजदर सम्बन्धमा आवश्यक नीति निर्धारण गर्ने, वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कायम गर्नुपर्ने तरलता सम्बन्धी नीति निर्माण गर्ने, वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले राख्नुपर्ने अनिवार्य मौज्दातको आधार, रकम, तरिका, शर्त, समयावधि तथा सोको प्रयोगका बारे आवश्यक व्यवस्था गर्ने पनि गभर्नरको काम हो । वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाको पुँजी कोषको पर्याप्तता सम्बन्धी शर्त निर्धारण गर्ने, सुन तथा अन्य बहुमूल्य धातुको खरिद विक्री गर्दा अपनाउनुपर्ने प्रक्रिया र शर्तको सम्बन्धमा निर्णय गर्ने, बैंकले प्रदान गर्ने सेवामा सेवा शुल्क निर्धारण गर्ने,आवश्यकता अनुरुप बैंकका शाखा कार्यालय तथा अन्य कार्यालय स्थापना र बन्द गर्ने निर्णय गर्ने, बैंकको एजेन्सी स्थापना गर्ने र बन्द गर्ने, बैंकको सूचना प्रणालीको विकास र सञ्चालन सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था गर्ने, वाणिज्य बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सुपरीवेक्षण सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था मिलाउने  काम पनि गभर्नरको हो। लामोसयम गभर्नरको अभाव रह्यो भने यी काममा प्रत्यक्ष असर देखिने खतरा छ ।  त्यसो त, गभर्नर टुंगो नलाग्दा तत्काललाई काम चलाउन का.मु. जिम्मेवारी डेपुटी गभर्नर निलम ढुंगानालाई दिइएको छ । उपप्रधानमन्त्री एवं अर्थमन्त्री पौडेलले राष्ट्र बैंक ऐनको दफा २७ अनुसार ढुंगानालाई सो जिम्मेवारी दिएको उनको सचिवालयले बतायो । अब नयाँ गभर्नर नआउँदा सम्म ढुंगानाले कामु गर्भनरको भूमिका निर्वाह गर्नुहुनेछ तर उनले दीर्घकालीन असर गर्ने खालका कुनै निर्णय लिन पाउनेछैनिन् । त्यस्ता निर्णय लिन परे सरकारले अधिकार दिएको छुट्टै निर्णय गर्नुपर्छ । विगतमा पनि गभर्नरको अभावमा लामो समय डेपुटी गभर्नले कार्यभार सम्हालेको इतिहास छ ।  विजयनाथ भट्टराईको समयमा उनलाई भ्रष्टाचारको अभियोग लाग्दा डेपुटी गभर्नर कृष्णबहादुर मानन्धरले लामो समय कामु गभर्नरको भूमिका निभाएका थिए । पछि भट्टराईले सफाइ पाएर पुनः पदमा फर्किएका थिए । त्यसबेला मानन्धरले नयाँ नोटमा हस्ताक्षर गर्ने अधिकारसमेत पाएका थिए तर त्यसका लागि सरकारले छुट्टै निर्णय गर्नुपरेको थियो । नयाँ गभर्नर नियुक्त नभएसम्म ढुंगाना कार्यवाहक गभर्नरको हैसियतमा राष्ट्र बैंकको दैनिक प्रशासनिक तथा सामान्य नीतिगत कार्य सञ्चालन गर्न पाउनेछिन् ।  

सूर्य नेपाल एनपिजिए म्याच प्ले मंगलबारदेखि सुरु, विजेतालाई २ लाख ५० हजार दिने

काठमाडौं । सूर्य नेपाल गल्फ टुर २०२४-२५ अन्तर्गत छैठौं प्रतियोगिता सूर्य नेपाल एनपिजिए म्याच प्ले मंगलबार (चैत २५) देखि काठमाडौंस्थित रोयल नेपाल गल्फ क्लबमा सुरु हुँदैछ । सन् २०२३–२४ को अर्डर अफ मेरिटको आधारमा छनोट भएका १६ जना प्रोफेसनल गल्फरले उपाधिका लागि प्रतिस्पर्धा गर्नेछन् । प्रतियोगिताको कुल नगद पुरस्कार राशी २ लाख ५० हजार रुपैयाँ रहेको छ । विजेताले ६० हजार, दोस्रो हुनेले ४२ हजार, तेस्रोले ३२ हजार र चौथो स्थान हासिल गर्नेले २४ हजार रुपैयाँ प्राप्त गर्नेछन् । क्वाटरफाइनलमा पराजित हुने चार खेलाडीले जनही ११ हजार, भने पहिलो चरणमा पराजित हुनेले ६ हजार रुपैयाँ पुरस्कार स्वरूप प्राप्त गर्नेछन् । प्रतियोगिताको नियमअनुसार शीर्ष वरीयताका खेलाडी नेपाल नम्बर एक भुवन नगरकोटीले १६ औं वरीयताका पशुपति शर्मासँग प्रतिस्पर्धा गर्नेछन् । यस्तै, दोस्रो नम्बरका निरज तामाङले सूर्य प्रसाद शर्मासँग, तेस्रो वरीयताका दिनेश प्रजापतिले रमेश अधिकारीसँग, चौथो वरीयताका रवि खड्काले टंक बहादुर कार्कीको सामना गर्नेछन् । प्रतियोगिताको फाइनल ३६ होलको हुनेछ भने अन्य सबै खेल १८ होलको हुनेछन् । पहिलो चरण मंगलबार, क्वाटरफाइनल र सेमिफाइनल बुधबार, र फाइनल तथा तेस्रो स्थानको खेल बिहीबार हुनेछ । प्रोफेसनल गल्फर्स एशोसिएसन नेपालका अध्यक्ष रविन्द्र मान श्रेष्ठले सूर्य नेपालको दीर्घकालीन साथप्रति आभार व्यक्त गर्दै भने, 'नेपालमा व्यावसायिक गल्फको प्रवर्द्धनमा सूर्य नेपालको योगदान अतुलनीय छ ।'

समता घरेलु लघुवित्तको सीईओ बने डा. मदन घिमिरे

काठमाडौं । समता घरेलु लघुवित्त वितिय संस्था लिमिटेडको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)मा डा. मदन घिमिरे नियुक्त भएका छन् । लघुवित्तको २२ गते बसेको सञ्चालक समितिको बैठकले घिमिरेलाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो ।  कम्पनीका सचिव विश्वराज श्रेष्ठले सोमबार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से)मार्फत उनको नियुक्तिको जानकारी गराएका हुन् । उनकाअनुसार डा. घिमिरेको कार्यकाल आगामी वैशाख १ गतेदेखि सुरु भई चार वर्षका लागि रहनेछ ।

लुम्बिनीमा ४ सयभन्दा बढी सिँचाइ पूर्वाधार निर्माण, थप २१ हजार ५५ हेक्टर क्षेत्रमा सिँचाइ सुविधा

बुटबल । लुम्बिनी प्रदेश सरकारले सिँचाइ पूर्वाधार विकासमा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको जनाएको छ । प्रदेश सरकार ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका अनुसार प्रदेशमा हालसम्म ४०३ वटा सिँचाइ बाँध तथा मुहान निर्माण सम्पन्न भइसकेका छन् ।  ती सिँचाइ आयोजनामा पक्की नहर तथा कुलो निर्माणतर्फ पनि उल्लेखनीय प्रगति देखिएको छ । हालसम्म ८३२ किलोमिटर पक्की नहर निर्माण सम्पन्न भएका छन् । लिफ्ट सिँचाइ प्रणालीअन्तर्गत १०७ वटा आयोजना सञ्चालनमा छन् । जसमा चालु आर्थिक वर्षमा दुईवटा नयाँ योजना थपिएका छन् । सिँचाइ पहुँच विस्तारका लागि स्यालो र डिप ट्युबवेल जडानमा समेत जोड दिइएको छ । अहिलेसम्म ७५९ वटा स्यालो ट्युबवेल र २३२ वटा डिप ट्युबवेल जडान भइसकेका छन् । पम्प हाउसको सङ्ख्या ३८६ पुगेको छभने सिँचाइ प्रयोजनका लागि ८२ वटा आयोजना विद्युतीकरण गरिएका छन् । पाइपलाइन विस्तार कार्यअन्तर्गत ७४७ किलोमिटर पाइपलाइन बिछ्याइएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।  प्रदेशभर थप २१ हजार ५५ हेक्टर क्षेत्रमा सिँचाइ सुविधा पु¥याइएको छ भने ७३ हजार ७६८ हेक्टर क्षेत्रमा सिँचाइ संरचनाको सुदृढीकरण गरिएको छ । नदी नियन्त्रणतर्फ २११ किलोमिटर तटबन्ध निर्माण भइसकेको छ, जसबाट दुई हजार ६३२ हेक्टर जमिन उकासिएको तथा १४ हजार ११९ हेक्टर जमिन र १७ हजार ४९८ घरधुरी सुरक्षित गरिएको छ । ५५ प्रतिशत भू-भागमा सिँचाइ सुविधा विस्तार लुम्बिनी प्रदेशमा ५५ प्रतिशत भू-भागमा सिँचाइ सुविधा विस्तार भएको प्रदेश सरकारले जनाएको छ । कुल सिँचाइयोग्य जमिनमध्ये ३३ प्रतिशत भू-भागमा मात्र बाह्रै महिना सिँचाइ सेवा उपलब्ध रहेको छ । प्रदेश सरकारको ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले कृषिमा उत्पादन वृद्धि गर्दै आर्थिक, सामाजिक र वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्ने दीर्घकालीन सोचअनुरूप सिँचाइ पूर्वाधार विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको जनाएको छ । मन्त्रालयअन्तर्गत सिँचाइ पूर्वाधार निर्माण, जलस्रोतको संरक्षण तथा प्रकोप व्यवस्थापनसम्बन्धी विविध कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा रहेका छन् । प्रमुख योजनाहरूअन्तर्गत दाङ जिल्लाका लागि प्रगन्ना सिँचाइ योजना र कपिलवस्तुको बाणगङ्गा सिँचाइ योजना सञ्चालनमा छन् । यिनको व्यवस्थापन र मर्मतका लागि छुट्टाछुट्टै सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालय स्थापना गरिएको छ । प्रदेश सरकारले सिँचाइ पूर्वाधार सुदृढीकरणमार्फत कृषि उत्पादकत्व वृद्धि, खाद्य सुरक्षाको स्थायित्व र वातावरणीय दिगोपनाको लक्ष्य लिएको स्पष्ट पारेको छ । लुम्बिनी प्रदेशका मुख्यमन्त्री चेतनारायण आचार्यले सिँचाइमा उत्पन्न भएको पानीको सङ्कट समाधानका लागि वैकल्पिक उपायहरू अभ्यासमा ल्याउन सकिने बताएका छन्। ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय लुम्बिनी प्रदेशले सिँचाइ दिवस २०८१ को अवसरमा सोमबार आयोजना गरेको कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै मुख्यमन्त्री आचार्यले पोखरी निर्माण गरी वर्षाको पानी सङ्कलन गरेर सिँचाइ तथा खानेपानी दुवैमा उपयोग गर्न सकिने योजना अघि बढाउँदा पानीको समस्या समाधान गर्न सकिने उल्लेख गरे । मुख्यमन्त्री आचार्यले पानीका स्रोतको संरक्षण र मितव्ययी प्रयोगमा ध्यान दिनुपर्ने उल्लेख गर्दै जमिनमुनि र सतह दुवै तहको पानीको स्रोत क्रमशः घट्दै गएकाले सिँचाइ आयोजनासमेत रुग्ण अवस्थामा पुगेकोप्रति चिन्ता व्यक्त गरे ।  कार्यक्रममा ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री सीता शर्मा चौधरीले प्रदेश सरकारले सिँचाइ आयोजनातर्फ पर्याप्त बजेट विनियोजन गरी आयोजना निर्माणका कामलाई अगाडि बढाएको बताइन् ।  

ट्रम्पका ट्यारिफले अमेरिकालाई १३ ट्रिलियन डलरको नोक्सानी

काठमाडौं । अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले संसारका ६० भन्दा बढी देशहरू विरुद्ध ट्यारिफ (कर) बढाएका छन् । यसले विश्वभरिका सेयर बजारमा ठूलो गिरावट आएको छ र लगानीकर्ताहरूका खरबौं डलर डुबेका छन् । यसको सबैभन्दा ठूलो असर भने अमेरिकामै परेको छ ।  अमेरिकी टेक कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ । अहिले संसारमा कुनै पनि कम्पनीको मूल्यांकन ३ ट्रिलियन डलर छैन । केही समय अघिसम्म धेरै कम्पनीहरू यो सूचीमा थिए, तर अहिले ती सबै आफ्नो उच्च बिन्दुबाट निकै तल झरिसकेका छन् । १९ फेब्रुअरीदेखि अहिलेसम्म अमेरिकी सेयर बजारको कूल मूल्य १३ ट्रिलियन डलरले घटिसकेको छ । केवल ’म्याग्निफिसेन्ट ७’ भनिने प्रमुख ७ कम्पनीहरूले मात्र ५ ट्रिलियन डलरभन्दा बढी गुमाएका छन् । अमेरिकाको एसएन्डपी ५०० फ्युचर्स सूचकांक २२ प्रतिशतले घटिसकेको छ र बियर मार्केट (सामान्यतया बजारको पछिल्लो उच्च बिन्दुबाट २० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेमा वा दुई महिनासम्म लगातार सूचीकृत कम्पनीको मूल्यमा गिरावट आएमा नेप्से परिसूचक लगातार घटेमा यस्तो अवस्थालाई बियर मार्केट भनिन्छ।) को क्षेत्रमा प्रवेश गरिसकेको छ ।  अमेरिकी बजारमा पछिल्ला ३२ दिनको अवधिमा प्रतिदिन औसत ४०० अर्ब डलर गुमाएको छ । ठीक ३२ दिनअघि एसएन्डपी ५०० ले ६ हजार १४७ अंकको नयाँ ऐतिहासिक उचाइ चुमेको थियो । आईफोन बनाउने कम्पनी एप्पलको सेयर मूल्यमा गत शुक्रबार ७.२९ प्रतिशत गिरावट आयो र यसको बजार मूल्यांकन २.८२९ ट्रिलियन डलरमा झ¥यो । यस्तै, माइक्रोसफ्ट अहिले २.६७५ ट्रिलियन डलरसहित विश्वको दोस्रो ठूलो कम्पनी बनेको छ ।  एआई चिप बनाउने कम्पनी एनभिडियाको मूल्यांकन घटेर २.३०१ ट्रिलियन डलरमा झरेको छ । यी सबै कम्पनीहरू पहिले ३ ट्रिलियन डलर क्लबको हिस्सा थिए । यस सूचीमा अमेजन अहिले १.८१२ ट्रिलियन डलरसहित चौथो स्थानमा छ । गुगलको मातृ कम्पनी अल्फाबेटको मूल्यांकन १.७८६ ट्रिलियन डलर छ । यसैगरी, साउदी अरामकोको १.७०१ ट्रिलियन डलर, मेटा प्लेटफम्र्सको १.२७८ ट्रिलियन डलर, बर्कशायर हैथवेको १.०६५ ट्रिलियन डलर र टेस्लाको ७७०.१३ अर्ब डलर रहेको छ।  

शिक्षकहरू सडकमा बसिरहनु पर्दैन, जायज माग सम्बोधन गर्छाैं: प्रधानमन्त्री ओली

काठमाडौं । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले संविधान अन्तर्गत शपथ खाएर संसद्मा आएर संविधान मान्दिनँ भनिनु इमानदारिताको खडेरीपन हुने बताएका छन् । फोरियन अफेयर्स मिडियाद्वारा आज आयोजित ‘हिमालयन डायलड’को पहिलो शृङ्खलाको उद्घाटन सत्रलाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री ओलीले सामन्ती शासन व्यवस्थाका कारण नेपाल विकासमा पछाडि परेको र राजनीतिक परिवर्तनपछि जनताले गरेका व्यापक अपेक्षाका बीच आफूहरूले विकास र सुशासनका यात्रालाई अगाडि बढाउने भरमग्दुर प्रयास गरिरहेको बताए । 'पराजित सामन्तवाद मलाई त आउन मन लागिराख्या छ भन्न छाडेको छैन । मलाई साथ देऊ भनिराखेका छन्', राजतन्त्र वादीतर्फ लक्षित गर्दै उनले भने, 'संविधानकै व्यवस्था अन्तर्गत शपथ खाएर संसद्मा आएर संविधान मान्दिनँ भनिनु इमानदारिताको खडेरी हो ।' यसबाट सङ्क्रमणकाल अझै लम्बिने देखिएको उनको भनाइ थियो । 'जता हावा ढल्केको छ, त्यतै बग्ने प्रवृत्ति पनि हुन्छ । जायज माग लिएर आउँदा हामी सुन्छौँ । सडकमा कसैले दुःख पाइरहनु पर्दैन । शिक्षकहरूले सडकमा बसिरहनु पर्दैन । हामी संवादबाट उहाँहरूका मागलाई यथोचित सम्बोधन गर्नेछौँ', उनले थपे । प्रधानमन्त्री ओलीले नेपाल आफ्नो स्वाधीनता, स्वाभिमान र राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्दै अन्तराष्ट्रिय सम्बन्धमा त्यसका केही दायित्वहरू निर्वाह गर्न लागेको बताए । उनले बङ्गालको खाडीको तातो हावालाई छेक्ने काम नेपालकै हिमालले गर्ने तथा समुद्रलाई धेरै तातो हुन नदिन र मरुभूमिकरणबाट यस भूभाग र बाँकी विश्वलाई जोगाउने काम हिमालले गरिरहेको उल्लेख गरे । 'हाम्रो मुलुक भौगोलिक, प्राकृतिक र संस्कृतिक रुपमा विविधतायुक्त छ । विविधताका बीचमा एकता आवश्यक छ । बिना एकता हामीले चाहेका उपलब्धि हासिल हुन सक्दैनन्,' प्रधानमन्त्री ओलीले भने, 'विविधता अभिशाप होइन, सम्पत्ति हुनुपर्छ । राष्ट्रिय र अन्तरराष्ट्रिय समस्या आउँदा नेपाल एकजुट भएर समाधान गर्न लाग्नुपर्छ ।' उनले आदर्श कमजोर र स्वार्थ हाबी हुँदै गएको विश्वमा राष्ट्रिय हितलाई ध्यान दिँदै विश्वकै सुरक्षा र मानवीय हितमा हामीले आफ्नो तर्फबाट योगदान दिन सक्नुपर्नेमा जोड दिए । भूराजनीतिका नाममा आफ्नो कमजोरी ढाक्ने काम गर्न नहुने उल्लेख गर्दै उनले भूराजनीतिक सचेतनाका साथ राष्ट्रिय हितलाई अगाडि बढाउन आवश्यक रहेको बताए । 'अन्तर्राष्ट्रिय जवाफदेहीतासहितको न्यायोचित राष्ट्रिय हित र विचारलाई छोड्नु भन्ने होइन । कुनै छिमेकीसँग बढी मित्रता भन्ने खालको कोल्टिने राजनीति गर्नु हुँदैन । हामी कसैको सामरिक गठबन्धनमा लाग्दैनौँ । हामी शान्तिका पक्षमा छौँ', उनले भने । हिमालयन संवादको पहिलो शृङ्खलामा विभिन्न राजनीतिक दलका नेता र कूटनीतिक क्षेत्रका विज्ञहरूले नेपालको परराष्ट्र नीतिका विषयमा दुई सत्रमा छलफल गर्नुहुने फोरियन अफेयर्स मिडियाका अध्यक्ष गोपाल खनालले जानकारी दिए ।